www.khabarnama.com  {Punjabi Newspaper Khabarnama Toronto} email: editor@khabarnama.com 


 

ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ  ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰ

 

 

Click here  to download Punjabi font to read Khabarnama

 

ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ, ਮੁਰਦਾਬਾਦ ਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ -ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਠ ਹੌਲੈਂਡ

 

ਮੁੰਬਈ ਵੱਸਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਜਰ ਗਏ ਲੇਖਕ ਸੁਖਬੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਵਿਤਾ "ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਮੁਰਦਾਬਾਦ, ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਪੱਸਟੀਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਲੇਖ ਵੀ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਖਬੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਗਾਹੇ ਬਿਗਾਹੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਪਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੇਸ਼ਕ ਉਹ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਤਰਜ਼ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਹਾਮੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ  

ਉਹ ਹੁਣ ਤਕ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਤਨੋ-ਮਨੋਂ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿੱਚਰਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਖਬੀਰ ਖੱਬੀ-ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਮਾਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਕਰਕੇ ਕੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਲੜ੍ਹੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ, ਮਾਸਕ,ਤ੍ਰੈਮਾਸਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਵਾਲਿਆਂ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਚਿੱਠੀਆਂ,ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ  

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ.. ਪਰ.. ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉੱਨੀ ਸੌਅ ਸੰਤਾਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਆਪਣੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ "ਇਨਕਲਾਬ ਜਿ਼ੰਦਾਬਾਦ ਮੁਰਦਾਬਾਦ, ਕਿਸੇ ਝਕ, ਡਰ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਣ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ ਕੁੱਝ ਖੱਬੇ-ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ-ਚੰਗਾ ਉਸ ਵਕਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੌਮਨਿਸ਼ਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਧਾਰਣ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੀ ਸ਼ਬਜਬਾਗ ਵਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਠੀਕ ਉਵੇਂ..., ਜਿਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੱਠਾ, ਡੇਰਿਆਂ, ਮਸੀਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਧਾਰਤ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। 

ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕੋਹਲੂ ਦੇ ਬੱਲ੍ਹਦ ਵਾਂਗ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਆਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਡੇਰਿਆਂ ਮੱਠਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਸੰਗਤਾ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ,ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰਸ਼ਾਦ ਸਣੇ ਮੱਖੀ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਹੀਲ- ਹੁੱਜ਼ਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾਉਣਾ ਪੈਦਾਂ ਹੈ। ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਕਾਡਰ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿੳਂਕਿ ਉਹ ਖੁੱਦ ਵੀ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹਾਮੀਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾ ਝਕ ਕਾਰਣ ਆਪਣੀ ਉੱਨੀ ਸੌ ਸੰਤਾਸੀ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਮੁਰਦਾਬਾਦ' ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕੇ ਸਨ। ਸਾ਼ਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗੇ ਡੈਥ ਐਂਡ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਪਰ ਡੈਥ ਐਂਡ ਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਨਕਲਾਬ ਦਰ ਇਨਕਲਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਵਧੀਆਂ ਬਣੀ ਸੜਕ 'ਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ-ਕਣੀ, ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਟੋਏ ਅਤੇ ਤਰੇੜਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਨ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖੱਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ੜਕ ਦੀ ਮੁਰੱਮਤ ਦਰ ਮੁਰੱਮਤ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ...ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲਗ ਪੈਦੇ ਹਨ ਇਸ ਨਾਲੋ ਤਾਂ ਕੱਚਾ ਰਾਹ ਹੀ ਠੀਕ ਸੀ। 

ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੁਰੱਮਤ ਦਰ ਮੁਰੰਮਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਪਿੱਛਲੇ ਤੇਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਛ ਗਰਬਾਚੋਵੀ ਢੱਕਣ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਈਸਟ-ਬਲੋਕ ਦਾ ਗੰਦ ਮੰਦ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਅਵੱਛ ਆਂਉਣਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਉਣਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਵੈ ਪੜਚੋਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੁਕੀਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਫੇਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਫਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਤਰੋਤਸਕੀ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਦੱਬੇ ਭੇਤ ਖੋਹਲੇ ਸਨ ਸਟਾਲਨ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਤਰੋਤਸਕੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਭਾਡਾਂ ਸੁਕੀਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸ਼ਫਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਭੰਨਿਆ ਸੀ। 

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਕਾਤਲ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਯੋਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਟੀਟੋ ਨੂੰ ਮਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਬੈਲਗਰਾਡ ਭੇਜੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਟੀਟੋ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਭੇਤ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਟੀਟੋ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋ ਬਾਜ਼ ਆ ਜਾਵੇ ਨਹੀਂ ਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਕਾਤਲ ਮਾਸਕੋ ਭੇਜਣੇ ਪੈਣਗੇ ਬੌਲੀਵੁਡ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਕਾਦਰਖਾਂਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਸ਼ਪੁਰੀ ਵਾਂਗ ਪਰਤੂੰ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ ਪਹਿਲਾਂ ਡੇਰੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਾਂਗ ਕਾਡਰ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਟੀ ਦੇ ਥੈਂਕ-ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਲਿਖਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਧੁਰੋ ਆਏ ਹੁਕਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸੱਤ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿੰਤੂ ਪਰੰਤੂ ਤੋ ਪਰ ਹੁਣ ਕਾਡਰ ਵੀ ਸਿਆਣਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਹੁਣ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਪੱਰਖਦਾ ਹੈ ਕਾਡਰ ਹੁਣ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਜੰਮਦੀ ਵੇਖਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ... ਫੋਕੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਨੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਸਾਰਾ ਖੱਬਾ ਸੰਸਾਰ ਖੱਖੜੀਆਂ ਕਰੇਲੇ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ  

ਇਕੱਲੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਵਿੱਚੋ ਹੀ ਖਰਬੂਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਫਾੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕਈ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜੰਮ ਪਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਰੁਪ ਨਿਕਲ ਆਏ ਹਨ। ਇਨੇ ਲੱਘੂ ਧਰਮ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕਲੇ ਸਨ......? ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਨਾਲੋ ਸਿਆਂਣੇ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਅਖਵਾਉਦੇਂ ਹਨ...,ਸ਼ਇਦ ਇਹੋ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਹੈ ....ਕਿ ..ਇਕ ਸੈਲੀ ਜੀਵ ਅਮੀਬੇ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਤੋ ਟੁੱਟ ਕੇ ਦੋ ਹੋ ਜਾਵੋ, ਦੋ ਤੋ ਚਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੱਖਾਂ....?

ਹੁਣ ਜਦ ਦੀ ਬਰਲਨ ਦੀ ਕੰਧ ਟੁੱਟੀ ਹੈ ਤਾ ਕੁੱਛ ਸ਼ਰਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੌਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਈਸਟ-ਬਲੋਕ ਤੋ ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਾਂਮੇ ਇਥੋ ਦੇ ਮਕਾਂਨ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਸੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹਰੇ-ਘਰਾ (ਗਰੀਨ ਹਾਉਸ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯੋਰਪ ਵੱਲੋ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਫੀ ਘੰਟਾਂ ਉਜ਼ਰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ 'ਚੌ ਸੌਅ ਵਿੱਚੋਂ ਮਸਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦੱਸਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਂਉਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਤਕਰੀਬਨ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਾਂਣਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇਂ ਜਗਿਆਸਾ ਵੱਸ ਮੈਂ ਹਰੇਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਪੋਲੈਂਡ, ਰੂਸੀ, ਚੈਕੋ,ਜਾਂ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਮਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸਲਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਕੁੱਸ਼ ਚੰਗਾਂ ਸੁਨਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕੁਰੇਦ ਕੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ  

ਪਰਤੂੰ ਅਫਸੋਸ,.... ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਜਵਾਂਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਚੰਗਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਰੂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾ ਪੌਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਮੇਂ ਹਿਟਲਰ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੀ ਗਾਂਲ੍ਹਾ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਕੁ ਨੁਕਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਨਾ ਕੁ ਹੀ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਊਨੀ ਸੌਅ ਪੰਤਾਲੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਨੱਨਵੇ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਵੀ ਹਾਲਤ ਸੁਖਬੀਰ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਜਿ਼ੰਦਾਬਾਦ ਮੁਰਦਾਬਾਦ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੰਧ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਪੁਰਾਣੇ ਡੀ ਡੀ ਆਰ (ਈਸਟ ਜਰਮਨੀ) ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਸ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ-ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਤੋੜੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਦਿਆ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਾਰਡਰ ਨੂੰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਚਾਂਨਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹਨ੍ਹੇਰ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜ੍ਹਿਆਂ ਹੋਵਾਂ....? ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਟਰੈਫਕ ਲਾਇਟਾਂ ਨਹੀਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੜਕਾਂ ਉਪਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੂਚਨਾਂ-ਯਾਚਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੋਰਡ, ..ਜੇ ਕਿਤੇ ਲੱਗੇ ਵੀ ਸਨ ਤਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲ ਸਿ਼ਆਈ ਨੂੰ ਜੰਗਾਂਲ ਅਤੇ ਸਲ੍ਹਾਭਾ ਚੂਸ ਗਿਆ ਸੀ ਨਾਂ ਹੀ ਸਰਵਜਨਕ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਬੂਟੇ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਦਿਸੇ। ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰੀ ਹੀ ਨਾ ਪਏ ਹੋਣ..? ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗੀਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿਮਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਨਿੱਕਲਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਮੂਸ਼ਕ ਦੀ ਸੜਿਆਂਦ ਨੱਕ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਬਲਿਕ ਟੈਲੀਫੋਨ ਬੂਥ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਧਰੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਹਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਤੋਰੇ ਫੇਰੇ ਦੇ ਦੌਰਾਣ। 

ਰੰਗ ਰੋਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਦਾਸ ਬਿੰਲਡਿਗਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਸਿਆਸੀ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਭੂਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਖਿੱੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਟਕਦੇ ਬੇਰੰਗ ਪਰਦਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਪੀਲਿਆਂ ਜ਼ਰਦ ਚਿੱਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਨੂੰ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅਜਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੱਕ ਘੂਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਖੋਪੜ ਵਿੱਚ ਮੁਣਸੀ ਪਰੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪਰਦਾ ਖੋਰੂ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ. ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਬਿਮਾਰ ਜਿਹੀਆਂ ਸਟਰੀਟ ਲਾਇਟਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਖੰਬਿਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਸਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀਆ ਸਨ। ਕਾਲਖ ਐਨੀ ਗੁਹੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਇਦ ਦੋ ਸੂਰਜ਼ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ...? ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਬੇਰੰਗੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਮੌਸਮ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤੇ ਦਿਸੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ,ਇੱਕ ਦੋ ਬੀਅਰ ਬਾਰਾਂ ਜਰੂਰ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਾਡਾ ਹੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। 


ਹਰ ਆਦਮੀ ਸਾਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜ ਫਾੜ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਉ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੋਂ ਦਿਆਂ ਬਾਸਿੰਦਿਆਂ ਨੇ ਕੇਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸੰਤਰੇ ਦੇ ਫਲ੍ਹ ਵਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਕਾਲਾ ਜਾਂ ਭੂਰਾ ਬੰਦਾ ਹੀ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ..? ਪਰ..ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਣੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀਏ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਬੋਲ ਕੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਕੁਛ ਕਹੀੲੈ ਕੁੱਛ ਸੁਣੀੲੈ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਾਂਗ ਕੁੱਛ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਕੁੱਛ ਸੁਨਾਂਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਆਂਉਦੀ ਸੀ, ਚੌਹ ਘੰਟਿਆ ਦੇ ਫੇਰੇ ਤੋਰੇ ਤੋ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਢਿੱਡ ਨੂੰ ਝੁਲਕਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਬੀਅਰ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਵੜ੍ਹ ਹੀ ਗਏ ਉਥੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਗੱਲ, ਸਾਰੇ ਪਿਅੱਕੜ ਅਤੇ ਬੀਅਰ ਬਾਰ ਦਾ ਕਰਿੰਦਾ ਸਾਨੂੰ ਅਜੀਬ ਜਹੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਜੀ ਅਇਆਂ ਨਾ ਆਖਿਆ. ਕੁਝ ਚਿਰ ਬੈਠਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਰ ਦੇ ਕਾਂੳਟਰ ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਸ਼ੀਅਨ ਕੌਫੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਬਰਾਟਵੋਸਟ ( ਕੁੱਛ ਹੋਟ ਡੌਗ ਵਰਗਾ) ਆਰਡਰ ਕੀਤੇ, ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਪਿਅੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰ ਦੇ ਕਾਰਿੰਦੇ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ ਵਿਹਾਰੀ ਹੱਦ ਤੋ ਬਾਅਦ ਇਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬੰਦਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ  

ਲੋਕ ਡਰੇ ਡਰੇ ਜਿਹੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਸਿਸਟਿਮ ਦੀ ਚੱੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਅਸੀਂ ਜਦੋ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ ਸੋਹਲੇ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਸਾਂ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੁਲਖ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਜਾਹਰੇ,ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾਂ ਲੈਦੇ ਆਏ ਸਾਂ. ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਤੋ ਛੱਪਦੇ ਰੰਗੀਨ ਉੱਚ ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਸਤੇ ਰੇਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡੇ ਵਾਲੇ ਮੈਗਜੀਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਸਲਿਸ਼ਟ ਸੰਸਾਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆਂ ਮਨ ਡਾਹਡਾ ਅਵਾਜ਼ਾਰ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖੂਬਸੁਰਤ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਗਈਆ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਵਕਤ ਵੀ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੱਮ ਗਏ,..ਕੀ ਬਣੂਗਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਖੂ-ਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ....? ਕਿੳਂਕਿ ਮੈ ਤਾਂ ਅੱਜ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੱਥਰ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸਾਂ।
ਦੂਜੀ ਵੇਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਸੇ ਹੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਪਾਈ। ਐਤਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਅੰਕਰ ਸੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉੱਪਰ ਰੰਗ ਰੋਗਨ ਤਾਂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਗਲੀਆਂ,ਚੌਰਾਹਿਆਂ,ਸ਼ੜਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਬੇਹਤਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਟਰੋਲ ਪੰਪ, ਖਾਂਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਝਿਲਮਿਲ ਝਿਲਮਿਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਮੈਕਡੋਨਲ,ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਸਨ. ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਤੇ ਪੈਪਸੀ ਕੋਲਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਬੋਰਡ ਸ਼ਰੀਕ ਬਣੇ ਕੰਧਾ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਸਨ. ਪੀਜ਼ੇ ਹੱਟ ਤੇ ਚਾਇਨਜ਼ ਰੈਸ਼ਟੋਰੈਂਟ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਬੰਦਾਂ ੳਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਂਵਾ ਟਾਂਵਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਦਾਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਸਬਾ ਵੱਸੋਂ ਪੱਖੋਂ ਅੱਧਾ ਖਾਲ੍ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਕਸਬਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਲੋਕ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦਿਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਡ ਗਏ ਸਨ ਕੰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰੇ ਡਰੇ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਅਜ਼ਨਬੀਆਂ ਨਾਲ ਘੁਲਣ ਮਿਲਣ ਵੀ ਲਗ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਪਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁ਼ੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲਾਬਾਤਾ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ ਟੁਟੇ ਭੱਜੇ ਚੌੜ ਚੌਪੱਟ ਖੁਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਖੁਣੋਂ ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆ ਸਨ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਨ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਰੋਗਨ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਲਗੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਸਨ

ਅਸੀਂ ਜ਼ੇਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸੱਭ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਨੀਰਸ ਹਾਲਤ ਸੀ ਗਲੀਆਂ ਬਜ਼ਾਰ ਸੁੰਨੇ ਸਨ ਪਰ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਹੋਣੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖਾਲ੍ਹੀ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਿਕਾਉ ਸਨ ਪਰ ਗਾਹਕ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀ ਸੀ. ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵੀ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਧੰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਉੱਜੜੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਲ੍ਹੜ ਪਟਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਪਈ ਸੀ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋ ਉਜਾੜਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗੌਰਮਿੰਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪੈਕਿਟ ਅਤੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਵਾਸਤੇ ਸਸਤੀ ਦਰ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਹਈਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਜਾੜਾ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਦੁਸਰੇ ਯੋਰਪੀਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਮ ਬੰਦੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਅੱਧੋ ਅੱਧੀ ਦਾ ਫਰਕ ਸੀ। 

ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਡੀ ਡੀ ਆਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਦੇ ਫਾਰਮ ਹੁਣ ਇਸ ਨਵੇਂ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਜਾਂ ਉਲਟ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਵੇਲਾ ਵਿਆਹ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਪਰਸ਼ੈਂਟ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਬਾੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਡੋਲੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਂਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰਦੇ ਸਮੂੰਦਰੀ ਜਹਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੇ ਪੈ ਚੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਮਰੋਂ ਹੁਟੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੁਣ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤਰਸਯੋਗ ਸੀ।
 
ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀਆ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨ ਦੋ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾਂ,ਫਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜ਼ਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਥੱਲੇ ਸੀ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਅਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਰੂਸ ਲੈਡ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਹ ੳੱਤਰੀ ਜਰਮਨੀ ਅਖਵਾਇਆਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੀ ਡੀ ਆਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚੱੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ ਆਖਦੇ ਹਾਂ। ਡੀ ਡੀ ਆਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹਿਟਲਰ ਤੋ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਰੂਸੀਆਂ ਥੱਲੇ ਆ ਗਏ ਸਨ ਸ਼ੋਸਲਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਰਥਿਕ ਅਰਥਚਾਰਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਬੰਨੇ ਢਾਹ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕੌਮੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣਾ ਕੇ ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਜਰਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋ ਉੱਠਿਆਂ ਇਨਕਲਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਕੋਲ ਚੁਨਣ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। 

ਜੰਗ ਦੇ ਭੰਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਸਾਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਂਹ ਲਿਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਹਿੱਸੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਏਸੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਖੱਲਕਤ ਵੀ ਤੱਤੀ ਜੰਗ ਤੋ ਬਾਅਦ ਠੰਡੀ ਜੰਗ ਦੀ ਵਜਹਾ ਨਾਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗਰੂਟ ਗਾ ਕੇ ਸਣਾਉਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ " ਦੋ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਖੱਲਕਤ ਵੰਡੀ, ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋਕਾਂ ਦੀ" ...ਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਬਿਨਾ ਵਿੱਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਊਚ ਨੀਚ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਖੱਤਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ  ? ਕੀ ਪੂਰੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਕੈਂਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਸਨ  ?.. ਜਵਾਬ ..ਨਹੀ ਉਸੇ ਹੀ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀ ਜਿਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਸਾਂ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਸਨ। 

ਠੰਡੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਡੀ ਡੀ ਆਰ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਤੋ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀਆ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਭਦ ਸੀ ਵਿਚਾਲੜੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਂਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਂਨਾ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਂਣੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਉੱਤਰੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘੁਲਣ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਖਤ ਮਨਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਖਾਂ ਵਿੱਚੋ ਆਏ ਪ੍ਰਾਉਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਖਤ ਹਦਾਇਤ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਵਿੱਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੱਚਿਆਣ ਆਉਣ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸਮਾਜੀ ਵਿਤਕਰਾ ਸੀ। 

ਬਾਕੀ ਜਸੂਸੀ ਐਂਨੀ ਕਿ ਇਕੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆ ਮੀਆਂ ਬੀਵੀ ਨੂੰ ਹੀ ਤੌਖਲਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਸਰਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾਂ ਸੂਹੀਆਂ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਛੜੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਣ ਵਾਸਤੇ ਬੜੀ ਅਗਨੀ ਪਰਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋ ਦੀ ਲੰਘਣਾਂ ਪੈਦਾਂ ਸੀ ਕਈ ਕਈ ਸਾਲ ਤਫਤੀਸ਼ਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ ਫੇਰ ਕਿੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਹੀ ਵੀਜ਼ਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਜਦੋ ਉਹ ਲੋਕ ਇਧਰ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ, ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਡੀ ਡੀ ਆਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀਆ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜਾਂ ਰੇਡੀੳ, ਟੀ ਵੀ, ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਅਤੇ ਟਰਾਬਿੰਟ (ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦੋ ਸਿੰਲਡਰ ਵਾਲੀ ਕਾਰ) ਲਈ ਵੀ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਇਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਦਾਂ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਕ ਪਰੌਖੋ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਚੀਜ਼ਾ ਲਈ ਤਰਸਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਹੀ ਨਹੀ ਪਰਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਪਨਾਂਹ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿ ਪਏ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਾਲੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਮਰਸੀਡਜ਼,ਬੀ ਐਮ ਡਬਲਯੂ ਅਤੇ ਫੋਲਕਸਵਾਗਨ ਵਰਗੀਆ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਂਉਦੇ, ਲੋਕ ਜੋ ੳੱਤਰੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਚੀਜ਼ਾ ਹਾਂਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਾਂਲਾ ਦੇ ਸਾਂਲ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਹੀਣਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ।

 
ਉੱਪਰੋ ਠੰਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਸੀ, ਜਿੱਦੋ ਜਿੱਦੀ ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾਂ ਦੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਰੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਲੋਕ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਪੈਰੀ ਆਏ ਸਨ ਤੱਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸੜੇ ਲੋਕ ਠੰਡੀ ਲੱਸੀ ਤੋ ਵੀ ਤਰਿਕਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋ ਐਟਮਬੰਬਾਂ ਦੇ ਭੜਾਕੇ ਪੈ ਜਾਣ ? ਬਰਲਿਨ, ਮਾਸਕੋ, ਬੋਨ, ਵਾਸਿ਼ਗਟਨ,ਲੰਡਨ, ਪੈਰਸ, ਐਟਮਬੰਬਾਂ ਦੀ ਨਰਕੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ੍ਹ ਕੇ ਧਵੱਸਤ ਹੋ ਜਾਂਣ   ? ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋ ਵੱਧ ਟੈਕਸਾ ਦੀ ਆਂਮਦਣ ਅਪਣੇ ਦੁਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਰਥਾਤ ਸੁਰੱਖਿਆਂ ਉੱਪਰ ਖਰਚ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੀਹੜੀ ਇੱਕ ਗਲ੍ਹਘੋਟੂ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚੋ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਸੀ। 

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਨਾਜ਼ੀਆ ਥੱਲੇ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਲੱੜਦੇ ਭਿੱੜਦੇ ਆਪਣਾ ਵੈਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਅਪਹਾਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜੋ ਬਚ ਗਏ ਸਨ ਮੁਲਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਸੀਆਂ ਥੱਲੇ ਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲੋ ਪੱਛੜੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖ-ਨੰਗ ਹੀ ਹੰਡਾਂ ਰਹੇ ਸਨ ਹਰ ਆਦਮੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਥੱਲੇ ਚੁੱਪ ਗੜੁੱਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਤੇ ਝੂਰਦਾ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਡੀ ਡੀ ਆਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਨੱਬਵਿਆ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਰੀ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ

ਮੁਲਕੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਮੁਲਖਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੀ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਸੀ, ਇੱਕ ਵੱਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣਾ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਚੰਗਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਖੇਡ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਯੋਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਹੜੇ ਜਵਾਂਨ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਸਲੈਡ, ਪੌਲੈਡ, ਹੰਗਰੀ ਤੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੁਝ ਭਾਵੇ ਪਾਉਣ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਪਰ ਇੱਕ ਟਰੈਕਸੂਟ ਜਰੂਰ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਡ ਦੀ ਪੌਸ਼ਾਕ ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਾ਼ਦੀ ਦਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਥਲੈਟਿਕਸ,ਹਾਕੀ, ਤੈਰਾਕੀ, ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਫੁਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਰੂਸਲੈਂਡ ਅਤੇ ਈਸਟਬਲੌਕ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਝੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 

ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮੈਡਲ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਿ਼ੱਦਤੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਜਦੋ ਗਰਬਾਚੋਵ ਨੇ ਮਾਹੜਾ ਜਿਹਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲਾ ਢੱਕਣ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾ ਇਹ ਜਿੰਨ ਬੋਤਲ ਦਾ ਢੱਕਣ ਪੱਟ ਕੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਅਇਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਬਰ ਦਾ ਕੜ੍ਹ ਪਾਟ ਗਿਆ ੳਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਦਾਂਅ ਤੇ ਲਾ ਭੱਜ ਭੱਜ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਰਾਫਤ ਖਾਂਨਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਪਨਾਂਹ ਲੈਣ ਲਗੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵਾਰਸਾਉ, ਪਰਾਗ,ਬੁਦਾਪੈਸਟ, ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ, ਅਮਰੀਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਾਫਤਖਾਂਨੇ ਈਸਟ ਜਰਮਨੀ ਤੋ ਭੱਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਤੁਫਾਨ ਅਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਉਸਰੀ ਕੰਧ ਜੋ ਈਸਟ ਬਲੌਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਦਿਆਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੇ ਬਾਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਵੀ ਮਨੂੱਖੀ ਜਾਨ ਗਵਾਏ ਬਗੈਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ  

ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲ ਗੰਢਾ ਦੇ ਲਈਆ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਡਾਲਰ, ਰੂਬਲ ਜੋ ਠੰਡੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੂ ਨਿਉਕਲਰੀ, ਜੀਵਾਣੂ, ਐਟਮਬੰਬਾਂ ਉਪਰ ਆਪਣੀ ਖੱਲਕਤ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਮਾਰ ਕੇ ਖਰਚੇ ਸਨ ਸੱਭ ਵਿੱਅਰਥ ਗਏ ਬੰਬ-ਬੰਦੂਕਾਂ ਸੱਭ ਧਰੇ ਧਰਾਏ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਚੌਤਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਖੂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੀਵੇ ਹੋਏ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਈ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ. ਵੋਦਕਾ ਅਤੇ ਵਿਸਕੀ ਦੀਆਂ ਘੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਸਾਝਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕੰਧ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਨਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਡਰਾਇਗ-ਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਂਉਣ ਲਈ ਲੈ ਗਏ ਸਨ.                                                                     ਫਿਰ ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਦਿਉ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿੱਗਲ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਰੂਬਲ ਤਿੰਨਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਥਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਡਿੱਗਦਾ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪੈਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਾ ਰਿਹਾ ਪੂਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜੋ ਪਿਛੱਲੇ ਸੱਤਰ ਸਾਂਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ ਸੀ ਇੱਕ ਦੱਮ ਇੱਕੋ ਹੀ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਮਾਈ ਬੁੱਢੀਆ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਅਇਆ ਪੁਰਾਣਾ ਇਨਕਲਾਬ ਮੁਰਦਾਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ.
ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਸਿਸ਼ਟਿਮ ਦਾ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋਣਾਂ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬ ਸੀ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਾਮਰੇੜ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਚਾਲ ਜਾਂ ਉਲਟ ਇਨਕਲਾਬ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੀਤ ਦੰਗਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦੰਗਲ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਕੈਂਪ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਸ਼ੋਸਲਿਸ਼ਟ ਕੈਂਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਸਾਲ ਹੋਰ ਕੱਢ ਜਾਂਦਾ ਤਾ ਸ਼ਇਦ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਿਸ਼ਟਿਮ ਦਾ ਦਿਵਾਲਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਕਿੳਂਕਿ ਦੋਂਵੇ ਹੀ ਸਿਸ਼ਟਿਮ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਖਾਤਰ ਘਰ ਫੂਕ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਮੁਲਖਾਂ ਦੇ ਬਾਸਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਮਣ ਫਿਰਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਪੱਛਮੀ ਮੁ਼ਲਖਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਮੁਲਖਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਜਾਂਦੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ.... ਕਾਸ਼... ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉਪਰ 'ਦੌਲੇ ਸ਼ਾਹ' ਦੇ ਚੂੱਹਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੋਪ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਚਾਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਖੜ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਸਿਸ਼ਟਿਮ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੂੜ ਪਰਚਾਰ ਦੇ ਡਹੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ, ਲੋਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅਜ਼ਾਦੀਆ ਮਾਣਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਆਂਉਣੇ ਸਨ ਇਸ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਸਿਸ਼ਟਿਮ ਨੇ ਜਰੂਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਮਨੁੱਖਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਂਨੀ ਨਹੀ ਹੈ ਇਹ ਸਿਸ਼ਟਿਮ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਜਿ਼ੰਦਾਬਾਦ ਹੈ।

ਹੁਣ ਵੇਖੋ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਵਰਗ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਦਿਨ-ਵਰਕੀ (ਡਾਇਰੀ) ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ,' ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਸਤਾ ਹਾਂਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਪਤ ਕਰ ਲੈਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੰਕੀਰਨਤਾਵਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਨ ਲੈਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਰਾਬਰਤਾ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਭਰ ਹੈ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗ, ਸਿ਼ਰਫ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ 'ਕਾਮਤੇ' ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ " ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਵਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਘੰਟਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦਾ ਵਕਤ ਯਾਨਿ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਵੱਕਤ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ" ਕਾਮਤੇ (1798-1857) ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੀ ਦਿਨ-ਵਰਕੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬ ਜਿ਼ੰਦਾਂਬਾਦ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਹੀ ਫਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰੱਸੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਗਿਆ ਕਿਉਕਿ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਦੇਂ ਜੀ ਹੀ ਰੂਸੀਆ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਂਚਿਤੰਕ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ ਸੀ ਉਹ 1990 ਤੱਕ ਆਉਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਰ ਹੀ ਪਟੜੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਢਹਿ ਡੇਰੀ ਕਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰ ਮਾਰਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਆਸਿਆ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀ ਸੀ  

ਉਹ ਇਨਕਲਾਬ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ ਵੀ,... ਕੀ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬ ਆਉਣੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢੀਹ ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖੱਤਮ ਹੋ ਗਏ......? ਨਹੀਂ,ਅਗੇ ਹੋਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬ ਆਉਣਗੇ ਇਹ ਤਾ ਵਕਤ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ। ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮੰਦੀ ਦੀ ਮਾਰ ਇਸ ਵਕਤ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਹੀ ਕਨਸੌਅ ਹੈ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬ ਹੋਣਗੇ ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ ਮਨੂੰਖੀ ਗੋਰਵ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਰਹੇਗਾ।

 

     


 ਫੌਜ਼ੀ ਤੇ ਫਰੈਸ਼ੀ

ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚੋ ਨਾਸ਼ਤਾ ਨਿਬੇੜ ਕੇ ਜਾਂਜੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲਾ ਪਰਵਾਰ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਮਹਾਂ-ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਝ ਘਰ ਵਰਗਾ ਦਰਿਸ਼ ਹੈ. ਮੇਜਾਂ ਉੱਪਰ ਸਮੋਸੇ, ਪਕੌੜਿਆਂ ਤੇ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਮਿੱਠਿਆਈਆਂ ,ਚੱਟਨੀਆਂ, ਦੀਆਂ ਅੱਧ ਖਾਧੀaF ਜੂਠੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ  ਚਾਹ, ਕੌਫੀ,ਕੋਲੇ, ਫੈਂਟੇ ਦੇ ਅੱਧ ਭਰੇ ਜੂਠੇ ਕੱਪ ਗਿਲਾਸ ਲੜੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੇjLf ਤੇ ਲੁੜਕੇ ਪਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਘਸੁੰਨ ਮੁੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਥੱਕੇ ਪਏ ਹੋਣ ?. ਇਸ ਸਾਰੀ ਜੂਠ ਤੇ ਜੂਠy ਭਾਂਡਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਪੀਲੇ ਪਟਕੇ ਬੰਨੀ ਤੇ ਤੇੜ ਕਾਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਾਈ "ਫਰੈਸ਼ੀ" ਬੜੇ ਅਣਮੰਨੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੂਸਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਢੇਰੀ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ. ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਦੋ 'ਫਰੈਸ਼ੀ' ਜਾਂਜੀਆ ਦੀ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਜੂਠ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾ, ਖਾਲੀ ਪਲੇਟਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕਰੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਣੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੇ ਪੈਣ ਲਗਦੀ ਹੈ. ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾੜਕੂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੂਰੀ ਤਰਾਂ ਝੁੱਲਸੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੰਘ ਲੰਗਰ ਸਰਵਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਧਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੋੜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ ਦੀ ਬੁਰਕੀ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲੰਗਰ ਸਰਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਅੱਖਾਂ ਡਬ-ਡਬਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਬੁਰਕੀ ਤੋੜ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਵੀ ਲਵੇ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਕੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਢੱਠੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਹੈ. ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋ ਬਣਾਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜੋ ਆਂਮ ਹੀ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚੋ ਗਾਈਬ ਹਨ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂ-ਰਾਜ ਦੇ ਪਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ.........?.

           ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਂਜੀਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਉੱਪਰ ਮਹਾਂ-ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹਾ ਪਰੰਤੂ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖਚਾ-ਖੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼਼ੋਬਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਬਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਲਣ ਲਈ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਗਾਹ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰਤੂੰ ਹਾਉਸ ਫੁੱਲ ਹੈ. ਮੈਂ ਏਨੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਨਹੀ ਵੇਖੇ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਰਸਮ ਹੁਣ ਕਾਕੇ, ਕਾਕੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲਾੜੇ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਸੈ਼ ਖਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖਰ-ਮਸਤ ਸਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹੈ. ਬਰਾਤੀ ਤਾ ਸਿੱਧੇ ਦਾਰੂ ਮੁਰਗੇ ਮੱਛੀ ਵਾਲੀ ਬਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਟਿੱਕੀਆਂ,ਛੋਲੇ ਭਟੂਰੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਛੱਤੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਚੱਟਪਟੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਤੇ. ਪਰ.., ਇਹ ਵਲੈਤ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਨਹੀ ?. ਇਥੇ ਅਜੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਰੀ ਹੈ. ਉੱਪਰ ਗੁਰੂਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੱਲ ਸੁੱਟਣ ਨੂੰ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀ ਹੈ. ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਡਿਉੜੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਮੋਗੇ ਦੀ ਰੀਗਲ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਨਾਲੋ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਕਰੀਨ ਵਾਲੇ ਐਚ ਡੀ (ਹਾਈ ਡਿੰਮੈਂਸਨਲ) ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਅੱਜ ਦਾ ਵਾਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਵਿੱਚ ਉਲੱਥੇ ਸਮੇਤ ਪੱੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ.                                                                                           ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗਵਾਚੀ ਗਾਂ ਜਾਂ ਚੱਕੀਰਾਹੇ ਵਰਗੀ ਹੈ. ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਜਾਣੂ ਸਿਆਣੂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਮੈਂ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪਾਰਟਨਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਬੌਸ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਵਜੋ ਖਿੱਚ ਲਿਆਏ ਹਨ. ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਚੱਟ-ਖਾਰੇ ਲਾ ਲਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕੁੜੀ ਬਾਪ ਦੇ ਹੀ ਕਿਸੇ 'ਫੌਜੀ ਕਾਂਮੇ ਦੇ 'ਫਰੈਸ਼ੀ' ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਫਸ ਗਈ ਸੀ ਮੁੰਡਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ. ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੋਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ ਦੇ ਝੱਗੜੇ ਕਾਰਨ ਸੱਥਰ ਵਿੱਛਿਆ ਰਿਹਾ. ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਠੀਕਰੀਆਂ ਲਾਹ ਕੇ ਮਰਗੇ ਮਾਂਪੇ, ਪਰ ਕੁੜੀ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਟੱਸ ਤੋਂ ਮੱਸ ਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੋਰੀ ਇੱਟ ਚੁੱਬਾਰੇ ਲੱਗ ਗਈ. ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸੰਨਦ ਮਾਪਿਆ ਦੀ ਟੇਬਲ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ. ਤੇ ਹੁਣ ਮਾਂਪੇ ਕੀ ਕਰਦੇ..? ਇਹ ਵਲੈਤ ਸੀ. ਇੱਜ਼ਤ ਆਨ ਮਾਨ ਦੇ ਸਧੰਰਭ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੇ. ਬਾਪ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਇਸ ਕੁੱਤੇ ਮੁਲਖ਼ ਨੂੰ ਕੋਸਦਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਮਨਸੂਬੇ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਕਿ ਇਸ ਹਰਾਮ ਦੀ ਮਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਪੰਜਾਬ ਲਿਜਾ ਕੇ ਦਰਿਆ ਬੁਰਦਾ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ. ਪੈਸ਼ੇ ਬਥੇਰੇ ਹਨ. ਇੱਜ਼ਤ ਲੱਖੀ ਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀ. ਹਾਲਾਕਿ ਬਾਪ ਦੇ ਵੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਜਵਾਨ ਫਰੈਸ਼ੀ ਕੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗੈਰ ਕਿਰਾਏ ਤੋ ਰੱਖੀਆ ਹੋਈਆਂ ਹਨ. ਫਰੈਸ਼ੀ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਵਰਗੇ ਇਸ ਮਹਿੰਗੇ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੌਦਾ ਸਸਤਾ ਹੈ...?.                                                             ਪੇਂਡੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜੱਟ ਬਾਣੀਆਂ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੇ ਸਾਂਨੋ ਸ਼ੋਕਤ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਫੇ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਤੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲਾ ਪੱਲੜਾ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਚਾਰ 'ਸਿਵਾਸ ਰੀਗਲ ਵਿਸਕੀ' ਦੇ ਪੈਗ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭੜਾਸ ਉਸ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਕੱਢੀ ਵੀ ਸੀ ਅਗੋ ਮਿੱਤਰ ,ਲਗਦਾ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਯਾਰ ਸੀ ਤੇ ਸਲਾਹ ਸਹੀ ਦੇ ਗਿਆ ਸੀ ਕਹਿੰਦਾ " ਫਿਰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਫੌਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਫਰੈਸ਼ੀ ਬਗੈਰ ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਫੌਜੀ ਹੀ ਸੀ..? ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਈ  ਕੌਮ ਨਸ਼ਲ, ਜੇ ਇਹ ਕੁੜੀ ਕਿਸੇ ਗੋਰੇ, ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਉੱਧਲ ਜਾਂਦੀ ਫਿਰ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ..? ਇਥੇ ਤਾਂ ਭਾਈ ਅਫਰੀਕਣ ਕਾਲੇ ਭੂਤ ਵੀ ਸੋਨੇ ਰੰਗੀਆਂ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਭਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਲੇ ਤੇ ਕੌਰ ਦੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਕੌਰ ਤੇ ਕਾਲੇ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ. ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮੱਗਜ਼ ਨੂੰ ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ ਵਾਂਗ ਚੱੜ੍ਹੀ ਸੀ. ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਨਦ ਨੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ. ਜੋੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਸ ਸਨਦ ਨੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਚੱੜ੍ਹੇ ਭਰਵੱਟੇ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਪਈਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਤੇ ਸੰਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਕਰਾਹਾ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ.                                                            ਹੁਣ ਗਿੱਲੇ ਗੋਹੇ ਦੀ ਧੁੱਖਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਕਤ ਸੀ.ਕੁੜੀ ਦਾ ਬਾਪ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਣਿਆ ਚੁੱਣਿਆ ਵੱਡਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਭੰਨਤੋੜ ਤੇ ਰਿਪੇਅਰ ਦਾ ਬਿਜ਼ਨਿਸ ਘੇਰਾ ਵਾਹਵਾ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ ਸੀ ਜੇ ਵੱਡਾ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਅਣਖ ਵਾਲਾ ਮੋਮ ਦਾ ਨੱਕ ਸ਼ਰੀਕੇ ਕਬੀਲੇ ਵਾਲਿਆ ਮੋੜ ਕੇ ਖੱਬੀ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਲਾ ਦੇਣਾ ਸੀ. ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਡਬਲਯੂ ਤੋਂ ਐਮ ਬਣਾ ਦੇਣੀਆਂ ਸਨ.                                                               ਚਲੋ ਧੀ ਜਵਾਈ ਦਾ ਵਿਹਾਰੀ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚੀ ਰਹਿਣੀ ਸੀ.                                                         ਗੁਰੂਘਰ ਦੀ ਡਿਉੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੂਰਗਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਬੈਂਚ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੋੜਾ ਘਰ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸੁੱਥਰਾ ਗੁਸਲਖਾਨਾ ਹੈ. ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਸਾਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਲਈ. ਕੁੱਝ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵੀ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹਨ. ਮੈਂ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਗਰੂਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਣੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਖਲੋਦਾਂ ਹਾਂ. ਇਹ ਗੁਰੂ ਘਰ ਟਰੈਫਕ ਪੱਖੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਿੱਜ਼ੀ ਸ਼ੜਕ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ. ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੁ ਛੋਟੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਖੜੌਣ ਦੀ ਜਗਾਹ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਅਪਾਹਜਾਂ ਜਾ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਿੱਡੀ ਰੋਲਸ ਰੋਇਸ ਕਾਰ ਖੜੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਇਸੇ ਦੀ ਭੈਣ ਵੱਡੀ ਮਰਸੀਡਜ਼ ਖੜੀ ਹੈ. ਰੋਲਿਸ ਰੋਇਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ  ਉੱਡਦਾ ਏਂਜਲ ਤੇ ਮਰਸੀਡਜ਼ ਦਾ ਤਿੰਨ ਟੰਗਾਂ ਗੋਲ ਸਿਤਾਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਹਮਣੋ ਸਾਹਮਣੀ ਘੂ੍ਰ ਰਹੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੜਕ ਤੇ ਦੂਹਰੀ ਪੀਲੀ ਪੱਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਗੱਡੀ ਖੜੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿਮਾਨ ਝੱਟ ਭਰ ਲਈ ਗੱਡੀ ਰੋਕ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਪਾਰਕ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਕਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ. ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਗੁਰੂਘਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਕੁੱਸ਼ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਦੇ ਸੁੱਣਦੇ ਹਨ "ਯਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੁਰੂਘਰ ਨਹੀ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਫੇਰਿਆ ਲਈ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਸ਼ਗਨ ਪਾਉ ਤੇ ਦੂਜੀ ਸੱਠ ਪੌਡ ਦੀ ਟਿਕਟ ਲਗਵਾਉ".                                                      ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੜਕ ਤੇ ਆ ਖਲੋ ਕੇ ਗੁਰੂਘਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ. ਚਾਰ ਮੰਜਲਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਲਿਫਟ ਵੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ. ਥੱਲੜੇ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਹੈ ਦੂਜੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਤੀਸਰੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਮੰਜ਼ਲ ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦੇ ਥੱੜੇ ਤੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਤੋ ਵੀ ਉੱਚਾ ਪੀਲੇ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਤੋ ਸਿਰ ਤੱਕ ਲਪੇਟਿਆ, ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਮੁਰਝਾਏ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲ ਪਏ ਹਨ. ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਹੁਣ ਕਾਲੀਆ ਵਰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ 'ਫਰੈਸ਼ੀ' ਸਾਫ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਹੁਣ ਆਂਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਖੋਹਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.                                        ਅੱਜ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਹੈ. ਆਂਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕੈਨੀਆਂ, ਖੰਡ,ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਸ਼ਦ-ਪਾਣੀ ਚੁੱਕੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛੱਕ ਕੇ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕੇ ਬਗੈਰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮਾਹਰਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ. ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਪਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਾਰਜ਼ ਹਰ ਸੰਡੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ ?.ਮੈਂ ਹੁਣ ਸ਼ੜਕ ਦੀ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੇ ਖੜੋ ਕੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਹੈ. ਸ਼ਾਇਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕਲ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦੇਣ ਹੋਵੇ..?. ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਚੋਖੀ ਅਬਾਦੀ ਹੈ. ਸਿਆਣੇ ਹਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਹ ਅਬਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆ ਵੋਟਾਂ ਹਨ. ਵੋਟਾਂ ਖਾਤਰ ਲੰਗਰ ਛੱਕਦੈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈਦੇਂ ਤੇ ਜਹਾਂ ਪਨਾਂਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਵਾਂਗ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛੱਕਦਿਆਂ, ਘੋਨ ਮੋਨ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਖੰਡੇ ਤਲਵਾ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁਮਾਲੇ ਬੰਨੀ ਮੈਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆ ਤਸਵੀਰਾ ਵੀ ਗੁਰੂਘਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆ ਹਨ. ਇਥੋ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਜਾਦਾ 'ਪ੍ਰਿੰਸ਼ ਚਾਰਲਸ' ਵੀ ਇਸ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨੱਤ ਮਸਤੱਕ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ.                                                 ਇੱਕ ਮਾਈ ਸ਼ੜਕ ਤੇ ਹੀ ਗੁਰੂਘਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨੱਕ ਰਗੜਦੀ ਹੋਈ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਬ ਵੱਲ ਕੁੱਬੀ ਹੋਈ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜੁੱਤੀ ਉਹ ਸ਼ੜਕ ਤੇ ਹੀ ਲਾਹ ਆਈ ਹੈ. ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਚੌ' ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੈ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਬਖਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ. ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਕੁੱਬੜਾ ਸਰੀਰ ਹੋਲੀ ਹੌਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗਿਰਦ ਕੁੱਸ਼ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਮੈਂ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਹੋਣ ? ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਝੂਰੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅਟੇ ਸਫੈਦ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ. ਕੁੱਸ਼ ਚਿਰ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕੁੱਬਾ, ਬੁੱਢਾ ਇਹ ਵਜੂਦ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਨੱਤ ਮਸਤਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅੱਖਾ ਨੂੰ ਕੁੱਸ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਝੁਰੜੱਈਏ ਹੱਥ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੁੱਛ ਸੋਨੇ ਰੰਗਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਇਹ ਬਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਿਸੇ ਅੱਲੜ ਸਵਾਣੀ ਦੀ ਪੰਜ਼ੇਬ ਦਾ ਟੁੱਟਾ ਘੂੰਗਰੂ ਹੈ ਜੋ ਬਿਰਧ ਹੱਥ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਝੂਰੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ. ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੁੱਟਾ ਘੂੰਗਰੂ ਦਿਸ ਪੈਦਾਂ ਹੈ. ਮੈਂ ਬਿਰਧ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦਿਆ ਹੀ ਘੂੰਗਰੂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਨਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਉ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇ ਕੁੱਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ......?                                                           ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਦੂਰ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਕਾਨ, ਮਕਾਨਾਂ ਮੁਹਰੇ ਕੂੜੇ ਕੱਚਰੇ ਵਾਲੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਡਰੰਮ ਅਜੀਬੋ ਗਰੀਬ ਉਘੱੜ ਦੁੱਘੜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰੇ ਪਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਰੁੱਸੇ ਹੋਣ. ਕਈ ਥਾਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਦੋ ਚਾਰ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਗੱਦੇ ਵੀ ਖੁੱਥੜ ਤੇ ਬਦਰੰਗ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਦੋਂ ਕੁ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਰਡਨ ਤੋ ਦੂਸਰੇ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ. ਕੁੱਸ਼ ਪੁਰਾਣੀਆ ਟੁੱਟੀਆ ਭੱਜੀਆ ਕਾ੍ਰਾਂ ਇਨਾਂ ਦੇ ਅਣਸਵਾਰੇ ਫਰੰਟ-ਗਾਰਡਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱੜ੍ਹੀਆ ਹਨ.                                                ਇੱਕ ਸੱਤਾਂ ਅੱਠਾਂ 'ਫੌਜੀਆਂ' ਦਾ ਟੋਲਾ ਖੜਾ ਲੜਨ ਝੱਘੜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਨਿਹੰਗੀ ਬਾਣੇ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਸਬੂਤ ਸਿੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੀ ਫਤੇ੍ਹ ਗੂੰਜਾਂਉਂਦਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਪਰੰਤੂ ਮੇਰੇ ਲਈ 'ਫੌਜੀਆਂ' ਦਾ ਇਹ ਟੋਲਾ ਦਿੱਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ.ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗੀ ਤਿੱਖੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਕਈਆ ਦੇ ਕਰੜ ਬਰੜੀਆਂ ਦਾਹੜੀਆ ਹਨ ਤੇ ਥੱਲਿਉਂ ਨਿਕਲੇ ਰੰਗ ਰਹਿਤ ਚਿੱਟੇ ਪੋਟਾ ਪੋਟਾ ਵਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਸ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਡਿਆਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੱੜਾ ਰਹੇ ਹਨ.                                                              ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਜਾਹਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਕੰਮ ਦੀਆ,ਵੀਜ਼ੇ ਦੀਆ,ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੀਆ ਹੋ ਰਹੀਆ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆ ਬਾਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੈਪਟਨ ਦੀਆਂ ਬਾਜਵੇ ਦੀਆਂ, ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ. ਗੋਰੀਆਂ,ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨਣਾ ਦੀਆ.                                             ਤੀਂਵੀ ਸੁਰੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਲਏ ਫੋਰਡ ਟਰੈਕਟਰ ਦੀ ਫੱੜ੍ਹ ਮਾਰੀ ਹੈ ਦੂਜੇ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਇਹ ਝੂਠ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਹੀ ਨਹੀ ਸਕਦਾ. ਪਤਲੀ ਤਿੱਖੀ ਅਵਾਜ਼ ਖਿੱਝ ਨਾਲ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ ਸਾਉਂਡ ਇਉਂ ਲਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਨਿੱਕੀ ਸੁਨਿਆਰੀ ਹਥੌੜੀ ਭਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੇਹੀ ਤੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ. ਅੱਗੋਂ ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ "ਇਹ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ" ?. ਤੀਂਵੀ ਸੁਰੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਈ ਫੋਨ ਕੱਢਿਆਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗਿਆ " ਆਹ ਵੇਖ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਫੋਰਡ ਦੀ ਫੋਟੋ'. ਦੂਜੇ ਫੌਜ਼ੀ ਹੁਣ ਤੀਂਵੀ ਸੁਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆ ਖਲੋਤੇ ਸਨ. ਵਿਰੋਧੀ ਨੇ ਸਮਝੌਤੀ ਟੋਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ." ਮੈਂ ਕਦ ਕਿਹਾ ਇਹ ਟਰੈਕਟਰ ਖ਼ਰੀਦ ਨਹੀ ਸਕਦਾ..? ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ. ਰੌਲਾ ਫਿਰ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ. ਕਿਉਂ ਨਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ..?. ਅਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਬੋਲਿਆ " ਏਡਾ ਢੂਆ ਇਹਦਾ ਹੈਨੀ ਜਿਹੜਾ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਸਕੇ"? ਹੁਣ ਗੱਲ ਸਮਝ ਪੈ ਗਈ ਸੀ. 'ਫੌਜ਼ੀਆ' ਦੇ ਟੋਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਸੜ ਮੱਚ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਤੀਂਵੀ ਸੁਰਾ ਵੀ ਪਤਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੀ ਕਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਫੈ਼ਲ ਗਈ ਸੀ. ਇਸ ਟੋਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਟੋਲਾ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅਣਸਵਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ...?   ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਆ ਖੱੜ੍ਹਾ ਸਾਂ.

ਕਾਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ. ਡਬਲ ਯੈਲੋ ਪਟੀ ਬਨਾਮ ਟਰੈਫਿਕ ਦੇ ਰੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਕਾਰਾਂ ਖੱੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕ,ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਬਰਾਤੀ, ਉੱਤਰਦੇ, ਗੁਰੂ ਘਰ ਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਨੱਤ ਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਐਕਸੀਲੀਟਰ ਤੇ ਪੈਰ ਧਰ ਦਿੰਦੇ.                                                            ਉੱਪਰ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਬਨਾਮ 'ਫੇਰੇ' ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ. ਗੁਰੂਘਰ ਵਿੱਚੋ ਕੋਈ ਵੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤੱੜਕੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਹੀ ਸਪੀਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਭੜਵਾਹੇ ਹੀ ਉੱਠਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਡੀ ਸੀ, ਐਸ ਪੀ ਜੀ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀ ਕਰਦਾ. ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਮਹਾਂ-ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਨਗਰ ਹੈ ਇਹ ਉਹ ਮਹਾਂ-ਨਗਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੂਰਜ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀ ਸੀ ਛੁੱਪਦਾ. ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾੜੀ ਮੋਹਟੀ ਚੂੰ ਚਰਾਂ ਤੇ ਵੀ ਟੈਕਸ ਲਗਦਾ ਹੈ. ਵੱਡੀ ਅਵਾਜ਼ ਤਾ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ.                                                                   ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲੰਬੈ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋ ਅੱਕੇ ਬਰਾਤੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਦਿ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ. ਹੁਣ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਈਆਂ ਕੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਸਿੱਧੀਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ. ਰੋਲਸ ਰੋਇਸ ਦਾ ਚਾਲਕ ਗੋਰਾ ਜੋ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੱਜਿਆ ਫੱਬਿਆ ਸੀ ਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆ ਤੋਂ ਇਸੇ ਹੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਿਆਂ, ਘੜੀ ਵੇਖੀ, ਅੰਗੜਾਈ ਭੰਨੀ ਤੇ ਗੁਰੂਘਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ. ਪਹਿਲਾ ਉਹ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਖੰਡੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੀਲਾ ਪਟਕਾ ਸਿਰ ਤੇ ਬੱਧਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ. ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੱਖ ਗੋਰਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਰਸਮੋਂ ਰਿਵਾਜ ਬਨਾਮ ਮਰਿਯਾਦਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ. ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ.                                                         ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉੱਤਰਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਗੋਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸੰਗਤ ਚੱਕਵੇਂ ਪੱਬੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਰਦੀ ਗੁਰੂਘਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਭੇਟਾ ਸਮੇਤ, ਬਨਾਮ ਦਸਵੰਦ ਦਾ ਦਸਵੰਦ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕੈਨੀਆਂ,ਖੰਡ,ਤੇਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ.

  ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਪਾਨੀ ਕਾਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜੀ ਸੀ. ਬਾਰਾਤੀ ਸੱਜਣ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਧੁਸ ਦਿੱਤੀ ਅੰਦਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦੀਆਂ ਪਾਰਕਾਂ ਤਾ ਦੋ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਫੁੱਲ ਸਨ. ਸਟਾਰਟ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਰਦ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗਾ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਲੱਗਦਾ ਬੰਦਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ "ਮੈਂ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕਣਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਘਰ".                                                             ਬਰਾਤੀ ਬੋਲੇ                                                        "ਬਾਬਾ ਗੱਡੀ ਬਾਹਰ ਪਾਰਕ ਕਰ ਕੇ ਆ"                            ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ                                                                "ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਅਪਾਹਜ਼ ਹਾ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਥੇ ਗੱਡੀ ਲਾ ਕੇ ਗੁਰੂਘਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾ.ਇਹ ਪਾਰਕ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਹੈ "

ਬਰਾਤੀ ਹੱਸੇ,                                                                          " ਬਾਬਾ ਅੱਜ ਨੀ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਬਣਨਾ ਇਥੇ ਲਾੜੇ ਵਾਲੀ ਰੋਲਸ ਰੋਇਸ ਖੜੀ ਹੈ ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਲਿਆ ਪਾਰਕ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਤੀ ਹੈ."                                   ਬਾਬਾ ਜੱਕੋ ਤੱਕੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੁ ਮਿੰਟ ਖੜਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੈਕ ਗੇਅਰ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ.ਉਸਨੂੰ ਦਸ ਕੁ ਮਿੰਟ ਲਗੇ ਗੱਡੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੇ ਬਿੱਜ਼ੀ ਸ਼ੜਕ ਤੇ ਚੱੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ.                                                                "ਫਰੈਸ਼ੀਆਂ" ਦਾ ਟੋਲਾ ਕਾਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਮਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਤਲੇ ਜਵਾਨ ਦੇਸੀ ਮੂੰਡੇ ਕੁੜੀਆ ਸਨ ਮੁੰਡੇ ਆਪਣੇ ਕੰਘਿਆਂ ਨਾਲ ਬੋਦੇ ਸਵਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਪੀਲੇ ਪੱਟਕੇ ਬੰਨੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਬਹਿ ਜਿਹੇ ਗਏ ਸਨ. ਕਈਆ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਲੇ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਇਦ ਸਮੋਸਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ. ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਸੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਕੰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ. ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਹੜਣ ਲਈ ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ. ਇੱਕ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ.                      " ਸਾਰੇ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਹਾੜੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹਨ. ਪੈਂਤੀ ਪੌਂਡ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜ ਬਣੇ, ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨ ਹਨ ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿਵਾਈਡ ਕਰਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਪੌਡ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੇ ਮੈਂ ਕਜੂੰਸੀ ਵੀ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਵੀਹ ਪੌਂਡ ਮੇਰਾ ਦਿਨ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੈ. ਬਾਪੂ ਦੇ ਲਾਏ ਪੰਦਰਾਂ ਲੱਖ ਕਦੋ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ..?"                                                                    ਦੂਜਾ ਬੋਲਿਆ

"ਸਾਲਿਆ ਅੱਜੇ ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਦਿਹਾੜੀ ਲਾਈ ਹੈ ਪੈਂਤੀ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ ਜੇ ਅੱਜ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਭਾਂਡੇ ਧੋਤੇ ਤਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀ ਮਿਲਣੇ " ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ, ਕੁੱਸ਼ ਚਿੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਸਨ. ਕੁੱਸ਼ ਪੰਜਾਬੀਆ ਵਾਲੀ ਬੇਪਰਵਾਈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸੱਜ ਧੱਜ ਕੇ ਆਈਆ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸੂਟ ਸਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰੋਸ ਠੰਡਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ. 'ਫਰੈਸ਼ੀ' ਕੂੜੀਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਖੜਾ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੱਜ਼ੀ ਸੀ. ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਅੱਡੇ ਤੇ ਲਾਰੀ ਆਈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚੱੜ੍ਹ ਗਏ ਸਨ.

'ਫਰੈਸ਼ੀ' ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਗੁਰੂਘਰ ਦਾ ਅਹਾਤਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ. ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਰੋਲਸ ਰੋਇਸ ਯੈਲੋਪੱਟੀ ਦਾ ਹਾਸਾ ਉੱਡਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਗੇਟ ਤੋਂ ਦਸ ਕੁ ਗਜ ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕੀ. ਮਹਿਮਾਨ ਸ਼ਇਦ ਲੇਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਵਕਾਰੀ ਕਾਰ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਟੂੰਡੀ ਲਾਟ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਤੋਂ. ਉੱਚਾਂ ਲੰਬਾਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾਹੜੇ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਿਆ ਮਗਰਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਤੋਤੋ ਰੰਗਾਂ ਸੂਟ ਪਾਈ ਇੱਕ ਮੱਧਰੀ ਜਿਹੀ ਸਰਦਾਰਨੀ ਨਿੱਕਲੀ ਤੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦਸਾ ਕੁ ਸਾਲਾ ਦਾ ਮੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ. ਗਿੱਚੀ ਤੋਂ ਮੀਢੀ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜੂੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹਾਕੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੂੜੇ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟਾ ਰੁਮਾਲ ਬੱਧਾ ਸੀ. " ਭੈਂ ਚੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਂਵੀਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨੇ ਲੇਟ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ"                         ਡਰੀ ਸਰਦਾਰਨੀ ਤੇ ਮੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਰੋਬੋਟ ਵਾਂਗ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ. ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੱਡੀ ਪਾਰਕ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂਘਰ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ ਕਦਮੀ ਚੱਲ ਪਏ.                                                                          ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਤੇ ਘੁੱਮ ਰਹੀ ਸੀ. ਐਨ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਮੰਜਿਆ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਸਟੋਰ ਸੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੱਬ ਅਗਲੀ ਦੁਕਾਨ ਇੱਕ ਝਟਕਈ ਦੀ ਸੀ ਨਾਲ ਗਰੌਸਰੀ ਸਟੋਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਤੋ ਅਗਲੀ ਤੇ ਹਲਾਲ ਗੋਸ਼ਤ ਦਾ ਬੋਰਡ ਲੱਗਾ ਸੀ ਤੇ ਅਗਾਹ ਇੱਕ ਨਾਈ ਬਨਾਮ ਬਾਰਬਰ ਦਾ ਬੋਰਡ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਚਰਚ ਦਾ ਗੁਬੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ.                                               ਇਨੇ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਖੜਾਂ ਹਾ. ਮੇਰੇ ਆੜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ. ਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਵੀ ਗੁਰੂਘਰ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਸੀ. ਲਾੜੀ ਲਾੜਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚੋ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ. ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ ਸਾਂ.         

ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਠ ਹੌਲੈਂਡ

    

 

 


ienklfb ijLMdfbfd, murdfbfd, qy iPr ijLMdfbfd

joigMdr bfT hOlYNz

ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ muMbeI vsdy msLhUr lyKk suKbIr dI iewk purfxI kivqf "ienklfb ijLMdfbfd murdfbfd, pVHI aqy nfl hI Aus kivqf dI ivafiKaf aqy sLpstIkrx krdf hoieaf iewk lyK vI iDafn gocrf hoieaf. suKbIr pihlF vI gfhy ibgfhy keI vfr pMjfbI pricaf aqy aKbfrF ivwc CwpdIaF afpxIaF ilKqF ivwc spwsLt kr cuwikaf hY ik bysLk Auh KwbypwKI qrjL dy ienklfb df hFmI sI aqy awj vI hY. pr iPr vI Auh iksy KwbypwKI isafsI pfrtI df mYNbr nhIN hY. Auh hux qwk ies ivcfrDfrf nMU qno-mno cfhuMidaf hoieaf vI hmysLf ajLfd ivciraf hY. pr iPr vI suKbIr KwbI-isafsq dy jfxy-mfxy aqy vwKrI qrF dI ilKx sLYlI krky ky pihcfxy jFdy lyKkF ivwc sLumfr huMdF hY. pRIqlVHI qo lY ky nvF jLmfnf qwk bhuq sfry pMjfbI hPqfvfrI, mfsk,qRYmfsk aqy bwuD nMU hlUx vfilaF pricaF ivwc AunHF dIaf icwTIaF,khfxIaF aqy nFvlf dy aMsL Cwpdy rihMdy hn. AunHF Aupr ikwsy vI isafsI pfrtI df kMuzf nhIN hY. pr ? iPr vI Auh AuWnI sOa sqfsI ivwc ilKI afpxI ieh kivqf "ienklfb ijLMdfbfd murdfbfd, iksy Jk, zr jF afpxI aMqr-afqmf dI avfjL dy boJ kfrx pUrI nhIN kr sky sn. ikANik AnHF dI smJ muqfbk jo kusL Kwby-sMsfr ivwc mfVf-cMgf Aus vkq ho irhf sI Auh sB kuC Bfrq dIaF kOminsLt pfrtIaF jfxdIaF hox dy bfvjUd vI sDfrx kfzr nMU hor hI sLbjbfg ivKfAudIaF sn. TIk AuvyN, ijvy Dfrimk mwTf, zyiraF, msIqF aqy Drm aDfrq isafsI pfrtIaF ivwc vrqfrf cldf hY. ienHf Dfrimk sQfnF dy murIdf aqy sLrDflUaf nMU asl ivwc jo kuC vI AunHF dI sMsQf ivwc cMgf-mfVf cwl irhf huMdf hY dy bfry iksy hwd qwk sB igafn MhuMdf hY, pr iPr vI Auh kohlU dy blHd vFg bgYr iksy ivroD dy iksy afpxI jfqI afs dI pUrqI dI lflsLf ivwc zyiraF mwTF dy cwkr lfeI jFdy hn, sMgqf nMU icwtf cfnx huMidaF vI mUMh bMd aqy awKF mIc ky,pRvwcn suxnf qy bfibaF df idwqF prsLfd sxy mwKI bgYr iksy hIl- hujq dy aMdr lMGfAuxf pYdF hY. TIk Ausy qrF dI hI hflq Auh Aus smyN Kwby-pwKI pfrtIaF dy kfzr dI mihsUs krdy sn. sLfied iesy krky ikANik Auh Kwud vI KwbypwKI ivcfrF dy hfmI hox krky iksy zr jf Jk kfrx afpxI AunwI sO sqfsI vflI kivqf 'ienklfb ijMLdfbfd murdfbfd' ilK ky vI pUrI nhIN ilK sky sn. sfLied AunHF nMU agy zYQ aNYz njLr af irhf sI.

pr zYQ aYNz qf iksy vI cIjL df nhIN huMdf. ienklfb df mqlb ienklfb dr ienklfb hMudf hY, TIk Ausy qrF ijs qrF vDIaF bxI sLVk 'c smyN dy nfl mINh-kxI, grmI srdI nfl toey aqy qryVF pY jFdIaf hn, pfxI KVf ho jFdf hY hfdisaF aqy rfhgIrF dy jfn mfl nMU nuksfn hox df Kwqrf pYdf ho jFdf hY aqy iPr Aus sLVk dI murwmq dr murwmq jrUrI hMudI hY nhIN qF lok kihx lg pYdy hn ies nflo qF kwcf rfh hI TIk sI. eysy qrF afey ienklfbf dI vI murwmq dr murwmq jrUrI sI. ipCly AuWnHI sflF ivwc bhuq kwuC grbfcovI Zwkx dy cuwky jfx kfrx eIst-blok df gMd mMd bfhr af irhf hY. ieh avwC aFAuxf vI sI aqy aFAxf vI cfhIdf hY. ieh smF svY pVcol df smF hY. ipwCy jhy nvF jLmfnf ivwc msLhUr pMjfbI lyKk sukIrq ny afpxy mYksIko PyrI vfly sLPrnfmy ivwc qroqskI bfry bVy purfxy aqy dwby Byq Kohly sn. stfln vwlo afpxy qo vDIaf aqy buDIjIvI qroqskI dy kql dI sLijs df BfzF sukIrq ny afpxy ies sLPrnfmy ivwc BMinaf sI. ieho ijhy BfVy dy kfql stfiln ny XogoslfvIaf dy Aus smyN dy pRDfn mfrsLl tIto nMU mrvfAux vfsqy vI bYlgrfz Byjy sn pr Auh tIto nMU kql krvfAux ivwc kfmXfb nhIN ho sikaf sI. Byq KwulHx qy mfrsLl tIto ny jvfbI icwTI ivwc stfiln nMU iliKaf sI ik Auh afpxIaF hrkqF qo bfj af jfvy nhIN qf Aus nMU vI ieho ijhy BfVy dy kfql mfsko Byjxy pYxgy.bOlIvuz dy iPlmI KlnfiekF kfdrKFn aqy amrIsLpurI vFg. pr hux smyN bdl gey hn pihlF zyry dI sMgq vFg kfzr afpxy nyqfvF aqy prtI dy QYNk-tYNkF df iliKaF boilaF Duro afey hukmF vFg swq bcn afK ky mMnI jFdf sI ibnf iksy ikMqU prMqU qo pr hux kfzr vI isafxF ho igaf hY. Auh hux lIzrF dI kihxI qy krnI dy aml nMU prKdF hY. kfzr hux hwQF qy srHo jMmdI vyKx df afdI ho cuikaf hY PokIaF lihrF aqy aMnIaF twkrF ivwc Aus df ivsLvfs Gtdf jFdf hY, iesy krky sMsfr ienklfb df supnf lY ky cilaf sfrf Kwbf sMsfr KwKVIaF kryly ho ky rih igaf hY. iekwlI ihMdosqfn dI mF pfrtI sI pI afeI ivwco hI KrbUjLy dIaF PfVIaF vFg keI hor pfrtIaF jMm peIaF hn aqy drjLnF hI hor ienklfbI grup inkl afey hn. ieny lwGU Drm qF sLfied hjLfrf sfl purfxy ihMdU Drm ivwco vI nhIN inkly sn? ieh sfrIaF hI pfrtIaF aqy grwup afpxy afp nMU afm lokfeI nflo isaFxy aqy ivigafnk soc dy DfrnI vI aKvfAudyN hn,sLied ieho hI ivigafnk soc hY ik iek sYlI jIv amINby vFg iewk qo twut ky do ho jfvo, do qo cfr aqy iPr hjLfrf lwKF.

hux jwd dI brln dI kMD twutI hY qf kuwC sLrqf dy aDIn hOlYNz ivwc eIst-blok qo qkrIbn swT hjLfr dy krIb kFmy ieQo dy mkFn AusfrI dy kMMmF aqy sbjLI agfAux vfly sLIsy dy bxy hry-Grf (grIn hfAus) ivwc kMm krdy hn, Xorp vwlo qih kIqI Gwto Gwt PI GMtF AujLrq qy, Auh sfzy nfl hI kMm krdy hn aMgryjLI qf AuhnF 'cO sOa ivwco msF pMjF dwsf nMU hI aFAudI hY pr jrmn BfsLf qkrIbn QoVI bhuq Auh sfry hI jFxdy hn. purfxf Kwby-pwKIaf hox krkyN jigafsf vws mY hryk afpxy nfl kMm krx vfly polYNz, rUsI, cYko,jF hMgrI dy sfQIaf nfl purfxy simaF dy sLosilsLt pRbMD bfry kusL cMgF sunx dI afs ivwc gwlbfq krdf hI rihMdf hF, keI vfr qF kuryd ky vI pwuCdf hF. pr aPsos, hux vflI jvFn pIVHI ivwco koeI vI Aus pRbMD nMU cMgF nhIN smJdf. rUsIaF nMu qf pOlYNz dy kfmyN ihtlr vFg iswDIaF hI gFlHf kwZx lwg pYdNy hn ikAuNik Auh smJdy hn ijMnf ku nuksfn AunHF df ihtlr ny kIqf sI Aunf ku hI rUsIaF ny AUnI sOa pMqflI qo bfad Aunwnvy qwk kr idwqf. ieh sux ky myrI vI hflq suKbIr dI AudfsI dI hflq ivwc ilKI kivqF ienklfb ijLMdfbfd murdfbfd vrgI hI ho jFdI hY.

kMD tuwtx qo bfad iewk hPqy dy aMdr mY Kud afpxIaF awKF nfl vyKx purfxy zI zI afr (eIst jrmnI) ivwc igaf sF. Aus jrmnI aqy ies jrmnI ivwc jLmIn-asmfn df Prk sI. lokF dy Dwky nfl qoVy lohy dy pridaf vfly ies bfrzr nMU lMGidaF hI ieAuN mihsUs hoieaf ijs qrF cFnx nfl Bry Gr nMU Cwz ky mYN iksy hnHyr koTVI ivwc af viVHaF hovF? iksy vI cOrfhy Aupr mYnMU Aus inwky ijhy ksby ivwc trYPk lfietF nhIN njLr afeIaF aqy nF hI sLVkF Aupr loVIdyN jrUrI sUcnF-Xfck jrUrI borz, jy ikqy lwgy vI sn qF awKrF dI lfl isLafeI nMU jMgFl aqy slHfBf cUs igaf sI aqy nF hI srvjLnk QFvf aqy pfrkF ivwc Pwul bUty hI lwgy hoey idsy. akqUbr df mhInF hox krky ho skdf hY myrI njLrI hI nf pey hox? GrF nMu grm krn vfly aMgIiTaF dIaF icmnIaF ivwco dI inkldy pwQr dy koilaF dy DMUey dy mUsLk dI siVaFd nwk nMu sfV rhI sI. pbilk tYlIPon bUQ vI mYnMU ikwDry njLr nhIN afieaf ienHF cOhF GMitaF dy qory Pyry dy dOrfx. rMg rogn qo rihq Audfs ibMlizgF rMg-ibrMgy mOsmF dI mfr Kf Kf ky BUrIaF qo kflIaF hoeIaF afpxI dfsqfn suxf rhIaf sn. iKVkIaF ivwc ltkdy byrMg pridaF dy mgr pIilaF jLrd ichiraF ivwc gwzIaF bwuZIaF awKF sFnMU BUry rMg dy ajLnbIaF nMU iewk twk GUrdIaF njLr aFAudIaF sn. sLfm nUMu ikqy ikqy ibmfr jhIaf strIt lfietF isrPL afpxF Bfr cuwkx vfly KMibaF df aihsfn Auqfrn leI Auhnf dy pYrF nMU hI msF rOsLn kr rhIaf sn. cfr cuPyry byrMgy aqy Audfs mOsm df rfj sI. dukFnf qF sFnMU ikqy idsIaF hI nhIN sn,iewk do bIar bfrF jrUr sn. ijMnHF ivwc vVHn df sfzf hIaf hI nhIN pY irhf sI. hr afdmI sFnMU awKF PfV PfV ky vyK irhf sI, ieAu lwgdf sI ijvyN sfzy qo pihlF ieQo idaF bfisLidaF ny kylHy aqy sMqry dy PlH vfg pihlF koeI kflf jF BUrf bMdF hI nF vyiKaF hovy? pr asI qF sQfnk lokF nfl iml bol ky ies nvyN afey ienklfb bfry kuC khIeY kuC suxIeY dy muhfvry vfFg kuC suxnf aqy kuC sunFAuxf cfhuMdy sF. sfnMU jrmn BfsLf vI aFAudI sI, cOh GMitaf dy Pyry qory qo bfad asIN iZwz nMu Julkf dyx vfsqy iewk bIar bfr ivwc hOslf krky vVH hI ge,y AuQy iPr AuhI gwl, sfry ipawkV aqy bIar bfr df kirMdf sfnMU ajIb jhIaF njLrF nfl vyKx lg pey, iksy ny vI sfNnMU jI aieaF nf afiKaf kuwC icr bYTx qo bfad mY Kud AuWT ky bfr dy kFAtr qy igaf qy jrmn BfsLf ivwc do rsLIan kOPIaF aqy KFx leI kuwC brftvost ( kwuC hot zOg vrgf) afrzr kIqy, AuQy asIN iPr ipawkVF aqy bfr dy kfirMdy nfl jrmn BfsLf ivwc hI gwl bfq krn dI kosLs kIqI, pr iewk KfsL ivhfrI hwd qo bfad ieQy vI koeI bMdF sfzy nfl KwulH ky ivcfr vtFdrf krn nMU iqafr nhIN sI. lok zry zry ijhy lwg rhy sn. ijs sosLilsLt issitm dI cVHfeI dy asI jdo dI surq sMBflI sI sohly suxdy afey sF aqy ieho ijhy pRbMD nMU hI afpxy mulK ihMdosqfn ivwc lfgU krn leI mujfhry,zrfmy aqy dysL dy hfkmF nfl twkrF lYdy afey sF, sovIaq sMG qo Cwpdy rMgIn AuWc imafrI pMjfbI dy ssqy ryt ivwc imldy pRfpygMzy vfly mYgjInF vflf sLosilsLt sMsfr ikqy vI njLr nf afieaF. mn zfhzf avfjLfr hoieaf. iewk KUbsurq supny dI mOq vyK ky afp muhfry hI awKF nm ho geIaf. kroVF lok jo ies vwkq vI ies supny nMMU sfkfr krn leI sfmrfjIaF dy iKlfPL brfbrI dI jMg lV rhy hn, myrIaF awKF sfhmxy Guwm gey,kI bxUgF AuhnF lKU-KF lokF dI lVfeI df? ikANik mY qF awj Aus supny dI mOq dy swQr qy bYTf sF.

dUjI vyr cOdF sfl bfad do hjLfr cfr ivwc iPr Asy pfsy PyrI pfeI. aYqkI idRsL hor vI iBaMkr sI. ikqy ikqy iemfrqF Aupr rMg rogn qF ho gey sn. glIaF,cOrfhyieaF,sLVkF dI hflq qF byhqr ho geI sI, ptrol pMp, KFx pIx vflIaF iJliml iJliml krdIaF suprmfrkItF, aqy ikqy ikqy pIjLy hwt qy cfienjL rYsLtorYNt vI KwulH gey sn, pr bMdF AhnF ivwc tFvf tFvF hI njLr afAudF sI, ikAuNik ksbf vwsoN pwKo awDf KflHI ho cwuikaf sI. lok Gr CWz ky pqf nhIN ikhVIaF ikhVIaF idsLvf nMU AuWz gey sn. kMm dI hflq mMdI sI. pr hux lok pihlF vFg zry zry ijhy nhIN lgdy sn, Auh hux ajLnbIaF nfl Gulx imlx vI lg pey sn aqy Aupry bMidaF nfl KuLwlH ky gwlfbfqf vI krn lwg pey sn. glIaF ivwc ijwDr vI njLr mfro tuty Bwjy cOV cOpwt KulHy bUhy aqy murMmq Kuxo ZihMdIaF iemfrqF njLr af rhIaf sn. ikqy ikqy ivwc ivcfly ipWCy rih gey smrwQf vfn mflkF ny apxy GrF nMU rMg rogn vI krvf ilaf sI, pr Auh boVy dy mUMh ivwc iewkf dwukf lgy sony dy dMdF vFg lgdIaF sn. asI jLynf sLihr dy afly duvfly hor ipMzF aqy ksibaF df dOrf vI kIqf pr swB pfsy iewko ijhI hI hflq sI. glIaF bjLfr suMny sn pr rFJy Xfr hoxI pqf nhIN ikwDr AuzfrIaF mfr gey sn. GrF dy Gr KflHI sn, sfry hI ivkfAu sn. keIaF nMMU qF muPLq vI sFBx vflf koeI nhIN lwB irhf sI. ikqy ikqy purfxy bjLurg lok, srkfrI krmcfrI jF nvyN Coty Coty DMidaF vfly lok hI rih gey sn. AujVy bfgF ivwc gflHV ptvfrI vflI hflq bxI peI sI. ipMzF 'co AujfVf rokx leI gOrimMt lokF nMu rfhq pYikt aqy mkFnf dI murwmq vfsqy ssqI dr qy krjLy muheIaF kr rhI sI. pr iPr vI AujfVf nhIN ruk irhf sI ikANik pwCmI jrmnI aqy dusry XorpIn mulKF ivwc aFm bMdy dI qnKfh df awDo awDI df Prk sI. purfxIaF zI zI afr vflIaF sFJIaF PYktrIaf aqy sFJy KyqI-bfVI dy Pfrm hux ies nvyN afey ienklfb jF Ault ienklfb ivwc vylf ivafh cuwky sn aqy nwby prsLYNt bMd ho cuwky sn. ieh kbfV dy rUp ivwc hIr nMU jbrI zolI cVHfAux vFg pfiksqfn jF aPrIkf vwl nMU DfhF mfrdy smUMdrI jhfjF ivwc lwdy jf rhy sn. purfxf siBafcfr mVHIaF dy rfhy pY cwikaf sI aqy ipwCy rih gey AumrNo huty lokF dI hflq hux qIjI vfr iPr qrsLXog sI.

dUjI sMsFr jMg ivwc nfjLIaf dI hfr qo bfad jrmn do ihisaF ivwc vMizaf igaf. iewk ihwsf jo ieMglYNz, amrIkF,PrFs dIaF POjLf dy kbjLy Qwly sI pwCmI jrmnI aKvfieaf aqy dUsrf ihwsf jo rUs lYz dy kbjLy ivwc sI Auh AWqrI jrmnI aKvfieaF ijs nMU zI zI afr vI kihMdy sn, TIk Ausy qrHF ijs qrHF sfzF pMjfb vMizaf igaf sI ijs nMUu asIN cVHdf pMjfb aqy lihMdf pMjfb afKdy hF. zI zI afr dy lok ihtlr qo Cutkfrf pf ky rUsIaF Qwly af gey sn. sLosilsLst pRbMD vflf iewk nvF afriQk arQcfrF, sfrIaF vwtF bMny Zfh ky sfrI kOmI sMpqI nMU sfry lokF dI mlkIaq bxf ky sB df sFJf lfgU kIqf igaf. pr ieh koeI jrmn lokF dy aMdro AuiTaF ienklfb nhIN sI, hfry hoey lokF aqy mMgiqaF kol cunx leI koeI hor rfh nhI hMudf. jMg dy BMny afm lokF ny msF suwK df sFh ilaF sI aqy mulK dy dono ihwsy afpo afpxy ivwq muqfbk afpo afpxy ihwsy dI muV AusfrI krn lwgy, aqyy eysy dOrfn duwnIaF dI Kwlkq vI qwqI jMg qo bfad TMzI jMg dI vjhf nfl do ihisaf ivwc vMzI geI ijs nMU sfzy vrgy rMgrUt gf ky sxfAudy hMudy sNn " do ihisaf ivwc Kwlkq vMzI, iewk lokF dI iewk jokF dI" kI lokF dy ies rfj ivwc sB kusL brfbr sI, iewk ibnf ivwqkry vfly smfj ivwc sfrI AUc nIc aqy ivqkry Kwqm ho gey sn? kI pUry sosLilsLt kYNp dy dysLF dy lok aps ivwc iml vrq skdy sn? nhI. Ausy hI PyrI ivwc asI ijs hotl ivwc Tihry sF Aus dy iqMn ihwsy sn. TMzI jMg aqy zI zI afr dy simaF ivwc sB qo Auprly ihwsy ivwc pwCm qo afey sYlfnIaf nMU Tihrfieaf jFdf sI ijwQy dunIaF dI hr sLYa zflrF ivwc AuplWBd sI. ivcflVy ivwc rUsI mihmfnF nMU aqy sB qo hyTly ihwsy ivwc Aus dysL dy aFm lokF nMU, iqMnF hI iksmF dy mihmFnf nMMU afps ivwc iml bYTx df koeI vI mOkf nhIN idwqf jFdf sI. AunHF dy KFxy vI vwKry sn. AuWqrI jrmnI ivwc bYTy rUsI POjIaF nMU sQfnk lokF nfl Gulx imlx dI sKq mnfhI sI aqy pwCmI mulKF ivwco afey pRfAuixaF nfl vI POjIaf nMU rotI bytI dI sFJ nf rwKx dI sKq hdfieq sI. ibnF ivwqkry vfly smfj ivwc vI kicafx afAux dI hwd qwk ivqkrf sI. bfkI jsUsI aYNnI ik ieko Gr ivwc rihMidaf mIaF bIvI nMU hI qOKlf lwgf rihMdf sI ik AunHF ivwco iewk jF dUsrf srkfr dF sUhIaF hI nf hovy? pwCmI jrmnI ivwc rihMdy afpxy ivwCVy BYx BrfvF nMU imlx jFx vfsqy bVI agnI piriKaF ivwco dI lMGxF pYdF sI. keI keI sfl qPqIsLF cldIaF sn Pyr ikwqy jf ky hr hflq ivwc vfps muV afAux dI sLrq qy hI vIjLf imldf sI. jdo Auh lok ieDr pwCmI jrmnI ivwc af ky afpxy BrfvF dI afriQk qrwkI, KuwlHF mhOl aqy pdfrQF dI bhuqfq vyKdy sn qF dMg rih jFdy sn ikAuNik zI zI afr ivwc AuhnF nMU Gr dIaf jrUrI cIjLf ryzIA, tI vI, kwpVy Dox vflI msLIn aqy trfibMt (iewk CotI do isMlzr vflI kfr) leI vI sFlf bwDI ieqjLfr krnf pYdF sI lokF kol ivwq muqfbk prOKo vI sI pr iPr vI Gr dIaF mfmUlI cIjLf leI qrsxf pY irhf sI. keI lok qF vfps hI nhI prqy ieQy hI pwCmI jrmnI ivwc isafsI pnFh lY ky rih pey aqy ijhVy vfps jFdy Auh afm lokF ivwc jfky afpxy pwCmI jrmnI vfly BrfvF dI qrwkI aqy mrsIzjL,bI aYm

zblXU aqy Polksvfgn vrgIaf gwzIaF dIaF bfqF pFAudy, lok jo AWqrI jrmnI ivwc rih gey sn ijhVy ijMdgI dIaF mfmUlI cIjLf hFsl krn leI vI sFlf dy sFl qrlomwCI huMdy rihMdy sn Auh hux afpxy afp nMu hfiraf aqy hIxf mihsUs krdy sn. Aupro TMzI jMg df Kqrf sI, ijdo ijdI rUs aqy amrIkF dy hr rojL mfrU hiQafrF dy qjribaF nfl rojLfnf aKbfrf dy aKbfr Bry huMdy sn. lok msF msF pYrI afey sn. qwqy dwuwD dy sVy lok TMzI lwsI qo vI qirkdy sn qy Auh socdy sn pqf nhIN kdo aYtmbMbF dy BVfky pY jfx? briln, mfsko, bon, vfisLgtn,lMzn, pYrs, aYtmbMbF dI nrkI awg ivwc sVH ky Dvwsq ho jFx? dohF hI mhFsLkqIaF lokF aqy jokF dIaF dI awDI qo vwD tYksf dI aFmdx apxy duvfly lohy dIaF kMDF arQfq surwiKaF Aupr Krc ho rhy sn. swqr sfl dI iewk pUrI dI pUrI pIhVI iewk glHGotU mhOl ivwco gujLr rhI sI. pihlF Auh nfjLIaF dy nfl jF nfjLIaf Qwly ihtlr dy jMgI aiBafs leI sfrI duwnIaf nfl lVdy iBVdy afpxf vYrI bxf ky twut-Bwj aqy aphfjL ho cuwky sn. jo bc gey sn mulK nMU muV pYrF isr krn leI rUsIaF Qwly jf AunHF dI qrjL qy vI afpxy BrfvF nflo pwCVy aqy BwuK-nMg hI hMzF rhy sn. hr afdmI dihsLq Qwly cwup gVup afpxy afp aqy afpxI hoxI qy JUrdf quiraf iPrdf sI. iewk pUrI dI pUrI pIVHI hI nwbivaf qwk afpxy afp nMU hfrI hoeI mihsUs kr rhI sI.

mulKo bfhr jfxf, jF dUjy mulKF dI sYr krn df iewko iewk hI gfzI rfh sI, iewk vDIaf iKzfrI hoxf, isrP iewk cMgF iKzfrI hI Kyz dy bhfny dUsry mulKF jf pwCmI Xorp dy dysLf dI sYr kr skdf sI. eysy krky awj vI ijhVy jvFn lok purfxy rUslYz, pOlYz, hMgrI qo afAdNy hn AunHF kol hor kuwC Bfvy pfAux nMU hovy Bfvy nf pr iewk trYksUt jrUr huMdF hY, ikANik ieh Kyz dI pOsLfk hI Aus smyN ajfLdI df aqy dUsry mulKF nMu vyKx dF pRqIk bx cuwkI sI, eysy krky AunHF simaF ivwc aYQlYitks,hfkI, qYrfkI, ijmnfsitk aqy Putbfl ivwc rUslYNz aqy eIstblOk vfilaf dI JMzI huMdI sI. sony cFdI dy mYzl ieh lok afpxI isLwdqI Kyz nfl luwt ky lY jFdy sn. iPr jdo grbfcov ny mfhVf ijhf ajLfdI vflf Zwkx iZlf kIqf qf ieh ijMn boql df Zwkx qoV ky hI bfhr inwkl aieaf lokF dy sbr df kVH pft igaf sI. Ah afpxIaF ijMdgIaF dFa qy lf Bwj Bwj ky ivdysLI srfPq KFinaf ivwc isafsI pnFh lYx lgy. vyKidaF hI vyKidaF vfrsfAu, prfg,budfpYst, dy pwCmI jrmnI dy srfPqKFny eIst jrmnI qo Bwjy lokF nfl Br gey aqy iPr iewk aYsf quPfn aieaf ijs ny lwKF lokF dI mOq nfl AusrI kMD jo eIst blOk aqy pwCmI srmfeydfrI mulKF ivwc lohy dy pridaF krky jfxI jFdI sI nMU inhwQy bfgI lokF dy hVH ny ibnf iewk vI mnUwKI jfn gvfey bgYr lIro lIr kr idwqf. POjIaF ny afpxIaF bdUkF dIaF nflIaF nMU gMZf dy leIaf sn. arbF KrbF zflr, rUbl jo TMzI jMg dOrfn mfrU inAuklrI, jIvfxU, aYtmbMbF Aupr afpxI Kwlkq nMU BuwKy mfr ky Krcy sn swB ivwarQ gey. bMb-bdUKF swB Dry Drfey rih gey aqy lok afpxy cOqflI sflF dy bnvfs bfad iewk vfr iPr iewk dUsry nMU KUsLI ivwc KIvy hoey jPIaF pfeI nwc rhy sn vodkf aqy ivskI dIaF GuwtF nMU iewk dUsry nfl sfJf kr rhy sn aqy ivCoVy dI pRqIk kMD dIaF iewtF put ky insLnI dy qOr qy afpxy zrfieg-rUmF ivwc sjFAux leI lYa gey sn, aqy iPr ieh iewk nvNy ienklfb df idAu pUry smfjvfdI kYNp nMU hI inwgl igaf. ijhVf rUbl iqMnF zflrF df iQafAudf sI Auh izwgdf izwgdf zflr dI pYnI dy brfbr vI nf irhf. pUrF kMm krdf sosLilsLt pRbMD jo ipCwly swqr sFlf ivwc Ausfiraf sI iewk dwm iewko hI Jtky ivwc awk dIaF mfeI buwZIaf vFg hvf ivwc AuWz igaf aqy lwKF lokF dI mOq nfl aieaf purfxf ienklfb murdfbfd ho igaf

sosLilsLt issLitm df Zih ZyrI hoxF vI pqf nhIN ieh iewk hor ienklfb sI jF ijvyN asI kfmryV lok afpxIaF glqIaF nMU CupfAux dI Kfqr ies nMU srmfeydfrI dI cfl jF Ault ienklfb vI kihMdy hF. asl ivwc ieh sosLilsLt pRbMD aqy srmfeydfrI pRbMD ivwc iewk sLIq dMgl sI aqy ieh dMgl sosLilsLt kYNp hfr igaf, jykr ieh sLosilsLt kYNp mukfbly ivwc dws sfl hor kwZ jFdf qf sLied srmfeydfrI issLitm df idvflf inkl jFdf ikANik dovy hI issLitm iewk dUsry nMu nIvF ivKfAux Kfqr Gr PUk qmfsLf vyK rhy sn. hF jykr sosLilsLt mulKF dy bfisLidaF nMu pUrI duwnIaF ivwc Guwmx iPrn dI ajLfdI huMdI qF AunHF dy Brm BulyKy dUr ho jFdy pwCmI muLlKF dy sYlfnIaF vFg Auh vI duwnIaf vyK ky afpo afpxy mulKF dI qrwkI ivwc jut jFdy nvIN qknIk nvyN ivcfrF df adfn pRdfn huMdf. kfsL lokF dy isrF Aupr 'dOly sLfh' dy cUihaF vrgy lohy dy top bcpn ivwc hI nf cfhVy huMdy pYrF ivwc pYNKV aqy sosLilsLt issLitm dI qrwkI dy kUV prcfr dy zhy glF ivwc nf pfey huMdy, lok KwulHIaF ajLfdIaf mfxdy qF ieh idwn nhIN aFAuxy sn. ies kilafxkfrI sosLilsLt issLitm ny jrUr qrwkI krnI sI ikAuNik afm mnuwKqF dI BlfeI qy brfbrI vfly ies pRbMD df hor koeI pRbMD sfNnI nhI hY ieh issLitm qF hmysLf hI ijLMdfbfd hY.

hux vyKo sLhId Bgq isMG ienklfb aqy vrg bfry afpxI idwn-vrkI (zfierI) ivwc ieAuN not krdf hY,' sfry dy sfry vrg sqf hFsl krn leI ienklfbI huMdy hn aqy brfbrqf dIaf glF krdy hn. sfry dy sfry vrg swqf pRpq kr lYdy hn qF sMkIrnqfvfdI bx jFdy hn aqy mMn lYdy hn ik brfbrqf iewk supnf Br hY sfry dy sfry vrg, isLrP iewk mjLdUr jmfq nMU Cwz ky ikAuNik ijvyN 'kfmqy' ny ikhf hY " swc ikhf jfvy qF mjLdUr vrgI iewk vrg huMdf hI nhI sgo Auh qF smfj df sGMtk huMdf hY, lykn mjLdUr vrg df vwkq Xfin ik sfry lokF df iewk hox df vwkq ajy vI nhIN afieaf" kfmqy (1798-1857) sLhId Bgq isMG qF ieh ivcfr afpxI idwn-vrkI ivwc drjL krky aqy mjLdUrf iksfnF dy hkIkI rfj dy supny nMU sfkfr krn leI ienklfb ijLMdFbfd df nfhrf sfry ihMdosqfn dy dwby kucly lokF nMU dy ky jobn ruwqy hI PfsLI dy rwsy nMU cuMm igaf. ikAuik Ausdy supinaf df ienklfb qF Aus dy ijAudNy jI hI rUs lYNz ivwc af cuwikaf sI aqy jo Aus mhFicqMk ny sMsfr ienklfb df supnf ilaf sI Auh 1990 qwk afAudF afAudF hor hI ptVI pY igaf sI. lokF ny iewk hor hI iksm df ienklfb kr mfiraf ijhVf iksy ny ikafisaf qwk vI nhI sI. Auh ienklfb vI lokF ny ilaFdf sI aqy ieh ienklfb vI, kI hor ienklfb afAuxy sovIaq XUnIan dy ZIh ZyrI hox nfl hI Kwqm ho gey,nhIN,agy hor ikho ijhy ienklfb aFAuxgy ieh qf vkq hI dwsygf. ijho ijhI mMdI dI mfr ies vwkq hux pUry sMsfr ivwc cl rhI hY ieh vI iksy hor afAux vfly ienklfb dI hI knsOa hY. pr ienklfb hoxgy jrUr ieh mnUMKI gorv aqy qrwkI dy pRqIk hn. ienklfb ijMLdfbfd hY aqy hmysLf hI ijLMdFbfd rhygf.

joigMdr bfT hOlYNz

 


kI vD rhI abfdI ies DrqI leI Kqrf hY ?

-joigMdr bfT hOlYNz

 

BoKVf,ibmfrIaF, jMgF qoN afAuNx vflIaF nslF nMU koeI vI nhIN bcf skdf jy ies sMsfr vfsIaf ny dunIaF dI vwD rhI iensfnI abfdI nMU bryk nf lfeI qF. ieh ivcfr sn aTfrvI sdI ivwc pYdf hoey ieMglYNz dy Aus smyN dy msLhUr arQ sfsLqrI imstr QOms mfltQus dy. QOms mfltQus (1766-1834) ny ieh ivcfr afpxy afly duvfly dI vD rhI abfdI vyK ky bxfey sn. AunHF idnF ivwc ieMgilsLsqfn dy hryk Gr ivwc iqMn qoN lY ky 8 qwk bwcy aFm sn. As df ivcfr sI ijs qyjIL nfl sMsfr ivwc Kfx vfly mMUhF dI igxqI vDI jFdI hY Aus qyjLI nfl KfD pdfrQF dI AupjL nhIN vwD rhI. jy eysy hI qrIky nfl abfdI df vfDf huMdf irhf qf iewk vkq aYsf vI afvygf jd mnuwKF, jfnvrF,jnOrF dy Kfx leI kuwsL vI nhIN bcygf. Aus ny BivKbfxI kIqI sI ieh vkq CyqI hI afANux vflf hY. hflfik AdNoN sfrI dunIaF dI abfdI sOa krOV qoN vI Gwt sI. ieho ijhIaF BivwK bfxIaF krn vflf Auh kwlf hI arQsLfsqrI nhI sI hor vI bQyry ies qrF dI prlo afANux dy avfVy CwzI jfdNy sn qy dunIaF df qrHf kwZI jFdy sn.

abfdI df asl vfDf sLUrU hoieaf sI ipwClI sdI dy pMjFivaf ivwc. 1950 ivwc sfrI dunIaF dy bfisMLidaF dI abfdI sI ZfeI sO kroV, qy awj dI GVI hY swq sOa krOV qoN vI AuWpr. prMqU swq sOa kroV abfdI hox dy bfvjUd vI awj dunIaf dy bhuqy bfisLMdy pihlf nflo vDIaf qy squMlq Kurfk Kf rhy hn qy lwKf twn anfjL akfl aqy kuwdrqI afPqF vrgIaF hflqF nfl inptn leI sMsfr dy BVoly ivwc Biraf ipaf hY. jy ikqy sMsfr ivwc ieQopIaF,sumflIaF vrgy dysLf ivwc BuwK mrI hY vI qF ies df mqlb ieh nhIN ik anfjL dI Gft hY sgo ieh AunFH mulKF dIaF KfnfjMgIaf qy kfxI vMz dI vjhf nfl hY. ihMdosqfn ivwcoN vI BuwK mrI dIaF KLbrF aFm hI afANudIaF rihMdIaF hn prMqU dUjy pfsy lwKF twn anfjL sMBfl Kuxo KuwlHy asmfn Qwly hr sfl gl sV ky kIVIaF dy KuwzI Zohx jogf vI nhIN irhf.

awj dy smyN ivwc vI bhuq sfry rwjy buwDIjIvI jMQybMdIaF bxf ky mnuwKF df idmfg mflQUs vFg hI nIly QoQy nfl DoeI jfdNy hn. igafnpIT ivjyqf sfzy msLhUr nfvlkfr sRI guridafl isMG df ajIq aKLbfr ivwc vDdI abfdI bfry Cwipaf lyK vI Qoms mfltQus vfly sOa sfl purfxy KLdsyL jfhr krdf hY. ies iksm dy buwDIjIvIaF df iKafl hY jy mnuwK eysy qrF anmol kudrqI DfqF qy vsIilaF dI byikrk vrqoN krdf irhf qF PYktrIaF,kfrF vloN CwzIaF grIn hfAus gYsF DrqI dy rwiKaf kvc ( AujLon) ivwc mGory kr dyxgIaF. DrqI dy lgfqfr vD rhy qfpmfn nfl mOsLmF ivwc ivkfr qy ivgfV pYdf ho jfvygf. grmI nfl phfVf qy jMmIaf brPF ipGl jfxgIaF. ikqy zobf ikqy sokf, quPfn qy sunfmIaF ies DrqI dy jIvF, bnspqI sxy mnuwKF nMU brbfd kr ky rwK dyvygf. vwD rhI abfdI ies mMjLr nMU hor vI iBafnk bxf dyvygI. vDdI abfdI ies KUbsUrq nIlI DrqI nMU kUVy krkt df Zyr bxf ky rwK dyvygI.  mnuwKI Kurfk nMU pUrf krn leI vwD JfV lYx leI PslF qy iCwVky jf rhy kItnfsLk kYmIkl imwtI, pfxI qy hvf nUM jiLhrIlf kr ky rwK dyxgy. mnuwK vlo DrqI nMU Kgfl ky byikrkI nfl lgfqfr kwZy jf rhy KixjL pdfrQ DrqI nMU KoKlf kr ky igrI kwZy suwky aKrot vrgI bxf dyxgy.                                                           

amrIkf dI iewk gfiek buwDIjIvnI mdfm kirsL korzf df ivcfr hY ik isrP mnuwK dI vjhf nfl ies DrqI df bI nfsL ho irhf hY. Auh zMky dI cot qy hokf idMdI iPrdI hY ik sfry mnuwK ijMnI CyqI hovy bwcy jMmxy bMd krn qF hI sMsfr dy kuwdrqI injLFm nMU sqUMlq qy surwiKaq rwiKaf jf skdf hY qy BivwsL ivwc pYx vfly BoKVy df agfhoN bMdobMsq kIqf jf skdf hY. bIbI qF mnuwKqF dy nfsL leI ieQo qwk awqvfdI hY Aus df qrk hY mnuwK nMU ies nIlI DrqI qoN AuWkf hI Kqm ho jfxf cfhIdf hY qF jo DrqI dy dUsry vfsIaF jfnvrF, bnspqI nMU bcfieaf jf sky. Auh gf ky hokf idMdI iPrdI hY ik hr bMdy nMU afqm hwiqaf df hwk hoxf cfhIdf hY. ies DrqI leI Aunf hI cMgf hY ijMnI CyqI ho sky ies DrqI dy sfry mnuwK CyqI qoN CyqI apxy glF ivwc Pfhy pf jo vI tMbf,KMbf jf ruwK imly ltk ky afpxI jIvn lIHlF Kqm kr lYx qF jo ies DrqI nMU bcfieaf jf sky agy hI bhuq dyr ho cuwkI hY. Bfrq dysL df iewk tI vI cYNnl hY ,afj qwk, jo drsLkF nMU cOvI GMty aKOqI BUqF pRyqF nflo vI vwD zrfAux df Xqn krdf hY. bfibaF, pfKMzIaF dI pYsy lY ky sLfn vDfAux vflf ieh cYNnl ipwCly idnI jpfn ivwc afey do sfl pihlF sunfmI Bucfl df sfrf dosL ies DrqI dI afhlf nsl mnuwK AuWpr hI pf irhf sI Aus df aqrk sI jy mnuwK eysy qrHF hI kuwdrq nfl CyV CfV krdf irhf qf BivwsL ivwc ies qoN vI vwzIaf sunfmIaF afANuxgIaf qy sMsfr dy sfry jIvF nMU qbfh kr ky rwK dyxgIaF.                                                 

vDdI abfdI df qrk vI ies iksm dy tI vI cYNnlF, buwDIjLIvIaF, sFiesLdfnF qy sVy sfDf df afpxf hI hY. ieh iqMn qrf dy aMkVy pysL krdy hn. sMn 2100 ivwc sMsfr dI abfdI dy iqMn aMdfjyL hn. koeI kihMdf hY sMn iewkI sOa ivwc sMsfr dI abfdI pMdrF arb ho jvygI dUjf kihMdf nhIN ds arb hovygI qy qIjf kihMdf Gt jfvygI, isrP Cy arb hI rih jfvygI. BivwK dI abfdI bfry aMdfjLy lfAuxy koeI Kflf jI vfVf nhIN hY ieh sFiesLdfn awj dy aMkiVaf nMU hI muwK rwK ky BivwsL dI mnuwKI abfdI bfry BivwKbfxIaF kr rhy hn. BivwK dy grB ivwc kI ipaf hY ieh koeI vI nhIN jfxdf kwlH kloqr nMU aYtmI jMgF vI lwg skdIaF hn, koeI iBafnk ibmfrIaf vI PYl skdIaF hn, afriQk mMdvfVf, kuwdrqI afPqF vI arbF lokf nMU inwgl skdIaF hn. ies krky sFiesdfnf dy tyvy ieiqhfsk pfqr bIrbl dy Byz dy vfl qy asmfn ivwc qfiraf dI igxqI dwsx vFg hI hn. prqUM 2100 sMn qwk phuMcidaF iPr vI sMsfr dI 9 ku arb abfdI mMnxXog hY jy hflfq hux vFg hI BivwK ivwc nfrml cwlxgy ?.

afAu jrF socIey kI vwD rhI abfdI vfikaf hI sfzI DrqI leI Kqrnfk hY ?.

bMdf smfjI jIv hY. afpxI nsLl nfl iekwiTaf rihxf qy rl ky qrwkI krnI ies dy mfdy ivwc hY. iesy smUMhk qfkq df nqIjLf hY ies ny jMglI guPfvF ivwco inkl ky sOa sOa mMjlIaF JUlx vflIaF iemfrqF df inrmfn kIqf hY. DrqI qy rINgx qo sLurU krky plfV ivwc dUsry grYhF qwk AuzfrI ies afdm jfq leI hux mn prcfAux vflIaF KyzF hn . eysy krky awj pUrI dunIaF qknIkI qOr qy iewk dUjy mnuwK nfl juV ky iewk globl ipMz bx geI hY.                           

 dunIaF df iewk bhuq hI Cotf mulKL hY monfko ijs df Gyrf isRP do kIlomItr cOrs hY qy abfdI hY qyqI lwK Xfin ik pr iklomItr ivwc solf hjLfr pMj sOa lok sLfqI purvk vs rhy hn. ieh dysL sfzI nIlI DrqI df swB qoN sMGxI abfdI vflf mulKL hY.

dujy nMbr qy afANdf hY isMGfpur. ieh sfAuQ eIst eysLIaF df swB qo CotF dysL hY. ieQy awDf kroV lok vwsdy hn. pr cOrs iklomItr QF qy ieQy swq hjLfr sqwnvyN lok afpxf jIvn gujLfrdy hn. isry df sLFq mulk qy dunIaf df qIjf amIr mulKL hY isMGFpur. myry dysL hOlYNz ivwc 400 bMdy pr cors iklomItr ivwc pUry amno amfn nfl vws rhy hn nIdrlYNz dunIaf df bfhrvF amIr mulKL hY. ies dy Ault mMgOlIaF dysL ivwc pr cOrs iklomItr ivwc rihMdy hn isrP pOxy do bMdy iPr vI Aus nMU qIjI dunIaf df grIb dysL ikhf jfdf hY. dunIaf ivwc swB qoN ivrlI abfdI ies dysL ivwc hY. iqMn bMdy rihMdy hn afstrylIaf ivwc, rsLIa ivwc awT, iPnlYNz ivwc qyrF qy nfrvy ivwc iewkI. asl ivwc swq arb lokF leI bQyrI QF hY dunIaf ivwc jy sfrI DrqI qoN bfzr cuwky jfx ?. DrqI dy hryk bfisLdy dy ihwsy ajy vI vIh hjLfr vrg mItr jghf afAuNdI hY. asl ivwc gLrIb dysLF ivwc hI abfdI vD rhI hY prMqU Auh DrqI dy KjLfinaF nMU nf mfqr hI vrqdy hn. Auh kuwdrq ivwc gMd vI bhuq Gwt pfANdy hn. aslI gMd qF vfqfvrn ivwc amIr pwCmI mulKL hI pfAuNdy hn ieh mulK afpxI aXfsLI qy suwK shulqF leI leI vwzf ihsf DrqI dy KixjL pdfrQF df vrqdy hn. prMqU amIr dysLf ivwc abfdI 1950 qoN bfd lgfqfr Gwt rhI hY Xorp ivwc 1950 dy gyV qy ies qoN pihlF hr aOrq dy pMj bwcy sn qy hux isrP ZfeI hI ihsy afAuNdy hn. jy Xorp ivwc bwcy jMmx dI rPqfr 1950 vflI hI rihMdI qf hux nMU dunIaF dI abfdI ds arb ho jfxI sI. prMqU aOrqF ivwc AuWc pVHfeI qy mrdf brfbr hr Kyqr ivwc kMm krn dy ruJfn ny bwicaf dy jMmx nMU TwlH pfeI qy hux sfrI dunIaF dy hI pVHy ilKy lokF ivwc bwcy jMmx dI igxqI ivwc lgfqfr kmI af rhI hY. keI dysLF Kfs krky jrmnI vrgy dysL ivwc qF abfdI bhuq qyjLI nfl Gt rhI hY. 2005 ivwc jrmn dI abfdI 85,5 mIlIan sI qy hux do hjLfr ds ivwc do lwK bMdf Gt igaf hY. hflfik bhuq sfry ivdysLIaF ny jrmn dI abfdI dy qvfjLn nMU DMnBfg lf ky bcfeI rwiKaF hY ikANik ieQy rihMdy ivdysLIaF dy ajy vI iqMn iqMn cfr cfr bwcy hn. ieho hfl hor XorpIn dysLF df vI hY. pMjfb ivwc iswK vI duhfeI pfeI jfdNy hn ik Gwt bwicaf krky iswKF dI igxqI idno idn pqflF nMU grkdI jFdI hY.                                       

bysLk dunIaf dI abfdI ies sdI dy aKIr qwk jy 9 arb vI ho jFdI hY kI sfnUM zrnf cfhIdf hY ?. iblkul nhIN, ieh ivcfr postzMm ieMstIicAut aOP klfeImYNt dy KojLI sIgPirz PrMk dy hn Aus dI KojL dsdI hY DrqI dI aMn dyx dI smrwQf awj vI 283 arb lokF leI kfPI hY. Aus df kihxf hY jy DrqI nMU awj vflI hflq ivwc vI rwKIey hor nvIN DrqI vfhI leI jMgl puwt ky nf vI bxfeIey qwd vI DrqI 150 arb lokF nMU rotI dyx dy kfbl hY. ieh ivigafnI vDdI abfdI nMU iblkul smwisaf nhIN smJdy ienF df mwq hY vDdI abfdI sfnMU mjbUr krdI hY ik asIN socIey qy ies smwisaf nfl inptn leI vDIaF qknIkF dI KojL krIey . DrqI dy hryk bfisLMdy df iswiKaf,kMm, kuwlI,juwlI df pRbMD krIey AunHf dy jIvn pwDr nMU pwCmI sMsLfr dy brfbr ilafeIey. jy dunIaf dy sfry bfisMLidaf kol kMm qy kmfeI hovygI kudrqI hI abfdI GtygI ijs qrF pwCmI aqy qrwkI XfPqf mulKLF ivwc ho irhf hY. sfnMU aYsIaF qknIkf KojLxIaF pYxgIaF ik DrqI dy Coty qoN Coty toto qoN PLslF df vwD qoN vwD JfV lY skIey. kudrq dIaF dOlqF DrqI nUM puwt ky qyl kwZx dI bjfey hvf,pfxI,sUrj qoN afpxIaF ibjlI, qyl dIaF jrUrqF purIaF krIey. ipwClI sdI ivwc afey hry ienklfbF ny ieh iswD vI kr idwqf sI. ieh vI KUsLI dI gwl hY hux mnuwK pihlf nflo isafxf ho cuwika hY Auh kuwdrqI soimaf dI vrqoN sMkoc nfl krn df vl iswK igaf hY. ieh gwlF aTfrvIN sdI dy aKIr ivwc dunIaf dI qbfhI dI BivsL bfxI krn vfly ieMglYNz dy ivigafnI Qomfs mflQus dy vihmo gumfn ivwc vI nhIN sn .

  joigMdr bfT hOlYNz     

 


pMjfbI gIqF ivwc asLlIlqF dy bIj

-joigMdr bfT hOlYNz

 

 

imMdro kuVIey GgrI svfeI qUM pfAuxy nMU

ivwcy muMzy vVH gey BMgVf pfAuxy nMU

ivwcy jwt vV gey hl clfAuxy nUM

ivwcy BeIey vV gey Jonf lfAuxy nMU

ivwcy nfeI vV gey cOl bxfAuxy nMU

ivwcy mihry vV gey pfxI pfAuxy nUM

ivwcy myl vV igaf pMgqF lfAuxy nMU

ivwcy bFdr vV gey tpUsIaF lfAuxy nMU

imMdro kuVIey GgrI svfeI qUM pfAxy nMU

          ieh lok bolI bnfm iswTxI mYN sRI mqI svrn kOr bwl dI ikqfb "mfJy dI mYN jMmI jfeI" jo pMjfbI swQ vfilaf vloN CfpI hY qoN corI kIqI hY. hyTf mYN iewk hor lok gIq jdoN sfzy GrF ivwc ivafhF vyly nwcdIaF sfzIaF hI mfvF BYxF cfcIaF qfeIaF aqy pUry muhwly dIaF qRImqF gfANudIaF huMdIaF sn.

bMqo kuVIey zfrIey nI mYN qyry rhuMgf

bfrI KuwlI rwKI nI mYN iswDf vVUMgF (lMby gIq ivwcoN kuwJ lfeInF)

          ipCly kuwJ mhIinaf qoN mYN aKbfrF Pys buwk qy kuwJ ryzIAu tfk sLoaF qy hr rojL pVHdf suwxdf af irhF ik Plfxy lyKk jF jMQybMdI ny asLlIl gfeIkI aqy lwcr gfiekF dy iKlfP jMg ivwZI hoeI hY ikqy ikqy aOrqF vloN mujLfhiraf jF asLlIl gfAux vfilaf dy iKLlfP jlsy jlUs kwZx dIaF KbrF vI aKbfrF ivwc gfhy -bgfhy CwpdIaF rihMdIaF hn. ieh mfVI gl nhIN. jlsy , jlUs, ivroD qy cwl rhy mfVy vrqfry nfl aishmqI ishqmMd lokqMqr dIaF insLfnIaF hn. pwqrkfr iksm dy lyKLk lok vI ikANu ipwCy rihx ? AunHF ny vI hvf df ruK vyKxf huMdf hY vgdI gMgF ivwc hwQ Dox dy muhfvry vFg CyqI CyqI lokF dy rOa muqfbk kusL nf kusL kwcf pwkf JrIt ky afpxI bxdI juMmyvfrI iNnBfAuNxI huMdI hY qy ies ivsLy qy hux qwk keIaF qwiqaF, kfhliaf vrqfry dI qih qwk jfx dI kosLs qoN ibnf hI inBf idwqI hY. hux qF hr koeI hI svrn isMG 'tihxf' bxn dy ruJfn ivwc njLr afieaf hY. ho skdf hY bhuq sfiraF klm JrItF ny ieh aKOqI asLlIl gIq suxy hI nf hox? kuwJ lok ijMnF ivwc pMjfb qoN qfjLy afey ivdysLF ivwc bYTy myry vIr vI hn jo kuwJ ijLafdf hI Bfvuk hn ies lwcr gfiekI vfly msly qy. AunHF pMjfb ivwc iewk postr Cfp ky sfrI lokfeI nMU KLbrdfr kIqf hY ik sLrUqI kFz kdI vI nhIN sI vfprnf jy pMjfb ivwc lwcr asLlIl gfANx vfly gfiek nf huMdy? asl ivwc aYzf vwzf dosL awj qwk kdI vI gIqkfrF qy gfiekF qy nhIN sI lwigaf. gfiek aqy gIqkfr ies asLlIl dosL nMU ikhVy kfsitk soZyy nfl Doxgy ieh AunHF df mslf hY. AuqoN kmfl dI gwl ieh hY sflF dy sfl aYnF ivroD hox dy bfvjUd vI nf qF ieh aKOqI asLlIl lwcr gfAuNx ,ilKx vfly Gty hn qy nf hI asLlIlqF qy lwcrqf nMU KrIdx qy tYlIPonF dI irMgton ivwc Br ky iksy mrg dy sWQr qy bYTy lokF nMU sunfAux qy prysLfn krn vfly hI. 'CwiVaF dy twtU' vfly BrfvF dlyr +mIkf ny idnF 'c hI bOlIvuz dI ikRpF nfl twtU qoN itAutf kfr bxf leI sI qy sfry ihMdosqfn dy jvfkF nMU hI qfrf rfrf gFAux lf idwqf sI. qy hux gwlF df kVHf hfeItYk sfjLf nfl krn vfly hnI isMG vrgyy rYpr nMU bOlIvuz dI iewk iPlm ivwc rYp (ryp nhIN) krn dy 70 lwK rupY imly hn ieh rkm hYrfn, prysLfn krn vflI hY isrP iewk gIq leI 70 lwK rupY? 70 lwK rupY koeI iksy nMU PrIdkot jF PrIdyvfly ipMz dIaF kuVIaF nMU pwtx jF KLrfb krn leI nhIN idMdF. bfeIAu ieh DMdf hY globl sMgIq df, vwzf vpfr hY ieh, arbF df DMdf hY. eyny pYsyL qf awj qwk muhMmd rPI jf iksLor kumfr nMU vI nhIN imly sn iewk gIq dy. zMgrF vflIaF mMzIaF ivwc lwgdIaF nklF qoN lY ky awj qwk dy dljIq, bbU mfn, igwpI gryvfl, jIqf jYldfr, hnI isMG bnfm Xo Xo qwk ieh aKOqI asLlIl, lwcr vrqfrf lgfqfr pihlF nflo vI prcMz aqy ksbI rUp ivwc vfpr irhf hY. sMgIq nMU vycx vfly vpfrIaF nMU ies gwl nfl koeI Prk nhIN pYNdf Auh mMzI dI mMg nMU muwK rwKdy hn Auh iewko hI gfiek qoN rwb df ipafr, dysL ipafr, qy Kwdr BMzfr Xfin ik ijs nMU pMjfbI BfsLf ivwc lwcr qy asLlIl afiKaf jFdf hY vI gvf ky pkOiVaF vFg vyc lYNdy hn. agoN axKI pMjfbIaF dy ivafhF sLfdIaF qy ienFH hI gIqF qy vIh vIh qIh qIh mr jfxIaF hr rojL agryjLI bIt qy kflIaF guwqF dy swp hvf ivwc AuWzfeI jFdIaF hn. qy dfqI vfly pwiKaF dI hvf ivwc ibnF dMdF qoN bwkry dI qrI nfl ilbVIaF AuWzdIaF bIbIaF dfhVIaF tyZIaF qy ivMgIaF ho ho mfiekl jYksn nUM vI mfq krI jFdIaF hn. siQqI " nUMh sOhry dI sflI bfbf poqrIaF df mfsV bx igaf" vrgI njLr afANdI hY. ijMnI dysI ivafhF qy vwjdI aMgryjLI bIt qy vlYqI blYk lybl ivskI mYN ies 'zYQ vYlI' bnfm (kYNsr qy iksfnF dIaF KuwdkusLIaF dI pwtI) sMgrUr, brnflf abohr qy biTMzy ivwc AWzdI vyKI hY awj qwk Xorp ivwc vI nhIN vyKI. kuwJ hI sflF ivwc "ivafh mhwl" itwibaF ivwc AuWg afey hn. ijwQy isrP pihlF nrmy dy rMg ibrMgy PuwlF df hI rfjL sIy hux ieQy gyNdy qy lfl gulfbF nfl sjIaF ivafh vflIaF kfrF Guwm rhIaF hn. ienHF mYirjL pYlsF ivwc agryjLI dfrU nfl bMgfl qoN ilaFdy 2000 rupY iklo qoN vI kImqI ikMg purfx (JINgy) vrqfey jfdNy hn. ieANu mihsUs ho irhf hY ijs qrFH sfrf pMjfb iksy aVbI byivsLvfsy buwZy vFg mrn qo pihlf hI afpxf apxIaF hI aWKF sfhvyN bYNz vfijaf nfl ikRaf krm krvf irhf hovy?

          afAu jLrf socIey qF shI, ies 'aMmIby' (aMmIbf iewk sYlI jLIv kdI nhIN mrdf sgo iewk qoN tuwt ky do, do qoN hjfrF lwKf dI igxqI ivwc vwDdf jFdf hY) vrgy iqVHF vfly asLlIl qy lwcr Gfh dy vrqfry dy afiKr bIj hn ikwQy?

          asIN 1975 ivwc nOjvfn Bfrq sBf vfilaf apxy nftkF, BfsLxF ivwc ipMz ipMz lwcr gfAuNx ilKx vfilaf dy iKlfP muMihm ivwZI sI. pls (pMjfb lok siBafcfrk mMc) mMc ijs dy pRDfn mhrUm msLhUr ienklfbI nftkkfr gursLrn isMG qy jnrl skwqr kMvljIq KMnf sn, ieh mMc hoNd ivwc afieaf hI Auproqk lwcr gIqF dy iKlfP ivwzI muMihm krky sI. sfzy qoN pihlf vI bhuq sfrIaF smfj sDfrU aqy Dfrimk jMQybMdIaF lwcr gfANux ilKx vfilaf dy iKLlfP morcy lfAuNdIaF afeIaf sn qy awj vI lfeI jFdIaF hn. sfnMU qF AuhnF vyilaf ivwc gurdfs mfn vI asLlIl aqy lwcr gfANdf ienklfb dy rfh df roVf hI nhI phfV lgdf sI. asIN iesLk musLk dy gIqF dy iKlfP sF qy nOjvfnF nMU msqI mnfAux vfly gIqF dy iKlfP ies gIq nfl mfn nMU sboDq huMdy sF.

husLn iesLk dIaF gwlF CoV, kfnI df mUMh aYDr moV.

          mqlb ienklfb dy gIq gf qy ilK, aYvyN nf sfry mfmly gVbV krI jf. awqvfd dy smyN vI aKOqI KfVkU smfj suDfrk swB qoN pihlF ienHF lwcr gfAux vfilaf nMU hI insLfny qy Drdy sn. pMjfb dI lokfeI leI rihq mirafdf ijs nUM Auh 'koz aOP kMzkt kihMdy sn jfrI krdy sn. ies koz aOP kzMkt dy myc nf afANux vfly lokF nMU soDy lfey jfdy sn keIaF nMU gwzI vI cHfV idwqf jfdf sI qy kuwJnf nMU isrP mfr kuwt ky JUty idwqy sn. AunHF ipMz dy srpMc dIdfr sMDU nMU BrI pMcfieq ivwc byiewjLq kIqf sI XfxI ky gwzI nhI cfhiVaf isrP JUtf hI idwqf sI. ey ky sMqflIaF nfl horF nMU sbk isKfANux leI zfktr rivMdr rvI, amr isMG cmkIly qy iPlm mykr virMdr vrgy soD ky gwzI cfVH idwqy gey sn. cmkIly dy kql qoN bfd qF rihMdy KUMhdy gfiek vI luiDafxy bws awzy dy sfhmxy mogy vfly vYdF dy cubfry KuwlHy Cwz ky awzIaF nMU Quwk lf ky pqf nhIN ikhVy pqflI grk gey sn. iPr keI sfl ienHF cubfiraF ivwc kbUqr vI zrdy mfry nhIN gwutkdy sn. ijwdx cmkIly df kql hoieaf Adx vI hjLfrF lok Aus nMU swuxn phuMcy hoey sn.

          hux qF sfrf pMjfb hI vYdF dy cubfry bixaf ipaf hY. ijMny gfiekF dy borz AunHF vyilaf ivwc luiDafxy ivwc lwgy huMdy sn hux qF Aus qoN vI ijLafdf bfzrI ksby iBwKI ivMz ivwc hI lwgy hn. iBwKI ivMz Auh ielfkf hY ijwQy awqvfd dI cVHfeI smNy gIq qF kI apxy sky sodry dI axafeI mOq qy zrdf mfrf koeI AWcI vYx vI nhIN pfAuNdf sI. awqvfd ny hr bfisMdy dy mUMh qy ijMdrf mfr ky kuMjI hrI ikaf vfly hYz ivwc suwt idwqI sI jo sLied pfiksqfn nMU ruV geI sI.

          afiKr glqI hY ikwQy? aFm lok Dfrimk lokF nMU vI nhIN suwxdy,smfj suDfrkF nMU vI nhIN gOldy, sfzy vrgy kVy kfmryz vI sMG pfV pfV hMB gey qy prnflf awj vI AuQy df AuQy hY. afAu pihlF socIey gIq sMgIq qy swiBafcfr asl ivwc hY iks jnOr df nF?  gIq sMgIq ivwc Auho kuwJ hI huMdf hY jo bhu sMmqI smfj dI rUh ivwc huMdf hY. pMjfb ivwc qf jMmx qoN lY ky isVI qwk hr smfijk rsm qy gIq hI gIq hn. ies vrqfry nMU DMdybfj vpfrI, iPlmF vfly qy irkfrizMg kMpnIaF KUb smJdIaF hn. Auh cMgy cMgy gfiekF qoN 'iswlHI iswlHI afANdI hY hvf' vI gvf lYNdIaF hn qy vkq afAuNx qy "aOh vyKo awg qurI jfdI hY" vI. bfkI kulvkqI gfiekF ny rotI vI KfxI huMdI hY . pMjfb dI koiel suirMdr kOr nMU vI afpxy pqI dI mOq qoN bfad mfVy gIq gfANuxy pey sn. kI krdI, iqMn DIaF dI pVHfAux iLlKfAux qy ivhfAux dI juMmyvfrI pMjfbI siBafcfr ivwc kwlI ivDvf jLnfnI leI koeI Kflf jI df vfVf nhIN sI ijwQy dfjL qo bgYr jgdI itAub vrgIaF sohxIaF kuVIaF nMU vI koeI zyilaf vwty nhIN pCfxdf. qy Altf pfsf, nirMdr cMcl nMU lwcr gIq gfAuNx dI kI loV peI hY Aus nMU qF mfqf dIaF BytF hI qfrI jFdIaF hn. keIaF df cuwlHf mfhfrfjL df kIrqn hI grm krI jFdf hY. jgfdrI vfly nMU kI loV hY ims pUjf jF sLudysL kumfrI nfl 'du-kIrqn' gfAux dI. rjLnI Tukrfl nMU DI cmfrF dI aKvf ky qy KfVkU rOa ivwc qlvfrF hvf ivwc lihrF ky Bgq rvIdfs jI dI bfxI gf ky hI tuwkr imlI jFdf hY. sUPI gfiek brkq iswDU jo myry sLihr mogy df hI hY ny bhuq pfpV vyly hn do pwky koTy pfAux leI Auh mjLfrF ngfihaF, qy vI gfANdf sI kdI kdI ivafhf sfLdIaF qy nf cfhuMidaf hoieaf vI. iksy ssqI ijhI bysurI sfQx gfiekF nfl sdIk, iddfr, cmkIly qy krqfr isMG rwmly mfrkf gfxy vI iZwz Kfqr gf aFAdf sI. lokF dI akl dI Qfh ijMnI ienHF gOx-pfxI dy idwlI muMbeI bYTy vpfrI DMdybfjF nMU hY AunI iksy isafsI pfrtI nUM vI nhIN. kOqkI Auh aYny hn jy sI zI nf cwly Aus iKlfP mfVf motHf vfvylf ijMdfbfd murdfbfd krvf ky vI apxy Krcy not Kry kr lYNdy hn. gIq sMgIq qy bolI df iewtF ,ryqf qy sIimMt vrgf sMGxf irsLqf hY. koeI vI gIq Aunf icr msLhUr nhIN huMdf ijMnf icr Aus nMu sunx vfly sroiqaf dI sihmqI nf hovy sihmqI qF hI hovygI jy gIq sMgIq lokF dI soc qy swiBafcfr df hfxI hovygf. hyTf mYN hIr vfrsL sLfh dy ikwsy ivwco kuwJ drjL kr irhF hf.

qyry cMby dy ishry husn vfly, awj iksy husLnfk ny luwt gey

qyry sIny nMu iksy ttoilaf ey,nfP musLk vfly dovyN put ley

ijhVy inq insLfn CupfANdI sYN,iksy qIr aMdfjL ny Juwt ley

iksy jLflm bydrd ksIs idqI, bMd bMd kmfn dy tut gey

afK iknF PulylIaF pIvIey quM, aqr kZky Pog nUM sut gey

BfvyN Xfr rfJy nfl myl hoXf,jLbro jLor krky hux kt gey

iksy ihk iek ihk joVI, ivcoN Pul gulfb dy Gut gey

vfrsL sLfh Auh vgF dy nfl cugx ijhVy pihlVy rjL ho jut gey.

-hIr vfrsL sLfh pMnf 316

          hux jy mYN bhuqI dUr nf vI ieiqhfs ivwc jFvf qF hIr vfrsL sLfh awj dy gIqF ivwc aKOqI asLlIlqF dI mF hY. awj dy asLlIl gfiekF dI PLsl dy bIjL vfrs sLfh qy dmodr dI hIr ivwc ibrfjLmfn hn. 'rMn' sLbd ijs nMU aFm pyNzU pMjfbI lok isrP qy isrP gih gwc sLbdf dI lVfeI smyN hI vrqdy hn hIr dy ikwsy ivwc vfr vfr hI nhIN sOaF vfr afANdf hY. awj dy 'gfiek qF hux ies isry dy asLlIl sLbd nMU vrqdy hI nhIN. dyv QrIikaF vfly qy kuldIp mfxk ny ies sLbd nMU GrOV GroV ky qy svfd lY lY ky vriqaf hY. kuldIp mfxk dI gfeI qy dyv QrIkVy vfly dI ilKI ies klI nMU kOx Buwilaf hY aKy.

rMnF cYNcl hfrIaF kI rMnF df ieqbfr.

          Auh idny zrn prCfivAu, rfqI ndIaF krdIaF pfr. Auh ikhVI gflH hY, Auh ikhVy dUsLx hn, jo ies iewko klI ivwc pMjfbI aOrq qy nhIN lfey gey. ieh klI myry vrgy nMU jvfnI cyqy krvf idMdI hY ieQy 'lwk 28' jF 'sfzI mF nMU puwq nHIN lwBxy nI qYnMU Xfr bQyry' qF kuwJ vI nhI hY. aYnI byivsLvfsI sfzI afpxI mF BYx qy mihbUbf dy sbMD ivwc iksy vI gIq ivwc sLfied hux qwk nhIN afeI. ieh pMjfbI aOrq ivwc pMjfbI mrd dI byBrosgI dI crmsImf hY. vfrs LsLfh vI ieQo qwk nhI igaf. BwT rMnF dI dosqI ijhVI tuwtdI awD ivckfr qy 365 cilqr nfr dy qwk phuMcidaF bMdf afpxI mF BYx qy Gr vflI dy irsLqy bfry socx leI mjbUr ho skdf hY jy Auh QrIkiVaF vfly dy sLbdF nMU h-b hU lvy qF. jy isrP gIq smJ ky Cwz dyxf hY qF gwl kuwJ vI nhIN aFm lok ievyN hI krdy hn.

          asLlIl arQ qF isrP asLlIl buwDIjIvI hI kr kr lokF nMu dwsdy hn. so afAu pMjfb vfsIA jLrf socIey ikqy ieh gIq sfzy aMdr bYTy dUsry axidsdy bMdy dy ivcfrF dI hI qF nhIN qrjLmfnI krdy? ikqy asIN pMjfbI dogly qF nhIN? asIN gwl gwl qy mF BYx qy DI dI gfhl apxy hI bwicaf sfhmxy idny rfq kwZI jfny hF. ijMny asLLlIl asIN jnqk jIvn ivwc hF lwcr qoN lwcr gIq vI ies bkvfs nflo hjLfr drjyL cMgf hY. ikqy sfzy gIq drpx bx ky sfzf aslI ichrf hI qF nhIN ivKf rhy? asIN hIr, swsI, sfihbF gfANdy hf pr sfihbF, swsIaF, hIrF nMU asIN Cy hPqy vI mfvF dy pyt ivwc nhIN ijLAuNx idMdy asIN sfrI dunIaF ivwc kuVI mfr vjo msLhUr hF. asIN axjMmIaF swsIaf sfihbF hIrF dIaf Cy Cy hPqy dIaF loQF nfl KUhf dy KUh Br idwqy hn. Auh ikhVf Kqrf zr hY ijhVf sfnMU afpxI hI nsLlGfq leI pRyrq kr irhf hY. Auh zr hI aslI asLlIl hY qy ies asLlIlqF qy lwcrqf dy bIj sfzy hI aMdr hn. iPr AuhI 'drpx' myrf mqlb iewk gIq iPr sfnMU sfzf aslf ivKfANdf hY aKy;

"nfly muMzy rMnf Bfldy

nfly kuVIaF jMmx qo zrdy".

 


amn df dUq jF lfsLF df vpfrI ? alPrYz byrnhfrz  nobl

joigMdr  bfT  hOlYz

hr sfl akqUbr dy mhIny svIzn dy sLihr अल्फ्रेड नोबेलstokholm aqy nfrvy dI rfjDfnI Eslo ivwc dunIaf df sB qo vwZf qy vkfrI  ienfm nobl pRfiejL dyx df aYlfn kIqf jFdf hY. vMizaf ieh ienfm alPRYz nobl dy akfl clfxy vfly idn ds dsMbr nMU jFdf hY. ieh ienfm dunIaF Br ivwc sWB qoN vkfrI ienfm hY amn-amfn aqy isafxp df  vI pRqIk hY. ieh ienfm iksy AuhnF mhfn mnuwKF nMU idWqf jfdf hY, ijMnHf df kul lokFeI dy Bly leI koeI kfZ jF jMgF XuwDf dy iKlfPL zt ky kMm  kMm kIqf huMdf hY | amn qy jMg alPrYz nobl dI afpxI ijMdgI c ikMny ku mhwqvpUrx sn ,ieh iewk vwKrf svfl hY |

afAu jLrf socIey, vyKIey, prKIey ,joKIey, qF shI, ipwClI zyV sdI dy ies mhfn bMdy, qy afpxI vIh sflF dI jvfn Puwl vycx vflI mFlx pRymkf nMU qIh qIh pRym pwqr idhfVI c ilKx vfly ies hiQafrF dy vpfrI nMU. nobl ienfm jo awj dunIaF Br ivwc amn amfn, isafxp aqy sLfqI df pRqIk hY, alPrYz nobl ies ienfm nMU vfikaf hI iksy zMUGI soc ivcfr dy aDIn iksy afpxy hI bxfey mfrU hiQafrF dy aPsos jF psLqfvy ivwc rwK ky igaf sI jF afpxI KwusI hoeI pihlI pRyimkf dy ivXog ivwc ?. ijs nMU Auh mrdy dm qwk afpxy vwloN do bdn iPlm dy mnojL kumfr vFg ieWk qrPLf hI pRym krdf irhf sI ? .

pRoPYsr ierivn abrfihm jo nobl ienfm nMU dyx df PYsLlf krn vfilaf dI kmytI df mYNbr qy sLpYsilsLt hY alPrYz nobl bfry Ausdy ivcfr ies qrHF hn .    hor jo mrjLI qusIN ies imwQ nUM ( amn dy dUq ) pWkf krn leI khI jfvo, pr ieh pwkI  gwl hY ik alPrYz nobl ies ienfm nMU iksy pCqfvy jF afqm iglfnI ivWc rWK igaf hY ?. pRoPYsr ierivn abrfihm aWgy Kulfsf krdf hY asl gWl ieh hY ik PrfsL dy iek aKbfr ny 1888 ivwc ieh surKI lf ky iewk lyK Cfipaf sI lfsLF dy vpfrI dI mOq qy iesy hI surKI vfly gjL nfl nobl df ikrdfr imx ky aKbfr aWgy ilKdf hY alPrYz nobl ( 1833 - 1896 ) svIzn df ieh brUd df sOdfgr cMgy Bly iensfnF nMU glIaF sVIaF lfsLfL c qbdIl krn dy huwnr nfl hI amINr bixaf hY. Aus dI amIrI df rfj Aus dIaf AuhnF lwBqf ivwc hY ik iks qrF ijANudy jfgdy iensfnF nUM iek aYsy mfrUhiQafr nfl CyqI qo CyqI sikMtF ivwc suwsrI vFg svFieaf jf sky jo hux qwk Aus qo pihlf nhI lwiBaf igaf sI. dOlq dy Zyr Aus ny isrPL mnuwKqf dy Bly c afANux vflIaf kfZF qo hI nhIN ieWkTy kIqy sn. vwzy phfVF dIaf ctfnF nUM qoV ky sLVkF, surMgF bnfAux ivsPot (zfienfmfiet) qy pItro-kYmIkl dy nfl  nfl Aus ny afpxy Brf nfl rl ky sfrI dunIaf ivwc 90 mfrU jMgI hiQafrF dIaf PYktrIaF vI lgvfeIaF sn.

pr ies KLbr nMU ilKx vyly PrFs df ieh aKbfr ieWk glqI kr igaf sI. kfnfs ivWc CuwtIaF dorfn hfdsy c asl ivc alPrYz nobl afp nhI miraf sI Auh mrn vflf Aus df Brf luzivg sI. afpxy ijANudy jI afpxy mry dI KLbr pVH ky aqy aKLbfr dI Auh surKLI vyK ky sLfied iksy nmosLI dI vjhf krky hI Aus ny awj df ieh  vkfrI ienfm aYlfinaf sI ?. ieh dosL alPrYz AuWpr smNy smNy Xorp dIaF hor aKLbfrF vI lfAuNdIaf rhIaf sn, prMqU alPrYz nobl ny iehnF dosLF df kdI vI KMzn nhI sI kIqf. iPr vI hmysLf Aus nMU iksy KLfs lObI vWlo sLfjsI rUp ivwc amn df msIhf bxf ky pysL kIqf jFdf irhf hY.   prMqU ivhfr qy kfrobfr nUM vyK ky amn dy msIhy vflI qsLbIh nUM sOiKaf hI rwd kIqf jf skdf hY . 1894 c  alPrYz nobl ny svIzn df ieWk lohy df kfrKLfnf ijs df nf boPors sI KLrId ilaf ( Xfd rhy boPors aqy sfbkf pRDfn mMqrI rfjLIv gFDI nMU Bfrq dysL ivwc kOx nhIN jfxdf) pihlf ieh isrPL qy isrPL lohy df hI kfrKLfnf sI. ies sDfrn lohy dy kfrKLfny nMU  alPrYz nobl ny afpxI dyK ryK hyT  ivwc ies nUM hiQafrF dI PYktrI ivc qbdIl kIqf qy acfnk idmfg dIaF nfVIaf Ptx krky afpxI mOq qWk ies df mflk irhf. pihlI aqy dUjI sMsfr jMg ivc jrmnI,Prfs, qy ieglNYz dIaF POjF eysy boPrjL qo iek dUjy nMU mfrn leI jMgI smfn lNYdIaf rhIaF sn. nobl kmytI dI vYb sfeIt AuWpr alPrYz nMU sFiesdfn, vpfrI , lyKk qy KojLI ijhIaf AupfDIaF nfl snmfinaf igaf hY. asl mnuwKqf df Blf cfhux vflf aqy sLfqI df pujfrI. pihlIaF cfr klgIaF bfry qF koeI do rfvF nhIN hn . prMqU CykVlI AupfDI sfLqI df pujfrI AuWpr vwzf pRsLn icMn lwgdf hY. alPrYz Kwud nMU, hmysLf pihly nMbr qy sfLieMs-dfn hI mMndf hY nf ik hiQafrF df vpfrI.

asl ivc hY kI sI Auh ?

 

 

 

 

 

alPrYz qy Aus dy Brf nMU hiQafrF nfl ipafr qf bwcpn ivwc svyr dy bryk Pfst dy dlIey ivwc rlf ky hI ipAu ny aMdr  suwt idWqf sI. smUMdrI mfeInF dy jLnm dfqf iemfnUiel nobl ny ivKfvy leI KLflI smuMdrI jhfjL nMU afpxIaf mfeInF nfl AuWzfANuidaf rsLIan jLfr dy sfhmxy afpxy puwqrF dI kfblIaq dI PVH mfrI sI aqy nfl igaf qyrF sflF df alPrYz jhfjL dy qUMby hvf c AWuzdy vyK ky romFicq ho AuWiTaf sI. iehnF hI smuMdrI mfeInF df soiDaf hoieaf rUp (kirmIan  vfr ) ivc bhuq hI kfrgr hiQafr sfbq hoieaf sI. 20 sfl dI Aumr ivwc alPrYz nobl iksy nvNy qy hor vI sLkqIsLflI ivsPot nMU lwBx dy qjLribaf c juwt igaf. BVfkf pfAu brUd nfl Aus nMU jnMUn dI hwd qwk moh sI. ies moh dI imsfl Ado AuWGVdI hY jdo Auh iek vfr afpxy ipAu dI PYktrI ivwc iksy ivsPot AuWpr qjLrby kridaf smyN afpxy  Coty Brf (eImyl ) dI mOq df kfrx bixaf. qjLribaF dorfn vwD Gwt ivsPotk smwgrI pYx nfl PYktrI c vwzf Dmfkf hoieaf sI ijs ivc eImyl qUMbf qUMbf ho ky  AWuz igaf sI. BfeI nfl vfpry ies iBafnk hfdsy ny vI Aus dy brUd pRqI moh nMU mwTf nhIN kIqf sI Auh lgfqfr dunIaf qy afpixaF prfieaF qo by-KLbr afpxI Koj c zUMGy zuMGf hI Dwsdf igaf qy afiKr do sflF dI sKq Koj qy imhnq qo bfad Aus dI sB qo msLhUr lWBq jo Aus ny lWBI sI Auh sI zfienf mfiet. ieh ivsPot phfVF nMU qoVn, surMgF bnfAux leI bhuq hI kfrgr hiQafr sI. iek pfsy iehnF zfienfmfeIts nfl nihr pnfmF KodI jf rhI sI qy dUjy pfsy nflo nfl hiQafr vjo PrfsL-prsLIaf dI jMg c iensfnF dy bwKIey AuDyVn vfsqy vriqaf jf irhf sI. alPrYz nobl ny 355 lwBqF afpxy nF pNyitMt krvfeIaF. ies ivc koeI swLk nhI iehnF 355 ivwco bhuq sfrIaF Aus dIaf lwBqF KLqrnfk nhI sn. ijvNy ibjlI dy nvy blb, bYNtrIaf afid pr ies sB kfsy dy nflo nfl Auh mfrU qopF qy rfkyt vI eIjLfd krdf irhf qy jMgbfjf nMU vycdf irhf. 1887 ivc Aus ny afpxI nvI lWBq ( bfilsitk ) afpxy nF pyNtYt krvfeI ieh qopF qy rONdF dy ivWc vrqx vflf DUMaF rihq bhuq hI afhlf drjyL df brUd sI. ieh Auh smF sI jdo Aus ny iek hiQafrF dI PYktrI PrFs dI srkfr qo corI ietlI ivwc vI lf leI sI qy Auh PrYNc srkfr dy gusy df isLkfr ho igaf sI. Aus dy pYirs ivcly Gr Aupr srkfrI jsUsF dI ingfh rihx lWgI ikANuik PrFs srkfr Aus nUM dUsry dusLmx mulKF df jsUs smJx lWg peI sI. iewk ihsfb nfl Aus nMU Gr ivc hI njLrbMd ho ky rihxf pY irhf sI aqy mgrilaF idnF c Auh Gro bfhr vI nF inkldf qy hmysLF afpxI pRXogsLflf c hI qiVaf rihMdf sI .

alPrYz nobl dy Cy vwzy bMgly sn .hr bMgly ivc hI pRXogsfLlf sI aqy nfl hI insLfny lfAux vflI tfrgyt pwtI vI. ieh Aus df sOLk sI. ies sB kfsy dy huMidaf suMidaF vI Aus nUM sFqI df pujfrI ikhf jfdf sI nf ik lfsLF df vpfrI. asl ivc Auh afpf ivroD dI ibmfrI df isLkfr sI. iewko klbUq ivWc do vWKo vwKo suBfa dy ivakqIqv vwsdy sn. Auh iewk bhuq hI  Auqwm qy qrwkI XfPLqf vpfrI sI,prMqU afpxy afp nUM hmysLf Gftf KfDf qy hfiraf jvfrIaf dwsdf sI. Auh afpxI jnm-BUmI svIzn qy aMqf df mfn krdf sI pr AuQy igaf Auh isLrP sfrI hXfqI ivwc iewk do vfr hI. Auh hmysLf hr QF afpxy afp nUM hwub ky sFieMsdfn hI dwsdf sI, prMqU skUl Auh isrP iewk sfl hI igaf sI. AuqNo isqm dI gwl ieh ik Auh ieko hI afdmI ,XfnI ik afpxy afp ivwc jMg qy amn nUM vI rlH-gwz krI jf irhf sI XfnI ik awgf bWkrI df qy ipwCf biGafV df. hiQafrF nUM jnUMn dI hwd qwk ipafr krn vflf alPrYz amn leI jUJdIaF jwQybMdIaF df mNYbr vI sI AuhnF nUM PMz muheIaf vI krdf qy krvfAuNdf sI. Auqo qurkI df iek izplomYt Aus ny afpxf sUhIaf vI rWK CWizaf sI . jo iehnF amn sQfpq krn vflIaf jQybMdIaF dIaF gqI ivDIaF dI jfxkfrI  Aus nUM pihlf hI muheIaf krvfey. ies sB kfsy qo ieh isWD huMdf hY ik amn leI alPrYz nobl df ipafr isrP iek ZkvMj qo vWD kusL vI nhI sI aqy Aus vloN rwiKaf nobl pRfeIj vI. prMqU iPr vI pWCm dI iewk Kfs lObI sMsfr ivwc ieh pRcfrn lWgI hoeI hY ik aYlPrYz nobl nUM afpxy hI bxfey hoey mhF-mfrU hiQafrF AuWpr psLcfqfp jF iglfnI sI. Aus ny ieh ienFm iesy hI aPsos qy iglfnI ivwco ikafisaf sI ?.

msLhUr ivigafnI ( albrz afienstfeIn )ijs ny 1925 ivc ieh ienFm hfsl kIqf sI Aus dy sLbdf c. alPrYz nobl ny afpxy simaF ivwc iek aYsf brUdI ivsPot lWiBaf sI ijs df koeI sfnHI nhI sI . iek aYsf mfrU hiQafr ijhVf hux qWk ies qo pihlf kdy vI nhI bixaf sI. KvnI ies mfrU lwBq qy sLrimMdy huMidaf, afpxI afqmf nUM Zfrs dyx leI hI Aus ny ieh nobl ienfm rwiKaf hovy ?. AuhnF lokF leI, jo ijMdgIaF bcfAux qy mnuwKqf dy Bly leI kfrjL kr rhy sn jF hn. alPrYz nobl dI vsIaq ivc vI ieho iliKaf hY. ieh ienfm Aus pRiqbf nUM hr sfl idwqf jfvy ijs ny do dysLF ivwc afpsI Brwpf kfiem krvfieaf hovy. POjLF aqy hiQafrF ivwc kmI ilafdI hovy qy do dusLmx dysfL c lwgI afpsI jMg bMd krvfeI hovy jF AuhnF c sulfh sPfeI dI cfrf joeI kIqI hovy. ieh sLrqF hn Aus afdmI dIaf nobl pRfeIj hfsl krn leI, jo Kud  kYmIkl ,qyl qy hiQafrF dI KLrIdo ProKLq c arbF pqI bixaf hovy.

alPrYz nobl bhuq Gwt lokF c ivcrdf sI . Auh bhuqf afpxI pRXogsLflf ivwc rih ky KusL hI sI. qy Gr ? ijQy Aus dI pRXogsLflf. pRXogsLflfvF qf Aus dy CyaF hI GrF ivwc sn. Auh kMm qy Gr nflo nfl hI cuwkI iPrdf sI. afpxy dosqf imWqrf c Auh Xorp df amIr dosq krky jfixaf jFdf sI. ijs qrHF afpf ihMdosqfnI lok jdo koeI sfzy qo pYsy mMgy qF afpF kih idMdy hF myrI ikhVf tfty ibrly nfl kMD lgdI hY Ausy qrHF Xorp dy lokF ny ieh aKfx GV ilaf sI ik mY ikhVf alPrYz nobl hF, jF myry bfg c ikhVf nobl pYisLaf df ruwK lf igaf hY . prMqU iPr vI Auh ikhVI vjhf sI ? 1895 c mrn qNo pihlf Auh afpxI vsIaq ivwc ieh ilKvfAux leI mjLbUr ho igaf ik Aus dI jfiedfd mnuwKqf dy Bly leI vrqoN ivwc ilaFdI jfvy ?. Aus nMU jfnx vfly ies nUM vI sLwk dI njLr nfl vyKdy hn. pRoPYsr abrfhm ( nobl kmytI df mNYbr ) ieQy vI nFh c hI isr mfrdf hY aqy afKdf hY                                                     mYnUM nhI lgdf ieh sB kuJ ilKx krn dy bfvjUd vI Aus nUM afKrI smyN afpxy hI bxfey hoey mfrU hiQafrF AWpr pCqfvf sI qy Auh afpxy afp nUM ksUrvfr mihsUs kr irhf sI. nobl kmytI dI vYb sfeIt AuWpr vI Gcolf hI hY ik vfikaf hI Aus dI soc dunIaf dy amn amfn nfl nWQI sI.  koeI kihMdf hY Aus ivc mnuwKqf nfl ipafr bcpn qo hI sI. prMqU kuwC lok ieANu vI kihMdy hn ik mnwuKqf dy Bly vflI rwsI Aus ny afKrI Aumry hI iKwcI sI. bhuqy romFitk lok ies gWl df Pqvf vI idMdy sn qy pRym pujLfrI lok ies ivwc XkIn vI krdy sn ik ipafr ivwc KIvy hoey alPrYz nobl nMU qd hI pqf lwigaf ik dunIaf ikMnI KubsUrq hY.                                     

kox sI Aus df sB qo pihlf qy vwzf ipafr  ?.

moqrmf boronYs bYrQf Pon sUtnr ny jdo alPrYz nobl dI sYktrI bxn vfsqy arjLI idWqI qF Auh ieMtrivAu smNy Aus nUM dyKidaf hI kwty hoey drwKq vFg Aus dy pYrF c Zih ipaf.   

pr aPsos ,alPrYz nobl leI ,ikAuik bYrQf pihlf hI iksy hor nfl mMgxI krvf cuWkI sI prMqU iPr vI Auh dovy alPrYz dy mrn qWk iek dUsry dy klmI imWqr bxy rhy. iek QF bYrQf ny nobl nUM icwTI ivc iliKaf vI sI jdNo Auh afpxI tYstfmYt (vsIaq ) bnfAux ivwc rwuiJaf hoieaf sI.             mYnUM nhIN pqf ijMLdgI ivwc mY vI Auh kuJ afpxIaF awKF nfl vyK skFgI ik nhI ? jo asIN dunIaf nUM dy cwly hf qUM qy mNY. jy ijMdgI rhI qF . nobl qf clf igaf rwb dy Gr pr bYrQf ijLANudI rhI. Aus ny Auh sfrf kwuC awKIN vyK vI ilaf qy hFsl vI kr ilaf. 1905 iesvI ivc amn df pRqIk ieh nobl ienfm moqrmf boronYs bYrQf nUM hI idWqf igaf. iewk ienFm jo iek qrPLf ipafr c KIvy hoey alPrYz nobl ny sLfied Asy leI hI icqivaf sI . lfsLF df ieh sOdfgr pyRm  pWqr ilKx ivc vI irkfrz kfiem kr igaf sI. bYrQf vwlo nFh kr dyx qy ieh tuwty idl vflf afsLk iesLk df buKfr TMzf krn leI iek hor vIh sflF dI jvfn Puwl vycx vflI mFlx qy lwtU ho igaf. soPLI hYs nF dI ies grIb mFlx nUM irJfAux  vfsqy ieh awDKV afsLk idhfVI c qIh-qIh pyRm pwqr ilKx lwg ipaf. icwTI dy aKLIr ivwc soPLI nUM Auh myrI ipafrI inwko ilKdf sI aqy nfl hI afpxy afp nUM qyrf ipafrf BflU ilKdf. inwko nUM BrmfAux qy afpxy vws ivwc krn leI alPrYz Aus nUM mihMgy qo mihMgy qohPy KRId ky idMdf. prqMU ieQy iPr aPsos . ikANuik inWko Aus nUM GWt hI cfhuMdI sI Auh lfry lf ky mihMgy qohPy qy mfl  bwqf qF alPrYz qo muwCI  geI qy grBvqI iksy hor qo ho geI| alPrYz nobl dI mOq qo bfad jdNo ieh pRym pwqr Aus ny dunIaf nMU ivKfAuxy cfhy qF alPrYz nobl df iewko iewk dosq qy shfiek rgnfr solmfn jo iehnF pyRm pwqrf qo jfxU sI Aus ny mUMh mMgI kImq dy ky soPLI hYs XfnI ik inwko dy  pyRm pWqr KRIdx df pRsqfv rWiKaf Auh zrdf sI jykr ieh pyRm pWqr dunIaf dy sfhmxy af gey qF Aus dy dosq + mflk dy vwzy nF nUM Dwbf lwg skdf hY. rgnfr solmfn hI asl ivWc afKrI vfrs sI nobl dI afKrI iewCF nUM isry cVHfAux vflf ikAuNik alPrYz nobl nUM vkIlF qy jwjF qo sKLq nPLrq sI iesy krky Aus ny afpxI vsIaq vI Kuwd ilKI. vkILlF nMU alPrYz nobl nPLrq nfl kfkrOc jF Aus nfl imldy juldy kIVy mkOVY hI grdfndf sI. AuhnF bfry Auh bfbV ky kihMdf sI ik  ies lfxyN kol isrP ieko hI huwnr hY ik ieh afpxIaF dlIlF nfl isWDI lkIr nMU vI tyzI iswD kr skdy hn. eysy krky Aus dI vsIaq ivwc vI bhuq sfrIaF gwlF Gcoly ivwc hI rhIaf Aus dI  mOq qo bfad Aus dI BfrI jfiedfq ,jo Aus smyN iewkqI mIlIan kron ( iqMn imlIan XUro) dy krIb sI df BfrI rwtf ipaf irhf. hux qf ieh jfiedfd (iewk sOa  iqMn sfl bfad ) 1650 mIlIan kron ( kron svIzn df iswkf)  qo vI vwD hovy ?.

Aus dy afpxy mulKL ivwc vI nobl ienfm nMU koeI bhuqI gMBIrqf nfl nhI gOilaf jFdf ikAuNik ieh ienfm sMsfr dy hr dysL dy bfisLdy vfsqy rwiKaf igaf hY nf ik isrP skMzynyvIan (sLvIzn,nfrvy,iPnlYNz) mulKF dy KojL kfrF leI . svIzn df rfjf (Askfr-11) vI gfhy bgfhy ies ienfm AuWpr sKq itwpxIaF krdf rihMdf sI. Auh ies ienfm nMU iksy mUrK df afiezIaf mMndf sI aqy aYs qrHF dy ksIdy kwsdf rihMdf  sI ieh isLrP iksy jLnfnI dI sLfqI leI hI rwiKaf igaf ienFm  hY. Auh iswDI AuNgl alPrYz nobl dy iek qrPf Kuwsy ipafr dI nfiekf bYrQf Pfn sLUtnr AuWpr  hI rwKdf sI. ies sfry rol GcOly  qy ivroD dy bfvjUd vI ieh nobl ienfm alPrYz dI mOq qo bfad dy pMjF sflF ivwc  hkIkq ivwc af igaf alPrYz nobl dy ipafry BqIjy iemfnual aqy Aus dy ieko iewk  dosq qy shfiek rgnfr solmfn dy Xqnf nfl, ikANik  rgnfr solmfn vYstn iPlmF dy hIro vFg zWb ivwc golIaF nfl Biraf ipsqOl aVf ky GoiVaF vflI bwgI ivwc alPrYz nobl dI kroVF dI jfiedfq PrFs qo smgl krky sLvIzn ilafAux ivwc kfmXfb hoieaf sI.

aKIr 29 jUn 1900 eIsvI ivwc nobl PFAuzysLn nMU ikMg Askfr-11 df  vI smrQn pRfpq ho igaf aqy iewk sfl bfad  ieh ienfm dyx-lYx dI iqafrI muMkml ho geI. AudoN df hI dunIaF df ieh vkfrI ienfm alPrYz nobl dI iewCf muqfbk vMizaF jfx lwgf. hr sfl iksy sLiesdfn,KojI,ilKfrI, jF keIaF dy kihx vFg iksy amn dI pRqIk mhfn hsqI nMU idwqf jfx lwigaf. bVf aOKf hY ieh PNYslf krnf ,alPrYz nobl dI dohrI aqy zblstYzrz ijMdgI nNMU vyKidaf ik vfikaf hI ieh ienfm Aus ny dunIaF dy amn sLfqI leI iksy zMUGI soc ivcfr dy aDINn rwiKaf sI jF iPr isrP afpxy sMGIAu tuwty  iewk qrPf ipafr dy gm ivwc afpxI pRymkf bYrQf Pon sLutnr nMU irJfAux jF mnfAuNx leI. ikANik  jdo AouhnF dIaF pihlIaF hI mulfkfqf surU hoeIaF sn qF Auh AusnMU dwsdf hMudF  sI ik iks qrF msLInF jF mtIrIal  dunIaF dIaF sfrIaF jMgF nMU Kqm kr skdy hn. mgro Aus ny iewk vfr bYrQf NnMU iliKaf vI sIho skdf hY myry ivsPot aqy hiQafrF dy kfrKFny dunIaF dIaF sfrIaF jMgF nMU pihlF hI Kqm kr dyx qyry amn dy smJOiqaF qoN, jdo ies DrqI dy sfry dysLF dIaF POjF afpxy hwQF ivwc PVHy hoey myry iejLfd kIqy ivsPot qy mfrU hiQafr iek dUsry AuWpr  suwtx leI iqafr hoxgy. ieh mMjr vyK soc ky ies DrqI dy sfry dysL afpxIaF POjLf nMU lVxo htf lYxgy ?.

bVy dwuK nfl alPrYz nobl dI bYrQF Pon sutnr  nMU mfrI  swc vrgI PVH nMU hux dy sDMrB ivwc dunIaF dy sfhmxy rwKxF aqy ivcfrxf pY irhf hY . iewk pfsy DwkV pRmfxU,ijvfxU,inAuklIarI, hiQafrF nfl mflfmfl  mhFsLkqI amrIkf aqy dUjy pfsy(XU aYn) qIjy pfsy ierfn,ierfk, qy aPgFnsqfn aqy cOQf hux pfiksqfn. pr nfl ieh vI hY ik hux iewkvI sdI hY aqy awj dy sMsfr AuWpr hMU b hMU awj qo sOa sfl vfly Pfr-mwuly iPwt nhIN ho skdy. Ausy qrHF ijs qrF jy awj inpolIan ijLAuNdf hMudf qF hux dy PrFsL dy pRDfn mMqrI srkojI bfry ikvy socdf ? jF mhfqmf gFDI sonIaF gFDI dI lIzrisLp bfry kI rfey idMdf ?. jo mrjLI hovy pr nobl ienfm hmysLf hI ivvfdf ivwc iGiraf irhf hY. jLrf Auoh vMngI qF vyKo ijMnF-ijMnF  nMU ieh ienfm imilaf hY.hfvIkn, hYnrI ikMisgn, sLImon pyrys, Xfsr afrfPfq, sRI brfk Abfmf. ieh ienFm Auho ijhf hI hY ijho ijhf alPrYz nobl dI kbr  qy lgy pwQr qy iliKaf hY iewk ivroDfBfs zblstYzrz vflf mnuwK ijhVf iewk hwQ iwvwc jMg aqy dUsry hwQ ivwc amn PVI iPrdf sI.

joigMdr  bfT  hOlYz

 


smF hosL df hY ik nf ik josL df

joigMdr bfT hOlYNz             

afsLk hoieaf rwb df      

qYnUN hoeI mulfmq lfK

qYnMU kfPLr kfPLr afKdy

qUM afho afho afK        (bfbf bulHy sLfh)

pihlI Gtnf amrIkF dy sLihr imlvfkI dy ielfky ivskfnsn dy Ak krIk grUdvfry ivwc vfprI sI ijs ivwc iewk isriPry nslvfdI gory ny gurUGr ivwc dfKl ho ky afpxI lfiesYNsI bdMUk nfl aMnyvfh golIaf clf ky 6 iswK sLlDflUaF nMu golIaF nfl mhfrfjL dI hjLUrI ivwc Buwn ky rwK idwqf sI qy afp  afpxIaF aqy puils dI golIaF nfl guru Gr ivwc hI mfiraf igaf. ies golIkFz ivwc iewk bhfdr puils aPsr smyq iqMn hor lok vI jLKmI ho gey sn qy ajy qwk ijMdgI mOq dI lVfeI ivwc ltky pey hn.

dUjI Gtnf huxy huxy ipwCly idnI vfprI hY sfhnyvfl dy TfxNy ivwc. KLbr df sfr aMsL ieAu hY iksy BeIey ny sRI guru gRrMQ sfhb dy aMg pfV idwqy ijs dy rosL vjo ietlI qoN vfps gey mndIp isMG kwuby ny TfxyN ivwc phuMc ky afpxy lfiesYNsI ipsqOl nfl iqMn golIaF Aus BeIey dI ihwk ivwc Tok ky puls dI hfjLrI ivwc Aus nMu pfr bulf idwqf qy kfql kuwbf hux jylH ivwc hY.

pihlI Gtnf ny pUry amrIkF smyq sfrI dunIaf nUM hI ihlf ky rwK idwqf sI. amrIkI pRsLfsn ny ies hmly nMU afpxI awK df roV bxf ky pUrI musLqYdI nfl nslvfdI hmlfvr nMU kuwC hI GMitaF ivwc Gyr ky afqm hwiqaf krn leI mjbUr kr idwqf sI. rfsLtrpqI brfk AubfmF qy Pst lyzI imsLl AubfmF sihq sfry amrIkF ny ies hmly dI Gor nmOsLI mMnI sI. svY rfsLtrpqI sRI brfk Aubfmf ny ies Gtnf qy pbilk qOr qy amRIkF ivwc vwsdy smUh iswK BfeIcfry  nfl jfqI aqy srkfrI qOr qy aPsos jLfihr kIqf qy ieh vI ikhf ik isWK BfeIcfrf amrIkI prvfr df pwkf qy pIZf ihwsf hY. ies gm ivwc sLrIk huMidaF pUry amrIkf ivwc srkfrI iemfrqF qy lwgy amrIkI JMzy nIvNy kr idwqy gey sn.

dUjI Gtnf jy vyKI jfvy QoVHy bhuqy Prk nfl AWprlI Gtnf vrgI hI lgdI hY iksy isr iPry jf pfgl mnuwK ny sRI guru grMQ sfihb jI dy aMg pfV idwqy qy ietlI qoN vfps igaf mndIp isMG kwubf ies Gtnf qoN aYnf KwPf hoieaf ik Aus ny Tfxy ivwc jf ky afpxy lfiesYNsI rIvflvr nfl puls dI hfjLrI ivwc Aus pfgl mnuwK nMU isMGF dI BfsLf ivwc soD idwqf. Xfin ik gwzI cfHV idwqf. ny jfxIey jy Tfxy vfly vI awgo golIaF clfANux lwg jfdy qf keI mnuwKI jfnF BMg dy Bfxy axafeI mOqy mr ky Drmrfj dy drbfr ivwc ax-swdIaF hI phuMc jfxIaf sn. BeIey df sRI guru grMQ sfihb jI dy aMg pfVnf pVqfl dI mMg krdf hY. Aus dy ivhfr nMU GoiKaF jfxf cfhIdf sI ikqy Auh pfgl qf nhIN sI ?. iewk sDfrn BeIaF jo pMjfb ivwc rihMidaF swB kuwsL jfxdy hoey vI gurUGr ivwc jf ky swB kuwsL aYnI dIdf dlyrI nfl kr skdf hY ies ivwc jrUr koeI sLfijs hY. ieh AuhI sLfijsLI lok ho skdy hn jo pMjfb dy amn nMU hr hflq ivwc lFbMU lfAuxf cfhuMdy hn. ieh AuhI lok ho skdy hn jo awssIivaF dy sLurU ivwc pMjfbI lokF nMU aps ivwc Brf mfr jMg ivwc AulJfAux leI guru GrF ivwc isgrtF aqy mMdrF ivwc gAUNaf dy isr suwtdy sn. pMjfbI lokF nMU KLbrdfrI aqy TrMmy vflf ivhfr apxfAuNidaf sLrfrqI lokf dI insLfndyeI krnI cfhIdI hY qy knMUn muqfbk dosLIaF nMU nMgF kr ky sjLf df hwkdfr bnfAuxf cfhIdf hY nf ik 27 sflF iqMn bwicaf dy bfp mndIp isMG kuwby vFg Bfvuk ho ky jyhl dIaF sIKF ipwCy Aumr Br leI zwky jfxf. ivdysLI pMjfbI mIzIey nMU vI ieho ijhIaF  KLbrF nMU msfly lf lf ky nhIN pysL krnf cfhIdf kuwsL tI vI cYNnl BfeI kuwby dy aYksLn nMU surmgqI nfl joV joV ky aFm pMjfbI ivdysLI sroiqaF sfhmxy iewk Kfs iksm df prcfr krI jfdyN hn. keI jMQybMdIaf qF mndIp isG leI PMz iewkTF krn leI vI juwt geIaF hn hflfik mndIp isMG kuwby dy prvfr ny ieh sLpwst kr idwqf hY ik sfzy byty dy nFm qy koeI vI jMQybMdI dysL jF ivdysL ivwc PMz iekwTf nf kry. gl qF GoKx vflI ieh hY ik ieh Gtxf vfprI qF vfprI ikAN ?. sfrf joLr ies dy ipwCy kMm krdIaF sfijLsF nMU nMgF krn leI lfANuxf cfhIdf hY nf ik hwsdy rsdy pMjfb dy amn nMU qIlI lfAux lvfAux vfly aYksLn. pMjfbIaF ny awgy hI bQyrf sMqfp Boigaf hY. ies krky hosL dI hY nf ik josL dI.

 


kfmryz hrdIp dUhVf qYnUM lfl slfm

                                                           

kuwJ  lok qhufzI ijMdgI ivwc hfV dI hnyrI vFg afANdy hn qy ibnf KVfk kIiqaf qur jfdy hn. quhfnMU pqf vI nhIN lwgdf qusI hux kI kro ? AuhnF nMU Xfd kro, rovo jF Buwl jfvo ?. iesy qrF df sI sfzf afVI hrdIp duhVf. hrdIp nMU mYN pihlI vfr sMn 2001 ivwc sfzy jrmn qo gey dosq rGbIr sMDFvflIaf dy Gr vyiKaf sI. asIN sfrf prvfr Aus smNy pMjfbI lyKk ky sI mohn dy Gr Tihry hoey sF. sMDFvflIaF vflIaF pirvfr rGbIr aqy prmjIq ny sfnM sLfm dI rotI qy bulfieaf sI. asIN sfry apxy rvfieqI mUV ivwc bIar dy zwby KohlI cuwtkly qy cuwtklf suwtI afAuNdy sF. rGbIr dy Gr dI iPjLf ivwc irWJdy pkvfnf dI mihk nfl hfisaF dF irdm iewk imWk hoieaf ipaf sI. acfnk GMtI vwjI rGbIr ny drvfjLf Kohilaf Aus dy nfl iewk pwqlf CItkF qy pihrfvy vloN cusq iewk Duwp nfl pwky rMg vflF bMdf iewk Cotf ijhf bYg PVI dfKl hoieaf. sfiraf dy hfsy nMU bryk lwg geI. ky sI mohn ny afey bMdy dI myry nfl jfn pihcfn krvfeI. ieh kfmryz hrdIp duhVf sI. asIN bVy cfa nfl hwQ imlfey qy iewk zwbf bIar df dUhVf sfihb leI vI af igaf. mihPl hux QoVI ijhI gMBIr ho geI sI qy hux iewk sLbd kfmryz vI sfzI gwlbfq ivwc af rilaf sI. hrdIp jwd vI iksy nMU sMboDq huMdf hmysLf Aus nUM kfmryz kih ky bulfANdf. ieny nMU rGbIr dy Gr dy sfhmxy rihMdI mihrUm msLhUr ivaMg lyKk sLyr jMg jFglI dI jIvn sfQn rfxo vI kuwsL Kfxf apxy GroN bxf ky ilafdI pootlI nMU ikcn dI sYNk qy rwK sfzI ies pirvfrk mihPl ivwc af rlI sI. hrdIp duhVy bfry mYN ky sI mohn dy prcy pMjfbI drpx ivwc aFm hI kuwsL nf kuwsL pwVHdf rihMdf sF. awqvfd dy BYVY smyN nUM sfAuQl ny vI apxy ipMzy qy hMZfieaf sI qy kfmryz hrdIp duhVy dy  BfrqI mUul dy lokF dy chyqy lIzr ieMglYNz ivwc rihMdy KwbypwKI bLjurg sfQI ivsLnU dwq sLrmF nfl iml ky BfeIcfrk sFJ nMU lgfqfr pIiZaF krn dy Xqnf dy ikwsy vI lgfqfr pMjfbI drpx ivwc Cwpdy rihMdy sn. ihMdosqfn qoN cly sI pI afeI dy rfsLtrI lIzrF dy Auqfry vI kfmryz hrdIp duhVy dy Gr hI huMdy sn. ijMnHF ivwc kfmryz ey ky brDn, ieMdrjIq gupqf, ipafrf isMG idAusI, avqfr isMG mlhoqrf, jgjIq isMG afnMd vrgy vwzy nfmxy vfly lIzr sn. AunHF dIaF mulfkfqF aqy ibafnF dy nfl hrdIp dUhVy df ijkr vI sfAuQfl dIaF aKbfrF ivwc aFm hI pwVHx nMu imldf sI. ies krky kfmryz duhVy dy kMmF aqy nF qoN mNY pihlF vI jfxU sF qy awj Aus nMU imlx df sbwb bixaf sI. hrdIp CyqI hI sfnMU pirvfr smyq Gr aFAux df swdf dy ky bVI grmjosLI nfl hwQ imlf muafPI mMg ky clf igaf sLfied iksy mIitMg ivwc jFxf sI . mYnUM bfd ivwc pqf cwilaf kfmryz hrdIp duhVf sMDfvflIaF pirvfr df hmsfieaf gvFZI hY .

 iPr kdI keI sfl kfmryz hrdIp dUhVy nfl mulfkfq nf hoeI. 2006 ivwc sfzy jrmnI vsdy imwqr ivsfKf dI lVkI kmljIq dy ivafh qy dubfrF imlx df mOkf imilaf. ies ivafh qy ieMglYNz, amrIkF hOlYNz qy hor bhuq sfry dysLF ivwco lyKkF, imwqrF df vwzf iewkT sI. ikANik ieh iewk aMqrjfqI qy afey hoey pRhfAuixaf dy ihsfb nfl aMqrrfsLtrI ivafh sI jy gl JUT nf hoey qF qkrIbn 30 mulKF dy mihmfnF ny ies ivafh ivwc hfjLrI lvfeI sI. ieQy kfmryz hrdIp dUhVf aqy pqnI jsbIr vI phuMcy sn. myrf mrfsIaF vrgf suBf hox krky imwqr ivsfKf isMG ny myrI izAutI afey hoey mihmfnF dy aYNtrtynimMt qy lf idwqI. mYN ivafh ivwc dfrU bwqf vrqfANdf apxy afp qy hI mjLfk kr kr ky afey mihmfnF nMU hsfANdf. ies ivafh ivwc myrI hrdIp nfl bhuq nyVHqf ho geI. ivsfKf isMG dy Gr dI bysimMt ivwc sfzy sfiraf lyKkF alyKkF dy gwdy ivsLy sn jdo sLrfb dy rwjy bMdy sOx lwgdy qF ky sI mohn dy GurfVy ikhr sLrIP vrgy soPI bMidaF nMU sOx nf idMdy. ky sI ies krky vI sLied CyqI sOx dI iqafrI kr lYNdf sI Aus nMU pqf sI jdoN qoN Aus nMU ipCly iqMnf idnF qoN ienFH kVy kfmryzF dy GVmws ivwc sOxf pYNdf sI Auh Pisaf mihsUs krdf sI. sfrI dunIaf dI isafsq Cfx ky jwd dfrU df nsLf lih jFdf qy avfsIaF afANux lgdIaF qf sfAu lgdf soPI ikhr sLrIP ky sI mohn dy ivafh dI gl sLurU kr idMdf. dUhVf imMtF ivwc ikhr dI hF ivwc hF imlf idMdf qy ho jfdF rfq dy iqMn vjy mohn df ivafh sLurU. ivafh ivwc afeIaF bhuq sfrIaf gorIaF kflIaF nfl ky sI dI lfvF rfq dy hnyry ivwc sikMtf ivwc hI dvfeIaF jfdIaF qy qlfk vI nflo nfl krvfey jFdy. ky sI hr rojL XfrF vloN ies ivafh vfly lwgdy qvy qoN bhuq duwKI sI ikANik rfq nMu kfmryz dUhVy aqy ikhr sLrIP dy ivaMgI bRm-sLsqr Aus df nfjLuk idwl ivMndy sn qy idny ieho qvf dUhVy dI pqnI jsbIr, jspfl sLrIP qy mohn dIaF hor BrjfeIaF Aultf krky vjfAux lwg pYNdIaF sn. mohn jfvy qF jfvy ikwQy ?. mohn mMjI zfhvy qF zfhvy ikwQy. ijwQy mohn bihMdf AuQy hI Aus dy suhfg gIq gfANuxy aqy vtxf mlxf sLurU kr idMdIaF. iewk idwn qF suBf pwKNo jnm qoN TMzf mohn guwsy df mroVf vI Kf igaf sI. pr kOx kry ky sI dy guwsy dI prvfh. ieQy qF pMjfbI dI rMzI dy rMz kwtx vflI khfvq Ault hoeI peI sI aKy CwVf qF CVyvF kwt lvy prqMU ivafhIaf qINvIaF nhIN itkx idMdIaF iesy krky mohn ny sLfied bdlf lYx leI ieh GurfiVaf vflf jMbo jYt AuzfAuxf sLurU kr idwqf sI. mohn ny pYNidaf sfr hI GurfiVaf vfly ieMjx qy ptf cfhV dyxf. asl ivwc GurfVy qf sfry hI mfrdy sn qy dosL iewk dusry nUM deI jFdy sn. mYN qy duhVf iewko bYz qy sOdy sF duhVf mYnMU khy qyry GurfVy mYnMU sOx nI idMdy qy mYN khF duhVf sfihb quhfzy GurfVy mYnMU sOx nI idMdy. sfry hI iewk dUsry nMu GurfiVaF dF dosLI mMndy sn qy mfrdy sfry hI sn. dUjy idn ieh PNYslf hoieaF ik iewk typirkfrz ilaf ky rwKI jfvy jf ivzIAU iPlm bxfeI jfvy qy dosLI nMu rMgy hwQI sxy avfjL PiVaf jfvy. kfmryzf mqf pkfieaf . qy hux sOvy kOx ? awj iewk hor BfrI Br-kMm mYQo vI guhVy rMg df PrFs qoN ies ivafh ivwc sLrIk hox ivsfKf isMG dy imwqr df imWqr ijs nMu sfry ieMglYNzIaf kih ky bulfAudy sn ny vI sfzI ies kfmryzI bysimMt ivwc af gwdf lfieaf sI. ies Gwt bolxy bMdy ny af ky bVI iemfndfrI nfl afpxF aOgux spwsLt dws idwqf sI.                               imwqro guwsf nf kirAu mY kwcf DUMaf bhuq Cwzdf hF qy Auh apxy suBf vFg cuwp ho igaf. jdoN kwcy DUMey dI ivafiKaF Aus dy sfQI kIqI qF mY qyjLI nfl AuWT ky sfrIaF bysimMt dIaF iKVkIaF  Kohl idwqIaF. jd kwcy DUMey df aMgryjLI qrjLmf bYz siml hoieaf qF hrdIp dy smyq sfrI bysimMt hws hws ky rox lwg peI. ieh iewk nvIN musIbq af peI sI. awj iPr bysimMt ivwc ky sI mohn dy GurfVy swB qoN pihlF vwjxy sLurU ho gey sn qy nfl kwcy DUey dI DUP vI DuKx lwg peI sI. iewk mujLrm PiVaf igaf sI qy dUjy ny afpy hI iekbflIaF ibafn dy idwqf sI. ajy hor bQyry mujLrm sn. nINd ikwQo? gwlF cuwtkly qy dsF pYgF vflf amrIkF qoN afieaf ivsfKf isMG df imwqr surjIq jo sfrf idwn suwqf rihMdf sI Aus dy GurfVy qF sfrI dupihr CrqF lF lF inafxy vI igWxdy Qwk jFdy sn. ijs df iewk pkf zfielfg sI.

sRfb df kI ey, ieh kI kihMdI hY, bMdf 10 ku pYg lf ky prF ipaf rhy Aus nMu jwj mMn ilaf ikANik ieny ikhVf sfrI rfq sfAuNxf sI. Auh kony nfl lwgf ajy vI pYg pfeI KVf sI. ajIb siQqI bxI peI sI. ijvyN kihMdy huMdy hn nINd qf bMdy nMU sUlI qy vI af jFdI ajy asIN suwq AunIdyN hI sf hrdIp duhVy dy GurfVy vwjx lwg pey Auh vI dosLIaF dI ilst ivwc iliKaF igaf qy iPr bysimMt ivwcoN ieAu avfjLF afAux lwgIaF ijvy sfANux mhIny hjLfrF hI brsfqI zwzU vVH afey hox. svyry AuWT ky sfry iPr GurfiVaF qoN muwkrx lwgy. qy hux PYNslf krn vflf amrIkF vflf imwqr kuMbkrnI nIdyN suwqf lgfqfr GurfiVaF vflI msLIn clfeI ipaf sI.                                        ies ivafh ny sfnMU guhVy afVIaF ivwc bdl idwqf. cfr pMj idwnF dy sfQ ny jo mfVI mohtI sMg sI Auh vI AuWzf idwqI hux mYN hrdIp leI kfmryV qoN bfT ho igaf sF qy myry leI Auh isrP hrdIp sI. ieh qbdIlI dosqI dI pRqIk sI. mYN mihsUs kIqF hrdIp, lIzr qoN Cuwt Xfrf df Xfr qy rwj ky ijMdgI ijANux vflf sfP suQrf aqy hmysLF sfP kwpiVaf ivwc sijaf iewk hwz mfs df mnUwK sI jo iksy cuwtkly qy bwicaf vFg iKVKVf ky hwsdf hwsdf lot pot ho jfdf. ishq bfry hrdIp bhuq cyqMn sI bysLk ikMnI vI dyr rfq nMu Auh sOdf hmysLf svyry swB qoN pihlf AuWT bUt pf iqafr ho jfdf Auh sYr qy jfx leI sfnMU sfiraf sLrfbIaF nMu avfjLf mfrdf jykr koeI nf AuWTdf qf iekwlf hI sYr qy inkl jFdf. Kfx pIx ivwc vI Auh bhuq sMjmI sI. eysy krky Aus df srIr bgYr Xogf dy vI svfmI rfm dyv nMU mfq pfANdf sI.

 ies ivafh qoN bfd sfzy spMrk hor pIzy ho gey sflf dy sfl asIN hPqI do hPqI tYlIPon qy iewk dUsry nMU nvF aieaf cuwtklf suxfANdy qy KUb hwsdy jd Pon krnf qf jIvn sfQI jsbIr ny Pon cuwkxf qy pihlf hI hws ky ieh afKxf.

bfT sfihb koeI nvF cuwtlkf qMg krdf hoxf lAu kr lvo iZwz hOlf qy hwsdy hoey Pon hrdIp nMu PVf dyxf qy iPr cwl so cwl cuwtkly qy cuwtklf. keI vfrI GMtF GMtf lMG jfxf. asIN gwlF krdy dunIaf dI isasq bfry briln dI BjI kMD bfry nvF jLmfnf aKbfr bfry qy sfzy sFJy imwqr jiqMdr pMnU dIaF ilKqF bfry. afnMd jI aqy mIlF jI dI syhq bfry Jorf krdy. do sfl pihlF hrdIp nfl iPr pirvfr smyq sYlI ikRs vfly Gr ivwc ieMglYNz rihMidaf mulkfqF huMdI rhIaF hr rojL mihPlf lgdIaF kdy hrdIp dy Gr kdI rGbIr dy Gr qy kdI ky sI mohn bnfm sfzy Gr. ikANik sfzf Auqfrf hmysLf krm cMd mohn dy zyry hI huMdf sI. iPr Aus dy byty dy ivafh df kfrz afieaf mYN kMm dI vjhF krky byty dy ivafh ivwc sLmUlIaq nf kr sikaf. Pon qy lgfqfr spMrk irhf sflF dy sfl cuwtkly cldy rhy qy iewk idwn cwutkilaf dOrfx hI hrdIp ny afpxy afp nMU lwgI ies by-ielfjLI nfmurfd ibmfrI bfry iBafnk cuwtklf suxf idwqf. zyV kuu sfl ivwc hI ieh kYNsr df BYVf rog hrdIp dy syhqmMd srIr nMU cwtm kr igaf. iewk agsq dy nvF jLmfnF aKLbfr nMu jwd vYb sfiet qy Kohilaf qF ieh sogI Kbr pwVHn nMU imlI ik kfmryV hrdIp duhVf nhIN rhy. kuwJ idn avfjLfrI ivwc rhy. BYx jsbIr nMu Pon krn dI ihmMq nf pvy pr krnf hI ipaf. agy vI hmysLf jsbIr hI Pon cuwkdI sI qy Cxkfty vrgI avfjL ivwc hwsdI kihMdI sI.

bfT sfbH koeI nvF cuwtklf qMg krdf hoxf qy lAu kr lAu iZwz hOlf pr ago hYlo qoN bfd cuwpcfp sI. myrf nf sux ky hI hwsx vflI jsbIr dIaf isskIaf qy hOky mYnUM sux rhy sn qy mYN awj cuwtkly dI bjfey Aus dy jIvn sfQI dI Aumr dIaF qkflF qoN pihlf awDvfty ijAux dI BrpUr qFG ivwc kYNsr vrgI ibmfrI qoN hfry afVI hrdIp dUhVy dI mOq qy aPsos krn leI ihMmq jutf irhf sF. ies qoN vwzf jsbIr nfl hor kI mjLfk ho skdf sI ijs df dosqF vrgf jIvn sfQI isrP 58 sfl dI Aumr ivwc hI kuwdrq ny Koh ilaf sI. vIr jI iewk vfdf Auh mYQO lY gey hn kihMdy sn jsbIr qUM myry imwqrF nflo kMtkt nf qoVI. iPr cuwp. myry nfl slfhf krdy sn qy mYUnMU vI apxy nfl hI cfr sfl pihlF pYnsLn dI skIm ivwc pf gey sn kihMdyy sn iekwTy pYnsLn df njLfrf lvFgy qy nfly kihMdy sn bMdy nUM 75 sfl qoN ijLafdf Aumr ivwc sPr qy nhIN jfxf cfhIdf qy bwicaf nMU qMg nhI krnf cfhIdf kI myrf af duwKdf hY qy myrf ahu duwKdf hY. Aus dy dwsx muqfbk jdoN zfktrF jvfb dy qf asIN iewkly bYT ky bhuq rodNy sF. AunHF bhuq Xojnfvf bxfeIaf sn pYnsLn hox qoN bfd dunIaf gfhux dIaF. Auh dwsdI, hrdIp mrnf nhIN sI cfhMudf qy mrn qoN zrdf vI nI sI. Auh kfmryz sI Aus nMU pwkf ielm sI Aus ny ikhVf mr ky iksy nVy nrk svrg ivwc jfxf sI do byty iewk DI bnfm nUMh qy ipafrI pqnI aqy hjLfrf Auh lok ijMnF dy hwkF leI Auh ijMdgI Br nOkrI dy awT GMitaF qoN bfd vI jUJdf irhf sI. ieho Aus df svrg sI. jo Aus dI BIc ky bMd muwTI ivwcoN vI ikr igaf sI. afVI hrdIp dUhVf qYnMU lfl slfm.  joigMdr bfT hOlYNz                                                      


BoKVy df dYNq hI sMsfr ivwc KfnFjMgIaF df rfh pwDrf krdf hY.

- joigMdr bfT hflYNz

 

17 idsMbr 1910 nUM tUnysLIaF ivwc iewk sbjLI vycx vfly muhMmd bfAjIjI al ArfAus ny apxy afp qy pYtrOl iCwVk ky sLry bjLfr afpxy srIr nMUawg dy BFbVf dy hvfly kr idwqf. Aus mwcdy bMdy dIaf cIKF ny pUry arb dy izktytrF dy mihlF dy Qwmly ihlf ky rwK idwqy. afiKr kfrn kI sn, iewk pVHy ilKy muhMmd bfAjIjI dy ies qrHF afpxI srkfr dy isr cHV ky sV mwcx dy ?. bfAujIjI XUnIvrstI pfs sI. eynI pVHfeI hox dy bfvjUd vI, Aus nUM Aus dI qflIm muqfbk koeI iewjLqdfr nOkrI nsLIb nf hoeI jo Aus dy twbr dy iZwz nMU Julkf dy skdI. byrujLgfrI qy BuwK qoN qMg af ky Aus ny Gr df lUx qyl qorn leI bgYr srkfrI lfiesYNs dy bjLfr ivwc sbjLI dI ryhVI lfAuxI sLurU kr idwqI prMqU pulIs ny Aus nMU ies jLurm ivwc Bry bjLfr bNYqF nfl JMb swuitaf. muhMmd ibn arfAus ny ies byiejLqI dI bhuq nmOsLI mMnI qy afpxf rosL jfhr krn leI afpxy qy imwtI df qyl iCwVk ky apxy afp nMu Bry bjLfr agn-Byt kr idwqf. ies awg dy lfbMUaF ny sfry tUnysLIaF nMU hI KFnfjMgI dI qwpdy BwT ivwc Jok idwqf qy iesy BoKVy dI awg dy PlUhy AuWz ky pUry arb jgq ivwc iKwlHr gey. tUnysLIaF qoN bfd ies BuwK dI awg ny eIijLpt, lIbIaF nMU vI lUh suwitaf, bihrIn sfAudI arb qoN huMdI hoeI ieh hux sIrIaF ivwc pUry jfhojlfl ivwc mwG rhI hY. pwCmI rwjLy sMsfr leI hfl dI GVI qf ieh bsMqr mylf hI hY.

ipwClI ihMdosqfn dI PyrI smNy idwlI qoN pMjfb afANux lwigaf myry nfl iewk idwlI dy iksy srkfrI skULl dI muwK-aiDafpkf af bYTI ijs dy pyky iProjLpur sn. lMby sPr nMU Cotf krn leI asIN gwlI rwuJ pey Aus dIaF gwlF sux ky myry zr nfl rONgty KVHy ho gey Aus dy dwsx muqfbk idwlI ivwc gLrIbI aqy BuwKmrI df ieh aflm hY ik mFpy apxy bwicaF nMU svyry bgYr kuwC Kvfey qoN BuwKx-Bfxy hI skUlF nMU qor idMdy hn. bhuq sfry bwcy BuwK nfl mDoly klfsF ivwc gwC Kf ky izwg pYNdy hn. asIN bhuq vfr mfipaF nMU bulf ky bwicaF nMU kuwC Kvf ky skUl Byjx dI qfkId kIqI hY prMqU by-vs mfipaF df kihxf hY ik idwlI ivwc Kurfk dI mihgfeI hI aYnI hY ik Auh cfhuMdy hoey vI ienHF mfsUmF nMU svyry kuwC nhIN Kvf skdy. sfnMU bwicaf nMU skUl vloN iZwz Juwlkx leI kuwC nf kuwC Kfx leI dyxF pYNdf hY. bhuqI vfr tIcr afpxI jyb ivwco hI ieh bMdobsq krdy hn. grIbI df hfl ieh hY ik bhuq sfry mFpy srkfrI skUl dI mfmUlI PLIs vI nhIN dy skdy qy bhuq kfbl aqy huisLafr bwicaF nMU PIs dy duwKo skUloN htf ky ikqy BIK mMgx, idhfVI krn jF plfsitk dy ilPfPy iewkTy krn leI Byj idMdy hn. bfAujIjI bnfm, idwlI bnfm pUrf ihMdosqfn.

cIn dI hux sfrI isafsq hI qyl qoN bfad Kurfk dI jLKIrybfjI krn duvfly Guwm rhI hY. bhuq hI qyjLI nfl vwD rhI cInI afriQkqf ny ipMzF ivwc vwsdy cInIaF nMU vwzy vwzy sLihrF ivwc ilaf iewkTf kIqf hY. hr sfl cIn dy sLihrF nMU ds mIlIan ( iewk kroV) pyNzMU lok Bfg lf rhy hn. ikANik sLihrF ivwc kMm dI bhuqfq hY ies leI kFimaF dI vI loV hY. ipwClI sdI ivwc cIn dI pMjvf ihwsf abfdI sLihrF ivwc rihMdI sI qy hux cIn dI awDI abfdI mhFngrF ivwc rihx lwg peI hY. sLihrF ivwc PLslF qf huMdIaf nhIN, koeI kuwkVI, bwqK, mwJ gF vI nhI rwK skdf ies df mqlb pUrF sLihr bfhrI aqy muwl dI KLurfk df muhqfj huMdf hY iesy krky cIn ny Kurfk dI ikwlq nMU qyl qoN vI pihlf apxf pihlf isafsI eyjMzF mMinaf hY. cIn dysL abfdI pwKo pUrI dunIaF dy bfisLidaF df 22 prsLYNt bxdf hY Xfin ik dunIaF df qkrIbn hr cOQF pfRxI cInI hY qy eynI Kwlkq df iZwz Brn leI KyqI Xog jLrKyjL AupjfAu jLmIn hY pUry cIn ivwc isrP swq prsLYt. hux dy hflfq muqfbk cInI iZwzF nMU Brn vfsqy cIn nMU iewk kOmf do mIlIan cOrs ( iewk krOV do lwK) iklomItr AupjfAu jLmIn cfhIdI hY. jo cIn kol hY nhI. eysy krky cIn ny aPrIkF aqy pfiksqfn dy igligq ielfky ivwc hjLfrF eykV AupjfAU jLmIn KyqI leI KLrIdI hY. iekwlf cIn hI nhI sfAudI arb, sfAuQ korIaf aqy hor amIr dysL vI eysy rfh pey hoey hn. iekwly 2010 ivwc sMsfr bYNk dy iewk srvy muqfbk gLrIb dysL awsI mIlIan hYktr AupjfAu DrqI nvyN mflkF kol vyc cuwky hn. ies vyc vcweIey ny hux qwk iewk kroV pMjfh lwK lokF nMU gLrIbI aqy BoKVy dI aMnI guPf ivwc Dwk idwqf hY. sMsfr bYNk dy hI dsqfvyjLf muqfbk hux gLrIbI BuwK dy sqfey qyqI dysFL dy lok KfnFjMgI dIaf brUhF qy KVHy hn. ieQopIaF,suzfn, vrgy dysL ijwQy lok dfxy cfxy nMU qrsI jFdy hn ijMnHF nMU apxI AupjfAu DrqI bhuq hI jrUrI hY qy ijMnHF df vwzf ihwsf lok XU aYn dI KurfkI mwdq dy afsry awDy BuwKy BoKVy mfry sLrnfrQI kYNpf ivwc jUn kwtx leI mjLbUr hoey pey hn. ieh dysL vI apxI AupjfAu jLmIn dy vwzy toty cIn afid dysLF nMU vycI bYTy hn. aPrIkf ivwc qF pihlF hI BoKVy df dYNq afdm bo afdm bo krdf iPrdf hY. mfrc 2011 ivwc aYP ey A ( PUz aYz aYgrIklcr aOrgfnfeIjysLn) ny KfD pdfrQF dI mihMgfeI bfry apxI rIport pysL kIqI hY. isrP ipwCly do sflF ivwc hI KMz afty aqy cOlF dy Bfa  keI mulKF ivwc dwugxy,  cOgxy ho gey hn. jy aftf, KMz, cOl, qyl, mihMgy hoxgy qF ienHf qoN iqafr hox vfly dusry sfry hI pdfrQ kuwdrqI hI mihMgy ho jfxgy.

afiKr kfrx hn kI ies KurfkI mihMgfeI dy,,?                       

ies ax-ikafsI mihMgfeI dy keI kfrn hn. 2011 ivwc eIQopIaF aqy kInIaF mINh nf pYx kfrn aOV ny mfr ley. 1951 qoN bfd aYnI iBafnk aOV kdI vI ies iKwqy ivwc nhIN lwgI sI. ies aOV ny bMdy qF kI pwsLU pirMdy vI BuwK nfl mDol ky mfr idwqy qy sfrI bnspqI hI tuMz mruMz kr ky rwK idwqI. kYnyzf ivwc mohlyDfr lgfqfr pYNdIaF bfrsLf ny PsLlf df nuksfn kIqf. rsLIaF,XUkryn qy kjLfksqfn vI soky dI mfr QWly af gey. cIn ivwc hnyrIaF quPfn PslF dy qIly qwk Auzf ky lY gey. amrIkF nMU lMbF smF peI sno ny brP ivwc lf idwqf. mhIinaF qwk cwly ies TMZy XwK mOsLm ny PslF qf kI Gfh vI KyqF ivwc nhIN puMgrn idwqf qy pfiksqfn nUM bMb Dmfikaf qy hwVHF ny Do ky rwK idwqf.                                                zoby soky aqy kudrqI afPqF qoN bgYr vwD rhy kwcy qyl dy BfvF ny vI KfD-Kurfk nMU awg lfeI. bfieA qyl dI vD rhI mMg ny vI KyqF ivwc kxk mwkI cfvl dI Qf qy qorIey, sroNH dy pIly Puwl iKVf rwKy hn. mihMgI Zoaf ZuafeI qy vwD rhIaF AUrjLf dIaF kImqF vI asr-aMdfjL hn. AuqoN dunIaF dI lgfqfr vD rhI abfdI vI ies dI juMmyvfr hY hr sfl awsI mIlIan mMUh hor pYdf ho rhy hn Kfx vfly. DrqI dy ivgV rhy mOsmI cwkr df vI ies mihgFeI dy zfienfsOr nMu hor ivrft krn ivwc Kfs rol hY. afPrIkf,imzl eIst, qurkmfnIsqfn, aPgfnsqfn, pfiksqfn, qy ihMdosqfn ies ivgVy mOsLmI cwkr dI mfr hyT hn. ryqF ivwc Jonf lfAux vfly pMjfbIaF ny vI DrqI hyTlf pfxI borF rfhI sUq ilaf hY qy hjLfrF hI ikwly AupjfAu jLmIn ivwc lYNz mfPIaF irhfiesLI klonIaF kwtI bYTF hY. hux AuQy Gfh vI nhI AuWgdf. ienHf hjLfrF hI ikwilaf ivwc lwKf mx anfjL AWgdf sI icwVI jnOr, pwsLU zMgr rwjdf sI qy grIb gurbf vI cfr dfxy hfVI sfAuxI Gr lY jfdF sI. hux ieh sLihrF duvfly lwKF dI igxqI ivwc kwty plft DMdf krn vflIaF vysvfvF vFg gfhk AuzIkdy KMzrf dy rUp ivwc idWsdy hn. ies qoN vwzf pMjLfb dI jrKyjL jLmIn nfl hor kI mjLfk ho skdf hY.

      AWupr igxfey gey dysLf (Cuwt amrIkf kYnyzf) ivwc pihlF hI mfrDfV aqy KfnfjMgIaF dy bwdl Cfey hoey hn. DrmI mUlvfd dy pRyq ieQy BuwK nfl sqfey bybs lokF dy bMb Dmfikaf nfl prKcyN AuzfeI jFdy hn qy rotI leI AuWTy hwQF dIaF bfhF ikRpfnF nfl tuMzIaF krI jfdyN hn. ienFH dysLF dIaF hkUmqF pihlF hI lVKVf rhIaF hn ieh qOKlF bixaf hI rIhMdf hY pqf nhIN kdo ikWQy rfjplty ho jfx qy KfnFjMgI sLurU ho jfvy.                                                    XOrp dI isafxI prYs ies msly nMU bVI gMBIrqF nfl lY rhI hY. ies nMU Auh aflmI PUz krfeIss df nf dy rhI hY qy brUsl nMU smF rihMdy kuwsL krn leI nyk slfhf vI dy rhI. isafxy pwqrkfr pMjfbI dI ies khfvq nMU Aultf krky vI smJf rhy hn  KyVy suwK ivhVy suwK arQfq jy sMsfr ivwc sLfqI hovygy qdy hI Gr ivwc sLfqI hovygI. Auh kihMdy hn ieh BoKVy df mslF pUry sMsfr df hY jy smF rihMidaf kuws nf kIqf igaf qf BuwK dy sqfey lokF dy hOky Xorp nMU vI rwjL ky nhI Kfx hMZfAux dyxgy. BoKVy Kfqr hoeIaF KfnfjMgIaF kroVf lokF nMU sRnfrQI bxf ky Xorp dy bUhy awgy ilaf ibTfAuxgIaF. aYs vkq 10 kroV lok BoKVy dI mfr Qwly hn ijMnHF ivwc ZfeI kroV msUm bwcy hn. ies nIlI DrqI df hr swqvF bfisLdF BoKVy dI mfr Qwly hY. dunIaF ivwc kudrqI afPqF qoN Cuwt bfieA eIDn hI aflmI KfD pdfrQF dI mihgfeI df vwzf kfrn hY. ies dI vzI imsfl hY XU aYs ey jo dunIaF df sB qoN vzf kxk Auqpfdk hY. ies dysL ivwc pYdf hoeI 40 prsLYt kxk iensfnF dy iZwz ivwc jfx dI bjfey kfrF trwkF dy vwzy iZwzF ivwc bfieA eIDn dy rUp ivwc jf rhI hY. ieh sfDn rihq mnuwKqF dy iLKlfP iewk vwzf iGnfAuxF aprfD hY.    hux qF bfby PLrId df ieh dohf vwizaf vIhf ( jI 20) dI aglI mIitMg vfly hfl ivwc aMgryjIL dy vwzy awKrf ivwc qrjLmf krfky mnuwKI aiDkfrF dI rfKI krn vflIaF jMQybMdIaF nMU tMgxf qy vMzxF pYxf hY qy nfl ivhVy suwK KyVy suwK dy aKfx nMU puwTf krky ky ienHF vwizaf 20 nfZUKfnF dy Kfny vI pfAuxf pYxf hY nhI qF ies bsMqr myly df syk vfisMgtn, mfsko, bIijMg, lMzn, pYirs, ieQoN qwk idwlI nMU vI lwg skdf hY.            

PrIdf rotI myrI kfT kI, lfvn myrI BuwK

ijHnF  KfDI  copVI  Gxy  sihxgy duwK.

                             


 

 

axK leI kqlF df islislf kdoN qk?

- joigMdr bfT hflYNz

          ipCly idnIN dysL Br dy aKLbfrF dy mwuK siPLaF `qy hirafxy dy iewk ipMz dI Kfp pMcfieq dy muKI nUM Aumr kYd aqy pMjF hor mujLrmF nUM PLFsI dI sjLf suxfAux sbMDI KLbr CpI sI. ienHF pMjF `qy ieh dosL sI ik ienHF ny pMcfieq dy muKI dy iewk PLYsly muqfbk koroVf ipMz vfsI qy iewk hI goq ivwc ivafh krvfAux AuWnI sflF bblI aqy qyeI sflF mnoj, ijnF ny cMzIgVH dI adflq ivwc dysL dy kfnUMn muqfbk ivafh krvfieaf sI, nUM agvf krky kql kr idwqf sI. ajy ies PLYsly dI isLafeI vI nhIN suwkI sI ik Ausy idn pwtI qoN iewk hor mnhUs KLbr af geI. AuWQy iewk kuVI aqy mMuzy nUM bfrvIN dy pypr dyx afieaF nUM AunHF dy irsLqydfrF ny kuVIaF dy iewk skUl ivwc bhuq hI nyiVAuN isrF ivwc golIaF mfr ky kql kr idwqf sI. ienHF dohF df vI iehI ksUr ik ieHnF ny vI mfipaF qy irsLqydfrF dI rjLfmMdI qoN bgLYr adflq ivwc jf ky kfnUMnI ivafh krvfieaf sI. ies ivafhI joVI nUM pulIs dy gMnmYn vI imly hoey sn. Auh vI Aus smyN AunHF dI ihPLfjq vfsqy AunHF dy nfl hI sn. idwlI ivwc kuldIp, moinkf aqy Aus dI ccyrI BYx nfl iehI kihr vfpiraf sI. ipCly sfl sMgrUr ijLlHy ivwc iewk pRymI joVy ny pulIs aqy pMcfieq dI hfjLrI ivwc hI slPLfs dIaF golIaF Kf ky afpxI jIvn lIlf smfpq kr leI sI ikAuNik ies joVy ny afpxy-afp nUM kuiVwkI ivwc Pisaf mihsUs kr ilaf sI. KLbr afAuNdI hY ik do kuVIaF afpxy mrjLI nfl adflqI ivafh krvf ky Bwj geIaF. keI ivafhIaF hoeIaF bwicaF vflIaF aOrqF vI afpxy ivafh-bfhry pRym sbMD hMZAuNdIaF iPrdIaF hn. AunHF dy irsLqydfr aqy guaFZ sLrm dy mfry hwQF `qy dMdIaF vwZdy iPrdy hn.

          hflYNz ivwc qurkI qoN afey do imwqr pirvfr iewkTy rihMdy sn. iewk pirvfr dI aOrq dy dUsry pirvfr dy mrd nfl nfjfiejL sbMD bx gey. pqf lwgx `qy aOrq dy pqI ny Aus nUM ies qrHF krn qoN rokx dI koisLsL kIqI. pqnI df iDafn pfsy lfAux leI Auh Aus nUM afpxy mUl dysL qurkI vI CwutIaF `qy vI lY ky igaf. AuWQy vI aOrq dy BYx-BrfvF qy irsLqydfrF ny Aus nUM smJfAux dI koisLsL kIqI. Auh hF krky vfps af ky, iPr Ausy rfhy pY geI. ies gwl dI mrd aqy aOrq dy pirvfrk mYNbrF ny bhuq nmosLI mihsUs kIqI. koeI cfrf nf cldf vyK ky twbr ny ies nUM sbk isKfAux dI skIm bxfeI. AunHF afp ipwCy rih ky iewk ikrfey dy kfql nUM supfrI dy ky Aus aOrq df kql Aus dy bwicaF awKF sfhmxy krvfieaf qF jo afAux vflI pIVHI vI awKIN vyiKaf sbk Xfd rwKy.

          lyKk hrjIq atvfl df nfvl sfAUQfl vI Aus dy pfqr sfDU isMG vwloN sLryH-bfjLfr DI df ikrpfn nfl kIqy kql duafly GuMmdf hY. bldyv isMG df aMndfqf vI nfiek dI BYx dy GroN AuWDl jfx dI smwisaf duafly GMumdf hY. ieMtrnYt `qy iewk iPLlm mOjd hY ijs ivwc ierfk dy ipMz ivwc iewk solF sfl dI kuVI nUM hjLUm pwQr mfr irhf hY. Aus df ksUr hY ik kuVI kurd hY aqy ijs muMzy nfl Aus dy pRym sbMD sn Auh ierfkI hY qy ieh kurd BfeIcfry nUM mnjLUr nhIN.  hirafxy dI Kfp pMcfieq vFg hI sLrIaq dI adflq ny Aus nUM awQr mfr-mfr ky sLrHy-bfjLfr kql krn df hukm idwqf hY. ierfkI qfnfsLfh swdfm husYn ny afpxy dovyN jvfeI sIrIaf qoN vfps bulf ky iewjLq dy nF `qy kql krvf idwqy sn. pMjfb ivwc vI iewk vwzy vwkfr vfly Dfrimk zyry dy muKI `qy afpxI skI DI nUM kql krvfAux df dosL hY. aYmnYstI ieMtrnYsLnl nF dI mnwuKI aiDkfrF dI rfKI leI bxI kOmFqrI sMsQf dy iewk aMdfjLy muqfbk hr sfl ienHF kfrnF krky ds hjLfr kql huMdy hl. sfl 2002 ivwc iekMly pfiksqfn dy sUby isMD ivwc hI 245 aOrqF aqy 137 mrd iewjLq dI blI cfV idwqy gey sn. ies mulk ivwc 1994 qoN lY ky hux pMj hjLfr aOrqF dy ichiraF AuWpr qyjLfb suwt ky sLkloN bdsLkl krky mrdF ny afpxI suwkI hoeI iewjLq iPr hrI kIqI hY. afKLr kI hY ieh iewjLq-mfx qy afnr ikilMg?

          aijhI ikhVI cIjL hY jo iewk pirvfr nUM ieh PLYslf krn leI mjLbUr kr idMdI hY ik Auh afpxy jfn qoN ipafry Gr dy jIa DI, puwq jF imwqr nUM afpxy hwQI hI twbr dI iewjLq nUM muwK rwKidaF hoieaF kql kr idMdf hY. iewjLq, mfx qy siqkfr-ieh iqMn lPLjL iksy mnuwK dI iks qrHF blI lY lYNdy hn. mfihrF dI rfie hY ik twbr vwloN Dfa ky kIqf igaf ieh kql Aus pirvfr dy smfjk ruqby nUM murMmq krn leI cuwikaf igaf iewk bhuq hI duKdfeI kdm huMdf hY. smfjk qfxf-pytf eynf guMJldfr hY ik nf idwsidaF hoieaF vI hjLfrF awKF quhfzy AuWpr hr vyly njLrF rwK rhIaF hMudIaF hn. qusIN ijs smfj ivwc rihMdy ho, jykr jLrf ijMnf vI Aus dI mirafdf qoN Coty jF vwzy hovo qF Auh quhfnUM afpxy ,coN KfrjL krn, huwkf pfxI bMd krn qoN lY ky quhfnUM afqm-hwiqaf krn jF afpxy hI iksy imwqr dI hwiqaf krn leI mjLbUr kr idMdf hY kbIlf jF smfjk swiBafcfr ivwc iekwly afdmI df afpxf koeI vjUd hI nhIN huMdf. ijMnf icr dy swiBafcfr dI mirafdf muqfbk ies ivwc rihx vfly lok smfj dI iewCf muqfbk ijAuNdy hn qF ieh swiBafcfr Aus nUM smfjk surwiKaf aqy sLrx idMdf hY. asl `c smwisaf AudoN pYdf huMdI hY jdoN ieh gwl glIaF-bfjLfrF jF pMcfieqF ivwc phMucdI hY. iPr kYdoN vrgy ikrdfr srgrm ho jFdy hn. Gr dy moZI nUM pMcfieqF ivwc bulf ky Kwjl-Kuafr kIqf jFdf hY. Aus df jnqk QfvF, smfjk iekwTF, sVkF, hwtI-BwTI `qy bYTxf qfainaF-imhixaF nfl duwBr kr idwqf jfdf hY. qYa kIqy mMgxy-ivafhF twut jFdy hn Bfv kbIlf smfj Aus twbr nUM iblkul alwg-Qlwg kr ky rwK idMdf hY. Gr dy moZI kol isrPL do hI rfh huMdy hn jF qF twbr rfq-brfqy afpxI itMz PfhuVI cuwk ky iksy hor QF qurdf bxy jF iPr Aus bfgLI kflI Byz nUM smJf buJf ky mwuK Dfrf, BfeIcfry dI mirafdf dy myc ilaFdf jfvy. iewQy pIVq twbr nUM afpxy hI Gr dy jIa nfl keI iksm dI isafsq KyzxI pYNdI hY. pihlF Aus nUM ipafr nfl smJfieaf jFdf hY. Gr dI iewjq, mfx, siqkfr, lok kI afKxgy vrgy vfsqy pfey jFdy hn. jy Auh iPr vI afpxI ijLwd `qy aVI rhy qF mfipaF vwloN Aus nUM zrfAux-DmkfAux dI koisLsL kIqI jFdI hY

          jy iPr vI shy dIaF iqMn lwqF hI rihx qF Aus AuWpr bMdsLF lfeIaF jFdIaF hn. ies sB dI crmsImf ieh huMdI hY ik kflI Byz kol vI do hI rfh bcdy hn jF qF Auh Gr Pfhf lY ky afqm-hwiqaf kr lvy jF GroN Bwj ky afpxy mksd ivwc kfmXfb ho jfvy. kflI Byz afqm-hwiqaf kr lvy qF vI twbr df mfx-snmfn smfj ivwc brkrfr ho jFdf hY. kbIlf BfeIcfrf Aus duKI twbr nfl hmdrdI vI rwKdf hY aqy Aus nUM muafPL vI kr idMdf hY. jy Auh GroN Bwj jfvy qF gwl cOrfhy ivwc af jFdI hY qy iPr Aus twbr df ijAuxf hor vI muhfl ho jFdf hY hux twbr kol iewko hI rfh bcdf hY ik jy Aus ny AuWQy hI vwsxf hY qF Aus kflI Byz nUM afp lwB ky afpxI gvfcI hoeI sfKL bhfl krn leI, nf cfhuMdy hoey vI idl `qy pwQr rwK ky afpxy hwQIN aYlfnIaf kql kr dyvy.

          vwKo-vwK smfjF dy ieKLlfkI jurmF nUM imxn vfly gjL vI vwK-vwK huMdy hn. TwgI, corI, hyrfPyrI, hmijnsI, vysvfigrI, kbIly jF jfq goq qoN bfhry ijnsI sbMD ies gjL dI jwd ivwc afAuNdy hn. sB qoN iBafnk jurm jfq goq jF kbIly qoN bfhrly ijnsI sbMDF nUM igixaf jFdf hY. ies df mnoivigafnk kfrn ieh lwgdf hY afpxy jwdI vMsL aqy jfiedfd df aslI vfrs afpxf aslf qy KLfls KLUn hI hoxf cfhIdf hY. iewk mF nUM jMimaf bwcf pRqwK Aus df hI huMdf hY pr iewk ipAu nUM ik ieh Aus dI hI aslI aOlfd hY, XkIn krnf pYNdf hY. ies krky iewk mrd ieMj socdf hY jykr Aus dy Gr jMimaf DI-puwq Aus df aslI KLUn hY qF kudrqI hI bImfrI qy buZpy ivwc Aus dI syvf krygf ikAuNik ipAu-dfdy dy vMsL nUM Aus Kfndfn df aslI KLUn hI awgy iljf skdf hY. ies krky Kfndfn dI jfiedfd df aslI vfrs vI aslI hlfl KLUn hI hoxf cfhIdf hY.

          afm krky soicaf jFdf hY ik isrPL kuVIaF hI iksy twbr dI nmosLI df kfrn bxdIaF hn. pMjfb ivwc qF mfvF vwloN DIaF nUM ieh nsIhqF vI idwqIaF jFdIaF ik DIey iksy KLUh toBy ivwc zuwb ky mr jfvIN pr afpxy bfp-dfdy dI pwg nUM dfgL nf lfvNIN. iewjLq, mfn-snmfn leI kIqy jFdy kqlF ivwc sMsfr dy bhuq sfry smfjF ivwc nr jF mfdf df PLrk nhIN vyiKaf jFdf. vyiKaf ieh jFdf hY ik kOx twbr df jIa Gr dI nmosLI df kfrn bxdf hY. dunIaF dy bhuq sfry dysLF ivwc iewjLq dy nF `qy kIqy jFdy kqlF dI sLjf bhuq Gwt hY. asl ivwc ieh vrqfrf AuWQy cwldf hY smfj ajy jgIrU rucIaF aqy anpVHqf qoN Cutkfr nhIN pf sikaf. ieho ijhy kqlF df psfrf qurkI qoN lYky ihMdosqfn qk cwl irhf hY. imsr, aPLrIkf, dwKxI XUrp dy dysLF ivwc vI iewjLq dy nf `qy kql huMdy rihMdy hn. hflYNz dy gory bfisLMidaF ivwc aijhy anfr kql iblkul nhIN huMdy pr bfhroN afey ieQy vsy prvfsIaF ivwc ieh ruJfn ajy vI jfrI hY afAux vfly smyN ivwc iewjLq dy nF `qy kIqy jFdy kqlF dI igxqI Gxx dy afsfr hn.

          XUrp ivwc qF afAux vfly vIh-pMcI sflF ivwc ieho ijhy kqlF df islislf iblkul KLqm ho jfvygf ikAuNik ieh ruJfn KLfs krky ky isrPL prvfsIaF ivwc hI hY ijnF dI hux qIjI pIVHI cwl rhI hY qy nvIN iemIgRysLn dIaF asloN hI iewQy JIQF bMd kr idwqIaF geIaF hn, KLfs krky anpVH aqy gLYr-hunrI lokF leI. ieWQy dI jMmI-plI ivdysLIaF dI nvIN pIVI ieho ijhI dkIafnUsI soc ivwc iblkul XkIn nhIN rwKdI aOrq dI aKOqI srIrk pivwqrqf aqy kMj-kvfrfpx iewQy koeI mfieny nhIN rwKdf. ivafh qoN pihlF iewQy iewk dUsry nUM jfnx vfsqy lok sflF bwDI iekwTy vI rhI jFdy hn. bwcy vI pYdf ho jFdy hn. ivafh dI snd iewQy jLrUrI nhIN hY. pMjfb ivwc vI ieho ijhy kqlF dI igxqI afAux vfly smyN ivwc bhuq Gt jfvygI ikAuNik sFJy twbrF df tuwtxf lgfqfr jfrI hY. ipMzF df sLihrIkrn hox krky smfjk dbfa vI lokF qoN Gt jf irhf hY. lok hux pihlF vFg nhIN socdy. Auh hux afpxIaF DIaF nUM vI bfhr ivdysLF ivwc ivwidaf hfsl krn leI Byj rhy hn. jLfhr hY ik afAux vfly smyN ivwc pRym aqy aMqrjfqI ivafhF ivwc vfDf hovygf. Bfrq dI suprIm kort duafrf ipCly idnIN ieh itwpxI krnf ik do bflg lok afpxI mrjI nfl ibnF sLfdI-ivafh kIiqaF vI iekwTy rih skdy hn vI ies vrqfry nUM TwlH pfvygf. ieh hwk sMivDfn dI iekwvIN sDfrf muqfbk surwiKaq hY. hirafxy ivwc axK Kfqr hoey kql df ieiqhfsk PLYslf ijs ivwc pMjF bMidaF nUMU PLFsI qy iewk nUM Aumr kYd dI sjLf suxfeI geI hY, vI ies bMdy KfxI iewjLq df lwk qoVygf.

 


vwzf BfeI vyK irhf hY

joigMdr bfT hOlNYz

 

pUjf imsLrF nUM dubfrf ibg bOs soLa ivwc sLfml kr ilaf igaf hY. ipClI vfr bIbI pUjf imsLrf  dI duhrI vfr vfielz kfrz aYNtrI hoeI sI qy hux iPr ies nMU ies soLa ivwco kwZ idwqf igaf hY. jFdI jFdI bIbI pUjf ieh ivsmFdI ibafn vI dy geI hY jd Auh swuqI peI sI qF koeI Aus dy srIr qy lv spot Xfin ik ipafr dy insLfn Cwz igaf hY ijs nMU qusIN ipafr dIaF pYVF vI kih skdy ho. TyT pMjfbI ivwc mqlb ieh hY, koeI Aus dI dyh nMU sfrI rfq dMdIaF vwZdf irhf qy bIbI prm afnMd ivwc suwqI rhI. sfrI rfq Aus nMU ies imwTI afnMdmeI pIV df aihsfs qwk nhIN hoieaf hux ies msUm bIbI nMU sfrI rfq dMdIaF vwZx vfly df koeI ielmNo iehsfs nhIN hY Auh pfgl kuwqI vFg afpxy sfQIaF qy ieljLfm lfANudI iPrdI hY ik ho skdf hY ieh hovy qy ho skdf hY Auh vI hovy ?. lv spotr, Xfin ik dMdIaF vwZx vfly jF vfilaF nMU jrUr ies df spsLtIkrn dyxf pvygf nhIN qF jy ies df koeI BYVf nqIjLf inkl afieaf qF bIbI ikhVI mF nMU jvfk dI dfdI afKygI aqy kIhdf kIhdf zI aYn ey cYk krvfANdI iPrygI. bIbI jI quhfzy qy cOvI GMty kYmry iPt sn sLoa dy mflk bnfm ibg bOs nMU kho jLrf iPlm nMU ipwClKUrI qor ky ivKf dyvy dMdIaF vwZx vflf apxy afp ids pvygf, vYsY JUT dI vI koeI hwd huMdI hY. ies sLoa dI byhUdgI aqy asLlIlqf bfry bhuq sfrIaF smfjsyvI jMQybMdIaF ny ieqrfjLf vflf vfvrolf Julfieaf sI. ieqrfjL vI AunHF lokF dy jiejL sn. tI vI cNYnl vfilaf aqy sUcnf pRsfrn mMqrI nUM vI ies soLa df vkq sLfm dy ds vjy dI bjfey awDI rfq qoN bfad rwKx bfry cyqMn lokF vloN apIlF kIqIaF geIaF sn. prMqU ienHF apIlF dlIlF,df Aultf asr hoieaf. ies soLa ivwc sLfml BfrqI mUl dI knyzf dI jMppl, amrIkF dy hOlIvuz ivwc DMdf krdI iewk iswK bIbI sMnI ilAn nMU hux qwk kyvl bflgf leI vYbsfietF vyKx vfly TrkI lok hI jfxdy sn prMqU ies TrkIly ivvfd qoN bfd bIbI sMnI ilAn dI vYbsfiet nMU vyKx aqy sykx vfly prfhuixaF dI igxqI vIh mIlIan qwk phuMc geI hY qy hux gUgl src ny ieh Kulfsf kIqf hY ik sMnI nMU cfhux,cfKx vfly vYbsfeItI bwuiZaF jvfnF dI igxqI aYsLviraF, kYQrInF kYP, krInf kpUr,ibpfsLf bfsU nflo vI ijLafdf hY. AunFH cfKx vfly vYbsfeItIaf ivwcoN iewk mYN vI hf. iewk dbMg, aVbMg, aqy suwqy pey bMidaF qy awDI rfq nMU sLrfb dy nsLy ivwc kfr cVHfAux vflf CVf bMdf slmfn Kfn vI ies sLoa bnfm bIbI sMnI nMU hr nuwkr qoN vyK irhf hY qy Auh kumfrI ilAun nMU afpxI iPlm ivwc hIroien lYx dIaF skImF bxf irhf hY. pUjf Bwt df bfp mhysL Bwt vI ies msflydfr bIbI ivwc klf dIaF GuMzIaF Bfl irhf hY. supr iPlmI blqkfrI klfkfr sLkqI kpUr nMU jdoN ibg bOs ivwco kwiZaf igaf sI qF Auh vI sMnI ilAun nMU dubfrf imlx dy kIrny pfANdf jFdf sI Aus nMu soLa ivcoN kwZy jfx df Gwt duwK sI pMrqU sMnI nflo ivwCVn df ijLadf. mfpy qYnMU Gwt roxgy bhuqy roxgy idlF dy jfnI. kOx hY bIbI sMnI ilAn ? ies nMU afpF awgy jfnx dI kosLs krfgy. afAu jLrf agfh cwlIey.

 iewk nhIN, keI iewko hI iksm dy pUry aKLbfr dy do siPLaF qy do sYNkVy, hdfieqnfmF bIvI aqy hdfieqnfmF KFivd vrgy mrdfnF aqy jLnfnF mrIjL GtfAux dy nhIN sgNo sDfrx lokfeI df aprfD dI hwd qwk XOn sLosn krky mrIjL vDfAux dy ieisLiqhfr.

mihbUb sLfh jI ,bfbf rivdr isMG jI bydI,  gurU jI smrft,  bygm jI smrft, mIaf kmfl jI qy hor drjLnf aOlIey, sfD, pIr, PkIr, aMg vDfAu jpfnI XMqrF, qylF, krImf hor pqf nhI kI kI slfhF pMjfb dy aKOqI nwpsuMg gwBrUaF nUM dyx vfilaf df  pUrf zyV sPf iewk pMjfbI dy isry dy kfrobfrI aKLbfr df Biraf ipaf hY. mYN afp muklfvf leI jFdy iewk nrm Aumr dy lfVy nMU hwQ ivwc gfnf bMDI qlvfr PVHI dvfeIaF vflI dukfn qoN kfr rok ivafgrf KrIddy vyiKaf hY. pihlF bws awizaF, rylvy sLtysLnF  jF hor jnqk QfvF qy sFZy df qyl vycx vfly nIm hkIm huMdy sn. ijMnF ny kuwsL kohV ikrly qyl ivwc kryilaF vFg qwl ky rwKy huMdy sn qy nfjuLk aOrqF dy poitaF ijwzIaF inwkIaF inwkIaF sLIsLIaF ies gMdy qyl nfl BrIaF huMdIaF sn. gfhk qy dihsLq pfAux leI kuwsL sFZy bnfm koVirilaf dy lwk qoV ky AunHF apxI clMq dukfn muhry rwKy huMdy sn. ijMnF dIaF sIrIaF hiusLafrI ivwc afey bMdy dy ilMg vrgIaF lwgdIaF sn. idl dy kmjLor, awDpVH,msUm aqy pyNzU bMdy ienHF dy isLkfr huMdy sn jo JuwGf PUk ky sFZy dy qyl dIaF sLIsLIaF KLrId ky cHwrIaF kmfdF ivwc aiBafs krn leI cuwkI iPrdy sn. hux ieh sFZy df qyl vycx vfly nIm hkIm rylvy PftkF jF bws awizaF qoN AuWT ky aKLbfrF ivwc iesLiqhfr dyx lwg pey hn. sfry iesLiqhfr vwK vwK gupq aigafnIaF dy hn prMqU ienHF dI BfsLF qy gfhk PsfANux df PMdf iewko hI hY                      

qy hux pVHo ieh BfsLf .

joiqsL qfqirk vfr vfr gurU mohb milk iewk vfr. 26 sflF qoN sQfeI bYTy qFiqirkF nMU cYNiljL. sfzy qoN pihlF kMm krn vfilaf nMU 21 lwK df ienfm. 10 imMtF ivwc 101% grMtI . asLtfm qy ilKf lvo. sLpYsilsLt vsLIkrn, muwT krnI, kfrobfr, kIqf krfieaf,gRih klysL, sOkx jF dusLmx nMU qVPdf vyKo, ivdysL Xfqrf, ipafr ivwc swt bnfm Pwt KfDy prymI pRymkF jrUr imlo, ipafr tuwtx nhIN dyvfgF, ieh myrf vfadf hY. pqf GMtf Gr cONk, imnrvf kMplYks luiDafxf,tYlIPon nMbr 9876492656 .      not, mn BfANdy iswitaf leI pursLfrQ qyl dI vI vrqoN kro. iewk mhIny dI dvfeI dy nfl aMg vDfAu XMqr qy kfm sUqr zI vI zI muwPq. ieho ijhy iesLiqhfrF nfl aKLbfr df pUrF zyV sPfL Biraf ipaf hY. nfl hI mnyjLr dI bynqI hY ik 1nvMbr 2011 qoN ieho ijhy ivigafpxf dI kImq 1700 rupY hovygI.                                                 

clo awgy clIey.

KLbr iewk . ngn qsvIrF dy ivvfd nfl qF myrI Aumr hI ds sfl vwzI ho geI hY. pfiksqfnI adfkfrf vInf milk.

vInf milk kihMdI hY, aYc aYm aYP nF dy rsfly leI qsvIr ksLI smyN Aus ny pUrI ngn avsQf ivwc apxy hwQF pYrF nfl apxy sfry hI gupq agupq aMg pUrI kuwsLlqf nfl Zwk ley sn isrPL afeI aYm afeI df sLrfrqI bysLrm tYtU hI nMgf rih igaf sI qy ies ivvfd nfl myrI Aumr ds sfl vD geI hY. jIAu bIbI jI. kuMB dy myly smyN hjLfrF dI igxqI ivwc nfgNy sfDUaf vloN swB qoN pihlF gMgf ivwc pivwqr ngn iesLnfn krnf vI sLfied eysy pfkIjLf bIbI dI gwl dI qfied krdf hY. bIbI vInf milk, jI afieaF nMU ihMdosqfn ivwc. pMjfbI dI iewk khfvq hY KLrbUjLy nUM vyK ky KLrbUjLf rMg bdldf hY qy ihMdosqfn nMu vyK ky pfiksqfn, bglfdysL. ieMdrF gFDI ,bnfm husInf sLyK, bnfm bynjLIr Buwto. bIbI jI jLrf bwc ky irho bMb DmfkI qflIbfnIaF qy lfl msIq vfly mulfixaF qoN, qusIN kwlr dy swp dI pUC qy pYr Dr ilaf hY. mYN quhfzf pRsMsk hf. vwzf jLyrf hY quhfzf. KubsUrq dyh dy drsLn krfAux leI DMnvfD.

 KLbr do . ngn qsvIrF vfly msLhUr qy isrPL bflgF leI rsfly plya-buafey dI irkfrz qoV ivwkrI . ngn qsvIrF iKcvfAux nfl imilaf hY afqm ivsLvfs. ilMzsy lohfn bnfm vInf milk.

msLhUr hOlIvuz adfkfrf ilMzsy lohfn, pfiksqfnI km ihMdosqfnI adfkfrf vInf milk ,gMdI qsvIr (zrtI ipkcr) vfLlI ividaf bflx, jLIro sfiejL qoN mumqfj, vYijMqI mflf, afsLf pfirK jf moty pwtF vflI sfierfbfno dI nkl qy clx vflI krInf kpUr ieh sfry KwpqvfdI, BogvfdI siBafcfr dy hfeIbirz rol mfzl hn. ieh Auh isLgfrIaF gfvF hn ijMnF nMU buwcV Kfny ivwc dusry jfnvrF nMU rIs krfAux leI pihlF kqlgfh dy rfh qoiraf jFdf hY ies isLgfrI gF nMU qF sfPL kwZ ilaf jFdf hY qy dusry zMgrF df vZfgF sLurU ho jFdf hY.               

iek hor iesLiqhfr.

mrdf dI pihcfn       ( vwzy awKrF ivwc )       cIqy vrgI jfn.

sYks kudrq df anmol qohPLf hY. iewk aOrq mrd qoN bhuq kuwsL cfhuMdI hY pr mrd aOrq qoN iewko hI suwK Bfldf hY Auh hY sYks. sYks, sMqfn pRrfpqI hI nhIN sgoN srIrk mfnisk sMqUsLtI df vI kfrgr sfDn hY, jy koeI ies suwK qoN vFJf hovy qF Aus df mn iksy vI kMm ivwc nhIN lwgdf. shI ielfjL aqy shI jfxkfrI leI afpxy njLdIkI sLihr ivwc imlo.

qrn afXurvYidk sYNtr rijL

hotl ieMtrnYsLnl kMplYks, nyVHy bs awzf. jlMDr                                             

 

(qy hux Coty awKrF ivwc)

 ilMg df hYrfnI jnk vfDF. 1 krIm nfl. 10 idnf qwk msfj rfhI nvF ielfjL. smF vDfAu, nfmrdI dUr kro. kmjLor hI nhIN sLOkIn vI vrqo kry. sLIGr pqn, nsF df iZlfpx, aMg vDfAu, 75 sflF qwk jLbrdsq josL, pwQr nfl mfrogy qF tMn krdI avfjL afeygI. qy awgy mYnMU sLrm aFAdI hY ilWKidaF ikRpf krky afp pwVH ilAU aKLbfrF ivwc.

afAu kVI joVIey. ibg brdr vfjL vficMg. ieh koeI ikqfb sI ijs qoN hOlYNz dy tI vI ivroinkf ny ieh ibg brdr nfmI lfieP progrfm bxfieaf sI. ies sLOa ivwc vwK vwK ikwiqaf aqy DrmF vfilaF aFm aqy msLhUr lokF nMU iewk vwzy Gr ivwc iqMn mhIinaF qwk rwiKaf jFdf hY. ijMnF df bfhrI dunIaF nfl koeI sbMD nhIN huMdf. ieh tI vI progrfm Xorp amrIkF qoN Cuwt pUry 74 dysLF ivwc vwK vwK nfvF Qwly bhuq hI mkbUl hoieaf. ihMdosqfn dy nwklcIaF nUM XOrp amrIkF dI hr hMZfeI, cglI cIjL hI rfs af jFdI hY ijs qrFH ieh hOlIvwuz dIaF iPlmF nMU qoV mroV ky ihMdI iPlmF bxfeI jFdy hn. sfrI dunIaF df vwzf bfeI bnfm amrIkF bVy icrF qoN vyK irhf sI ik iks qrF hOlIvuwz dI hI PyHl hoeI porno swnq nMU ihMdosqfn dy lokF ivwc mkbUl aqy aFm vrqfrf bxfieaf jfvy. Bfrq dysL dI dogly ikrdfr dI mflk, imzlklfs jo corI iCwpy ieMtrnYt qy swB kuws LvyKdI hY nMU nMgf kIqf jfvy qy AunHF nMU gunfh vrgy aihsfs qoN mukq vI krfieaf jfvy. afpxy ies mfVy DMdy df JMzf ihMdosqfn ivwc gwizaf jfvy. ibwg bOs ivwc jy koeI gorI porno stfr huMdI qF koeI Kfs asr nhIN sI pYxf ies krky knyzIan iswK mUl dI ies bIbI sMnI ilAun nMU jfx buwJ ky ies soLa ivwc ilaFdf igaf pihlF Aus dI pihcfn CupfeI geI sI ( 13 meI 1981 nMU jMmI ies kuVI sMnI ilAn df asl nf krn mlhoqrf hY) mOkf vyK ky holI hOlI Aus dy ikwqy nMu sihMdF sihMdf aKbfrF ivwc nsLr kIqf igaf. vYbsfeItI sLOkIn buwZy jvfn qF ies grm smosy nMU pihlF hI jfxdy sn. kusL smfjsyvI (ho skdf hY ieh jMQybMdIaF nklI jF aKbfrI hI hox) jMQybMdIaF qoN lokF df iDafn iKwcx leI  ies progrfm nMU awDI rfq qoN bfad krvfAux leI vfvylf krvfieaf igaf . ibwlI vrgI prYs dy Bfa df ieh sMnI ilAun bnfm krn mlhoqrf vflf iCwkF msF hI twutf sI. sfrIaF aMgryjLI dIaF aKbfrF ieQo qwk pMjfbI dI iewk aKbfr dI vI ieh pihly sPLy dI KLbr sI. aKLbfrF ivwc crcf ny awDI rfq vflI gwl ivwc syk Biraf qy hOlI hOlI bIbI sMnI ilAun ny apxI porno iPlmF (luwcIaF iPlmF) ivwc kMm krn vfly ksb nMU sLryaFm nsLr kr idwqf. sMnI dy mfipaf ny apxI sLyrnI DI dy hwk ivwc ibafn dy idwqy qy Ausy rfq bIbI sMnI ilAun dI vYbsfiet nMU kilk bnfm vyKx vfilaf dI igxqI kroVf ihMdosqfnIaF dI ho geI qy kwl qwk dI gumnfm porno kfmI sMnI bnfm ikrn mlhoqrf rfqo rfq amIr aqy supr stfr bx geI. gUgl src ny sLrIP ihMdosqfnIaF df aslI ikrdfr vI aMkiVaF dy rUp ivwc nsLr kr idwqf. hux sMnI aYsLviraf, kYQrInF kYP, krInf kpUr nMU vI ipwCy Cwz geI hY. bdnfm muMnI, sLIlF kI jvfnI jF icwknI cmylI hux bor aietmF hn. hux qF nMbr vMn sony rMgI sMnI bIbI dI dyh dI iclkor ny sfry drsLk hI aMny kr ky rwK idwqy hn sxy slmfn Kfn. sMnI hux ihMdosqfn dI pirtI vumYn hY. sMnI ny qF AuQo sLrUafq kIqI hY ijwQoN qwk krInf,kYQrInf,ibpfsLf, jF hor koeI bOlIvuz dI aBInyqrI suPLny ivwc vI nhIN soc skdI, jy socygI sLied kr nhI skygI. BfrqI dUrdrsLnI siBafcfr ivwc vwzy Brf bnfm amrIkF qy Aus dy ipwClwg tYlIvIXn ny ikrn mlhoqrf bnfm sMnI ilAn nF df aYsf aYtm bMb iswitaf hY ijs dy iswty BivwsL ivwc amrIkF Xfin ik vwzy Brf dy ankUl hI inwklxgy, TIk Asy qrF ijvyN dUjI vwzI sMsfr jMg qoN bfad pwCmI XOrp qy nwbivaF ivwc purbI Xorp bnfm sovIaq XUnIan df Zih ZyrI hoxf aqy hux insLfny qy ihMdosqfn hY. vyKdNy hf irsLIaF mUMnIaF df ieh dysL ieh Jfl ikwQo ku qwk Jwl skdf hY.                       

                joigMdr bfT hOlNYz

 

 


 

kI iejLrfiel ierfn dy prmfxU itkfixaf qy hmlf kr skdf hY?    

joigMdr bfT hOlYNz

awj 5 qfrIk nMU iejLrfiel dy prfiem minstr nyqfnXfhu aqy amrIkn rfsLtrpqI sRI brfk Aubfmf dOrfn iewk rsmI glbfq hox jf rhI hY. hor muwidaf dy nfl nfl ierfn dy XUrynIam nMU irc krn vfly itkfixaF qy iswDf aqy gupq hmly dy pRsMg ivwc  vI sPYd Gr Xfin ik vfiet hfAus ivwc dohF lIzrF ivwckfr gupqgU hovygI. ierfn df pRmfxu progrfm sfry pwCmI sMsfr aqy iesLrfiel leI vwzI isrdrdI bixaf ipaf hY. ijMnf ies hmly bfry socxf asfn hY kI hkIkq ivwc ies nMU aml ivwc ilafAuxf vI Aunf hI sOKf hovygf ?. kI iejrfiel kol dUr 4000 hjLfr iklomItr Dur ierfn ivwc Aus dy bhuq hI surwiKaq aqy ivwKry pRmfxu itkfixaf nMU Dvwsq krn jogf jMgI smfn hY ?. ies hmly dy iswty sMsfr pwDr qy ikho ijhy inwklxgy jf ieh hmlf dunIaF dI isasq qy kI rMg ilafvygf ?. jykr ieh hmlf PylH ho jfdF hY qF kI cOQI golP jMg lwgx dy pUry asfr nhI hoxgy ?. kI iPr iejLrfiel df pfieaf gMd amrIkF aqy Aus dy joVIdfrF pwCmI mulKF nMU hUMJxf pvygf, ijhVy pihlF hI qyl dIaF rojL idhfVy vwD rhIaF kImqF aqy cfr sfl qoN cwl rhI mMdI dI mfr nfl JMby pey hn ?. kI ierfn AuWpr amrIkF aqy XunfeItz nysLnjL vloN lfeIaF POjLI aqy afriQk pfbMdIaF nkfrf sfbq ho geIaF hn ?. kI vfikaf hI ierfn prmfxU bMb bxf cuwikaf hY jF bnfAux jf irhf hY ?. ikqy Aus nMU Gyrn aqy Aus dIaF gozxIaF lvfAux Kfqr hI qF nhIN ieh sfrf azMbr ricaf jf irhf hY ?. ierfk vFgMU ?. ieh aqy ieho  ijhy drjLnF  hI svfl ies sMBfvI hmly dy sbMD ivwc pUrI dunIaF ivwc kfly nfg vFg PMn iKlfrI Kloqy hn. afAu,jLrf pihlF ies sMBfvI iswDy aqy gupq hmly leI loVIdNy jMgI sfjLo smfn dI igxqI imxqI qF krIey .                                                        

jMgI mfhrF dy ikafiPLaF muqfbk ieho ijhy hmly nMU aMjfm dyx leI 100 aYP 15, aYP 16 jMgI jhfjL, aqy 75 bMkr qoVU bMb loVIdNy hn. sLfied ieh sfrf sfjoL smfn ierfn dy bhuq hI surwiKaq XUrynIam nUM irwc krn vfly aKOqI kfrKLfny Pordo nUM mlIafmyt krn leI kfPI hY jy koeI hor ivGn nf pvy qf ?. sLfied, sLbd ies krky vriqaf hY jykr iejLrfielI jhfjL qurkI, jorzn,sfAdI arb dy rzfr issitm nMU PylH krky qy ierfn sfAudI arb dy jMgI jhfjLf dI mfr qoN bc ky shI slfmq iejLrfiel apxy itkfxy qy vfps AuWqr afAuNdy hn ?. qurkI, jorzn, sIrIaF, ierfk, sfAudI arb nMU AulMG ky 4000 hjLfr iklomItr dUr Dur ierfn dy cfr pRmuwK pRmfxU itkfixaF qy bMbfrmYNt kr skxf koeI Kflf jI vfVf nhIN hY. rfh ivwc jMgI jhfjLf dIaF tYNkIaF hvf ivwc  dubfrF qyl nfl BrnIaF pYxIaF hn. ieh qyl BrfeI ierfnI asmfn ivwc vI ho skdI hY qy sfAudI arb ivwc vI. jMgI mfhr aqy QYNk tYNk ies sMBfvI hmly dy iqMn hvfeI rUt AulIkdy hn.

rUt iewk, sIrIaF ierfk qy ierfn, ieh rUt 1750 iklomItr lMbf aqy swB qoN Cotf rsqf hY. ies qy ierfk qoN qF koeI KqrF nhIN hY ikANik ierfk kol iejLrfiel dy bMbfr jhfjLf df koeI qoV nhIN hY aqy amrIkF vI AuQoN afpxf jMgI zMzF zyrf cuwk ky qur igaf hY qy hux iejLrfiel nMU ierfk AWupr AuWzx aqy apxy jMgI jhfjLf ivwc qyl Brn leI amrIkF qoN iejfjLq lYx dI vI loV nhIN hY.

rUt do, 2220 iklomItr, ieh sfrf rUt qurkI dy AuWpr dI hY. izplomYitk sbMD qurkI aqy iejLrfiel dy aYny TMzy qy XwK hn ik iejLrfiel ies rUt qoN ierfn qy hmlf krn df hOslf qurkI dI sihmqI qoN bgYr kdy vI nI kr skdf qy dUjI vwzI prysLfnI ieh hY ik ies rUt qy iejLrfiel nMU ierfn dy 5 POjLI awzy AulMG ky jfxf pYxf hY. bysLk ierfnI eyar Pors kol purfxy imwg 29 lVfkU jhfjL hn jo ik afhlf qknIkIey aYP 15 aqy 16 df mukfblf nhIN kr skdy. iejLrfiel nMU pihlF ieh sfry jMgI hvfeI awzy jhfjLf smyq qbfh krny pYxgy. ies bMbfrmYNt ivwc AulJ ky iejLrfiel apxf vkq aqy kYrosIn brbfd krygf qy ho skdf hY ieh gupq hmlf ijs nMU Auh aYlImYNt aOP srpRfiejL kihMdf hY ierfn aqy dunIaF leI srpRfiej hIL nf rhy ?.

rUt iqMn, ijs nUM sfAuQ rUt vI ikhf jf skdf hY ieh POjLI nukqf ingfh qoN koeI idlcwsp rUt nhI hY. ies dI lMbfeI XorosLlm qoN PuMzx vfly afKrI insfLny qwk 2400 iklomItr bxdI hY qy AuWqoN iejLrfielI jMgI jhfjLf nMU sfAudI aqy ierfnI jMgI hvfeI awizaF dy AuWpro dI lMG ky jfxf pYxf hY aqy afpxy AuWzdy jhfjLF ivwc qyl vI ky sI 171 tYNkr jLhfjF nfl Brnf pYxf hY ijMnHF nMU sfAudI aqy ierfnI imjfLielF sOiKaf hI PuMz skdIaF hn.

 qy insLfny hn ikhVy ?, cfr vwzy insLfny hn iejLrfiel dI ihwt ilst qy. nMbr iewk arfk ijwQy BfrI pfxI bnfm pfry df kfrKfnf hY. do, Pordov ijwQy XUrynIam nMU irwc kIqf jfdF hY. iqMn, nfqnjL ieQy vI XurynIam nMU aYtmbMb ivwc vrqn leI irwc kIqf jfdf hY. cfr iesPfhn ijwQy XUrynIam KojL sYNtr hY. do pRmfxU plFt jo jLmIn qy hn AunHF nMU qF aYP 15 aqy aYP 16 asfnI nfl asmfn ivwco ds iklomItr dI dUrI qoN bMkr BMn bMbf dI bMbfrmYt kr ky imwtI ivwc imlf skdy hn. prMqU,  sfry jMgI mfhr nfqnjL jo ik 28 mItr jLmIndojL hY qy Pordov nMU vwzI smwisaf smJdy hn. Pordov bhuq hI mihPUjL jgHf qy qfmIr kIqF igaf hY. ieh XUrynIam nMU irc krn vflf kfrKLfnf iewk phfV dy Qwly 90 mItr zUMGf jLmIn ivwc hY ijs AuWpr BfrI pwQr ibrfjLmfn hn. ies df qoV iejLrfiel kol 100 dy krIb amrIkn pWQr BMn bI aYl XU bMb hn ijMnHf dy isr 2300 ikwlo sLkqIsLflI brUd nfl Bry hoey hn jo ik mItrF qwk lohy aqy pwQrF ivwc mGOry kr skdy hn. prMqU 90 mItr zUMGy ies kfrKLfny nMU Kqm krn leI 90 hI bI aYl XU bMb cfhIdy hn jo iewko hI mGory ivwc dI lgfqfr iswty jfx ? ieh pqfl nMU Kwgx vrgf joKLm Biraf kMm hY. iPr vI koeI gfrMtI nhI hY ik gwiVaF vFg iswty bI aYl XU Pordov nMU pUrf Dvwsq kr skx ?. ies qoN bfad ierfn vloN rfktF df mINh jo iejLrfiel qy vrHfieaf jfvygf Aus df vI pihlf pRbMD krnf pvygf.

ieho ijhy sPl hmly iejLrfiel pihlF vI apxy dusLmx dysLF qy kr cuwikaf hY. 1981 ivwc iejLrfielI eyar Pors ny AprysLn Apyrf  dy nf Qwly ierfk dy AsIrfk inAuklI plFt nMU bgYr iksy afpxy nuksfn dy svfh ivwc imlf idwqf sI qy dunIa ieh kOqk vyK ky hYrfn rih geI sI. 1985 ivwc iejLrfielI bMbfr jhfjF ny tunysLIaF ivwc siQq pI aYl A df hYz-kvftr bMbF nfl AWuzf idwqf sI. 2007 ivwc apxy gvFZI dusLmx sIrIaF df bx irhf inAuklIar plFt  imMtF ivwc hI Dvwsq kr ky rwK idwqf sI. sIrIaF eyar Pors nMU AudoN pqf cwilaf sI jd swB kuwsL imwtI ivwc iml cuwikaf sI.  gwl ieh vI nhIN ik iejLrfiel ierfn bfry hux qwk KfmosL bYTf irhf sI. AuDr ierfn aqy ierfn qoN bfhr lgfqfr ho rhy ierfnI pRmfxU ivigafnIaF dy  kqlF df dosL qihrfn iejLrfiel isr mwVH irhf hY. XUrosLlm 1990 ivaf qoN hI ies aOKy aqy jLoKmI imsLn dI kfmXfbI bfry lgfqfr gupq aiBafs kr irhf hY. ipwCly kfmXfb qjLrby iejLrfiel nMU ieh awk cwbx leI vI Auksf skdy hn qy iqafrIaF hux vI pUrIaF hn isrP vwzy bfeI amrIkF dI hF dI hI loV hY. ies mIMitMg  ivwc amrIkF iPr apxI dorMgI Kyz igaf hY iewk pfsy qF Aubfmf ieh kih irhf hY asIN iejLrfiel dy nfl hF Auh jo mrjLI kry pUrf ajLfd hY qy qy dUsry pfsy ierfn nMU ieh sunyhf vI dy idwqf hY ik gwlbfq leI izplomYitk iKwVkI ajy vI KuwlHI hY jy ierfn apxf pRmfxU bMb bxfAux df progrfm bMd kr dyvy . ipwClI 29 jnvrI dy XU aYn vloN Byjy afeI ey eI ey ( ieMtrnYsLnl aYtm ienrjLI eyjMt) dy eyjMt qihrfn dy hvfeI awzy qy AuWqry ierfn dy aYtmI pRogrfm dI GoK krn leI pujLIsLnF mwlI bYTy hn. eyDroN amrIkF,Prfs,aqy gryt ibRtyn dy jMgI byVy bhuq hI jrUrI qyl tRFsPrport dy rUt hormujL vwl kUc kr cuwky hn. jy ierfn sMsfr BfeIcfry bnfm amrIkF vloN lfeIaF pfbMdIaF dI prvfh nhIN krdf qF aglf kdm isrP jMg hI hovygf. hlfq pMjfbI dI ies khfvq icwVIaF dI mOq qy gvfrF df hfsf vwl nMU qury jFdy hn. ieMn ibMn ierfk dI jMg qoN pihlF vfly hflq bxy pey hn.

jMgI mfhr ies hmly bfad hox vfly nuksfn df vyrvf vI lf rhy hn. ijafdf mfhrF dI rfie ieho hY ik iejLrfiel hmlf krn dI byvkUPI nf kry ies hmly dy kfmXfb hox dy cFs Gwt aqy PylH hox dy ijLafdf hn. ierfn nMU vI apxI aVI Cwz ky koeI izplomYtk qrIkf hI apxfAuxf cfhIdf hY ijs nfl swp vI mr jfvy qy sotI vI nf tuwty. ieh hmlf cOQI golP jMg df muwZ bMn dyvygf qy lwKF lokF dI axafeI mOq df kfrn vI bx jfvygf nfly amrIkf smyq ijwQy hor bQyry dysL aYtmbMb bxfeI bYTy hn jy iewk hor dysL bxf lvygf qF kI lohVf af jfvygf ?( ho skdf hY bixaf hI ipaf hovy). bfkI amrIkF, iejLrfiel aqy ies dy joVIdfrF pwCmI mulKF dy ikrdfr qy pMjfbI dI  ieh khfvq KUb ZuwkdI hY aKy Cwj qF boly, pr CfnxI ikANu boly ijs ivwc afp CwqI Cyk hn.

                                joigMdr bfT hOlYNz

 


 nyiVAN vyiKaf srdfr mnpRIq isMG bfdl

                    

mogy jI tI roz qy cihl pihl hY. cfr cuPyry bsMqI rMg dIaF pwgF bMnI pfrtI kFmy aqy pI pI pI dy inwky vwzy lIzr kIiVaF dy BfANux df BulyKf pfANdy aYDr ADr iewk dUsry nMU rfh  idMdy qury iPrdy hn . idn dy pUry iqMn vjy pfrtI dy lIzr srdfr mnpRIq isMG bfdl ny mogy dy pIplsL pfrtI aOP pMjfb dy ijlHf lIzrF aqy vrkrF dy hOslNy vDfAux leI nyVyH dy ivsLkrmf Bvn ivwc hfjLrI BrnI hY. ivsLkrmf   Bvn ivwc pihlF hI  bhuq sfry pfrtI vrkr aqy qmfsLbIn afp muhfry ieWkTy hoey tolIaF bxfeI gwpf mfr rhy hn. ho skdf hY ienHF ivwc kwusL igxqI isrP BgvMq mfn nMU vyKx vfilaF dI vI hovy ?. mhOl bhuq hI KusLgvfr hY. iksy vI pfrtI kFmy kol dUsrIaF rvfieqI pfrtIaF dy kFimaf vFg afpxy lIzrF dI cfplUsI krn vfly bYnr aqy borz nhIN PVHy hoey aqy nf hI koeI PuwlF dy hfr dohF hwQF ivwc PVI AuWcI AuWcI srdfr mnpRIq isMG bfdl ijMdfbfd dy nfHry lf irhf hY. jI tI roz qy trYPLk aFm vFg cwl irhf hY. cwl rhI avfjfeI ivwc iksy vI iksm df ivGn koeI  pfrtI vrkr jF iekwTf hoieaf hjMUm nhIN pf irhf. puls dI gfrd qF kI koeI iekwlf puls vflf vI njLr nhIN afANdf.

ajy pOxy iqMn hI vwjy hn srdfr mnpRIq isMG bfdl df Cotf ijhf kfPLlF jI tI roz qy bxI srdfr hrBUipMdr isMG lfzI buwtr dI koTI bnfm pfrtI dy dPqr phMuc jFdf hY. mNY hYrfn hF, ikANik mYN pihlI vfr iksy isafsI lIzr nUM vkq isr afpxy pfrtI vrkrF aqy lokF dy rU-brU huMidaF vyiKaF hY vrnf apxy lIzrF nMU AuzIkdy lok pfxI dI cUlI nMU vI qrs jFdy hn. grmI aMqF dI hY svyry mINh ipaf sI qy hux sUrj dyvqf afpxy pUry jfho-jlfl nfl isr qy afpxf BfdOvI pRkop jfrI rwK irhf sI.  BfdoN dy kyVHy afpxf rMg ivKf rhy sn. mnpRIq bfdl df icwtf sPYd kuVHqf Qwly pfeI awDIaF bfhF vflI  icwtI tI sLrt dy bfvjUd  vI mwuVHky nfl moiZaF qoN bglF qwk ivwcoN ivwcoN iBwijaf ipaf sI. swjy hwQ ivwc pfey lohy dy kVHy aqy Kwby hwQ dI cIcI ivwc pfeI iewk pqlI ijhI qFby dI Cfp nMU sLied ieh aihsfs ho igaf sI ik jy ikwqy lih ky izwgxf pY igaf qF mflk nMU KLbr vI nhIN hoxI. BrvIN kflI sLfh drsLnI dfhVI ivwc isafxp TozI qy icwty vflF dy rUp ivwc afpxf jLKIrf bxfeI bYTI sI. pYrF ivwc ivdysLI mfrky dy Kyz-jwuqy pMjFb ivwc mnpRIq isMG bfdl dI qyjL cfly cwldy isafsI ruwqby dy gvfh sn. mYN afpxF kYmrF cuwkI mnpRIq dy nyVHy ho ky qsvIrF iKwcx ivwc msLrUP sF. mogy dy pIplsL pfrtI aOP pMjfb dy lIzr, aFm lok aqy pwqrkfr ies lMmy JMmyy sPYdy dy mjLbUq qxNy vrgy AuWcy lMby KUbsUrq srdfr nMU jI aieaF afKdy hn qy srdfr apxy pfrtI kFimaF aqy lIzrF nfl Jwuk Jwuk ky hfsy TwTy vflIaF inwkIaF inwkIaF gwlF krky hfisaF dI TMzI Puhfr ies awq dI grmI ivwc apxy sihXogIaF aqy BivsL dy votrF AWpr swut irhf sI. koeI pfxI DfxI nhIN, jdoN mnpRIq bfdl nMU ieh ielm hoieaf ik Aus nMU imlx aqy sunx vfly lok koeI pMj ku sOa mItr dI dUrI qy dUsrI glI ivwc iewkTy hoey Aus df ieMqjLfr kr rhy hn qF Auh zFzy mINzy hI ivsLkrmf Bvn vwl nMU ho qury. ies mOky df mYN Pfiedf AuTfieaf mYN jrF qyjL ho ky AunHF dy nfl rlH igaf qy qury jFdy hI afpxI jfx-pihcfn krvfeI ik mYN hOlYNz df bfisLdf hf aqy jrmnI qo Cwpdy ieMtrnYt aKLbfr mIzIaf pMjfb df pwqrkfr hf.

qy hux qusI hI dwso ies mulK nMU ikvyN bcfeIey ?. Cy Pwuty lMmy mnpRIq dI cfl nfl cfl rlfAuxI myry leI musLkl sI idRsL ieAN lwg irhf sI ijs qrF sDfrx qurdy AUT dy mgr bMdf BwijaF jf irhf hovy.

jdoN quhfzy vrgy lIzr ieQy pYdf ho gey hn qF ies mulK nMU kusL nhIN huMdf. ieh mnpRIq dy nfl rlHx leI iewk iksm dy BwijaF jFidaF myrf jvfb sI.                                aMnf hjLfry dy aMdoln bfry pfrtI df kI stYNz hY. myrf hrPly df svfl sI.

asIN aMnF jI qoN vI Cy mhIny pihlF pMjLfb aqy pUry mulKL ivwc PYly iBRsLtfcfr, dy iKlfPL afpxf kMm sLLurU kr cuwky hF qy aMnf jI nMU sfzI pfrtI dI pUrI hmfieq hY.                   srdfr jI sfzy vrgy bfhrly lokF nMU quhfzy qoN pMjfb dy Bly dIaF bhuq afsF hn. mYN iksy afs ivwc pUrI qswlI nfl afpxf  qOKlf jmF XkINn qury jFdy srdfr bfdl dy pYrF ivwc ZyrI kr idwqf. AunHF dI cfl kuwsL mwDm ho geI.

asIN aYzy vwZy Blvfn nhIN hf ijMnF qusI bfhr vfly lok sfnMU smJdy ho. sLied ieh svfl mYnMU aqy sfry bfhrilaf nMU tohx leI sI.

srdfr jI qusIN Gulo qF shI kOx ZihMdf hY ieh qF vkq hI dwsygf ? hux qusIN aKfVy ivwc ho aqy sfNnMU pUrf XkINn hY qusIN cwl rhI Audfs aqy AWqr kFto mYN cVF dI do pfrtIaF vflI isasq nMU koeI DobI pwtkf mfrogy qy sfzf ivsLvfs hY         qusIN ijwqogyN vI jrUr. ieh sLbd mulKL df iZwzo Blf cfhux vfly aTfeI sfLlF qoN bfhr rihMdyy myry vrgy sDfrx bMdy dy  igwdVbfhf dI sIt qoN cfr vfr ijwqy aqy do bwicaF dy bfp sfbkf KjLfnf mMqrI srdfr mnpRIq isMG bfdl nMU XkIn dvfAux leI kfPI sn jF nhIN ieh mYnMU nhIN pqf ?. ipwCo lokF df Dwkf ipaf mYN afpxy kYNmry ivwc AuWliJaf KflI pey iksy vloN munfPy leI KLrIdy plft dI iksy kMD nfl atk igaf sF qy ieny nMU srdfr sfihb lMbIaF pulfGF Brdy ivsLkrmf Bvn vwl nMU qur gey sn.

Text Box:  
mYnMU dOV ky iewk vfr iPr AunHF nfl rlHxf ipaf qy mNY awj dy idn dI apxI afKLrI iewCf srdfr bfdl nMU jfhr kIqI.

ikRpf krky iewk sikNt Klo jfvo, mYnUM quhfzI pUrI afdmkwd Poto cfhIdI hY, mYN qy myrF kYNmrF asIN dovy hI quhfzy kwd muqfbk Coty hF myrf mjLfk sux ky mnpRIq KuwlH ky hwisaf qy Klo igaf mYN Poto iKwcI qy Auh awgy qur igaf, myrf kMm ho igaf sI.

zFzy mINzy koTIaF leI ivkfA, KflI pey, afrjLI jfiedfqF dy vpfrIaF dy dyv dfsIaF vrgy plftF ivwcO dI lMGidaF mnpRIq df ieh kfPLlf ivsLkrmF Bvn bnfm gurUdvfry phuMc igaf sI. myry vyKx ivwc, ijwQy mYN hux KVf sI kwusL sfl pihlf ieQy jLrKyjL Kyq huMdy sn. dysI kxkF, Coly, qorIey,qy mgro Jony dIaF  BrmIaF PslF huMdIaF sn. grIb gurby, icVIH jnOr, ieQo qwk avfrf zMgrF qwk nMU ieh Kyq rjfAUNdy sn qy hux ieh rMzI bjLfr ivwc pYsLy leI vwD qoN vwD kImq vsUlx leI KloqIaF qIvINaF vFg gfhkF dI AuzIk ivwc isrP plft XfnI ik bfjH pey AupjfAu jLmIn dy toty hn. ijwQy bgYr sIimMt qoN gfry nfl kIqy afrjLI vlgxf dy cqrBuj hn. pUry pMjfb ivwc ieho ijhy hjfLrF hI ivkfAu plftI ikwilaF, ijwQo lwKF mx anfjL pYdf hoxf sI  ivwc hux isrP Gfa,bfQU,srkVy aqy BwKVy df  rfj hY iewk pfsy pMjfb ivwc GtdI jLmIn dI vjhf nfl idn b-idn iksfn byjLmIny ho ky KuwdksLIaF kr rhy hn aqy dusry pfsy pMjfb ivwc hjLfrF hI ikwly jLmIn plftF dy rUp ivwc bfjH hoeI peI hY.                                                               ivsLkrmF Bvn swdy axswdy lokF nfl Biraf ipaf sI. ies hfl ivwc qkrIbn hjLfr bMdy dy bihx dI smrwQf hY ijMnI Kwlkq ies ivsLkrmf Bvn dy aMdr sI qkrIbn AunI hI bfhr KVI sI srdfr mnpRIq nMU vyKx  suwxn leI. BgvMq mfn nMU vyKx vfilaf ivwc inrfsLf sI ikANik awj Auh nfl nhIN sI afey.

sIR gurU gRMQ sfihb jI nMU mwQf tyk ky pfrtI lIzr apxy sfQIaF nfl mfiek dy nyVHy bYT ky kusL bolx bfry slfh msLvrf krn lwgf.

bulfry boldy gey qy aKIr ivwc mnpRIq bolx leI AuWTy sfry pfsy cuwp dI suMn vrq geI. pwqrkfrF dIaF klmF ipt-mYn dI sLOrthYNz nfl jUJx lwgIaF lMmF JMmf srdfr qkrIr kr irhf sI qy lok cuwp-cfp sux rhy sn.

rMg dI dwukI keI vfrIN Xwky nUM vI kft kr jFdI hY.

mnpIRq dI aOlfd jF koeI myrf irsLqydfr jF koeI pI pI pI pfrtI df lIzr loko jy iBRsLt lwBy qF qusI myry dPqr dy drvfjLy df kuMzf hwQ nfl nhIN KVkfAuxf Tuwzf mfr ky Kohlxf hY mYN quhfzy nfl vfhdf krdf hF mY Aus nMU cONk dy ivwc iljf ky puwTF tMg dyvfgF?.

afty ivwc lUx qF cwl skdf hY pr lUx afty ivwc nhIN cwl skdf.

pMjfb df jo vI bwcf jF bjurg hY Aus dy isr awj ZfeI lwK pr isr krjLf hY.

mYN awj qwk kdy apxI gwzI qy lfl bwqI lf ky nhIN quiraf qy nf hI mYnUM ihPLfjqI puls dI loV hY.

jdoN bMdF jMmdf hY ieh bMdy dy hwQ ivwc  nhIN huMdf ik mYN iswK bxnf hY, ihMdU bxnf hY jF muslmfn bxnf hY. mYN akflI jMimaf sI myrI rUh akflI sI.

awj qoN Cy mhIinaF dy bfad pMjfb ivwc pIplsL pfrtI dI srkfr hovygI.

 asIN afp qF nIhF ivwc pY jfvfgy prMqU sfzy bwcy jrUr pMjfb dI KusLhflI nMU mfnxgy .asIN afpxIaF afAuNx vflIaF pIVIaF leI kusL vDIaF Cwz ky jfxf hY nf ik AunHf dy isrF qy krjLf Cwz ky jfxf hY.

pfrtI lIzr dI BfrI Brkm avfjL grudvarf sfihb ivKy gUMj rhI sI vYsy ies bulMd avfjL nMU iksy sVy spIkr dI loV nhIN sI.

mYN Ktkl klf qoN sOh Kf ky quiraf hF mYN pMjfb ivwcoN irsLvq KorI,nsLfKorI,byrujgfrI, qy vqn dusLmxI nMU Kqm kr idafgF,pMjLfb ivwc bMdy df rfj nhIN knMUn df rfj hovygf.

mYN mihlF dIaF KOKlIaF kMDF df ByqI hf.

       mnpRIq nUM suxidaf mYry isr ivwc ieho kuwsL hI motf motf pwly ipaf sI. ( not AuWpr ilKy myry ieh sLbd srdfr mnpRIq bfdl dy hUM-b-hMU nhIN hn Xfd kridaf kusL Prk dI gujLfies hY). mYnMU KusLI hoeI mYN pihlI vfr apxI ijLdgI ivwc iksy isasI bulfry nMU pUrI rIJ nfl suixaf. mnpRIq dy sLbdf dI scfeI dI gvfh Aus dI srIrk BfsLf  sI. Auh pwqrkfrF aqy afpxy pfrtI-kFimaF dy svflF dy jvfb awKf ivwc aWKF pf ky bgYr iQVikAN TyT pMjLfbI dy pUry sUry lPjLF ivwc idMdy sn. mnpRIq bfdl bhuq hI kUl hn jy koeI bMdf AuhnF dI pfrtI  Cwz ky  clf vI igaf qF Auh iPr vI afpxy sLbdF aqy suBfa df qvfjLn nhIN gvfANdy. Auh pfrtI dy nrmy ivwco kwK-kMzf kwZx leI ksIaF vI lgfqfr mfrI jFdy hn.                                          mnpRIq jI qusI pMjfb hI nhIN pUry ihMdosqfn dy mhfn nfiek sLhIdy-afjLm  Bgq isMG, rfjgurU, aqy suKdyv df nf lY ky afpxI pfrtI pI pI pI nMU sLhId Bgq isMG dy jwdI ipMz KwtkV klF qoN anfANs kIqf hY quhfnMU ieh vI pqf hY sLhId Bgq isMG, rfjgurU aqy suKdyv ny ikho ijhy rfj pRbMD leI afpxIaF BrpUr jvfnIaF dysL dy lyKy lfeIaF sn.  sLhIdy afjLm Bgq isMG aqy Aus dy sfQIaF dy ienklfb ijMdfbfd dy nfhry dI pivqrqf df quhfnMU jrUr iKafl rwKxf pvygf. asIN AumId krdy hF afAux vflIaF coxF ivwc qusI jrUr ijwqogy qy pMjfb dy muwK-mMqrI bx ky pMjfb dy lokF df Blf krogy qy pMjfb dy lokF leI vI bhuq dyr bfad ieh iewko hI mOkf hY afANuxf hY apxI aqy afpxy bwicaF dI qkdIr bdlx df. asIN afs krdy hf pMjfb dy isafxy lok ies vfr imilaf ieh suinhrI mOkF nhIN KuMJfAuxgy nhIN qF Auh pMjfbI dI ies khfvq vFg GVI dy KUMJy sOa koh qy jf pYxgy qy jF iPr afpxy hwQf nfl idwqIaF  gMZF dMdF nfl KoHlx leI iqafr rihx. aKIr ivwc mYN srdfr mnpRIq bfdl vloN suxfey AurdU dy ies sLyar nfl ieh lyK bMd krdf hf.

husny qdbIr sy jfg AuWTqf hY kOmo kf nsLIb

kBI bdlqI nhIN qkdIr armfno sy

                             - joigMdr bfT hOlYNz

 


awKI vyiKaf mogy dy rIgl isnmy df golIkFz

joigMdr bfT hOlYNz

gwl 1972 dI hY. mYN dyv smfj hfier skYNzrI skUl mogy ivwc swqvI jmfq df ividafrQI sF. sfzf skUl zI aYm kfljL qoN bhuqI dUr nhIN sI. mogy AdoN rIgl isnmy df aMdoln pUrf BwiKaF hoieaf sI. hr dUsry qIsry idn zI aYm kfljL dy muMzy skUlF ivwc af ky afpxIaF rYlIaF mujLfhiraf  ivwc ividafrQIaF dI ijafdf nPLrI Brn leI Dwky nfl pUrI CuwtI dI GMtI vjf idaf krdy sn. asIN hmysLf ieho ardfs krdy rihMdy sF ik kdoN kfljL dy muMzy afANux qy sfzI jfn dI KLlfsI jmdUqf vrgy mfstrF dI kuwt qoN krvfAux. AuWcf lMmf gorf insLoh iPlmI adfkfrF vrgf mfstr kyvl ikRsLn sfzf ihsfb df tIcr sI. Auh hmysLf icwtI prYs kIqI kmIjL, kflI pYNt aqy lfl tfeI ivwc swj Dwj ky skUl afANdf sI. sLfm nMU asIN Aus kol Aus dy iewk kmry dy Gr ivwc itAUsLn vI pVHdy sF. Auh ajy nvF nvF hI ivafihaf sI Aus dI KUbsUrq pqnI nMU asIN corI corI vyKI hI jFdy rihMdy sf Aus ny apxI pqnI dy ipafr nfl keI nF rwKy vy sn. sfzI jmfq ivwc kfmryz jgrUp df Brf gurjMt isMG vI pwVHdf sI jo sfnMU afpxy Brf qoN suwxIaF hVqflF mujLfhiraF dIaF gwlF suxfAudf rihMdf sI qy asIN jvfk bVy cFa nfl ieh alokfr sfKIaF Aus qoN suxdy sF.

            ipwCly idnI dfxF mMzI ivwc golI cwl jfx dy kfrn sfzf skULl bMd ho igaf sI. agly idn myrI klfs dy myry sihpfTI ibMdr BfeI ky mYnMU ikhf afpF muPq iPlm vyKx cwlfgy. ikANik Auh kwl vI rIgl isnmy ivwc lhOrIaF nfl muPq iPlm vyK ky aieaf sI. rIgl isnmf sfzy GrF dy nyVyH hox krky mYnMU CotI Aumry hI iPlmF vyKx df sOLk pY igaf sI awDI CuwtI vyly jF skUlo Bwj ky asIN aFm hI nvIaF lwgdIaF iPlmF dy postr vyKx jFdy sF, iPlm vyKx jogy pYsLy qF sfzy kol huMdy hI nhIN sn . kdI kdI asIN Coty Coty sLIsLy dy tuwkVy apxy kuViqaF dy KIisaF ivwc pf ky nfl lY jFdy sF. isnmy dy swjy hwQ DrmsLflf vfly pfsy isnmy dy kfirMdy Gwt hI cwkr mfrdy sn sfzy vrgy iPlmI sLukInF ny isnmy dy drvfijaf ivwc CotIaF CotIaF morIaF kwZIaF hoeIaF sn asIN sILsy dy tuwkVy nUM morI ivwc Psf ky Aus dy irPlYkt ivwc awDI pcwDI iPlm dIaF JfkIaF vyKdy rihMdy sF. ies corI leI sfnMU bhuq vfr PVHy jfx qy mfr vI peI sI. myrf ieh jmfqI lhOrIaF dy muhwly rihMdf sI qy ipAu ies df Ausy muhwly dy gurUdvfry df grMQI sI. sfzIaf vI kuwsL irsLqydfrIaF lhOrIaF dy nfl sn qy bhuq sfry lhOrIey sfzy Gr afANdy jFdy sn Auh myry ipAu dy bylI vI sn. kwusL lhOrIey dysLI sLrfb aqy aPLIm dy qwskr vI sn. awDf mogf afQx nMU dysI sLrfb pIx leI hr rojL lhOrIaF dy muhwly nMU Bfg lfANdf sI.  iewk do kql vI lhOrIaF dy muhwly hoey sn zFg sotf qF AuQy aFm hI KVHkdf sI. sLihr ivwc kbjyL dvfAux-lYx jF iksy nMU zrfAux DmkfANx vfsqy vI kusL isafsI lok ienHF lwTmfrF lhOrIaF dIaF syvfvF hfsl krdy sn. sfzf Gr sLihr dy ivcfly dyv smfj skUl dy mgr bhuq hI mihPUj jgfh qy sI jdoN AupwdrIaF lhOrIaF dy GrF qy puls Cfpy mfrdI qF  bhuq sfry lhOrIey puls qoN zrdy mfry sfzy Gr sLrn lYdyN sn. sfzy Kyq vI  lhOrIaF dy KyqF dy nflo nfl sn.

asl ivwc iPlmF vyKx df Bus vI mYnMU eysy myry sihpfTI ny hI pfieaf sI. sMgrFd vfly idn Auh sLrDflUaF vloN krfeIaF dygF vfly pYisLaF ivwcoN do cfr rupY df dfa mfr jFdf sI ijs nfl mhIny vIhI idnI asIN skUlo BWj ky igafrf vflf sLoa vyK lYdyN sF qy cfh vfly KoKy qoN mtrF nfl KMz dI cfh pIx df cskf vI sfnMU pY igaf sI. ikqy ikqy Auh gIqf Bvn dIaF mUrqIaF mUhroN vI awK bcf ky pYsLy iKskf lYNdf sI. asIN imwQy smNy qy rIgl isnmy kol phMuc gey rIgl isnmy dy dovyN hI gytF kol puls df pihrf sI. kuwsL puls vfly GoiVaF qy cwVHy pUrI rylvy roz qy gsLq krdy iPrdy sn. pqf nhIN asIN ikvyN isnmy dy aMdr lMG gey sF, jF ibMdr BfeI ny gyt kol jf ky puls vfilaf nMU ikhf sI ik aMdr bYTy lhOrIaF ivwc Aus df cfcf vI sI asIN Aus nMU imlxf hY sLfied iesy krky puls vfilaF ny sfnMU isnmy aMdr jfx dy idwqf sI. aMdr pMcI qIh sfzy jfxU lhOrIaF df iewk jwQf, hwQF ivwc gMzfsy, ikRpfnf, twkUey, qy sLfied iewk dNo kol dunflI rPlF vI sn cfdiraF nMU lFgV lfeI moiZaF AuqoN dI Quwkdf iPrdf sI. ieh sfry hI sfnMU jfxdy sn ienHF cO iksy nMU asIN cfcf kihMdy sF qy iksy nMU qfieaf. isnmy dI kMtIn ivwc vwzy cfh dy pqIly ivwc duwD pwqI Aubfly mfr rhI sI brYz pkOVy  bx rhy sn qy sLrfb dIaF boqlF vI KuwlHIaF peIaF sn. asIN bhuq KusL sF. pihlF qf asIN brYz pkOiVaF nfl lHyVy qy iPr asIN qur iPr ky ies alOkfr isnmy nMU pUry mfn nfl vyKx lwgy ikANik eysy hI isnmy ivwco sfnUM iewk vfr corI bgYr itkt qoN iPlm vyKidaF isnmy dy gtykIprF ny tfrc mfr ky PVH ilaf sI qy do GMty skULl dy mfstRf vFg sfzy kMn isnmy dy eysy ivhVy ivwc hI PVfeI rwKy sn ijwQy pbilk ny sfzf KUb mjLfk vI Auzfieaf sI. hux asIN iewk ihsfb nfl ies dy mflk sF. asIN aWKF PfV PfVky hr iewk cIjL nMU inhfr rhy sF kdI asIN muhrlIaF sItF qy jf bihMdy kdy ivcfly kdI gYlrI dIaF pOVIaF cwVH ky gYlrI ivwc doNh doNh sItf qy lMmy pY pY ky suMnI skrIn vwl qwkdy qy locdy ik huxy iPlm cwl pvy. asIN AuWpr iPlm clfAux vfly projYktrF vfly kYbnF ivwc vI hYrfn huMdy iPrdy rhy.                 bfhr iewk vfr rOlf mwicaf dgV dgV aqy DI dI BYx dI hox lwgI asIN AuWproN iKVkIaF ivwc dI qwikaf isnmy dI vfV qoN bfhr kfljL dy muMizaf dy iewk grup aqy lhOrIaF dI afps ivwc lVfeI ho rhI sI puls vfly iewk pfsy Bwj gey sn jF pqf nhIN ikwQy cly gey sn. kwusL icr bfad  lhOrIaF df jwQF jyqU aMdfjL ivwc llkfry mfrdf isnmy dy aMdr af igaf sI qy isnmy dy dovyN gytf nMU aMdroN arlF lgf idwqIaF geIaF sn ijvNy Auh iPlm dy awDy smNy vyly krdy sn. aMdr bwVHkF qy gflI glOc jfrI sn. iewk vfr qF itwk itkf ho igaf sI. asIN jvfk zrI vI jFdy sF aqy isnmF vyKx dy cfa ivwc KusL vI sF.

 dupYhr dy do ku vjy lhOrIaF dF jwQF iPlm vyKx leI isnmy dy aMdr af igaf sLrfb dIaF boqlF qy hor inwk-suwk vI bOks dy nfl lwgdIaF ipwClIaF sItF qy kMtIn dy kfirMdy phuMcf rhy sn. lhOrIaF df jwQf apxI bhfdrI dIaF zIgF mfr irhf sI qy Auh ieho ijhy totky kws rhy sn. vwzy BVHfkU, GroN mF ipAu ienHF nMU kfljL pHVx vfsqy Byjdf hY qy ieh eyQy iPlmF vyKx leI morcy lfeI iPrdy hn. asIN dovyN afVI bOks dy soiPaF qy buVk buVk ky sLied AunHF dI nrmI prK rhy sF qy nfly KusL ho rhy sF ik huxy iPlm cwlI ik huxy iPlm cwlI. aKIr isnmy df icwtf prdf rOsLnIaF qy qsvIrF nfl Br igaf. asIN muV muV ipCfh vyK rhy sF ijwDroN ihwldI rOsLnI dIaF ikrnF af rhIaF sn prdy qy Dfrimk blYk aYNz vfeIt iPlm jnm jnm ky Pyry cwlx lwgI prMqU lhOrIaF dy sLrfbI jwQy ny duhfeI cuwk idwqI ik ieh iPlm nhI cwlx dyxI koeI hor lfAu hymf mflInI dI. iPlm qurMq bMd ho geI qy kuwsL icr bfad iPr prdf rMg brMgIaF qsvIrF nfl jgmgf AuWiTaF qy lhOrIey nwcx lwgy ieh rMgdfr vfrs iPlm sI ijs ivwc jiqMdr aqy hymf mfilnI sI. asIN sfrI iPlm bgYr aWKF Jpkfieaf vyKI. jdoN iPlm Kwqm hoeI qF kfPI kuvylf ho cuikaf sI asIN Gr idaF dy iCwqrF qoN zrdy vfihgurU vfihgurU krdy Gr vVn dy bhfny KojL rhy sF.

           asIN dovy afVI bfgo bfg sF. dUjy jF qIjy idn asIN dovyN afVI iPr Ausy purfxI skIm nMU duhrfAux leI iPr isnmy vwl nMU cfly pf idwwqy sn. sfry sLihr ivwc kriPAu vrgI hflq sI cfr cuPyry KLfs krky zI aYm kfljL kol puls dy kfPI ispfhI KVy sn. aFm lokF nMU rIgl isnmy vwl nMU jfxo roikaf jf irhf sI. asIN sfrIaF glIaF dy vfkP sF. asIN zI aYm kfljL dy mgr dI huMdy hoey hwzf roVI vflI sVk pY ky iksy qrF zfktr dyv rfj dy hspqfl vfly moV kol af gey sF qy iZwzo pUry KusL sF ik awj vI iPlm df muPq dfa lwg jfxf hY. jdoN asIN zfktr dyv rfj  dy hspqfl dy moV kol phuMc ky rIgl isnmy vwl jfx lwgy qF iewk dwm dfxF mMzI vwloN golIaF dy kVfky swuxn lwgy. asIN zrdy mfry AuQy hI Klo gey Aus moV qy hor vI bhuq sfry qmfsLbIn KVy sn. puls aqy kflj dy ividafrQIaF ivwc gih gwc lVfeI ho rhI sI. kflj idaF muMizaf dy hwQF ivwc hfkIaF, gMzfsy, dfqr, nlikaF dIaF hwQIaF qy zfgF soty sn. ikqy puls dy ispfhI golIaF clfANdy muMizaF nMU dwbI iPrdy sn qy ikqy nfhry lfANdy muMzy qy lok  puls vfilaF nMU DwkI jFdy sn. puls awQrUgYs, zfgF, qy golIaF isDIaF hI hjMUm qy qmfsLbInf qy vrHf rhI sI. asIN zrdy dovyN jxy awK bcf ky mfl gudfm dy stysLn vwl inkl gey ijwQy mfl gwzI dy zwibaF ivwc anfjL lwidaf jFdf sI AuQy vI mjLdUr qy qmfsLbIn  apxf kMm rok ky ieh kOqk vyK rhy sn. sfzy vyKidaF sLtysLn vloN kwusL nOjvfnF nMU do GoV svfr BjfeI afANdy sn. jdoN Auh mfl gudfm dy sLtysLn kol afey qF BIV ny vI muMizaF dy hwk ivwc lflf lflf cuwk idwqI. muMizaF nMU sLfied hOslF ho igaf sI AuhnF cO iewk ny ipwCy muV ky isr qy cwVHy afANdy GoV svfr dI lgfm nMU hwQ pf ky BuMjy suwt ilaf qy dovNy muMzy izwgy pulsIey nMU  hUiraF, pYrF dy TuwizaF nfl Culkx lwg pey. ies qy Aus dy dUjy pulsIey sfQI ny isWDIaF QRI nt QRI dIaF golIaF muMizaF aqy BIV vwl clfAuxIaF sLUru kr idwqIaF, BIV ivwc kurlft aqy BfjV mwc geI. asIN AuQo Bwj ky iPr  zfktr dyvrfj dy hspqfl vfly moV qy af gey. golIaF dy kVfky lgfqfr apxf KVkft pfeI jFdy sn. asIN AuQoN iKsk ky nihrU pfrk hux (sLhIdI pfrk) kol af gey qy kwusL icr bfad iPr rylvy roz qy zfktr dyv rfj dy moV qy af ky swjy hwQ rylvy roz qy siQq rIgl isnmy vwlH vyKx lwgy. qmfsLbIn ajy vI ieQy KVy muMizaF aqy puls dI twkr vyK rhy sn. eyny nMU tINa krdI iewk golI zfktr dyv rfj dy hspqfl dy Kwby hwQ nuwkr vflI iblizMg dI kMD qy af ky vwjI qy sIimMt df KlypV lih ky BuMjy izwg ipaf ajy kusL vI smJ ivwc nhI ipaf sI iewk hor golI Ausy nuwkr qy lwgy ibjlI jF tYlIPon dy KMby ivwc surfKL kr geI qy nfl hI sfzI qmfsLbInF dI BIV ivwcoN iewk jxy dI cIKL inkl geI. ieh doDI sI ijs nMU mYN jfxdf sF ijs dI bfh zOly qoN lhU nfl lwQpwQ hoeI ltk rhI sI. Auh ivcfrF drd nfl cIkF mfrdf bfhuVIaF pf irhf sI  qy nO nMbr glI vwl nMU lhU dy bld mUqny pfAuNdf Bwijaf jf irhf sI. eysy glI dy awD ivwc zI aYm kflj sI qy AuDr vI puls dy GoVy mMuizaF aqy qmfsLbInf nMU iKzfAux leI duVMgy lfAuNdy iPrdy sn. hux sfzf idmfg BYa nfl suMn ho cuwikaf sI asIN zrdy mfry pqf nhIN ikMnF glIaF ivwc dI dOVdy afpxy Gr phuMcy.

          sfry sLihr ivwc hfhfkfr mwcI hoeI sI. sLfm dy Cy ku vjy sfzy gvFZ vYx pYx lwg pey sfnMU pqf lwigaf ik AunHF dy dohqy qfr dI lwq ivwc golI vwjI sI jo sfzf imwqr aqy sfQo pMj ku sfl vwzf sI. asIN sfry gvfZIaF qy vwizaF mgr byrIaF vflI glI vwl dI srkfrI hspqfl ivwc qfr dI Bfl krn gey. srkfrI hspqfl ivwc lokF df kurlft peI jFdf sI. jLKmIaF dI ZoaF ZvfeI jorF qy sI koeI iksy jLKmI nMU irksLy qy bTfeI afANdf sI koeI tFgy qy koeI siekl jF  pwiTaF vflI ryhVI qy murdeI hflq ivwc lwdI afANdf sI. lokF nMU kuwsL vI pqf nhIN lwg irhf sI ikMny ku lok qy ividafrQI mr gey hn qy ikMny ku jLKmI hoey hn. aOrqF duhwQVI puls vfila dy puwq ipwt rhIaF sn. hspqfl dIaF icwtIaF aqy kflIaF tfeIlF vflf PrsL QF QF qoN qfjy mnwuKI KUn dy Dwibaf nfl lwQpwQ sI. sfzy gvFZI qfr df kuwsL vI pqf nhIN  sI lwg irhf ik Auh ikhVy vfrz ivwc sI. asIN zry inaFxy iewk vfr iPr shI slfmq vfps Gr phuMc gey sF.

       agly idn jd asIN skUl gey qF sfry skUl ivwc hI murdVI CfeI hoeI sI. pRfQnf qoN bfad sfzy ipRsIpl lflf vlfieqI rfm ny dwisaf ik kwlH dy golIkFz ivwc sfzf mihbUb ihsfb df mfstr kyvl ikRsLn isr ivwc golI lwgx krky mfiraf igaf hY aqy sLok ivwc sfry dyv smfj skUl nMU hI CuwtI kr idwqI geI. sLihr ivwc dPf cuqflI lf idwqI geI sI. lokF ny roh ivwc nlikaF dIaF hwQIaF Auqfr leIaF sn qF jo puls vfilaf nMU sLihr ivwco pfxI dI Guwt vI nsIb nf hovy. qIjy idn asIN sfry jvfk afpxy GrF dy AuWicaF cubfiraf qy cwVHy swVHdy rIgl isnmyN qoN AuWT rhy DUMey dy gubfr vyK rhy sf. agly idn sLfm nMU nyHry  hoey jdoN asIN apxy gvFZIaF lhOrIaF nfl kpfh dy Bry  gwizaF qy bYTy afpxy KyqF vloN koiTaF vfly kwcy rfh qy sym nfly kol afey qF ieAuN lwg irhf sI ijs qrF iksy ny lhOrIaF dI bsqI nMU awg lf idwqI hovy. asIN sfry sym nfly qoN prHF hI zry gwzy zwk ky Klo gey qy iewk jfxy nMU pqf krn Byijaf ik vikaf hI bsqI nMU awg lgf idwqI hY ?. mNY bhuq sfry afpxy GrF cO lwgidaf cficaF qfieaf dy hOkyN hnyry ivwc sux irhf sF. pqf krn igaf sUhIaF vfps af igaf sI qy hws ky afKx lwgf Auh qF cwiVk vfly rfh qy sbjLI lfAux vfilaf jo sLihr dy gMd qoN bxI KwizaF dI Kfd Kyqf ivwc pfANdy sn ny plfsitk dy ilPfPy bfhr do ikilaF dIaF vwtF qy kwZ rwKy sn qy AunHF nMU sfVn leI awg lfeI sI. asIN suwK df sfh ilaf qy gwzy GrF vwl qor ley. agly idnI jo lhOrIaF qy puls df kihr twuitaf ieh AuhI jfxdNy hn. puls ny pUrI lhOrIaF dI bsqI qy Dfvf bol idwqf, ksUrvfr jf nhIN ksUrvfr, jo vI buwZf, jvfn, bMdf lwiBaF sfzy bwicaF dIaF awKF sfhmxy mfr mfr zFgf jIpF ivwc suwt ley aqy istI Qfxy lY gey. mfl zMgr dy rwsy Kohl idwqy gey. aOrqF zrdIaF mfrIaF KuwlHy Gr Cwz ky GrF ivcoN inafxNy cuwk ky surwiKaq QFvf qy Bwj geIaF. bhuq sfry sfzy irsLqydfr lhOrIey aOrqF smyq sfzy Gr af luky. ijwQy hux iPnlYNzIaF hotl hY ies dy sfhmxy purfxf QFxf istI hMudf sI. jdoN sfnMU inafixaF nMU ieh pqf lwigaf ik bhuq sfry lhOrIaF, ijMnF ivwc sfzy irsLqydfr vI sn nMU PV ky istI Qfxy lY gey hn. asIN glIaF ivwc dI istI Qfxy phuMc gey. sVk qy Tfxy dy muhry bhuq sfry lhOrIaF dIaF musLkf bMn ky ibTfilaf hoieaf sI. ijs ivwc sfzy qoN cfr pMj sfl vwzy sfzy hI nfl  Kyzdy rhy swqI, mihlI, qy qfieaf nMjoN vI sI. cIk ichfVf Tfxy muhry ipaf hoieaf sI. ienHF ivwc rIgl isnmy vflf koeI vI bMdf nhIN sI. iPr asIN vyiKaf iewk KUbsUrq AuWcf lMmf Tfxydfr gfhlF kwZdf Tfxy ivwco inkilaf aqy af ky bYNqF swqI, mihlI, qy qfey nMjoN hoxf qy vrfhux lwigaf. bhuVI duhfeI pYx lwgI bKsL idAu moqIaF vfilAu hfey Auey mr igaf. lhOrIey kuwtIdy bhuVIaF pf rhy sn. Aus ny sfiraF lhOrIaF dy hwQ ipwCy ispfhIaF qoN bMnHf idwqy aqy sfiraf nUM kqfr ivwc inAU tfAun dy nMbrF vwl nMU mUMh krky iqMn lfienF ivwc POjIaF dI pryt vFg qor ilaf qy pwsLUaF vFg AunHF dy mOrF, igwitaF qy bYNqf mfrnIaF sLurU kr idqIaF qy nflo nfl ieh muhfvrf pHVx leI mjLbUr kIqf.

asIN lhOrIey BYx cO, asIN lhOrIey DI cO, asIN kMnF nMU hwQ lgfAuny hF jy muV ky ieho ijhf kMm krIey QfV bYNq, ijhVf AuWcF nhIN sI boldf. ieh jlUs sLihr dy lokF df guwsf TMzf krn jF puils vloN apxf vkfr bhfl krn leI pUry sLihr ivwc Gumfieaf igaf.

                                       joigMdr bfT hOlYNz

 

 

not- 23 akqUbr dy aYqvfrqf ivwc msLhUr gjLlgo aqy ienklfbI kvI mihdr sfQI dy lyK mogf golI kFz nMU pVHn qoN bafd mYN bcpn dI Aumr ivwc ijvyN ies golI kFz  nMU awKIN vyiKaF sI ilK idwqf hY. zI aYm kfljL ivwc pwVHidaf mYN ividafrQI jMQybMdI pI aYs XU df kfrkun vI irhf hf. asIN jgrfvF nftk klF kyNdr vlo cwiVk ipMz ivwc AuQo dy do ividafrQIaF sLhId hrjIq aqy svrn dI Xfd ivwc mnfey jFdy progrfmF ivwc hr sfl sLfml huMdy sF. idny mogy dy rIgl isnmy dy sLhIdf nMU Xfd kridaF sfry sLihr ivwc jlUs kwiZaf jfdf sI qy sLfm nMU cwiVk ipMz ivwc vwzy iewkT sfhmxy gursLrn Bfa jI aqy sfzy zrfmNy hMudy sn. mihdr sfQI ny TIk hI ikhf hY ik ies golI kFz ny pMjfb dI KwbI lihr nMU keI nfmvr lIzr idwqy, ijvyN kfmryz jgrUp,  mrhUm ipRQIpfl isMG rMDfvf, nirMdr cfhl, suKdyv ptvfrI, qy keI ijnHF dy nF hux Xfd nhI rhy. ies kFz df asr sflF qwk pMjfb dI isasq qy irhf hY. ienHF lIzrF ivwco hux isrPL kfmryz jgrUp hI hn jo lgfqfr gqIsLIl hn. bfkI sfry smyN dI DUV ivwc rul gey hn. ies kFz bfry ilKx ilKvfAux leI nvF jLmfnf vDfeI df pfqr hY. joigMdr bfT holYNz 


afAu BfeI mMnf isMG nUM vwzf krIey

Xfdf  pMjfbI rMgmMc dy bfbf bohV BfjI gursLrn isMG dIaF .

joigMdr bfT hOlYNz

 

asIN jgrfvF nftk klF kyNdr nF dI pyNzU nftk mMzlI nfl ipMzF ivwc gursLrn Bfa jI dy aqy mflvy dy hor nftk lyKkF vloN ilKy zrfmy Kyzdy huMdy sF.  AuhnF idnF ivwc hI p-l-s ( pMjfb siBafcfrk mMc) mMc lwcr gIqF aqy gMdy sfihq dy iKlfP pMjfb dy sUJvfn buwDIjIvIaF dy AuWdm nfl hoNd ivwc aieaf sI. ijs dy BfeI mMnf isMG bnfm gursLrn isMG nftkkfr hI aslI Durf sn. pls mMc df jnm duafby dy iksy hwd qwk awDy KfLlI pey ipMz mihl gfhlF ivwc iewk vwzy iekWT ivwc hoieaf sI ikANik mihl gfhlF ipMz ivwco AunFH simaF ivwc vI bhuq  sfry lok rotI-rojLI dy jugfV ivwc apxy Gr KflI Cwz ky ivdysLF ivwc vws rhy sn. sfzf zrfmF inrdysLk kmljIq KMnf ies mMc nfl pwky qOr qy juV cuwikaf sI. sLied iesy krky hI jgrfvF nftk mMzlI df Bog pf idwqf igaf sI. pls mMc dy jnm dy idn hI sfzI nftk mMzlI df mrn idn sI asIN iesy dy mMc AWpr jgrfvF nftk mMzlI vwloN afpxf sMq rfm AudfsI df afKrI smMUh gIq

 dysL hY ipafrf sfnMU ijMdgI ipafrI nflo eys qoN ipafry iehdy lok hfxIaF,

asIN qoV dyxI asIN qoV dyxI lhU pIxI jok hfxIaF asIN qoV dyxI.

 lhU pIxI jok qF ajy qwk vI nhIN tuwtI prMqU As idn sfzI zrfmF mMzlI jrUr tuwt geI sI ijs df mYnMU awj qwk vI aPsos hY. Aus qoN bafd jgrfvF nftk klf kyNdr dy sfry hI klfkfr iKMz-puMz gey. myrI nOkrI vI jgrfvIN Kqm ho geI qy mYN mogy af igaf KyqI dy nfl nfl afpxf kfrobfr vI sLUrU kr ilaf.

 ijs qrF aPLIm vfly nMU aPLIm  df, sLrfb vfly sLrfb df aqy Dfirmk bMdy nMU Drm df nsLf huMdf hY Ausy qrF Bfa jI gursLrn hoxf ny sfnMU nftkF aqy klfkfrI df nfm KumfrI vrgf iBaMkr aml lf idwqf sI. purfxy mogy dy bohny vfly cONk qoN jo sVk sLRomxI kivsLr krnYl isMG pfrs rfmMUvflIaF dy ipMz nMU jFdI hY bfeIpfs qoN AurF, do iqMn Gr julfihaF KwzIdfrF dy sn. AunHF dy do iqMn muMzy by-rujLgfr sn iewk isMgl pwslI df bI aYz kIqf mfstr iewk Aus dy cfcy df puwq rfjf qIjf drjLIaF df prmjIq qy cOQF qlvMzI df drsLn sMGF qy ijvyN lMzy nMU KuMzf sOa koh df vl pf ky iml pYNdf hY Asy qrF pqf nhIN mY ikvNy ies ivhlI jMuzlI nUM iml ipaf. ienF cfrF ny KflsF kfljL pVHidaF sRI grU qyg bhfdr jI dI kurbfnI dy sbMD ivwc ihMd dI cfdr nftk Kyizaf sI qy klfkfrI dy jLrm ajy qwk ienHF dy srIrF ivwc AuDWVDuMmI mcfeI rwKdy sn. ienHF cfrF nMU jdoN mYN imilaf qF klfkfrI krn leI afLlUaF vFg AuWbly pey ienFH vyhlVF dy toly nMU cfa cwVH igaf. bhuqI lMmI cOVI bihs qoN bgYr asIN Bfa jI gursLrn nMU icwTI pf ky AunHF dy zrfimaF dIaF sikRptF mMgvf leIaF qy hPqy ivwc hI Bfa jI ny bgYr dyr lfieAu sikRptF Byj idwqIaF.

                sikRptF vyK ky sfnMU cfa cwVH igaf. asIN idn rfq iewk krky zrfimaF dI irhslF mfstr ky bfhrly Gr sLurU kr idwqIaF. pihlF  mfstr horF df ieh bfhrlf Gr afsLkF, crsIaF aqy lhOrIaF qoN imldI dysI sLrfb pIx vfilaF ivhlVf df awzf sI qy hux ieh sB kfsy dy nflo nfl KuwlHf nftGr vI bx igaf sI. pMdrF idnF ivwc hI asIN iqMn nftk ikv kUVy quty pfil prK qy ieh lhU iks df hY iqafr kr ley aglI iqafrI Dwmk ngfry dI zrfmyN dI vI sLurU kr idwqI prMqU CyqI hI sfnMU pqf lwg igaf ieh vwzf aqy sMgIqk nftk sfzy vrgy isKFdrU klfkfrF dy vs df rog nhIN hY nfly ies ivwc dwuly dI mF lwDI, ipMz dI mrfsx, aqy duwly dI GrvflI nUrF df rol kOx krdf ?  ienHf rolF vfsqy aOrqF df hoxf bhuq jrUrI sI. aOrq qf kI Aus df prCfvF vI zrdf mfrf CwiVaF dy ies Gr dy muhrdI nhIN sI lMGdf. ijwQy rojL izAutIaF bdl bdl ky CwVy kMDF AuqoN dI glI ivwc JfqIaf mfrdy sn qy kuwsL QwVIaF qy pwbF Bfr bYTy, ijnHF dy isr hwzfroVI ivwc murdfr zMgr dI mOq dI Jfk ivwc bYTIaF igrjF vfgMU ibnF awK JwpikaF isr qy gohy df tokrf cuwkI jFdI qIvIN dy mgr pwQkx qwk Guwmdy sn. qIvIN dy rUp ivwc mfstr hoxf df iewk iswDf ijhf cfcf sfnMU cfh ipafAux nhFAuidaF nMU nlkf gyVn qy iewko iewk sfzf cOvI GMty df shfiek drsLk qy alock vI sI Aus dI syvf bgYr sLfied asIN sfry zrfmNy aYnI CyqI nf iqafr kr skdy. mykawp df smfn asIN BIVI morI bjLfr ivwco afpNo apxIaF jybF ivwcoN PMz iewkTf kr ky lY afey. kwpVy lwqy dI iqafrI KwzIbfjF dy vwzy twbr ivwcoN AuNJ hI ho geI ijwQy do sfl dy bwcy qoN lY swqr sfl dy bwuZy qwk dy pYNqI jI vwsdy sn. drvysL dI mflf qy kflf colf asIN ngfhy bYTy iewk PLkIr qoN mMg ilafey. hux sfzI nftk mMzlI iqafr ho geI sI qy nF asIN rwK ilaf   ` mogf nftk klf kyNdr`. hux sfzy kol iewko smwisaf sI asIN nftk KyzIey qF KyzIey ikwQy . myrI pMjfb stUzYNts XUnIan dy muMizaf nfl jgrfvF nftk klF kyNdr ivwc zrfmy krn krky vfhvf jfx pihcfx sI. pI aYs XU df mYNbr iewk muMzf myrf jfxU sI ijs df nf surjIq sI, surjIq hoxf ny ipMz dI nOjvfn Bfrq sBf nfl rlH ky ipMz ivwc Bfa jI gursLrn dy zrfmyN rwKy hoey sn Aus afiKaf asIN quhfzy zrfmNy vI ipMz ivwc Ausy idn krvf dyvFgy pr asIN quhfnMU pYsF koeI nhIN dy skdy isrP bwsF df ikrfieaf hI dy skfgyN. gursLrn Bf jI ny aimRqsroN afAuNxf hY lyt vI ho skdy hn asIN CyqI vyly nfl hI progrfm sLrU krvf dyvFgy qusIN afpxf cfa lfh ilAu. sfnMU qf sB kwusL mMnjLUr sI.

        asIN imQy idn surjIq dy ipMz afpxy sfjo smfn dy Joly cuwk ky vyly isr hI phuMc gey. surjIq df ipMz ksby bfGy purfxy dy kol sI nF hux mYnMU Xfd nhIN afANdf. ipMz ivwc ajy koeI zrfimaf dI vfeI DfeI vI nhIN sI sLied asIN zrfimaF dy cfa ivwc kwuC ijafdf hI sudyhF phuMc gey sf. surjIq dy Gr phuMcy qf pqf lwigaf ik Auh ipMz ivwc iksy dy mry buVHy dy Bog qy syvf krn igaf hY. asIN ipwTf qy pfey Joilaf smyq surjIq nMu lwBdy Aus mrg vfly Gr hI phuMc gey. Gr vfly hYrfn hoey sfzy vwl vyKx, ik ieh ikhVI kuvyly dI axswdI AprI mkFx af geI hY. sfQI surjIq ny inMmoJoxy ijhy hoey sfzI qfjI nftk mMzlI dI jfx pihcfx mrg vfly Gr dy bMidaF nfl krvfeI ik ieh zrfmyN vfly sfQI hn. asIN swQr qy bYTY bMidaF nfl hI ivCIaF pwtIaF qy bYT gey qy Gr vfilaF sfnMU ipwql dy vwzy BfizaF ivwc cfh PVf idwqI. sLfm dI rotI vI asIN AuQoN hI KfDI.

       sLfm dy awT ku vjy nfl gwizaF dI styjL ipMz dy srkfrI skUl ivwc nOjvfn Bfrq sBf aqy pI aYs XU dy kfrkuwnF ny iqafr krvf idwqI qy mMc sMcflk ipMz dy lokF nMU jldI qoN jldI rotI twuk qoN ivhly ho ky pMzfl ivwc phuMcx dIaF apIlF krn lwigaf, CyqI hI pMzfl ipMz dy lokF nFl Br igaf qy do ku drsLkF dIaF BrIaf trflIaF ienklfb ijMdfbfd dy nfhry lfAuNdIaF dusry ipMzF qoN vI phuMc cuwkIaF sn ijs qrF lok pihlF hI iqafr bYTy hox ?. prMqU Bfa jI gursLrn isMG jI ajy vI nhIN phuMcy sn. kuwsL nOjvfn trYktr trflI lY ky AunHF nMU bfGy purfxy dy bws awzy qy AuzIk rhy sn AunHF idnf ivwc ikhVf ipMzF ivwc Pon huMdy sn bs ieMqjfr hI huMdf sI qy Auh ho irhf sI. ies df sfnMU lfB hoieaf AuNj qF sLfied asIN iewko hI zrfmf Kyz pfANdy, asIN apxy zrfmyN sLurU kr idwqy. pihlF pOxy GMty df nftk ikv kUVy quwty pfil Kyizaf pr Bfa jI ajy vI nhIN sn phMucy. asIN apxf dUsrf zrfmf prK surU kr idwqf. Auh vI Kqm ho igaf pr Bfa jI hoxf nUM lYx igaf trYktr ajy vI nhIN sI bhuiVaf. ivwc ivwc hux vkq nMu Dwkf dyx leI isafsI bfeI vI apxIaF qkrIrF Bfa jI dI AuzIk ivwc lMmIaF kr rhy sn. styj skwqr vloN sfnMU qIjf nftk Kyzx df skyNq af igaf asI qIjy nftk  ieh lhU iks df hY df mykawp krn lwg pey. asIN ajy qIjF nftk sLurU krn lwgy hI sF ik Bfa jI hoxF ny vI afpxI cOh bMidaF dI nft tolI nfl sfzy grIn rUm ivwc af Joly iswty. grIn rUm Xfin ik hrf kmrf ijwQy zrfmyN vfly klfkfr apxy kwpVy lIVy aqy rol dI iqafrI leI mykawp krdy hn. sfzf ieh grIn rum styjL dy mgr pwiTaF vflIaF pftIaF purfxIaF pwlIaF nfl iewk afrjLI vlgx ijhf vilaf hoieaf sI. ijs ivwc QF QF qy mGory sn. pftIaF pwlIaF dy JroiKaF ivwc dI ipMz dy inafxNy apxI jigafsf dUr krn leI DOxF kwZ ky sfnMU alokfr bMidaF nMU ibnF awKF Jpkfieaf hYrfnI nfl iewk twk vyKI jfdy sn. bfhr nMU inkly jvfkF dy pfxI nfl Bry zyly gYs dI rOsLnI ivwc ieAuN ilsLk rhy sn ijvyN cwUhy kwuVIkIaF ivwc Psy hox ?. QoVI ijhI jfx pihcfx qoN bfd BfjI  sfnMU puwCx lwgy

beI moaGy vfilAu, qusI ieQy ikhVy ikhVy nftk Kyzy hn

ikv kUVy quwty pfil mY boilaf

ieh qy asF vI krnf sI BfjI lyt afAuNx dI vjhf nfl nmosLI ijhI mn rhy sn. AunHF ny pRbMDkF dy agrfh krn dy bfvjUd cfh pfxI vI nhIN pIqf sI iswDy skUl vwl af gey sn ijwQy nftk hoxy sn. rotI df qF vkq hI nhIN sI.

 qy hor ikhVf Kyizaf jy,,,? . aglf svfl AunHF df ieh sI

prK  myrf nftk dy nF vrgf Cotf ijhf jvfb sI.

hMUaaa, ieh qy asF vI Kyzxf sI . hux Auh kuwJ duibDf ijhI ivwc pY gey lwgdy sn. Auh kyvl DflIvfl prmjIq qy iewk nvyN klfkfr vwl Jfky.

qy hux kI krn lwgy AN ,,,,? ies svfl ny myrI jubfn QwQlf idwqI sI. asIN sfry QoVF ijhf ies nftkF dy ipqfmF qoN zr ijhy vI gey sF ijvyN sMn PVy gey cor hoeIey.

ieh lhU iks df hY . ijvyN myrf sfrf hI lhU nuwcV igaf hovy qy myrI mlk Bfgo vflI sfrI vys-LBUsf lhU nfl nuwcV rhI hovy ? myry mUMhoN msF mrI ijhI avfjL inklI sI.

qy iPr mYN kI krF . Auh apxy aMdfjL ivwc afpxy iewk hwQ nMU Jtkf ky boly. Bfa jI kuwJ JMuJlf ijhy gey sn. eyny icr nMU styj skwqr ny sfzy qIjy nftk ieh lhu iks df hY dI anfANsmYNt kr idwqI. asIN nftk corF iPr Bfa jI dI hfjLrI ivwc AunHF df nftk AunHF dy aMdfjL ivwc hI sLurU kr idwqf. gursLrn BfjI vfly sfry rol mYN hI kiraf krdf sF. mYN styj AuWpr mlk Bfgo dy rol ivwc dUho dUh Bfa jI gursLrn dI avfjL aqy aYksLnf dI nkl krI jf irhf sF. Bfa jI Aus smyN pqf nhIN kI sfzy bfry socdy hoxgy. mYN aMdroN pUrF ziraf bYTf sF.

jd nftk Kwqm hoieaf AunHF ny sfnMU sfiraf nMU klfvy ivwc lY ky sfbfsL idwqI qy afp AunHF BMn qoV krky dUsry nftk jMgI rfm dI hvylI aqy ieMnf dI avfjL Kyzy jo sLfied nvyN klfkfr nfl ajy pUry iqafr nhIN sn.                     

     awj jd Auh sfzy ivwc nhIN rhy,  pUry qIh sfl bfad  mYN bfhr bYTf vI AunHF dy klfvy df inwG AuvyN df AuvyN hI mihsUs kr irhf hf,ieho ijhf inwG sLfied hjLfrf hI hor rMgkrmI jo Bfa jI dy spMrk ivwc afey hoxgy jrUr mihsUs krdy hoxgy. afp Auh iekwly sn prMqU apxI ijMdgI ivwc drjLnf hI nft tolIaF aqy hjLfrF hI rMgkrmIaF dI ienklfbI POjL pUrI dunIaF ivwc KVI kr gey hn. ikANik gfhy ibgfhy Bfa jI dy nftk ivdysLF ivwc vI Kyzy jFdy hn. awj  asIN pUry mfn nfl ies mhfn rMgkrmI nMU lfl slfm dy nfl isrP srIrk pwKoN hI alivdf  kihMdy hf, ikANik soc qf Aus dI sfzy rom rom ivwc vsI hoeI hY. sfzf ieh 82 sflf rMgkrmI lfl JMzy dy nfl nfl iqrMgy df vI hwkdfr hY. Bfa jI pwky dysL Bgq  sn. isr dy vflF qoN lY ky pYrF dy nOhF qwk. Auh dysL dI aKMzqf aqy afpsI BfeIcfry nMU brkrfr rwKx leI apxI jfn qlI qy rwK ky pMjfb dy AunHF kfly simaF ivwc  Brf-mfr JgVy dy iKlfP lVy qy ijwqy sn. eysy krky iewk mhfn mnwuK BfeI mMnf isMG bnfm gursLrn isMG nftkkfr qy kwul lokfeI dy Bfa jI dy ivCoVy df smF sfzy leI duwK dI GVI nhIN hY, sgoN ieh qf Bfa jI dy cuwky ienklfb dy JMzy nMU pUry ihMdosqfn ivwc GuwmfAux df vkq hY. ieh KUsLI df vkq hY. pMjfbI smfj dI iewk rvfieq hY ijs ivwc jy iksy Gr df doqiraF, poqiraF, pVpoqiraF pVpoqrIaF vflf bjLurg apxy prvfr dy jIaF ivwc pUrI qswlI nfl prfx iqafgy qF prvfr apxy vzyry bjLurg df sLukrfnf krn leI Aus nMU vwzf krdy hn. qy afA pMjfbIAu afpF apxy cMgy isafxy bjLurg bfby nUM sfrI dunIaF ivwc vwzf krIey, Aus df jws gfeIey. ipMz ipMz Aus dy nftk KyzIey..

                 joigMdr bfT hOlYNz

 


hwz-bIqIaF

qjLrby jrmn dy

joigMdr bfT hOlYNz

akl, KLurfk aqy iPLlOsPLI ivc dunIaf df mUrKL qoN mUrKL iensfn vI afpxy afp kul vYd-DnMqrF nfloN isafxf aqy byhqr smJdf hY. afpxI akl aqy dUsry dy iglfs ivc pYWg hmyf hI vwzf nr afAuNdf hY. bhuiqaF Klkq qy sdIvI rMj qy iglf rihMdf hY ik lok Aus dI  kImqI qy muPqI idwqI mwq qoN PLfiedf ikAuN nhIN AuWTfAuNdy brsLqy ik AunHF dy afeIzIey qy slfhF yKicwlI mfq hI ikAuN pfAuNdy hox? mUrKL qoN mUrKL iensfn vI do lVidaF smJfAux aqy afpxy vwzmuly ivcfr dyx c mfr nhIN KFdf bywk Ausdy ivcfr cMgy BilaF jylH c krvfAux vfly hI ikAuN nf hox. iksy vyly iesy qrHF dy hI iewk mhFpur nfl myrf vI vfh pY igaf sI. AudoN mYN jrmn ivc nvF nvF hI afieaf sF. muafP krnf, sOrI, afieaf qF mYN ieAuN ilK idwqf ijs qrHF jrmn dy cFslr hYlmt kohl ny mY eIst jrmn qy vYst jrmn iekwTf krn dy msly AuWpr slfh msLvrf lYx leI Aucycf swidaf huMdNY. clo KYr, ieh myrf jfqI mfmlf hY ikqy iPr shI. ies vkq mYN isrP afpxy Xfr ryvqI rmn joI bfry hI gwl krnI cfhuMdf hF. joI sfihb df hulIaf nF dy iblkul do sO prsYNt Ault sI. mUMh ies qrHF df sI ijs qrHF zflzf iGAu dy plfstk dy zwby iek pfisEN Kfsf syk lwigaf huMdNY. isr awDf gMjf ieAuN lgdf sI ijs qrHF rfq koeI iksy dy iswDy kIqy pwiTaF dy twk `coN corI Ctflf (brsIn) vwZ ky lY igaf hovy ? . mYN, joI sfihb qy sfzy cfr  hor nvyN afey sfQIaF nMU sLosLl vfilaf ny iewko hI kmrf alft kr idwqf sI. ijs ivwc pwQr dy koilaf df hfeIsUn qy iewk sfJF ibjlI df cuwlHF sI. jMglpfxI leI sfrI hym ivwc iewk sFJI swTf bMidaF leI pMj bYTx vflIaF sItf vflI nwk sfVdI, bdbUa mfrdI sMzfs Xfin ik hfjq krn vflI jghf sI. ijs ivwc pMjLfb dy igwJy lok pwbf Bfr bih ky hI afpxf kMm nbyVdy sn. ies qrHF dy pRXog kridaF crvMjf prsYLt alkohl vflI aYl zI mfrkIt dI pOt rMm pIx vfilaF ny keI vfrI afpxy ksuqy QfvF qy swtF vI lvfeIaF sn. ijwQy gMd pfAuxf qF sfzf pOxF sYNkVF ihMdosqfnIaF qy pfiksqfnIaF df jwdI hwk sI qy sPfeI leI dosL hmysLf hfAus mfstr nMU hI idwqf jFdf sI. sfzf cOh bMidaF df kmrf bhuq Cotf sI. kmry dy dohIN pfsIN sfzy iqMn-iqMn bYWz hyT AuWpr lgy hoey sn. kmrf Cotf hox dI vjHf krky kmry df nfrf ihMdosqfnI ryl dy qIsry drjy dy slIpieMg sUt df BulyKf pfAuNdf sI ijs ivwc nf qF koeI sLrMk (almfrI) sI qy nf hI  afpxy jrUrI kfgjLfq jf smfn rwKx vfsqy koeI trMk koPr. pr iPr vI sfzy vfsqy ieh kmrf iksy rVy rfjy dy rMg mihl qoN Gwt nhIN sI . ikANik ryvqI rmn ny sfrIaF hI KflIH kMDF kudrqI ilbfs ivwc ZwkIaF KUbsUrq kuVIaF dIaF qsvIrF nfl Br idqIaF sn. PirjL  sfzf cklf sI qy bIar dIaF boqlF vylxy, rOgIN dI dfl qy gfjLr mwtrF dy ssqy zwby idwny duiphry cuwilHaF qy cwVyH sfnMU bwd duvfvF idMdy rihMdy sn. aftf AuhnF idnF ivwc ieQy imldf hI nhIN sI hfPr-Plokx ivwc mYdf rlHf ky lMgr pwkdy sn. ieh ivDI pqf nhIN iks isafxy dI kfZ sI imAucn qoN lY ky hmbrg qwk iesy qrIky nfl hI rotI df kMm clfieaf jf irhf sI. msfly acfr dI aXfsIL dI qF gwl hI Cwzo, qVky isrP lUx dy hI lgdy sn. AdoN koln vwl iksy isafsI pnfh vfly gIqkfr df ieh gIq jLubfno juLbfnI Xfqrf krdf sfzI jLbfn qy vI cVH igaf sI. bol ieAuN sn.

vyKy jrmn dy njLfry

muMzy iPrdy mfry mfry

qwVkf lUx df lfANny af

kMm kfr nhIN imldf asIN dr dr BfAuny af.

clo Cwzo qusIN socdy hovogyN mNY aYvyN hI afpxI jrmnI dI amINrI dIaF PVHF mfrI jFdf hF qy quhfnMu bor krI jFdf hF. hF swc, gwl qF imwqr ryvqI rmn josLI dI ho rhI sI afh ikwQo ivafh ivwc bI df lyKf af igaf. hfV isafl joI sfihb hmyf awDIaF bfhF dI kmI pf ky rwKdy sn ikAuNik AunHF dy idmfg ivc ieh vihm Gr kr igaf sI ik Aus dI kl mhUr trmInytr`` bOzI iblzr arnolz svfrnygr nfl imldI juldI hY. iesy vihm sdkf joI sfihb syl qy lwgy ZfeI ZfeI ikwlo dy zMbl vI lY afey sn. Auh  jyT hfV dy mhIny ivwc ivkdIaF mOsmI qrHF vrgIaF afpxIaF bfhF qy zOly hmyf puwTy iswDy krky vyKdy rihMdy. kuVIaF bfry vI joI sfihb df kry isr cVH ky boldf sI. Auh jdoN bfhr jFdy hmyf hI sf af ky iksy nwZI df idlcsp ikwsf af suxfAuNdy. AunHF kdI prvfh nhIN mMnI sI ik koeI AunHF bfry kI kihMdf qy kI socdf hY. Auh hmyf afpxI DMun ivwc msq rihMdy. Aus dy spYl atYcIkys ivc koeI pMjfh ku kuVIaF dIaF vwK vWK muMdrfvF ivwc iKwcIaF rMgIn qsvIrF sn jo iksy amIr dy kuwqy vFg hmysLF Aus dI bwqk dy KMBF nfl BrI rjLfeI ivwc Aus dy nfl hI sOdIaF sn. hux ieh nhIN pqf Aus vfikaf hI ipafr infnI vjoN kuVIaF ny ieh qsvIrF idwqIaF sn jF Aus ny kuVIaF Kuaf ipaf ky sfzy qy dihsLq pfAux leI iKcvfeIaF sn. qsvIr ivc joI sfihb hmyf hI kuVI qoN iek ivwQ `qy hwQ ivwc PwulF df guldwsqf PVI Kloqy musLkrfAuNdy huMdy. iKwcIaF qsvIrF ivwc bysLk ikMnI vI ivwQ ikAN nf hovy ?  njLdIkIaF leI rfqF qF josLI sfihb dIaF afpxIaF sn. AunHF sfrIaF nfl hI suPinaF `c joI sfihb gopIaF dy kfnH vFg sfrI rfq rfslIlf rcfAuNdy. hr nvyN afey afdmI kol joI sfihb afpxy afp pitafly vflf rfjf BuipdMr isMG jF XorpI ieiqhfs dy mhf afsLk kfsfnovf hI oa krdy. Auh jd mdfrI dI ptfrI vFgUM afpxf spYl tYcIkys KolHdy qF sfzy itwcrF krn vfilaF dy dMd juV jFdy. asIN ies mfmly ivwc qmfsLf vyKx dy mfry joI kfnpur dI bokI pf ky pMp idMdy pr joI sfihb qF ies mfmly `c mfVI ijhI PUk nfl hI awk dI mfeI buwZI vFgU hvf `c AuWzx lwgdy qy AudoN joI sfihb aglI ipClI sfrI vfrI sfzy qy lfh jFdy ikAuNik asIN mukqsr qy qKqUpury dI ivsfKI qoN vwD ikqy kuJ vyiKaf hI nhIN sI. joI sfihb aYlbm dy pMny KolHdy. qsvIrF AuWpr hr pMny AuWpr kuVI dI qsvIr, hyTF Aus dy srIr dI imxqI, jnm qfrIK, imlx df smF, romFs dy idn, mhIny sfrf vyrvf bVy slIky nfl bgYr iksy glqI qoN iliKaf huMdf. ieh qrIkf fied Aus ny plya buafey nF dy rsfly qoN iswiKaf sI.

 
asIN nvyN sF aqy joI sfihb iek vfr izport ho ky dubfrf afey sn. asIN AunHF dIaF dIaF gwlF bfqF  qy XkIn krky pihly idn hI Aus afpxf rihnumf mMn ilaf sI. Auh afpxy afp jrmn Bff dy mfihr vI dwsdy sn. asIN ijnHF ny ipMzF dIaF hwtIaF qoN guV, cfh, jF bIVy dI pUVI qoN vwD kdI kuJ ikqoN KLrIidaf hI nhIN sI supr mfrkIt dIaF sfmfn nfl lwdIaF rYkF vyK ky Gbrf gey ik kI leIey qy kI nF. hux sf aPLsos ho irhf sI ik asIN joI sfihb nfl ikAuN nhIN ilafey. acfnk sfzI cMgI iksmq jF kfsy qy bYTI kuVI dy cwkr c joI sfihb vI AuDr af inkly. joI sfihb vyK ky sfzIaF vfCF iKV geIaF. asIN ieAuN Ku hoey ijs qrHF arD kuMB dy myly c gvfcy inafixaF afpxf skf ipAu lwB pYNdf hY. asIN afm qF joI sfihb tuwk qy zylf hI smJdy sF pr aYs vKq ieAuN lwg irhf sI ijs qrHF muikl c iGry BgqF dI Pirafd sux ky Bgvfn afp Kud joI dy rUp c sfzI KwuBI kwZx afey hox. asIN joI sfihb afpxI sfrI iviQaf suxfeI. sfzI ZUeI lwgI dyK ky joI sfihb iekdm pRcMz rUp ivc af gey.


ies qrF dI ikhVI gwl af. dwso ikhVf sOdf Df cfhIdY?`` joI ny mYQoN smfn rwKx vflI ryhVI Koh leI ijhVI mYN puwTy pfsy qoN PVI DUeI afAuNdf sI. Df ryhVI qF PVnI nI afAuNdI af gey sOdf lYx`` joI sfihb myrI akl `qy hwsy. asIN smfn dwsdy gey qy joI sfihb cuwk cuwk boqlF qy zwby ryhVI `c Drdy gey. idR ieAuN lwg irhf sI ijs qrHF kuwkVI afpxy qfjLy kwZy cUcy lY ky cogf cugdI hovy. sfmfn lYNidaF joI sfihb afpxy OipMg dy qjribaF qy nOn stfp Bfn idMdy jf rhy sn. ivcoN afAuNdy jFdy gory gorI hws ky ibqy zMky vI krI jFdy sn qy nfly sf smJfAuNdy jf rhy sn ik afty jrmn `c afh kihMdy hn, iGAu afh kihMdy hn qyl nMU AulI qy sfbn sfiePy`` kihMdy hn. asIN phuMcy hoey sfD dy mUrK cyilaF vFg swqbcn afK ky isr ihlfeI jFdy sF. smfn KrId ky asIN Gr phuMcy. aYs vKq joI sfihb afpxy hIro mihsUs kr rhy sn aqy asIN mUMh ivc GuMgxIaF pfeI iCQy ijhy pey joI sfihb koeI itwcr vI nhIN kr rhy sF. cwl Eey imhr imwqlf! qUM cIr gMZy, afpF rotI pkfeIey`` mYN joI sfihb df hukm sux ky bIby inaFxy vfgUM gMZy cIrn lwg ipaf qy joI sfihb afp sMZy dy mgj ijwzy goBI dy Puwl nfl Gulx lwgy. ivc ivc ihstIrIey dy rogI vFg joI sfihb afp muhfry pqf nhIN kI kI Bfx dyeI jFdy sn. jd gMZy cIry gey qF joI sfihb ny imMtF-sikMtF `c  cuwlHf clf idwqf qy pqIlf AuWpr rwK ky ilaFdy hoey smfn `coN iek boql `coN qyl pf ky gMzy BuMnxy urU kr idwqy qy nflo nfl gYs ikvyN clfAuxI, bMd ikvyN krnI hY, gYs KuwlHI nhIN CwzxI awg lwgx df Kqrf hY afid smJfANdy rhy. awg lwgx dy sbMD `c Aus ny PrYNkPort vfly iksy bMdy df ikwsf vI suxf idwqf. pr myrf iDafn pqIly vwl sI. mYN vyK irhf sF ik pqIlf icwtI icwtI Jwg ijhI nfl Brdf jf irhf sI aqy ajIb iksm df muk vI mfr irhf sI. mYQoN irhf nf igaf mYN zrdy zrdy ny joI sfihb hYrfnI nfl ikhf joI sfihb ieh iGAu ikqrHF df hY?``
ieh iGAu nhIN, ieh qyl hY mUrKf`` joI sfihb ivcoN hI myrI gwl tuwk ky pUrI qswlI nfl boly qy nfl hI dbfdb kVCI pqIly `c GumfAuxI urU kr idwqI.
Df kI pqY qyl qy iGAu `c Prk ? mlveIaF , Df CyeIN mhInI qF guV nsIb huMdf aY``. prMqU pqIly `coN inkldI Jwg joI sfihb dI GuMmdI kVCI vI nf rok skI. hOlI hOlI Jwg inkl ky sfry cuwlHy AuWpr PYl geI qy Qwly Pr qwk vgx lwgI. pr joI sfihb ajy vI iGAu aqy qyl dy Prk AuWpr duho dUa Bfn dy rhy sn. ieny icr sfzf nfl df guaFZI purfxf muMzf cfh bnfAux jF iksy hor kMm leI ikcn `c afieaf. jd Aus ny cuwlHy dI hflq vyKI qF Aus ny joI sfihb ikhf joI sfihb ieh kI pkf rhy ho ?`` mYN Aus sfrI gwl dwsI qy Aus ny qyl vflI boql dyKI aqy mwQy `qy hwQ mfr ky boilaf.
Eey mUrKo ieh qy vfl Dox vflf YNpU hY, YNpU`` joI sfihb ny Jtky nfl Aus qoN boql PV leI qy boly nhIN Xfr ieqrF df qyl vI huMdY`` boql AuWpr iek lMby suinhrI vflF vflI kuVI dI aDnMgI Poto sI`` pr joI sfihb ajy vI nhIN mMn rhy sn. myrf iek dm hfsf inkl igaf mY qy sfzy guaFZI muMzy nUM hwsidaF-hwsidaF hwQU af gey . mYN kmry `c af ky nflidaF rsoeI vflI sfrI ivwiQaF ajy ds hI irhf sF Auny icr sfzf qIjf sfQI qOlIaf lpytI bfQrUm coN gfhlF kwZdf qy QU QU krdf af irhf sI. Aus df mUMh vI Jwg nfl Biraf ipaf sI. asIN qF awgy hI vwKIaF PVI bYTy sF. Aus dI hflq vyK ky hwsidaF dy sfzIaF awKF `cO awQrU vih qury. jd hfsy bryk lwgI qF bfQrUm vflf boilaf Eey joI ieh kolgyt ikho ijhI ilaFdI hY iehdf suafd qF sfbx vrgf hY. jd kolgyt dI itAUp cYWk krvfeI geI qF pqf lwgf ik ieh qF dfVI muMnx vflI yivMg krIm sI. ijs AuWpr iliKaf sI kOlgyt rfIar krIm XfnI ik kOlgyt dfVHI muMnx vflI krIm. bws iPr kI sI agly pMdrF idnF qwk joI sfihb dI fmq afeI rhI.

 
joI sfihb izsko jfx df vI bVf Ok sI. cflIaF Zuwky joI sfihb ny kdI vI afpxy afp muwC Puwt gwBrU qoN vwD nhIN smiJaf sI. ipMz huMidaF mfVI srIrk bxqr krky sfkF vfly vI muMzf vyK ky nwk buwlH cfVHdy sn. bfhroN gey Aus nfloN vI gieaf guiraF df CUafrf`` pYNdf Aus ny vyiKaf sI. qy As murdy ny vI josLI sfhb nMU bfhr jfx leI Auksfieaf sI jo vlYq ivwco iewk bhuq hI KUbsUrq qfbUq  ivwc sxy kot pYNt qy tfeI ivwc ipMz  dIaF mVHIaF ivwc PUkx leI Aus dy irsLqydfr ilafey sn. aYzI KUbsUrq  suitz bUitz qy aqr Pulyl dIaF mihkF CwzdI lfsL Aus ny pihlf kdI nhIN qwkI sI. aKIr CwbI sfl dI Br jvfn Aumr ivc joI sfihb Kwtx-kmfANux leI GroN zubeI inkl qury. dws sfl arbF df ryqf Pwk Dwky Kf ky pqf nhIN ikvyN awgy qoN awgy jrmn ivc af gey sn. afAuNidaF hI corI bfrzr pfr kridaF rMgy hwQIN hI PVy gey sn. puils ny mhInf aMdr rwK ky pfsport AuWpr izport` dI mohr lf ky sfry jhF qoN awCy ihMdosqfn vfps mdrfs nMU jhfjy cfVH idwqf sI. iqMnI idnI iqMnf hI kwpiVaF ivwc mdrfso BwKVF BMnfAdF ipMz phuMicaf qF pqf lwgf ik Aus dI ipafrI mF akfl clfxf kIiqaF cfr sfl ho gey hn. bfkI bwcy ieko Brf-BrjfeI ny mrI mF dI icwTI ies krky Aus nhIN pfeI sI ik ikqy sony dy aFzy`` dyx vflI murgI nOkrI ivcy Cwz ky ipCFh nf muV afvy. jo ZfeI iqMn lwK rupweIaf joI ny Gr Byijaf sI jd Aus df ihsfb Aus ny Brf qoN mMigaf qF Brf ny buVHI dy ielfj `qy KLrc kIqf ivKf idwqf. dsF sflF dI KUn psIny dI kmfeI ivcoN Aus isrPL iek pwkf koTf bgYr drvfy qoN ihwsy afieaf sI. sfAU afdmI sI sbr df Guwt Br ky cuwp kr igaf. Brf nfl JgVn dI ihMmq Aus ivc nhIN sI. ieh qF KuiksmqI sI ik iksy cMgy imwqr dI slfh qy pihlIaF ivc Aus ny iek pMjfh hfr dI aYP[ zI[ afpxy nF krvf rwKI sI. lokF dIaF JyzF qy cwk Qwl dI prvfh nf kridaF hoieaF joI ny ihMmq nf hfrI. ipMz dI mUMzIr ny qF Aus df nF vI CyV vjo vlYqIaF pf Cwizaf sI. iek do ipMzF `c kirafny dI dukfn vI Aus ny pfeI pr joI sfihb df mn ikqy vI nf KuwiBaf. iPr do iqMn sfl Auh avfjfr hoieaf afvfgOx vI quiraf iPrdf irhf. ieDr mfJy df bfzr df ielfkf hox krky ro dI awqvfd dI Tfh-TU hox krky joI vrgy bfhroN gey rIP bMdy df ijLAuxf hor vI dwuBr ho igaf sI. lok zrdy mfry ipMzf cO ihjLrq krky ihrF vwl jf rhy sn. GridaF qy bfhridaF qoN Aucft hoey joI ny iPr iek vfr dy `coN hI ihjLrq krn df PLYslf lY ilaf. mF ijLAuNdI huMdI qF fied dUhrI vfr awk nf cwbdf. aYP[ zI[ vflf pMjfh hfr eyjMtF dI Byt cVHf ky eIst brln rfhIN vYst `c af viVaf sI.       joI ny ihr dIaF sfrIaF hI izskoaF gfh mfrIaF sn. pr ivcfry ikqoN vI iksy hIr ny KYr nf pfeI. fm pihn pwcr ky Auh GroN sfzy nfl hmyf rq vrgf vfadf krky jFdf ik awj rUr quhf BrjfeI ilaf hI dyxI hY pr Auh ro hI ihr qy nyVy-qyVy dy ipMzF dIaF izskoaF df DUMaf Pwk ky rfq dy iqMn cfr vjy Gr muV afAuNdf. sf AuTf ky nvIN PsfeI kuVI df BfeI Brosf isMG dy nfvl vrgf grmf grm ikwsf suxfAuNdf. sf sfiraF iqafr krky afp sON jFdf.
iek idn pqf nhIN ikwQoN ihr idaF sikMnf, pMkjL, ilAunfjLIaf dI izsko df aYWzrYWs lY afieaf sI. Aus iksy ny aYvyN hI Guwiqq dy idwqI sI ik AuQy kuVIaF ny dIaF isgrtF, rfb qy bIar buar ipaf ky kMm bx jFdf hY. Auh XkIn krky Aus idn awT ku vjy nfl hI aqr Pulyl iCVk ky vn vy itkt`` gfAuNdf hoieaf izsko rvfnf ho igaf sI. aglI svyr asIN hYrfn sF ik joI sfihb ny awj sf rfqIN suwqy ikvyN rihx idwqf. sfry AuWT pey sn pr joI sfihb ajy vI lMmIaF qfxI pey sn. koeI dupihr dy do ku vwjy aflUaF vfly prfAUNTy pkf ky asIN joI sfihb JMjoiVaf ik kI pqf ikqy suwqf hI nf rih jy. jd joI ny kMbl mUMh qoN lfihaf qF asIN hwsx dI QF AueIN suMn ho gey. joI sfihb df ichrf blYk aYNz vfeIt ivskI dy lybl vrgf hoieaf ipaf sI. swjI awK ieAuN lfl sUhI hoeI peI sI ijvyN toky df kflf qyl lwgI bwlHd dI suwjI mqfVI dy Km ivc kF TUMgy mfr ky gey hox. lfl zylf Puwl ky ieAuN bfhr afieaf ipaf sI ijvyN Aubilaf cmVI lwQf awDf lfl tmftr zyly dI QF qy mUDf mfiraf hovy. CfeI sy CfeI sy (gMd gMd) krdy joI sfihb AuWTy asIN TTMbry KVHy sF qy joI sfihb puwCx dI ihMmq vI nhIN kr rhy sF ik ieh Bfxf ikwQy qy ikAuN vriqaf.


Auh sflf vI afpxy GsuMn syk idMdf hoAu. do AuNglf qF rUr tuwtIaF hoxgIaF BYx dy Xfr dIaF`` joI sfihb afpxy afp bgYr pwuiCAuN hI spwtIkrn dy rhy sn. ieh qF mYN sI ijhVf Aus df GsuMn Jwl igaf. imhr imwqlf! jy qyry vwjf hoNdf qF qUM hux rUr hspqfl ipaf huMdf. sflf ihtlr dI aOlfd Eh ieh nhIN sI pqf ik iksy bfzI iblzr nf vfh ipaf ey. afpxI mF nhIN roikaf ijhVI myry nfl Kih-Kih ky zFs krdI sI. Aultf myry eI GsuMn jV qf. Pyr QoVf ijhf ruk ky TMzf hfANukf lY ky Auh iPr boilaf XkIn krIN myhr imwqlf, mfeI qF mYN TIk Tfk ptf leI sI. Auh qF Xfr myry nfl afAux vI iqafr sI. cwl Pyr kI ho igaf asIN vI gFDI dy cyly hF. ikqy iPr trfeI krfgy. aqy joI sfihb Kopy lwgy Zwgy vfgUM drvfy swt mfrdy hoey bfQrUm vwl cly gey. ieh pihlI vfr sI ik asIN awj nf joI sfihb `qy hws rhy sF qy nf ro rhy sF. mYN soc irhf sF DMn hY Auh mfeI ijs ny ieho ijhy isrVI sUrmy jnm idwqf.
fmIN awT ku vjy nfl kwut KfDf afk izsko jfx leI iPr afpxy sfeIkl c PUk Br irhf sI. Prk isrP aYnf sI ik awj Aus dy kflI aYnk lwgI hoeI sI aqy dUroN mhUr pop isMgr mYk jYgr df BulyKf pYNdf sI. koeI fm dy ds ku vjy nfl qyrf ipwCf nf CoVUMgf sohxIey Byj do cfhy jyl myN gfAuNdy joI sfihb iPr izsko rvfnf ho gey sn.

 


aPLrIkf `c GuMm irhf BoKVy df dYNq aqy rwijaf pwCmI sMsfr -joigMdr bfT hOlYNz

          sfl do hjLfr ds dy aKLIr ivwc iensfnIaq nMU ipafr krn vflIaF jMQybMdIaF ny sfry sMsfr nMU afpxIaF apIlF dlIlF nfl KLbrdfr krnf sLUru kr idwqf sI jy soky df ieho hfl irhf qF aPLrIkf dy isMg (hOrn afPL aPrIkf) ivwcly dysLF sumflIaF, eIrItrIaf, dfeIbUtI, ieQopIaF aqy kInIaF ivwc akfl aqy BoKVy df kihr vrq skdf hY. aPLrIkf mhFdIp df nksLf vyiKaF ieANu lwgdf hY ijs qrFH ieh ielfkf aPLrIkf dI vwKI ivwc AuWgI dirafeI GoVy dy dy isMg vrgI KuMgI hovy? ikAuNik ipCly sfl dunIaF dy mOsmI mfhrF ny ieh irport idwqI sI ik ienFH dysLF dIaF kudrqI mOnsUnF DoKf dy geIaF hn. ipCly do sflF qoN  kudrq vloN qih kIqI bfrsL df 20% ihsf vI pfxI dIaF bMUdF dy rUp ivwc ienHF XuwgF qoN iqRhfeIaF BUMmIaF Xfin ky dysLF ivwc nhIN qrwpikaf. aFm krky pMjfb dy sOx mhIny vFg apRYLl somflIaF aqy ieQopIaF df swB qoN iswlHf aqy bfrsLF BrpUr mhInF huMdf hY. ies mhIny 120 qoN lY ky 150 mIlImItr bfrsL iehnF dysFf ivwc pYNdI hY prMqU ies sfl ieh isrPL qIh qoN cflI mIlImItr hI peI aqy Cotf brsfqI sIjLn akqUbr qoN dsMbr qwk vI asloN soky nfl  ienHf dysLF nMU zobf dy igaf hY. ieh swB kwuJ mOsmI cwkr ivwc ivgfV af jfx dy kfrn hI vfpiraf hY. iewk pfsy aPLrIkf dy ienFH dysLF ivwc soky ny nihrF, ndIaf, bnspqI, psLU-pirMdy qy iensfn qwk suwkxy pf idwqy hn qy dUjy pfsy lfqInI amrIkf, pfiksqfn aqy afstrylIaf hVF dy pfxI ny zob idwqy hn.

           hux ieh soky df dYNq iksy hwd qwk awDy aPLrIkI lokF nMU Kfx qy AujfVn lwg ipaf hY. aOV mfry vwK vwK dysLF qoN hux ieh BuwK nMg df kflf quPfn rotI dI Bfl ivwc kInIaF dy sLihr zzzfb vwl BuwKf iqhfieaf mfrc kr irhf hY ijwQy iqMn sLrnfrQI kYNp  pihlF hI BoKVy dy mfry hjLfrF lokF nfl Bry pey hn. mfihrF dF aMdfjLf hY ik hux qwk ienHF cONh mulKF dy qkrIbn ds mIlIan lok BoKVy df isLkfr ho ky mOq dy mUMh ivwc jfx leI mjLbUUr hoey pey hn. pihlF ieh lok ijwDr ijwDr hrIaF BrIaF crFdf lwBdIaF sn afpxf mfl zMgr sfry dysL ivwc hI qorI PyrI rwKdy sn prMqU hux qF hjfLrF mIlF dy Kyqr ivwc hry Gfh dI koeI iqVH qwk njLr nhIN afANudI. suwky pwiqaF rihq drKq pRyqF vFg KVy ajIb mMjLr pysL kr rhy hn. aOV mfry ienFH dysLF dy qkrIbn awsI PIsdI pflqU aqy jMglI psLU BuwK nfl mr gey hn aqy bwicaF AWupr vI mfs df Borf nhIN lwBdf. bI bI sI dI iek irport muqfbk jo zMgr bcy hn nF qf Auh hux duwD dyx jogy hn qy nf hI iensfnF dy Kfx Xog aqy nf hI ienHF zMgrF df koeI KLrIddfr hY. hwzIaF nMU koeI kI Kfvy aqy vycy? ByzF, bwkrIaF, mwJF, gfvF nMU qF Cwzo hux qF AUT ijs nMU mfrUQl df jhfj afKdy hnL, jo mhIinaF bwDI pfxI qoN bgYr rih skdf hY vI pfxI aqy cfry dI kmI kfrn mrn lwg pey hn. AuWTxIaF dy QxF ivwcoN ipafsy lokF ny afKrI duwD dy kqry qwk nMU vI incoV ilaf hY. ies qoN ieh iswD huMdf hY ik boqy boqIaF vI jdoN pfxI aqy cfry KuxoN mrn lwg pYx qF aPLrIkf ivwc hflfq hux ikMny bwdqr qy iBafnk bx gey hn. ies lMbI aOV ny lwKF lokF dy pwly Dylf vI nhIN rihx idwqf ijs nfl Auh iewk dUsry qoN kuJ KLrId-vyc skx aqy afpxIaF aFdrF dIaF BuwK nfl pY rhIaF kVvwlF nMu TwlH pf skx. AuproN KfD pdfrQF dy Bfa asmfnI jf cVHy hn, lok apxI sfrI proKO muwkf ky vI dfxy dfxy nMU qrsI jFdy hn. jdoN nhIN koeI cfrf cwldf qF ipMzF dy ipMz AWT ky dfxy-pfxI dI Bfl ivwc kfPLilaF dy rUp ivwc ijwDrNo mfVI mohtI afs hY AuDr nMU Gr bfr Cwz ky qury jFdy hn. smfj syvI jMQybMdIaF nMU ies iBafnk soky df pihlF hI aihsfs sI AuhnF apxy ivwq muqfbk ienFH dysLF ivwc pihlF hI kuJ rfhq pRbMD kr rwKy sn, iehnF sfry dysLF ivwc pfxI dy Coty Coty CyqI nf suwkx vfly jl-sroq bxvfey sn. KUh putvfey sn pwsLUaF zMgrF dy cfry leI zIpU bxfey sn. prMqU ies do sflI aOV ny sfry AuVH-pohV hI rwdI kr ky rwK idwqy hn. ieh aOV aYnf iBafnk rUp Dfr jfvygI ies df ikafs Auh vI nhIN kr sky sn. afiKr ieh Bfxf  vfpiraf ikAuN?

          pihlf kfrn qF mnwUKF vloN jMglF df AujfVf krn krky DrqI dI vwD rhI qwps dI vjHf nfl kudrqI mOsmI cwkr ivwc ivgfV pYx krky ieh mhF-ivnfsL vfpr rhy hn.    dUsrf qy swB qoN vwzf kfrn dunIaf ivwc arbF dy ihsfb nfl cwl rhIaF skUtrIaF qoN lY ky rfktF ivwc vrqy jfdyN qyl dI Kwpq nMU pUrf krn leI vfhIXog jLmIn ivwc mnuwK dy Kfx vfly anfjL qoN bfieE zIjLl aqy vfhnF ivwc vrqI jfx vflI alkOhl bxfeI jf rhI hY ijs krky keI dysLF ivwc Kfx vfly anfjL dy Bfa ipCly pMjF sflF ivwc cOgxy pMjLOgxy ho gey hn. ies vrqfry nMU hr hflq roikaf jfxf bxdf hY nhIN qF sfrI dunIaF ivwc hI prlo af jfvygI.

          qIsrf aPrIkI dysLF ivwc eyzjL dI mhfmfrI PYlI hoeI hY qy AuWqoN hmysLf ienHF dysLF ivwc isafsI asiQrqf aqy KfnfjMgI vfly hflfq bxy rihMdy hn. jy suwK sLfqI hovygI qF hI iksfn iewk QF itwk ky lgfqfr anfjL AugfAuxgy. cOQf Kfx vfly  mUMh Xfin ik jMnsMiKaF ivwc vI idno idn vfDf hoeI jFdf hY. ipCly cflI sflF ivwc hI aPLrIkf mhFdIp dI abfdI 335 mIlIan qoN lY ky 751 mIlIan qwk phuMc geI hY aqy 2[2% df vfDf hr sfl jfrI hY.

          pMjvF sXukq rfsLtr sMG vI ieho ijhIaF mhF mfrIaF leI apxy vwloN rwKy bwjLt nMU pUrf nhIN jutf pfieaf ikAuNik dfn dyx vfly amIr dysL afp mMdy dI mfr nfl jUJ rhy hn. Auh hux qwk Coty ijhy dysL dfbUtI nMU 30%, somflIaf nMU 50% aqy kInIaF nMU loVIdI mwdd df isrPL 54% hI muheIaF krvf sky hn. ienHF gLrIbF nMU bcfAux leI loVINdy bjt `coN hux vI 800 sO imlIan XUro QuVdy hn. keI dysLF dIaF awqvfdI jMQybMdIaF ny bfhrlI mdd nMU mUlo hI Twukrf idwqf hY. AuhnF afp qF kI apxy dysL dy BuwiKaF dI mwdq krnI sI sgoN Auh ies BYVy vkq vI afpxy hI lokF nMU kuwtx, lwutx aqy bicaF mfl zMgr tYks dy rUp ivwc KolH ky iljfx lgy hoey hn.                                

          hux  aPLrIkf df ieh iBafnk BoKVf pwCmI sMsfr dy lokF nMU vI pRysLfn krn lwg ipaf  hY. rwjy sMsfr dy lok sLfmI swq vwjy afpxy zfieinMg tyblF qy bYT ky jdoN CwqI pRkfr dy pdfrQF nfl atIaF plytF ivwcoN kFty nfl grfhI cuwkdy hn qF tI vI AuWpr BuwK nfl hrfsy kfly lokF dIaF sLklF ivKf ivKf ky dfn dyx dIaF apIlF AunHF df Kfxf bysuvfdf kr idMdIaF hn. BuwK nfl awDmoey suwky aqy hwzIaF dIaF muwTF bxy inafixaF dy bfhr nUM afey zyly aqy rotI leI twzy  hwQ ivKfey jFdy hn. ijMnF dy iZwzF ivwc BoKVy nfl pfxI Br igaf aqy lwqF bfhF suwky kfinaf vrgIaF ho geIaf hn ijvyN hwzIaF qy cmVI nf hovy, pqlI jfmxI rMgI rbV cVHfeI hovy.  1984 qoN bfad hux iek vfr iPr ienHF idl kMbfAU qsvIrF df rfj tI vI aqy aKbfrF dy muwK pMinaF AuWpr ho igaf hY. AudoN lwKF hI lok eIQopIaF ivwc BoKVy nfl mr gey sn. klfkfrF aqy mnuwKqf nfl ipafr krn vfly cyqMn lokF ny lfieP-eyz bnfm ijMdgI bcfAu pRogrfm sLUru kIqf  sI ijs ivwc ieho ijhy jMqr vI sYtflfietF nfl iPt krky asmfn ivwc Byjy gey sn jo smF rihMidaf ieho ijhy mhF-kflF dI smyN isr sUcnf dy skx. sLied AunHF XMqrF qy Brosf krky  pUry XUrp ny ajy bFh isrhfxy Qwly dy ky suwqy rihxf sI jy kr bI bI sI dy irportr ies mhF-kfl dIaF idl kMbfAu rIportF nf ivKfANudy. iesy krky ieMglYNz ivwc hux qwk igafrF imlIan XUro iekwTy ho cuwky hn. prMqU myry dysL ivwc sLfied ieh iek KLbr hI sI ies krky koeI KfsL AujLr nhIN kIqf igaf. hux jdoN mIzIey nMU pqf lwigaf hY ik ieh sokf qf aPrIkf dy BuwKy lokF dIaF cmVI qoN bfad hwzIaF vI Kf cuwikaf hY qF smfj syvI jwQybMdIaF aqy mIzIaF hrkq ivwc afieaf hY. hux gIro 555 KoHlx dIaF iqafrIaF ho rhIaF hn aqy nYsLnl tYlIvIXn `qy lokF nMU aPrIkf dy BuwiKaF dI mdd leI pYsy dyx leI apIlF kIqIaF jf rhIaF hn. sfry sMsfr dy rwjy lokF nMU jLrUr apxy vwloN afpxI hI afdm jfq nMU BuwK qoN bcfAux leI afpxI afpxI smrwQf anusfr jo srdf puwjdf hY jLrUr dyxf cfhIdf hY. bfbf PrId ny ieh swc hI afK igaf hY.

PLrIdf mOqoN BuwK burI

rfqI swuqy Kf ky idny iPr KVI..


aMgUrF dy pwiqaf dI sFJ 

joigMdr bfT hOlYNz

awj myry Gr dy nyVy rihMdI kuridsL ierfkI gvFZx ny afpxy dysL df swB qoN vDIaf qy byhqrIn lfcIjL Kfxf iqafr krky sfzy Gr sfnMU prosf idwqf. Aus kol do pqIly  kuridsL KfxyN dy vwKo  vwK pdfrQF nfl nwko nwk Bry hoey sn. iewk pqIly ivwc Byz dy kImNy aqy cOlF nfl Br ky BuMny hoey bqfAN, tmftr, isLmlf imrcF, ipafjL aqy hrI sYlrI dIaF tfhxIaF sn aqy dUsry ivwc agMUr dy pwiqaF ivwc vlyty cOl aqy arbI msfilaF Xukq kImF Biraf hoieaf sI. KfxNy dI idwK  aqy KusLbU qoN pqf lgdf sI ik ies qy ikMnI imhnq hoeI hY. pqf nhIN ivcfrI sfrf idn hI sfzy leI ieh sLpYsLl BojLn iqafr krn ivwc lwgI rhI sI . ies KfxNy dy ievjL ivwc asIN Aus bIbI rfxI ierfkI kurdsL byvf aOrq leI kI kIqf sI ? kI asIN Aus df ivgiVaf koeI kMm svfiraf sI ? nhIN, kuwJ vI nhIN. myry Gr dy ipwCvfVy bwsF df awzf hY. bws nMU AUzIkidaF Aus idn Aus ny sfzy Gr dy ipwCly bgLIcy ivwc plmdIaF agMUrF dIaf vylF vyK leIaF sn. ieh vylF qkrIbn do mrly QF ivwc plfsitk dIaF pfrdrsLI sLItF nfl pfeI afrjLI  Cwq qy  byprvfh PYlIaF hoeIaF hn. mYN hr sfl ienHF nMU CFgdf hF. ijMnF mYN ienHF nUM CFgdf hF AunHF hI ieh ijLafdf plmdIaF hn. myrI Gr vflI ny bhuq vfr ikhf hY ik  mYN ieh vylF puwt suwtF ikANik Pl Xfin-ik aMgUr iksy kMm dy nhIN hn, by-svfdy aqy Kwty huMdy hn, AWproN iqMnF iqMnF bIaF nfl Bry huMdy hn qy gMd vwKrf pYNdf hY qusIN qF Gr dy kMm ivwc hwQ nhIN vtfAuxf huMdf. ieh Aus df ihrKL sI. prqMU pqf nhIN ikAN mYN ienHF vylF qoN dwuKI hox dy bfvjUd vI mYN kdy ienHF vylF nUMu puwtx df hINaf hI nhIN kr sikaf sI. bs awzy qy KVoiqaF jdoN Auh bIbI   lwkV dI vfV  AUWqoN dI vylF nUM hsrq nfl inhfr rhI sI kudrqI Ausy hI vkq myrI GrvflI kMm qy jfx leI afpxy sfiekl smyq GroN bfhr inklI. bs afANx ivwc sLfied ajy dyr sI. Aus ny myrI Gr vflI vwl awglvFzI ho ky iewk ihsfb nfl Dwky nfl jfx pihcfx krn dI kosLsL kIqI aqy bhuqI BYx jI BYx krn qoN guryjL kIiqaF iswDf ieh svfl kIqf.

suwGV svfxI jI, iehnF agMUrF dIaF vylF dy pwiqaF df qusIN kI krdy ho?

 kusL vI nhIN . myrI Gr vflI bolI

 jy quhfnMU koeI ieqrfjL nhIN qF mYN ieh pwqy qoV lvF ? jF qusIN mYnMU qoV dyvo ?. Aus dIaF awKF dI cmk dws rhI sI ijs qrHF Aus nMU iksy alI bfby df KjLfnf bgYr iksy imhnq qoN lwB ipaf hovy ?.  myrI Gr vflI nMU ieh iewk ssqf ijhf qrlf lwgf ikANik ieh pwqy sfzy iksy vI kMm dy nhIN sn. pwqy qF Cwzo gwl, sfzy qF ieh mxF dy ihsfb nfl hr sfl lgdy aMgUr vI iksy kMm dy nhIN sn. ikANik ienFH agMUrf ivwc do do iqMn iqMn bI huMdy sn qy lUMmVI dI khfxI dy Ault hwQF dI phuMc ivwc huMidaF hoieaf vI Kwty sn. hr sfl mYnMU ieh pwqy aqy agMUr qoV ky gMd vfly BFzy ivwc suwtxy pYNdy sn. asIN KusL sF ik sfzI musLIbq kuwsL Gwt hoeI.                                                 iewk idn asIN agMUrF dy bhuq sfry pwqy qoV ky plfsitk df iewk Jolf Br ky Aus kuridsL gvFZx dy Gr dy drvfjyL nfl tMg afey ikANik Aus idn Auh apxy Gr nhIN sI. agly idn hI Auh ienHF pwiqaf nfl bxfieaf KfxF sfzy Gr dyx afeI prMqU Adn asIN Gr nhIN sF. ivcfrI sfzy bUhy KVkf ky Kfxf vfps moV ky lY geI. iPr Auh acfnk iewk idn myrI GrvflI nMU  nyVy dI supr-mfrikt ivwc sOdf pwqf KLrIddI iml peI qy Aus ny sfzy leI pwiqaF nfl bxfey KfxNy bfry isLkvf kIqf ik Aus ny myry pUry cONh bMidaF dy twbr leI Aucycf Kfxf iqafr kIqf sI qusIN nhIN imly, mYnUM iqMn idn Kfxf ipaf. jdoN prmjIq myrI sfQx ny ies bfry mYnMU dwisaF qF mYnMU bhuq aPLsos hoieaf. ikAuNik mYN hr iksm df KfxF jo ies DrqI qy mnuwKF vwloN bxfieaf aqy KfDf jFdf hY nMU cwKx aqy Kfx df sLOkIN hF qy hux mYN ieh mOkf KMuJFa bYTf sf.

aglI vfr mYN iPr iewk hor vwzf Jolf aMgUr dy pwiqaF df Br ky iPr Aus dy Gr dy drvfjLy dy kuMzy nfl tMg afieaf. aYqkIN Auh pihlF sfnMU imlx afeI aqy iswDI sfzy bfg ivwc clI geI qy aMgUrF dIaF dUr dUr qwk PYLlIaF pwiqaF nfl lbryjL vylF nMU pUrI hsrq nfl vyKx lwgI. gwlF gwlF ivwc Aus ny afpxy bfry jfxkfrI idwqI ik eyQy afANx qoN pihlf Auh ierfk ivwc rihMdI sI. amrIkF aqy ierfk dI lVfeI ivwc Aus df Gr qbfh ho igaf, Aus dy bfp dy aMgUrF dy bfg sn. ikwilaF dy ikwly aMgUrF dy KyqF ivwc aMgUrF dIaF vylf ny surMgF         bxfeIaF hoeIaF sn. qwpdIaF dupihrF ivwc Auh ienHF TMzIaF surMgF ivwc KyzdI jvfn hoeI sI. acfnk ienFH vylF AuWpr dI jMgI jhfjL AuWzx lwgy, bMbF dy gVy vrnH lwgy qy iewk idn swB kusL qbfh ho igaf. aMgUrF dy Kyq bMbF dI brUdI awg ny Juls ky rwK idwqy. muMzf AdoN msF qurn hI lwigaf sI qy kuVI ajy Aus dy kuwCV hI sI. ivafhI nMU ajy msF iqMn sfl hI hoey sn. Aus dy Gr vflf aqy hor twbr dy jI ies asfvIN lVfeI dI Byt cwVH gey. ieh gwl AuWnI sOa iekwnvy dI hY. Gr KMzr ho gey aMgUrF dy bfg AuWjV gey. mfrUQl dI ryqf vI Juls geI qy mulKL dI dOlq qyl ibgfnyN hwQI cwVH geI. ies dUroN afeI jMg dI vjLhf nfl sfzf sfrf KfnF hI qbfh ho igaf. Auh afpxy irsLqydfrF dI mwdq nfl ierfk ivwcoN afpxy do sflF dy puwqr qy CNyaf mhIinaF dI DI nfl holYNz afANux ivwc kfmXfb ho geI sI qy hux dUr dy irsLqydfrF qoN bgYr ierfk ivwc Aus df kusL vI nhIN rih igaf sI bgYr cMdrIaF XfdF dy. puwq hux Aus df suwK nfl iewkI sflF df hY aqy DI sfZy aTfrF sflF dI  dovyN bwcy huMdV hyl hn pVHfeI ivwc vI huisLafr hn.                                                             aMgUr qF sfzy leI iejLq mfn, swiBafcfr qy swB kwusL sn. Aus ny hOkF ilaf cfh df Gwut Aus dy sMG ivwc Ps igaf lwgdf sI. iPr Aus ny Jwtky nfl cfh df kwp KflI kIqF ijvyN koeI afdmI iksy bury iKLafl qoN KihVf CuzfAux dI asPLl kosLsL krdf hY qy iPr Auh by-qukwluP apxI mrjIL nfl aMgUrF dy pwqy qoVn lwg peI mYN vyK irhF sF Auh bhuq hI kUly aqy nrm pwqy qoV rhI sI qy mYnMU mUrK nMU Auh dws vI rhI sI ik aglI vfr mYN ieho ijhy nrm pwqy qoVF. ijvyN Auh koeI sfzI iesLqydfr hovy?. mYnUM Aus nMU vyK ky myrI mF Xfd af geI jo myrI CotI Aumr ivwc ivahI BrjfeI nMU gMdlF df sfg qoVn dIaF jugqF isKf rhI hovy?. ies dOrfn Aus ny ieh vI dwisaf ieQy ieh pwqy bhuq mihMgy hn. jo pwqy supr-mfrikt ivwc pfxI ivwc pey mrqbfnF ivwc imldy hn iksy vI kMm dy nhIN hn asloN body, pqf nhIN kdo ku dy ibhy ku ibhy huMdy hn qy nfly jdoN cOl jF kImF Aus ivwc vlHytIdf hY qF ijLafdf gly hox kfrn tuwt jFdy hn koeI svfd nhIN afANdf zolmf qy XfprwQ bnfAux df. ( zolmf aqy XfprwQ Aus sLpYsLl Kfxy df nF hY jo Auh Acycf sfzy cOh jIaF dy twbr leI bxf ky ilafeI sI) ipwClI vfr Aus ny zfk rfhI ieh pwqy ierfk qoN  mMgvfey sn jo Aus nMU bhuq hI mihMgy Bfa pY gey sn qy qfjLy vI nhIN sn rhy. Aus ny musLkrf ky myry vwl  qwkidaF ieh dwisaf ik hux Aus ny afpxI dUr dI PNYmlI nMU pwqy Byjx dI smwisaF qoN mwukq kr idwqf hY. ikANik Aus nMU hux ieQy hI pwiqaF vflf kfrU df KjLfnf lwB ipaf hY. Auh iewk vfr KuwlH ky hwsI, awj Auh iewk hor Jolf Aus dI afpxI psMd dy pwiqaF df bgYr iksy iJjk qoN pUrI qswlI nfl qoV ky lY geI. Aus dy ichry dI lflI dwsdI sI ik hux Auh ies KjLfny nMU lwB ky ikMnI KusL aqy sqUMsLtL sI.        

 

joigMdr bfT hOlYNz

 

 


zOimink strfAus kfn bnfm ikMg kONg

joigMdr bfT hOlNYz

 

ipwCly idnI dunIaf ivwc  vwzI KLbr Asfmf ibn lfzn dI pfiksqfn ivwc mfry jfx dI sI qy Aus qoN vI vwzI KLbr ieMtrnYsLnl moinitar PMz Xfin ik afeI aYm aYP dy zrYktr zOimink strfAus  kfn dI blfqkfr dy kys ivwc igRPqfrI dI sI. ijs nUM amrIkn puils ny amrIkF ivwco Bwjx lwgy nMU jy aYP ky hvfeI awzy qoN jhfjL ivwco igRPqfr krky jylH ivwc suwt idwqf sI. KLbr df sfr aMsL ieAu hY  inAuXOrk dy iewk hotl ivwc imstr kfn ny Ausy hotl dI 32 sflF kfirMdI jo guanf dysL qoN af ky amrIkF dI nfgirk bxI sI nfl CyV CfV aqy blfqkfr krn dI kosLsL kIqI, Aus ny hotl dI kfirMdI nMU do vfr muwK mYQUn aqy iewk vfr ipwT sihvfs krn leI mjLbUr kIqf. polIs nMUU qihkIkfq ivwc imstr kfn dy sprms dy sYNpl kmry dI kflIn aqy kirMdI dy kwpiVaF qoN imly hn ijs df zI aYn ey tYst kIqf igaf, zI aYn ey tYst dI irport qoN ieh iswD hoieaf ik ieh sprms imstr kfn dy hI sn. afeI aYm aYP dy mwuKI Aus hotl, ijs dy lgjLrI sUt df ikrfieaf iewk rfq df iqMn hjLfr zflr hY ivwc koeI axjFxy mihmfn nhIN sn Auh ies qoN pihlF vI cfr vfr ies lgjLrI hotl dI mihmfn invfjLI kr cuwky sn. KLbr agy kihMdI hY jdoN hotl dI kfirMdI imstr kfn df kmrf sfPL krn afeI qF imstr kfn bfQrUm ivwco alPL nMgy afpxy qny hoey ilMg nfl bfhr afey aqy jLbrdsqI hotl dI kfirMdI nMU afpxy nfl sihvfs krn leI mjLbUr kIqf. kfirMdI ieh imMnqF krdI rhI ik ikRpf krky ieh nf kro jy hotl dy mflk nUM pqf cwl igaf qf myrI nOkrI jFdI rhygI ijs dI mYnUM bhuq hI loV hY, awgo imstr kfn ny ihMdI iPlmF dy ivln sLkqI kpUr vFgMU ieh zfielfg mfiraf qMU iPkr nf kr jOb df, qUM nhIN jfxdI mYN kOx hF . hotl dI kfirMdI zrdI mfrI hux rUhposL hY. Aus dI iewk pMdrf sflF dI DI vI hY. imstr kfn ies mihMgy hotl ivwc ies qoN pihlf vI iqMn cfr vfr rih ky gey sn aqy hotl dI irsYLpsLn ivwc ies bhuq hI mhwqvpurv  pRfhuxy dI iewk KfsL gYst vjo Poto vI lgI hoeI sI. ies KLbr ny sfry sMsfr ivwc snsnI PYlf idwqI. dunIaF Br dy lokF ny imstr kfn nMU hwQkVHIaF ivwc jkV ky jwj dy sfhmxy pysL krn dIaF jIvMq qsvIrF vI tYlIivXn qy vyKIaF aqy Aus dI igRPqfrI dI pirjLnr muvmYNt silp vI aKbfrF ivwc nsLr kr idwqI geI hY. (zI aYs ky` jo ik 62 sfly afeI aYm aYP dy sfbkf tOp mYn df Cotf nF hY) KbrF muqfbk sLkfieq krqf hux zrdI mfrI rUhposL hY. ivwc ivwc ieh KLbrF vI hn Aus nMU pulIs kol blqkfr df kys drjL krvfAux qoN bfad hI pqf lwgf  sI ik Aus nfl jLbrdsqI krn vflf koeI aFm afdmI nhIN hY Auh qF dunIaF df isrkwZ  aqy murfqby vflf aMqrrfsLtrI muMdrf kosL df muwKI hY aqy hux Auh eysy krky zrdI mfrI rUhposL ho geI hY. bury dy Gr qwk jfx vfly pwqrkfrF ny qF Aus dy twbr nUM vI lwB ilaf hY aqy ieh vI jfxkfrI aKbfrF ivwc af geI hY ik zI aYs ky dy bMidaf ny Aus dI gLrIb PYmlI kol BfrI rkm pysL krky blqkfr df kys vfps lYx leI qrly vI kIqy hn. ies BfrI KLbr dy Qwly Ausy idn inAXOrk ivwc iewk ds sflF dI lVkI dy nfl hoey blfqkfr dI KLbr  dwb ky rih geI ikANik pwqrkfr aqy aKLbfr Aus Kbr nMu msfly lf ky dunIaf dy aKbfrF dy pihly pMinaf df isMLgfr nhIN bxf skdy sn aqy nf hI aKLbfr dI ivwkrI vDf skdy sn.

swc aqy JUT df PNYslF afpy adflq krdI rhygI afAu jLrF ies crcq kys nMU bhuq hI inrpwK ho ky GoKIey. imstr kfn apxy iqMn hjLfr zflr idhfVI dy KLrcy vfly sUt ivwc iekwlf hY. hotl dI kfirMdI Aus dy kmry ivwc sPfeI krn jF koeI hor cIjL dyx  afANdI hY. imstr kfn guslKfny ivwc nhf rhy hn aqy acfnk iksy guirly vFg nMgy hI afpny qny hoey ilMg nfl Cfl mfr ky kfirMdI dy awgy ho jFdy hn Aus nMU PVH lYNdy hn DU GVIs vI krdy hn. iewk bfht sfly bMdy ivwc aYnf josL ? ikMnIaF ku ivafgrf kfm AuksfAu golIa Aus ny CwkIaF sn ?. jMglI ikMg kOg aqy  tfrjLn dI cuwkI jyn vFg Auh Aus kfirMdI nMU do vfr muwK mYQUn aqy iewk vfr ipWT sihvfs krn leI mjLbUr krdf hY ?. jy vfikaf hI imstr kfn ny ieh kfrf kIqf hY qF mYnUM ies gwl df koeI duwK nhIN adflq Aus df jLLurm sfbq hox dI sUrq ivwc Aus nMU cOhwqr sflF dI sjLf idMdI hY jF cOhwqr hjLfr sflF dI mYN  pUrf KusL hovFgf aqy amrIkF dy lokrfjL dy sdky jFvfgf ijwQy rfjy aqy rMk ivwc koeI Prk nhIN hY. prqUM gwl ieQy hI nhIN muwkdI.

 mY kwul imlf ky bfrF sfl rYstorYNt df DMdf kIqf hY aqy mYnMU hOlYNz dy knUMn muqfbk ies kMMm leI pVHfeI vI krnI peI sI. ijwQy jIvfxUaF (bYktIrIaf) qoN lY ky ieho ijhy jMglI mfrKory mihmfnF nfl nijwTxf vI isKfieaf jFdf hY. amlIaF BMgIaF dy suBfvF bfry vI jfxkfrI idwqI jFdI hY aqy ieh  qrIky vI isKfey jFdy hn ik ieho ijhy AupwdrI lokF nfl ikvyN inpitaf jFdf hY. hOlYNz dy knUMn muqfbk jdoN koeI hotl df kirMdf jF kfirMdI hotl ivwc rih rhy mihmfn dy kmry ivwc sPLfeI vgYhrf krn jFdI hY qF jy mihmfn kmry ivwc hfjLr hY jF Auh bfQrUm ivwc nhf irhf hY qF POrn vfps af jfdI hY. kfirMdy jF kfirMdI nMU Aus kmry ivwc rih rhy mihmfn dI loV jogI jrUrI jfxkfrI vI idwqI jFdI hY. aFm krky mihmfn ny jy hotl ivwc lMbf smF rihxf hovy qF Aus dI gYrhfjLrI ivwc hI kmry dI sPLfeI kIqI jFdI hY. hotl dy krmcfrI kol Aus kmry dI dUsrI cfbI vI huMdI hY. pMjL qfrf hotl  ivwc jdoN mihmfn dy jfx qoN bfad kmry dI sPfeI kIqI jFdI hY hmysLf do kfirMdy huMdy hn. sPLfeI dy dOrfn kmry df drvfjLf KwulHf rwiKaF jFdf hY ies dy do hI nhIN keI kfrn hn jykr hotl df mihmfn koeI afpxI kINmqI cIjL Buwl igaf hovy qF Aus nMU koeI iewk kfirMdF corI vI kr skdf hY. dUsrf kmry lgjLrI hox dI vjhf nfl vwzy huMdy hn ies krky do kirMdy CyqI kMm inbyV idMdy hn. bfkI hOlYNz ivwc ieho ijhf kys ipwCly vIh sflF ivwc nhIN hoieaf prMqU pury Xorp ivwc kusL sLkfieqF jrUr drjL hn.

hux imstr kfn qy kys clygf, jy kr lfey gey sfry dosL iswD ho jFdy hn qF imstr kfn nMU 74 sflF qwk dI sjLf vI ho skdI hY. ivcfr Xog pRsLn ieh vI hY ies blqkfr df koeI gvfh vI hfl dI GVI nhIN hY. koeI mUvI kYmrF, koeI typirkfrz, koeI Poto, kusL vI nhIN hY. aKOqI blfqkfrI aqy blfqkfr dI isLkfr aOrq dy iekwilaF dy hI ibafn drjL hn ijs ivwc aOrq df dosL hY ik imstr kfn ny myry nfl jLbrdsqI kIqI hY. imstr kfn ies dosL df KMzn kr irhf hY aqy apxI aOrq aqy bwicaF nMU swcf ipafr krn dy aKLbfrF ivwc kIrny pf irhf hY. hux ieh afAuNx vflf smF hI dwsygf ik kOx shI sI aqy kOx glq ?. aFm krky ieho ijhy jLbr-ijnfh dy kysF ivwc aOrq dy ibafn nMU mrd qoN ijsmfnI qOr qy kMmjLor hox dy nfqy swc mMn ilaf jFdf hY jykr koeI vikaf hI puwKqf sbUq jF gvfh nf hovy ?. amrIkF ikhVf pfiksqfn hY ijwQy iewk aOrq nMU afpxy nfl hoey blfqkfr dy cfr mrd csLmdId gvfh cfhIdy hn. 1991 ivwc ieho ijhf vfikaf amrIkF ivwc msLhUr vrlz cNYmpIan muwkybfj mfiek qfeIsn dy sDMrB ivwc Gt cwuikaf hY. zIjLfier vfisLMgtn nf dI aOrq afpxI mrjLI nfl mfiek qfeIsn dy kmry ivwc afANdI hY Aus nfl sihvfs krdI hY qy mgro mfiek qy ieh ieljLfm lf idMdI hY ik Aus ny Aus dI mrjLI dy iKlfPL Aus nfl sihvfs nhIN blfqkfr kIqf hY. adflq ny kMmjLor aOrq dI iQAurI nMU muhry rwK ky mfiek nMU Cy sflF dI sjLf suxf idwqI sI, hflFik ies kys ivwc vI koeI csLmdId gvfh jF jLbr ijnfh dy pwuKqf sbUq nhIN sn. mfiek kihMdf sI ieh JUT boldI hY qy vfisMgtn kihMdI sI ik ieh JUT boldf hY. aKIr adflq kMmjLor aOrq dy hwk ivwc Bugq geI qy qfeIsn nMU 6 sflF leI jylH ivwc suwt idwqf igaf sI. hux ieho ijhf hI kys ieMtrnYsLnl moinitar PMz bnFm afeI aYm aYP dy sfbkf muwKI bnfm PrfsL dI soLsLilst pfrtI dy aihm lIzr jo ik afAuNx vfly smyN ivwc PrfsL dy rfsLtrpqI bxn vfly sn qy lwg igaf hY. ijMnF nMU iksy Qrz izgrI ikRmInl mujLrm vFg afpxy Gr vfps jFdy nMU iksy BgOVy sDfrn aprfDI vFg jhfjL qoN lfh ky hwQkVHIaF ivwc jkV ky jylH ivwc suwt idwqf igaf sI. hux iewk mIlIan zflr dI jLmfnq qy ijMnf icr Aus dy kys df PYNslf nhIN huMdF grfAuz jLIro dy nyVyH iksy sDfrn PlYt ivwc njLrbMd kr idwqf igaf hY. ijs dI rfKI df KLrcf vI imstr kfn afpy Brygf. hux inANU XOrk dy sYlfnIaF nMU sYr krfAux vflIaF bwsF dy rUt bdl ky gfiez Aus iblizMg  kol iljf KVHfANdy hn qy PlYt vwl ANgl krky  bVy cfa aqy AuqsLfh nfl ieh dsdy hn ieQy iewk hotl dI kirMdI nfl blfqkr krn vflf zoimink strfAus kfn njLrbMd hY. ijs qrHF ikMg kOg iPlm ivwc mhFblI ikMg kOg isLMmpfjI, guirly, bnfm bFdr nMU srks ivwc jOhr ivKfAux leI Pfihaf igaf sI aqy drsLkF nMU ivKf ky not kmfey gey sn. DMn hY amrIkF aqy DMn hn ies dy ibjLins mYn.           

                  

 


afpy PfhQVIey qYnMU kOx bcfvy ?

joigMdr bfT hOlYNz

 

 ipCly idwnI pfiksqfn dy ivroDI iDr dy afgUU PjLl Aul rihmfn qy lgfqfr do hmly hoey hn ijs ivwc Aus dy qkrIbn pwcI sfQI aqy aFm lok mfry jf cuwky hn qy drjLnF hI PwtV ho cuwky hn . hYrfnI dI gwl qF ieh hY ik rihmfn sfihb qF Kuwd kwtVpMQIaF dy smwrQk sn jdo pMjfb dy gvrnr slmfn qfsIr df kql hoieaf sI qF rihmfn sihb nyy ies kql nMU iksy hwd qwk jfiejL Tihrfieaf sI ikANik rihmfn sfihb hmysLf hI kwtVpMQIaF dy hmfieqI rhy sn qy hn qy iPr kOx lok hn ies hmly dy ipwCy ijMnF ny Aulty bFs brylI qor idwqy hn,,,,?.

sfzy hmsfey dysL pfiksqfn ivwc iek 17 sflf ividafrQI nUM 'iesLt hwqk' dy dosL ivwc jylH Byj idwqf igaf hY ijs `qy dosL hY ik Aus ny aprYl 2010 ivwc hoey iemiqhfnF ivwc pYgMbr mhuMmd bfry puwCy iek svfl df byiewjLqI Biraf jvfb ilK  idwqf sI. puls ny 17 sflf muhMmd sYNmIAuWlf nuM 28 jnvrI nUM igRPqfr kIqf sI aqy 29 jnvrI nUM jwj ny Aus nUM jylH Byj idwqf sI. hux mnwuKI aiDkfrF dI rfKI krn vfly grwupF df kihxf hY ik ividafrQI `qy lwgy cfrj vfips ley jfx ikAuNik Aus ny iek svfl dy jvfb ivwc jo vI AuWqr iliKaf sI Aus nUM 'iesLt hwqk' vjoN nhIN lYxf cfhIdf. msUm bwcy qoN axjFxpuxy ivwc glqI vI qF ho skdI hY. grwupF df ieh vI kihxf hY ik ieh bVI hI mMMdBfgI gwl hY ik skUl dy aiDafpkF ny ies ividafrQI df kys Tfxy vfilaf nUM dy idwqf. Tfxy vfly drogy df kihxf hY ik Auh ieh nhIN dws skdf ik asl ivwc ies ividafrQI ny svfl dy AuWqr ivwc kI iliKaf hY pr ikRmInl koz 295-sI dy hyT Aus nUM isLkfieq imlx `qy cfrj kIqf jf skdf sI so pulIs ny kfnUMn muqfibk hI swB kMm nbyVy hn. ies Dfrf dy aMdr iksy nUM vI pYgMbr muhMmd dI sLfn ivruwD awp-sLbd kihx `qy cfrj kIqf jf skdf hY aqy ies aKOqI jLurm dI sjLf iswDI mOq qoN Gwt nhIN hY. ies qoN pihlF vI 1995 ivwc iek 14 sfl dy bwcy nUM ieho ijhy hI dosL qihq igRPqfr kIqf igaf sI prMqU jwj afirPL iekbfl BwtI ny bwcy dy anpVH aqy CotI Aumr df hox kfrn brI kr idwqf sI prqUM Aus jwj dI bwcy nUM brI krn kfrn 1997 ivwc adflq ivwc hI hwiqaf kr idwqI geI sI. ieh hflfq isrPL pfiksqfn dy hI nhIN hn, eysy pfiksqfn dy pytoN jMmy bMglfdysL dI hflq vI pMjfbI dI ies khfvq vrgy hI hn aKy qfey dI dI cwlI, mY ikAN rhF kwlI bMglf dysL ivwco afeI ieh iBafnk KLbr kwul-aflm df amnNo-cYn hrfm krn leI kfPI hY, KLbr df sfr aMsL ieAu hY, ipMz sIqlpur dI iewk  14 sfl dI kuVI ihnF aKqr nMU sLreI adflq ny bd-ieKLlfKI dy jLLurm ivwc 101 koVy mfrn dI sjLf suxfeI, bwcI ihnf aKqr 70 koiVaF dy bfad dm qoV geI Aus bwcI df dosL ieslfm dy TykydfrF vloN ieh gLrdfinaf igaf ik Aus dy iksy ivafhy vry bMdy nfl prym sbMD sn, prMqU Aus ivafhy vry bMdy nMU kI sjLf idwqI geI ies df koeI vyrvf nhIN idwqf igaf. ikANik  ieslfmI sLrf dy knMUn muqfbk jy kr iewk aOrq afpxy nfl hoey blfqkfr dI irpot ilKvfANux jFdI hY qF Aus nMU afpxy nfl hoey jLbr-ijLnfa nMU sfbq krn leI cfr mrd csLmdId gvfh cfhIdy hn ho skdf hY Aus bwcI nfl jLbr-ijLnfh hI hoieaf hovy qy ivcfrI cfr mrd gvfh nf Bugqf skI hovy ?.

bwicaF nMU mOq dI sjLf isrP ies nIlI DrqI dy pMj mulKF ierfn, sfAudI arb, pfiksqfn, Xmn, aqy suzFn ivwc hI idwqI jFdI hY. ieh sfry hI ieslfmI dysL hn. ihAumnjL riets vfc nf dI mnuwKI aiDkfrF dI rfKI krn vflI aMqrrfsLtrI jMQybMdI dI irpot muqfbk sfl 2005 qoN lY ky 2008 qwk ienHF mulKF ivwc 32 bwicaF nMU sLjfey-mOq suxfeI geI jo ik aTfrF sfl qoN Gwt dI Aumr dy sn. ienFH bwqIaF ivwco 28 isrP ierfn dysL dy hI sn, do sfAdI arb dy aqy iewk pfiksqfn aqy iewk Xmn df bwcf sI. ihAumn rfiets vfc muqfbk mOq dI sjLf pfANux vfilaF bwicaF dy kqlF dI AuWpr idwqI igxqI asl ivwc ies nfloN ikqy bhuq ijLafdf hY ikANik bhuq sfry kysF dI qF ieh dysL sMsfr BfeIcfry ivwc bdnfmI hox dy zroN BfPL qwk vI nhIN inklx idMdy.

 iesLt-hwqk df knMuUn 1986 ivwc pfiksqfnI qfnFsLfh jrnYl jLIaf-AuWl-hwk vWloN afpxy mulKL qy lfgU kIqf igaf sI qy Aus qoN bfad sNYkiVaF dy ihsfb nfl ies Dfrf qihq (KfsL krky Gwt igxqI BfeIcfry dy lokF qoN jLfqI ikVH kwZx leI jF AunFH dI sMpqI hVwpx leI) lokF nUM igRPqfr kIqf jf cwukf hY aqy jylHF ivwc mwDXugI qrIky nfl sVn leI suwt idwqf igaf hY. 1986 qoN pihlf pfiksqfn ivwc iesLt-hwqk df iewk vI kys suxn ivwc nhIN afieaf sI aqy ipwCly vIh sflF ivwc jdoN df ieh knMUn bixaf hY iewk hjLfr qoN vI AuWpr Gwt igxqI aqy aFm lokF AuWpr ieho ijhy kys drjL kIqy gey hn ijMnF ivwco 70 lokF nMU ies Dfrimk knMUn hyT mOq dI sjLf vI suxfeI geI hY. iesy knMUn qihq hI afsIaf bIbI nUM mOq dI sjLf suxfeI geI sI aqy hux iewk hor ikRscIan afirPL msIh qy PYsLlfbfd ivwc iesLt-hwqk df kys drjL kr ilaf igaf hY. afsIaf bIbI dI ihmfieq krn vfly pMMjfb dy gvrnr slfmn qsIr nMU Aus dy bfzI gfrz vloN hI golIaF nfl CwlxI kr idwqf igaf sI jdoN gvrnr qfsIr dy kfql  mumqfjL kfdrI nMU mujLrm TihrfAux leI adflq ivwc pysL kIqf igaf qF mUlvfdI lokF vloN Aus dI kurbfnI dy hwk ivwc nfhry lfey gey aqy Aus AuWpr PuwLlF dI vrKf kIqI geI sI. Aus qoN CyqI hI bfad Gwt igxqIaF dy iewko iewk mMqrI sLfhbfj BwtI nMU vI iesy dosL qihq afpxI mF dy GroN bfhr inklidaF glI ivwc  hI mUlvfdIaF ny golIaF nfl BuMn idwqf sI qy iPr agly ikafPLy ieh lwgx lwgy, hux vfrI sfbkF mMqrYx sLYrI rihmfn dI hY ikANik ieh bIbI vI kuPr ivroDI Aus knMUn nMU soDx dy hwk ivwc hY ijs qihq iewk sqfrf sfly axBol bflk,  afsIaf bIbI, aqy hjLfrF hI hor lokF nMU jlIl krky jylH ivwc swuitaf igaf hY. sLihbfj BwtI dy kql qoN bfad qF rfsLtrpqI jLrdfrI aqy pRDfn mMqrI XUsP rjLf iglfnI iewk dwm dihsLqgrF dI dihsLq qoN qRihk ky ieh ibafn dyx lwg pey ik kuPLr ivroDI knMUn qF kI ies dI iksy vI Dfrf nUM klm qwk CuhfeI nhIN jfvygI Xfinik ies knMUn ivwc koeI soD nhIN hovygI hflfik iZwzo Auh dovyN vI ies axmnuwKI knMUn nMu soDx dy hwk ivwc sn.

sfzf hmsfieaf dysL pfiksqfn iewk kwtV ieslfmI dysL hY. ijs ivwc 97 pRqIsLq lok ieslfm Drm dy DfrnI muslmfn hn. ijs ivwc suMnI iPrky dI bhuqfq hY. sLIaf muslmfnF dI igxqI pMjL qoN vIh pRqIsLq ikafsI jf rhI hY. do qoN iqMn pRqIsLq aihmdI iPrky dy muslmfn hn ijMnF nMU 1974 ivwc iewk Pqvy muqfbk gYr aqy pwiqq muslmfn krfr dy idwqf igaf sI ijMnF dI vwzI igxqI ivdysLf ivwc jlfvqnI Bog rhI hY. ihMdU iewk kOmf Cy pRqIsLq hn aqy iswKF dI igxqI isrPL vIh hjLfr hY boDI jYnI qF iksy vI igxqI ivwc nhIN hn. iesLt-hwqk vflf knMUn vI qfnfsLfh jrnYl suMnI ijLaf-AuWl-hwk ny hI bxfieaf sI. hux ieh knMUn pfiksqfn dy isafsI lIzrF leI dunIaF Br ivwc nmosLI aqy gly c PsI hwzI vrgf bixaf ipaf hY. pfiksqfn ivwc vsdIaF Gwt igxqIaF leI qF ieh knMUn lyly aqy biGafV dI khfxI vrgf hY ijs ivwc ivwc qfkqvr biGafV msUm lyly nMU Kfx vfsqy sOa bhfny GwV lYNdf hY. piksqfn dy hflfq hfl dI GVI qF pMjfbI dI ies khfvq vrgy bxy pey hn aKy afpy PfhQVeIey qYnMU kOx bcfvy arQfq jy iksy ny ipwCly aMdr vVH ky Gr nMU aMdroN bfhro ijMdry mfr ky Pfhf lY ilaf hovy qF Aus nMU kOx bcf skdf hY.

                         joigMdr bfT hOlYNz

 

 


   afp qF zwubf bfhmxf, jjLmfn vI zoby

                             joigMdr bfT hOlYNz                                        

ipwCly iewkqflI sflF dy afpxy qfnfsLfhI rfj dOrfn muafmr gdfPI AurP kdfPI ny afpxy hI mulKL dI dOlq luwt luwt ky dysLf ivdysLf dIaF bYkF ivwc jmHF krvf CwzI hY aqy bhuq sfry dysLF ivwc Aus dy nFmy-by-nFmy kfrobfr vI cwl rhy hn ijs ivwc Aus df bhuq sfrf ngd pYsF purfxy dusLmx dysL amrIkF ivwc ipaf hY ijhVf ik hux rwPV dI vjfh nfl amrIkF ny PrIjL kr idwqf hY. tfmolI nIdrlYNz  nF dI qyl dI kMpnI nIdrlYNz ivwc hY ietlI ivwc Putbfl dIaF klwbf ivwc gdfPI dy ihwsy hn, aPrIkF ivwc Kfxf dI KudfeI df kfrobfr vI hY aqy ey iewk nf dI aYlmInIAum dI kMpnI afpxy TMzI jMg dy smyN dy imwqr dysL rsLIaF ivwc vI hY. hor vI bhuq sfrIaF dysI-ivdysLI kMpnIaF ivwc Aus dy ihwsy aqy sIr hn. As dI kwul dOlq df ihsfb ikqfb lfAuxf  qF bhuq aOKf hY . lIbIaF qyl dI dOlq nfl mflf mfl dysL hY. lokF dI hflq vI iksy hwd qwk qswlI bKsL sI. pr twbr dI afmdn qkrIbn nO qON ds hjLfr XUro sfl dI sI jo ik bhuq sfry XorpIan dysLf dy brfbr sI. hOlYNz dI iewk khfvq hY iblI nMU vI pihlf ruwK qy cVH ky vyKo ikqy sLyr hI nf hovy?. itAunysLIaF ivwc lwgI ajLfdI dI awg dy PlUhy AuWz ky imsLr nMU luUMhdy hoey hux lIbIaF ivwc Bmk Bmk ky mwc rhy hn. ibwlI vflI khfvq nMU muwK rwKidaF pihlF qf sfrf pwCmI sMsfr cuwp irhf qy jdoN ieh pUrf XkIn ho igaf ik hux ieh mom df sLyr mUafmr afpxy Gr lwgI awg nfl ipWGlx lwg ipaf hY qF pihlF hosnI mubfrk vFg hI Aus nMU nF cfhuMdy hoey vI gwdI Cwzx dIaF qjLvIjf idMdy rhy. gdfPI afpxy nvyN bxy XfrF kol ieh kIrny pfANdf irhf ik jy mY gwdIAN lih igaf qF ieQy al-kfiedf df rfj ho jfvygf. lgfqfr aMdrlf bfhrlf  dbfa pYx dy bfvjUd vI kdfPI AurP gdfPI ny mulKL cO bfhr jfx jF rfj Bfg iqafgx leI afpxy nvyN purfxy XfrF dIaF slfhF Twukrf idwqIaF hn Aultf amrIkF, sxy pwCmI mulKF dy lIzrF AuWpr ieh dosL lfAuxy sLurU kr idwqy ik ierfk vFg amrIkF aqy pwCmI dysL lIbIaF dy qyl BMzfrF qy kbjLf krn dI kosLsL kr rhy hn. hux amrIkF smyq pwCmI dysLf dy srmfeydfrF aqy hiQafrF dy vpfrIaF nMU ieh KMdsLf Kfx lwgf, gwdI nf Cwzx dI vjhf nfl jykr lIbIaF ivwc vwzy pwDr qy KFnfjMgI sLrU ho jFdI hY qF AuhnF dIaF lIbIaF nMU vycy apxy hiQafrF dIaF rkmF zuwb skdIaF hn. kfhlI kfhlI ivwc XorpIaNn kimsLn ny afpxf PNYslf  srbsMmqI nfl pfs krky kdfPI ArP gdfPI nMU izktytrI qoN lFBy ho jFx df cyqfvnI dy idwqI hY aqy nfl hI mulK nMU lokrfj dI lIhy pfAuNx leI cfr mIlIafrzn XUro irjLrv vI rwK ley hn. eysy krky hfl dI GVI qF  gdfPI gOrimMt , Aus dy sfry twbr aqy hor 25 ivsLvfs pfqrF dy Kfqy jo ivdysLf ivwc hn PrIjL Xfin ky brP ivwc lf idwqy gey hn. ieh sfrI rkm 50 mIlIafrzn XUro bxdI hY. afAu jLrf vyKIey qF shI iksny kI kdfPI AurP gdfPI nMU vyicaF

2004, jdoN qoN aKOqI sMsfr BfeIcfry bnfm amrIkF dI slfh nfl lIbIaF nMU hiQafr vycx dI pfbMdI cwukI geI hY iekwlI XorpIan XunIan ny hI 834,5 mIlIan XUro dy hiQafr gdfPI nMU vycy hn. iewkly sfl 2009 ivwc hI eI XU ny 344 mIlIan dy hiQafr lIbIaF   arQfq muafmr kdfPI nMU splfeI kIqy sn. hyTf tOp pMj XorpIan dysLf dy krmvfr hiQafrF dy kIqy sOdy hI ieh dwsx leI kfPI hn ik lIbIaF brUd dy sOdfgrF leI ikwzI vwzI aqy aihm mMzI hY.

 dysL             vycy hiQafr XUroaF ivwc

ietlI           276,5 mIlIan

PrFs            210    mIlIan

ieMglYz (g b) 119    mIlIan

jrmnI           83,5  mIlIan

aqy icwVHI dy phuMcy ijwzy muLlK mfltf ny 80 mIlIan XUro dy hiQafr lIbIaF nMU vycy hn.

iewkly sfl 2009 ivwc, ietlI ny 108 mIlIan XUro dy jMgI hYlIkptr aqy hor jMgI smfn kdfPI nMU vyicaf hY. 80 mIlIan dIaF qF iekwlIaF rPlF hI sn jo mfltf bnfm ietlI ny hI vycIaF sn. 43 mIlIan df ielYktroinks df smfn ijs ivwc jI pI aYs vrgy KojLI jMqr vI sn, jrmnI ny vycy sn. 80 mIlIan dy jMgI jhfjF df sOdf qF iewkly PrFs ny hI 2008 ivwc mfiraf sI.

amrIkF vwloN ajy vI lIbIaF nMUL afpxy dysL co hiQafr vycx dI pfbMdI hY. cIn aqy rsLIaF vI kdfPI ArP gdfPI nMU coKF jMgI smfn vycI bYTf hY. svIzn dI iewk Koj sMsQf aYs afeI pI afr afeI ny icwty rUs lYNz nUM ajy ipwCly hPqy hI gdfPI nMU hiQafr nf splfeI krn dI icqfvnI idwqI hY. ajy gdfPI dy ietlI dIaF hor jMgI byVy aqy jMgI hYlIkYptr  bxfAux vflIaF PYktrIaF nfl sOdy awD ivcfly pey hn. brqfnIaF gdfPI leI awQrU gYs aqy rbV dIaF golIaF dIaF KypF iqafr krI bYTf hY qy ivwcoN afh KfnFjMgI  bnfm lIbIaF dy lokF vwloN iewkdm hI kwC cON mUMglf kwZ mfrn  vflf mhOl bx igaf hY.

XorpIan XUnIan vI 50 mIlIan XUroaF df jwgf-tYks muafmr gdfPI nMU aPrIkF qoN BuwK nMg dy mfry Xorp ivwc vVHn vfly  sLrnfrQIaF nMU  (ipwTU lwgy POjIaF vFg) vfps jYsy Qy krn leI BrI bYTI hY. ies kMm leI gdfPI ny XorpIan XUnIan qoN 7,77 trIlIan XUro mMgy sn ies gwl df koeI vI vyrvf nhIN imldf ik sOdf ikwQy ku twutf sI.

         asl ivwc awj kwlH arbF ivwc lokrfjI df buKfr jLorF qy hY. ies awDI rfqy  afey sunfmI Bucfl vrgIaF lok lihrF dy AuTfx ny amrIkF aqy pWCmI dysLF nMU BNOcwky kr ky rwK idwqf hY. AuhnF awgy swp dy mMUh ivwc kohV ikrlI jy Auh Kfvy kohVI, Cwzy  klMkI vrgI siQqI ilaf KVHI kIqI hY. sfry arbF, sxy pfiksqfn qwk amrIkF aqy pwCmI srmfeydfr muLlKF dy sbMD AuQoN dy qfnfsLfhF nfl rhy hn aqy hfly vI hn. hux qwk Auh ies nIqI qy cldy af rhy sn awK Xfr vwl aqy hwQ kfr vwl Xfin ik qfnfsLfh jF lokrfj, ies nfl bfxIey pwCmI srmfeydfrF hiQafrF, kfrF aqy nfrF dy vpfrIaF nMU koeI Prk nhIN pYdF ijMnF icr AunHF df jMgI sOdf qy aqr Pulyl ivwkdf rihMdf hY. qyl dI splfeI vflf nfVUaf nhIN kwitaf jFdf, aqy Dfry hoey munfPy pUry huMdy rihMdy hn. ajy kwlLH dIaF gwlF hn gdfPI amrIkF aqy pwCmI mulKF df nMbr iewk dusLmn sI ierfk dy nflo nfl lIbIaF nMU vI mlIafmyt krn dIaF DmkIaF idwqIaF jf rhIaF sn qy hr iksm dIaF afriQk aqy sYink pfbMdIaF lIbIaF AuWpr lgfeIaF geIaF sn. iPr kdfPI AurP gdfPI hOlI hOlI pwCmI mulKF df bIbf puwq bx igaf Aus  nMU cflHI sflf bafd ietLlI ny pUry snmfn smyq lfl pwtI ivCf ky POjLI bNYzf nfl Aus df svfgq kIqf aqy TrkI ietflIan lIzr islvo bYrluskonI ny pUry cFa nfl afpxy purfxy rkIb nMU jwPI pf ky Aus df aqy Aus dy nfl afeIaF cflI kvfrIaF bfzIgfrz kuVIaF df grmjosLI nfl svfgq kIqf. Aus df ieslfm bfry lYkcr suxn vfsqy ietlI dIaF pMj sOa, sqfrF sflF qoN lY ky pYNqI sflF dIaF jvfn kuVIaF df iekwT kIqf igaf. bfad ivwc ieh Byq KwulHF ik hr iewk kuVI nMU  swT XUro idhfVI qy ilafdf igaf sI. aPrIkF dy do sOa rfijaF dy iekwT ivwc rfijaf df rfjf ikMg aOP df ikMgs dI AupfDI nfl  gdfPI nuM invfijLaf igaf. jI aWT dy smfgm ivwc rom ivKy gdfPI nMU zYlIgyt dy qOr qy swidaf igaf. gdfPI dy puwq  sLLfied AUl ieslfm gdfPI dy kihx vFg, pWCmI mulKL sxy amrIkF jdoN koeI qfkq vr hY qF Aus sfhmxy ibwlI vrgf ivhfr krdy hn qy jwd Auh qfkqvr huMdy hn qF sLyr vrgf ivhfr krdy hn. lokrfjL dy aKOqI TykydfrF afpxI jMgI DONs aqy ieMport kIqf zMzyy dy jLor nfl lokrfjL ierfk aqy aPgfnsqfn ivwc lfgU krvfAux leI sfrf jLor lf ilaf hY. pr nqIjf lgfqfr POjLIaF aqy lokF dI mOq qoN vwD kuJ vI nhIN inkilaf. ZzorF ieho ipwitaf uigaf sI asIN iehnF mulKf ivwc lokrfjL aqy brfbrqf leI aqy pRyqF vrgy dihsLq grdF df quKLm imtfAux Kfqr afpxy kINmqI POjLI jvfn kurbfn krvf rhy hF. arbF dy kusL afpxy dsqUr hn pwCmI qrjL dy lokrfj dy mfieny sLfied AunHF nMU kdI vI hjLm nhIN ho skdy?. pwCmI srmfeydfr mulKL hmysLf dorMgI Kyzdy rhy hn qy hux vI Kyz rhy hn. hux vI XU aYs ey aqy eI XU ajy qwk ieh PYNslf nhIN kr sky ik lIbIaF ivwc idno idn bx rhy KfnFjMgI vfly mhOl nMU rokx leI kusL krnf hY jF nhIN. bYTkF bYTdIaF hn qy by-iswtf bgYr iksy Tos PYNsly ley qoN AuWT KVHdIaF hn. Auh ajy vI qyl vyKo qyl dI Dfr vyKo dI nIqI qy cwlH rhIaF hn. gdfPI AurP kdfPI ny iksy vI kImq qy gwdI Cwzx qoN nFh kr idwqI hY ies df mqlb hY KfnFjMgI avwC brkrfr rhygI, jy KfnFjMgI lMby smyN leI brkrfr rhygI qF lIbIaf aPLgfnsqfn dy rsqy pY jfvygf jy lIbIaF aPgfnsqfn dy rfhy pY jfvygf qF pwCmI Xorp aqy hor jMgI smfn vycx vfly dysLF dIaF krnl gdfPI vrgy GoVy qy lfeIaF rkmF zwubx df Kqrf hY. iPr hflfq qyl Kfqr kIqy  Ksm dI Aus svfxI vrgy vI bx skdy hn ijs dI ivafiKaf pMjfbI dI ieh khfvq krdI hY aKy qylI vI kIqf qy qyl KuxNo vI suwkI rhI qy jF iPr jMgI smfn dy vpfrI ieh kIrny pfANdy suxy jfxgy afp qF zwuboN bfhmxf jLjmfn vI zoby.

joigMdr bfT hOlYNz

 


styt aOP df XorpIan XUnIan, bnfm gol morI ivwc cOrs ikwlf.   

joigMdr bfT hOlYNz

 

                            

ipCly idnI XorpIan kimsLn dy cyarmYn imstr jos mfnUal brfso ny XUnIan dy iejlfs ivwc afpxf BfsLn surU kridaF XorpIan XUnIan nMU amrIkf dy cuxy hoey rfsLtrpqIaF dI qrjL qy styt aOP df XUnIan kih ky afpxI qkrIr sLurU kIqI. Aus dy BfsLx dI rONa qoN ieAN mihsUs huMdf sI ijs qrFH Auh sfry XorpIan lokF df votF pf ky brfk Aubfmf vFgU cuixaf hoieaf rfsLtrpqI hovy ?. ies amrIkI nkl qy sLohdypx nMU AuQy bYTy bhuq sfry dysLF dy afpo afpxy dysLF ivwcoN cux ky XorpIan pfrlImYNt leI Gwly pfrlImYNt mYNbrF ny bhuq hI hYrfnI aqy isLdwq nfl mihsLUs kIqf, awgo XorpIan XUnIan dI pfrlImYNt df awDf hfl KflHI vyK ky brfso ny pfrlImYNt dy zispln aqy jfbqy nMU sKqI nfl lfgU krvfAux leI gYr-hfjLr mYNbrF nMU jLLurmfny krn dI qjLvIj rwK idwqI. ijs qy hOlYNz dI grIn pfrtI dy pfrlImYNt mYNbr imstr aieknhfAut ny ieAN itwpxI kIqI ieh qF Auh gwl hoeI ijs qrFH asIN iksy prfiemrI skUl dy nf smJ bwcy hoeIey, nf ik afpxy dysL dy lokF vwloN cuxy hoey nuMmfiedy?.

asl ivwc purqgfl dy ies crvMjF sfly purfxy kfmryz aqy dUjI vfr cuxy gey XOrpIan kimsLn dy cyarmYn jnfb brfso aqy Aus dy CwbI hor joVIdfrF nMU XorpIan XUnIan dy zispiln aqy vkfr df zfhZf iPkr hY. hflFik afpo afpxy dysLF dy msilaF AuWpr Auh iewk dUjy iKLlfP KUb krfrIaF itwpxIaF krdy hn qy afpNo ivwcI cuMJ phuMcy vI aVfAuNdy rihMdy hn. Auh afpxy jfxy sfrI dunIaF leI iewk rol mfzl bxnf cfhuMdy hn. brfso df ieMj ivhfr isrP amrIkf dI nkl mfqr hI hY knMUnI qOr qy XorpIan kimsLn aqy ies df pRDfn isrPL ivKfvy leI icwty hfQI hI hn aslI qfkq qF sqfeI mYNbr dysLF dIaF srkfrF kol hI hY. brfso dI qfkq df Gyrf vI ieh srkfrF hI insLcq krdIaF hn. ipCly sLYsLn ivwc strfsbrg ivwc XunIan dy mNYbr dysLF dy nuMmfieidaF ivwc ieh kfnfPUsI cldI rhI sI jykr agy BivsL ivwc eysy qrFH hI mMdI df BUq Xorp qy mMzrFAudf irhf qf XUnIan dy iekwT AuWpr hI svflIaF insLfn lwg jfvygf. XorpIan XUnIan dy sqfeI dysLF dy lIzrF dy vI qkrIbn iqMn DVy bxy pey hn. pI afeI jI aYs mqlb purqgfl, afierlYNz, grIs aqy spyn. ies grup dI afriQkqf nMU TuMmxf dyx leI XunIan ny mIlIafrzn XUro ajy qfjy hI Joky hn. iewk grup sfbkf kOminsLt mulkF, jo nvyN nvyN hI XunIan dy mYNbr bxy hn, df bxdf iPrdf hY. ieh dysL ies mMdy dI mfr Jwlx leI iewk vwKry afriQk pYikt mMg kr cuwky hn. asl ivwc ijafdf Bfr amIr mYNbr dysLF jrmnI, PrFs, hOlYNz, bYljIam, ieMglYNz AuWpr hI pY irhf hY. ipCly akqUbr ivwc jrmnI dI cFslr ieMgy mYrkl aqy PrFs dy pRDfn inkols srkojI ny zIPfltr mYNbr dysLf df isLkMjF kwsx leI afps ivwc iewk smJOqf kIqf hY ijs nMU itwcr nfl mrkojI smJOqf vI ikhf jFdf hY. asl ivwc XUnIan dy afriQk pwKo qwkVy aqy mfVy mYNbrF ivwc pfVf idno idn vwDdf hI jFdf hY. mfVy Brf pfrlImYNt dIaF bihsF ivwc Gwt hI hfjLrI lvf rhy hn qy ijhVy afANudy hn Auh bihsF ivwc isrP srIrk pwKoN hI hfjLr huMdy hn nf ik idmfg pwKoN. Auh bYTY AubfsIaF mfrdy rihMdy hn qy mrkojI hoxf vwloN ley PYsilaF AuWpr GuwgI mfr qy ibwl pf ky afpo afpxy mulkF nMU AuWz jFdy hn. ies mMdvfVy ny mfVy aqy qwkVy dysLF dy mYNbrF ivwc hor vI spwsLt lLkIr iKWc idwqI hY. XorpIan XUnIan dI sFJ AuWpr mYNbr dysLF dy nfigrk vI koeI bhuqf ivsLvfsL nhIN krdy, lok afpxy afp nMU afpxy dysF dy isafsI lIzrFL aqy srmfeydfrF vwloN axBol hI bgYr puwiCAuN XUnIan nMU vyicaf mihsLUs krdy hn. jy XUnIan dy sMKyp ijhy ieiqhfs AuWpr njLr mfrIey qF ieh sihjy hI aihsfs ho jFdf hY ik ieh XUnIan afm Xorp dy lokF vwlo afpxI mrjLI nfl kIqf igaf iekwT nhIN sI sgo ieh Xorp dy Cy snaqI dysLF dy koly aqy lohy dy vpfrIaF vloN afpxI sOK leI kIqf igaf iewk Kfls afriQk gwT-joV sI. ies df muwZ 1950 ivwc pYirs sMDI qoN bwJf sI. 1958 ivwc ietlI dI rfjDfnI rom ivwc Cy dysLF dy  vpfrIaF ny eIst ieMzIaF kMpnI dI qrjL qy iewk afriQk smJOqf kIqf, jo rom smJOqy dy nF nfl jfixaf jfdf hY. Aus qo bfad lgfqfr ies sMG dIaF nIqIaF ivwc loV muqfbk prIvrqn huMdy rhy qyy ies dy mYNbr dysLF dI igxqI ivwc vI bVOqrI huMdI geI. 1993 ivwc hOlYNz dy sLihr mfsqirk dI sMDI duafrf ies dI awj dy aDuink ivDfn dI nINh rwKI geI qy 1997 ivwc purqgfl dy sLihr ilsfbon dI sMDI muqfbk ies dy ivDfn nMU mfnqf dy idwqI geI aqy mYNbr dysLF dy Klkq AuWpr lfgU kr idwqf igaf. hux qwk lgfqfr XUnIan dy hwk ivwc DMUafDfr prcfr krn dy bfvjUd vI mYNbr dysLf dy iekvMjF prsYNt nfgirk awj vI XorpIan XUnIan dy iekwT dy iKlfPL hn aqy AunMjf prsYNt hwk ivwc hn. vwKo vwK dysLF dy bhuqy lok ieh mihsLUs krdy hn ik ieh gwT-joV AunHF dy dysLf dI pRBUswqf leI cMgf sLgn nhIN hY. Auh ajy vI iewk sFJI soc XUnIan dy hwk ivwc nhIN bxf sky. bhuqf XkIn Auh afpxIaF srkfrF AuWpr hI krdy hn iesy krky ipClIaF XorpIan XunIan dIaF coxF aqy sFJIaF aMqrrfsLtRI isafsI pfrtIaF ivwc lokF Gwt hI AuWqsLfh ivKfieaf sI, isrP cflI prsLYt lok hI votF pfAux gey sn. afpo afpxy dysLF dIaF coxf ivwc ieh bYromItr awsI qoN nwby prsLYt qwk phuMc jFdf hY. ipClIaF XUnIan dIaF coxF ivwc bhuq sfry AumIdvfr ijwqy vI Auho sn jo mUl rfsLtr vfdI sn qy XUnIan dy iewkT dy iKLlfP sn. vwK vwK dysLF dy lok ieh BYa mihsLUs krdy hn ik ieh eI XU nf df vwzf dYNq AuhnF dy siBafcfrF dIaF ivlwKxqfvF, rsmNo irvfjF ,bolI aqy kdrF kImqF nMU ingl jfvygf. Auh ajy vI dUr dy irsLqydfr nflo nyVHy dy gvFZI ivwc ijLafdf ivsLvfsL krdy hn. AunHF leI idwlI dUr hY dy muhfvry vFg brsl ajy bhuq dUr hY.

       27 dysLF dy vwK vwK bolIaF aqy BFq BFq dy vwKo vwK siBafcfrF vfly lokF leI eI XU pfrlImYNt dI iswDI qy pfrdrsLI kfrvfeI ivKfAux leI 6500 tYlIivXn cNYnl hn. hjLfrF hI ryzIA sLtysLn nflo nfl qrjLmf krky apo afpxy mulkF dy lokF nMU jfxkfrI muhweIaF krvf rhy hn. tnF dy tn kfgjL nflo nfl AulQfAuxy pYNdy hn. aOn lfien ieMtrnYt AuWpr nflo nfl duBfsLIey qyjLI nfl AuNglF kI-borzF AuWpr tpfeI jFdy hn, prMqU iPr vI bhuq sfry sMLky, mwqByq aqy ax-sulJy svfl rih jFdy hn. iewk BfsLf, iewk kOm, iewk klcr dy Dfgy ivwc sfry Xorp nMU prox leI sLfied ajy sO sfl hor cfhIdf hY brsLqy ik XUnIan AudoN qwk shI slfmq rhy ?.  BivsL df AUT iks krvt bYTdf hY ies df ikafPLf koeI vI nhIN lf skdf. ipClI sdI ivwc sovIaq sMG dy twutx dI imsfl ny dunIaF Br dy lokF nMU hYrfn prysLfn kr ky rwK idwqf sI. vyKx vfilaF leI ajIb mMjLr sI ieh, iewk pfsy qF sovIaq XUnIan KyrUM KyrUM ho rhI sI qy dUjy pfsy do ihwisaF ivwc vMizaf jrmnI lohy dy prdy lMgfr ky qy kMDF Zfh ky iekwTf ho irhf sI. sMsfr ienklfb df supnf lY ky cwilaf soLsLilst-kNYp swqr sfl bfad vI ryq df mihl hI sfbq hoieaf sI qy dunIaF Br dy mjLdUrF dy brfbrqf vfly suPLny ies dy mlby Qwly dwby gey sn. iewk iswky, KwulHy vpfr aqy bfzrF qoN kMtrol cuwk dyx nfl hI qF sfrI gwl bx nhIN jfxI. aYnNy sflF bfad bfhrlI dunIaF nMU vI ies sMG bfry ajy bhuq hI Gwt jfxkfrI hY. hor qF hor sfbkf amrIkI pRDfn jOrj zblXU busL dI jfxkfrI Xorp bfry ikMnI hfsohIxI aqy jLihnI gLrIbI dI hwd qwk hY, imsfl dy qOr qy jOrj busL dI jUMzI df Xfr brqfnIaF df sfbkf pRDfn mMqrI tonI blyar afpxI aftogrfPI ivwc ieAuN ilKdf hY. jOrj busL bYljIam dy Aus smNy dy pRDfn mMqrI imstr goie iPrhoPstwz nMU iblkul hI jfxdf pihcfxdf nhIN sI. iewk imlxI dorfx mNY pRDfn mMqrI imstr goie dI jfx pihcfx busL nfl krvfeI qy nfl ieh vyrvf vI idwqf ik bYljLIam awj kwlH sfzI sFJI XunIan df cyarmYn hY. busL ny hYrfn ho ikhf sI kI qusI hux bYljIam,  Xorp nMU clfAux vfsqy cux ilaf hY ?.

ajy qF XUnIan nMU sMsfr dy nfgirkF dy isrF ivwc hI pwkf QF bxfAux leI kfPI vkq lgygf. vwK vwK dysLF dy nF qF sMsfr dy bfisLdy jfxdy hn prMqU XorpIan XUnIan kI blf hY ieh ajy awDI dunIaF nUM ielm nhIN hY. XU zI aYs aYs afr (purfxf sovIaq sMG) XU ky, XU aYs ey, ieQoN qwk XU ey eI qwk dy nF nMU dunIaF dy bhuqy lok jfxdy hn pr eI XU iks cIjL df nF hY ies nMU sMsfr BfeIcfry ivwc msLhUr huMidaF ajy vkq lwgygf nf ik jos mfnUal brfso dy brfk AubfmF dI qrjL qy eI XU nMU styt aOP df XUnIan kihx nfl hI gl bx jfvygI .

             isafxy buDIjIvI aqy Xorp dy isafsI mws rwKx vfly lok XUnIan dy BivsL nMU ajy vI sLwk dI njLr nfl vyK rhy hn. amrIkF df iewk isafsI isafxf imstr cfrls kupsn qF XUnIan dy iewkT nMU huxy hI mVHIaF dy rfh ipaf grdfn irhf hY. Aus df mwq hY ipwCly pMJqr sflF qoN swB qoN iBafnk afriQk mMdvfVf jy ieAN hI cldf igaf qF ieh XunIan dy iekwT nMu ipClKurIN qor dyvygf.  lokF dI mrjLI qoN ibnf kIqf igaf ieh eI XU arQfq XorpIan XUnIan vflf iekwT hfl dI GVI qF gol morI ivwc cOrs ikwlf Tokx vflf qjLrbf qy aiBafs hI sfbq ho irhf jfpdf hY.

                         joigMdr bfT hOlYNz

 

 


kivqfvF jwsI Kflsf dIaF.

joigMdr bfT hOlYNz

mYnUM kivqf bfry koeI bhuqI smJ nhIN hY prMqU mYN kivqfvF pVHdF jrUr hF. iswDI sfdI aqy lok muhfvry vflI kivqf jrUr myry mohty zmfg dy Kfny pY jFdI hY. mIzIaF pMjfb ivwc Cwpdy kvIaF ivwcNo sWB qoN vwD mYnMU jwsI Kflsf dIaF kivqfvF ny pRBfvq kIqf hY. jwsI nMU mYN pihlI vfr ipwClIaF grmIaF ivwc mIzIaF pMjfb vwlo  krvfey sfvn kvI drbfr ivwc kivqf gfANudy nMU suixaf qy vyiKaF sI. kvI drbfr qoN dUsry idn svyry cfh pIidaF jwsI Kflsf srdfr moqf isMG hoxf nfl iswK PLlsPy aqy Kflsqfn bfry bihs kr irhf sI. moqf isMG aqy inrml kMDflvI jwsI nMU TrMmy nfl Aus vwloN puwCy jFdy svflF df jvfb dy rhy sn, ivwc ivwc bldyv bfjvf afpxf kYmrF cuwkI sfiraF nMU qINaf dy progrfm ivwc sLfml hox leI huwJF mfr irhf sI. pr bihs ivwc Psy bMdy AuWTx df nF hI nhIN lY rhy sn. aKIr bfjvF vI cfh df kwp lY kY AuQy hI bYT igaf. gwl kwlH dy progrfm qoN cldI hoeI do dosqF dI nok Jok qoN huMdI hoeI ryzIAu dy progrfmF nMU cldy rwKx aqy rutIn ivwc ryzIAu qy hfjLrI lvfAux dy vfady nfl muwkI. bldyv, imwqr kvI jwsI dI kivqf df purfxf murId hY. bldyv isMG bfjvf qy jwsI Kflsf dovyN kflj smyN dy purfxy kwiChrIey Xfr hn. Aus svyr bldyv ny jwsI dI kivqf bfry bhuq hI bybfk itwpxI kIqI sI . Xfr af dfVI vyK, mY vI rwKI hY, ies df mwqlb ieh nhIN ik mY dIn dunIaF aqy afpxIaF ipafr dy PlsPy bfry sfrIaF hI BfvnfvF nMU Drm dy tokry ivwc pfky Bory ivwc dwb afieaF hF. Xfr qUM bhuq vDIaF kvI ey, qyry ivwc bhuq sMBfvnfvF hn cyqy kr afpxy kfljL dy idn, Xfr anMdpur vI TIk hY kuwC afpxy bfry, kuwCL ipafr aqy dunIaF dy klHy klysL bfry vI ilK. jwsI afpxy juMzI dy Xfr bldyv dI dlIl nfl sLrimMdf  ijhf hoieaf sihmq sI. Aus ny afpxy imwqr dI gwl nMU lwgdf sI afpxI pwgVI dy lVH nfl bMn ky pwg idaF pycF ivwc sMBfl ilaf sI qy awgy qoN hr ivsLy qy ilKx df vfadf vI kIqf sI. afpxy ipMz vfps jfx lwigaf jwsI ny afpxI cfr cuPyirAuN PwtV hoeI mrsLrI gwzI nMU imwqrF dI ivdfeI dIaf tFcF ivwc bYk krdy smyN bfjvy dI kMD nMU iewk vfr Pyr PwtV kr idwqf sI. QF QF qoN icwbI hoeI gwzI ivcfrI dy ikwQy iewk hor icwb pY igaf sI Kflsy nUMu ies dI koeI prvfh nhIN sI. mYnUM ieh nIlI pwgVI aqy lMby krV brVy drsLnI pRkfsL kIqy dfhVy sfhb vflf sLfier idwlcsp lwigaf sI. iPr mY lgfqfr jo vI jwsI dI kivqf mIzIaf pMjfb ivwc CwpdI jrUr ingfh mfrdf. jwsI nMU kivqf ivwc  afpxy idl dy vlvly kihx df vwl hY. iewk vMngI afpxy gurU nMU smrpx dI vyKo.

sohxy sLihr anMdpur siqgur dy,
ikqy mYN glIaF df roV huMdf !
isroN sMgq lMGdI swiqgur dI,
qy mYN TokrF dy nfl Bor huMdf !
crnF dI DUVI bx jFdf,
lwg jFdf qy kuJ hor huMdf !
swiqgur dIaF qlIaF cuMm lYNdf,
koihnUr vI nf myrf joV hMdf !

jwsI kol kivqf kihx df afpxf ZMg hY . Dfrimk kivqf nMU jy jrF ku lfBy vI rwK ilaf jfvy qf kuwLC kivqfvF jo Aus dIaF mIzIaF pMjfb qy peIaF hn kfbly gOr hn. ijs qrF a-hIr, ieh iewk afpxy hI ZMg dI nvyklI kivqf hY. vfirs sLfh dI hIr ivwc ieho ijhIaF hI mwqf hIr dI mF hIr nMU dyNdI hY. ipAu dfdy dI iewjLq df vfsqf vI iesy qrF hI hIr dI mfqf hIr nMU pfANdI hY. vfrsL dI hIr hr cIjL nMu vMJ qy tMg ky rFJy Xfr nMU byilaf ivwc imlx jFdI hY. prMqU vfrsL aqy jwsI ivwc Prk hY vfrs hIr nfl hmdrdI rwKdf hY. Auh hIr nMU iesLk dIaF alfmqF qy KwqiraF bfry mwqF dy ky vI aKIr hIr qy rFJy dy ipafr dy hwk ivwc KlodF hY. prMqU a-hIr ivwc jwsI vfrsL sLfh dy iblkul dUsry isry qy Kloqf hY. jwsI hIr qy rFJy dy nhIN sgo Aus dy mF bfp aqy AunHF vlo shyVy Aus dy pqI sws sOhry ieQoN qwk hux qwk dy mhF KLlnfiek kYdNoN lMgy dy hwk ivwc vI hfa df nfhrf mfrdf hY.

aMmVI dI DI suKF lwDI,
iPrdI ikAuN byly ivwc BwjI !
qUM hIry BYxF BrjfeIaF,
ibbqf dy mUMh kfhqoN pFeIaF!
bfbl dI ikAuN pgVI rolyN,
cfcy nUM ikAuN kYdoN bolyN !

ieh bfby jwsI dIaF a-hIr bnfm awj dIaf hIrF nMU slfhuqF hn. cMgF huMdF hIr qoN a-hIr nF rwKx dI bjfey ies kivqf df kvI koeI hor nF rwKdf. asIN jrmn bnfm almfnIaF dysL ivwc rihMdy hF. ijwQy aOrq mrd dy ipafr nMU sfry smfj dIaF kdrF kImqF imxn vfly gjL dy pihly nMbr qy rwiKaf jFdf hY. agr iksy jrmn gory jF afpxy hI ieQy jMmy bwicaF nMU hIr rFJy df ikwsf suxfeIey qy Aus ikwsy bfry sYNtImYNtl ( Bfvuk)ho ky gwl krIey qF pihlF Auh sfzy vwl iDafn nfl vyKdy hn qy iPr swjy hwQ dI pihlI ANgl swjI puVpuVI qy rwK ky GuMmf idMdy hn. prMqU iPr vI iksy lok cricq imwQ pRym khfxI nMU afpxy qrIky nfl pRBfsLq krn df jwsI df afpxf hI njLrIaF hY.

 qUM Pul bxky mihk iKlfr,
dws kI lYxf bxky Kfr ! qUM Pul bxky mihk iKlfr,
dws kI lYxf bxky Kfr !
duK vMzf qy KusLIaF vMz,
nykI bIj vizaFeIaF CMz !
hws Kyzky vkq gujfr,
qUM Pwul bxky[[[[[[[[[[[[[[[[[[
soc ivcfr aqy QoVf bol,
kr iensfP qy pUrf qol !
qyrf jws gfvy sMsfr,
qUM Puwl bxky[[[[[[[[[[[

ies kivqf ivwc bfby buwLlHy sLfh dIaF kfPIaF dy JfAuly pYNdy hn. afpxI gwl kihx leI ZwukvNy sLbd kvI kol hn qy bIVn df vwl vI hY. ijwQy kvI hIr nMU myhixaF vrgIaF slfhuqF idMdf hY AuQy Auh mF bolI qoN by-mwuK hoieaF pMjfbIaF nMu vI afpxI kivqf ivwc afVy hwQI lYNdf hY. afAu aglI vngI vyKIey
bymuwK hoieaf mF bolI qoN,
dunIaF qoN bymuwK hovyNgf !
Nnf koeI afvy nf koeI jfvy,
vFg AujfVIN ruwK hovyNgf !
ibnF jVoN arsLF ivwc AugyN,
amr vyl ijAuN cuwk hovyNgf !
jy nf hoieaf mF afpxI df,
ikMJ iksy df puq hovyNgf !

mYnMU nhIN pqf jwsI dI koeI kivqfvF dI ikqfb vI CpI hY ? jy nhIN CpI qF ies pfsy KflsLf nMU jrUr qrwdq krnf cfhIdf hY. lwgdf hY jwsI lMmy smNy qoN  afpxy vwloN sONk nfly shyVy ies jrmn dysL ivwc rih irhf qy vDIaF kfrobfr vI clf irhf hY, jrmn hux Aus dI krm-BUmI vI hY qy ho skdf hY mrn-BUmI vI hovy ?. hux ieh dysL kvI leI prdysL nhIN hoxf cfhIdf. jy jwsI leI pMjfb jMmx BONie hY qF jwsI dy bwicaF dI ieh jrmn dysL jMmx BNOie hY. mYN AumId krdf hF jwsI dIaF aglIaF rcnfvF ies dysL ivwc rih rhy hr vMngI dy bfisLidaF bfry vI hoxgIaF, nf ik blbIr isMG bnfm jwsI Kflsf df ieho ijhf Jorf.

prdysF ivwc jIAUx BogxIN pY geI ey,
mOq sfhmxy ijLMdgI ipwCy rih geI ey.
mYN hwQIN vkq shyVy kd Gr prqFgf,
ZUMZFgf Eh ichry jd Gr prqFgf.

mYN rotI dy iZwz ivwc hsqI pf idwqI,
hux pCqfvF ikMnIN ssqI pf idwqI.
inglLI geI sFJ svyry jd Gr prqFgf,
ZUMZFgf Eh ichry jd Gr prqFgf.

                          joigMdr bfT hOlYNz

 


iewk sI cmkIlf      

joigMdr bfT hOLlYNz

       cor dy BulyKy sfD kwuitaf igaf

       nI muMzf hwQf c lutkdf afvy.

ipMz mihspur. idwn awT mfrc 1986 df hY. jlMDr nyVy ies ipMz ivwc iewk ivafh df sfhf hY. dUroN dUroN lok qur ky, sfieklF, trYktrF trflIaF AuWpr ies ivafh qy lwgx vfly aKfVy nMU suxn vfsqy huMm huMmf ky phuMc rhy hn. aKfVf dupihr dy do vjy qoN bfad lwgxf hY. Pwgx cyq dy idn hox krky iksfn awj kwlH ivhly hn. ivafh vflf Gr KyqF ivwc hox krky Gr dy cfr cuPyry iswitaF qy afeIaF kxkF qy sroN dy pIly PuwlH kosI kosI Duwp ivwc kmfl df njLfrf pysL kr rhy hn. kxk dy KyqF ivwc kwZIaF AlIaF ivwc KVI sroNH dy PwulH ieAN lwgdy hn ijs qrFH kuwdrq ny hry iswitaF AWupr pIly bdfny rMgy inwky inwky sfPy bMn idwqy hox. ipWCly kusL sflF qoN lok pqf nhIN ikAN afpxy KyqF ivwc kmfd vI bIjx lwg pey hn. kmfd dy Kyq kxkF aqy sroN dy KyqF ivwc iksy cOrs jMgI ikilaF vrgy lwgdy hn. pMjfb dy lok ienHF idnF ivwc kmfd dI PLsl nMU BYa aqy Cwk nfl vyKdy hn. koeI cUpx leI vI iksy suMny pey Kyq ivwco gMnf BMnx df hINaf nhI krdf. kmfl hY ? aYny mfVy, CwkI, qy dihsLqI smyN hox dy bfvjUd vI lok iks qrHF mnpRcfvy dI BuWK nMU iqRpq krn leI vhIrF Gwq ky afpxy chyqy gfiek nMU suxn af rhy hn. pMzfl vflI jgHf nyVy AuWGV duwGVIaF awD vDIaF dfhVIaF qy pIlIaF pwgf, sfiPaF, pwtikaF vfly drsLk-sroqy lokF dy JuMz afps ivwc KVHy hfsf TwTf kr rhy hn  kwusL qF lwgx vfly gfiek dy gIq vI gux guxf rhy hn BYx sflIey qyrI nI hux kMzm hogI. sfry pMjfb ivwc ienHF simaF ivwc awqvfd df dYNq afdm-bo afdm-bo krdf iPrdf hY. pMjfb dy sfry hI ipMzF ivwc iehnI idnIN sLfm pYNidaf hI dihsLq df rfj ho jFdf hY. ipMzf dy GrF ivwc lwgy ibjlI dy lftU vyly isr hI buwJ jfdy hn  lok idn KVHy hI rotI twuk Kf ky aMdrI vVH jFdy hn. glIaF ivwc hnyrf hox qoN pihlf hI sUMnsfn ho jFdI hY. Gus-musy qoN bfad koeI vI mnuwK iksy bhuq hI jLrUrI kMm qoN bgYr GroN bfhr nhIN inkldf. lokF ny pfxI vflIaF bMbIaF nMU rfq brfqy clfAux leI aYtomYitk sLIh stftr lgvf ley hn.  rfq nMU koeI pfxI df nwkf moVn leI vI nhIN AuWTdf. qrkfl sMiDaf nMU hI sfry ipMzF ivwc hnyry df rfj ho jFdf hY cfnx sfrI rfq isrPL mwVHIaF ivwc hI rihMdf hY ikANik hr dUjy qIjy axafeI mOqy mry lok lfsLf dy rUp ivwc lwkVf smyq isivaF nMU Bfg lf rhy hn. pMjLfb dI iPLjLf ivwc awj kwlH Jony dy pwky KyqF dI awqr vrgI KusLbU dy nfl nfl sVdy jvfn mfs dI bdbo dy buly vI nwk sfV rhy hn. ienFH idnF ivwc pMjfb dy ipMzF ivwc gIq nf-mfqr prMqU vYx hr rojL pfey jFdy hn. jMgl-pfxI df kMm vI lok awj kwlH zMgrF vfilaf koiTaF ivwc hI nbyVn lwg pey hn. smrwQfvfn GrF ny qF KyqF ivwc rihMidaf vI Gr dI cfr idvfrI aMdr hI inwGrvIaF twtIaF bxvf leIaF hn. KwulHIaf kwcIaF hvylIaF duvfly vI kMDF AuWsr afeIaF hn aqy ax-GVq drvfjyL iksy axjfxyy zr nfl sfrf idn hI iBVy rihMdy hn. ipMzF ivwc ijMnF dy GrIN axafeI mOq ny swQr vI ivCf Cwzy hn Auh vI sLfm dy vwkq vYx pfAuxo hwt jFdy hn qy iZWz ivwc hI bgYr avfjL qo htkory AuhnF dIaF aFdrF ivwc guMJly pfeI jFdy hn. bMdy qf kI iehnF simaF ivwc jnOrF ny vI gIq gfAuNxy bMd kr idwqy hn. lokF ny mjbUrI vws afpxy pflqU kuwiqaf dy mMUhf nMU vI rwsIaF nfl jkV idwqf hY qF jo Auh rfq dI dihsLqI cuwp nMU BONk ky BMg nf kr skx. avfrF kuwiqaF nMU lgfqfr cUhy mfrn vflIaF golIaF pf ky kuwqy dI mOq qo vI bwdqr cUihaF dI mOqy mfiraf jf irhf hY. hux ies hwsdy rwsdy gfANdy qy gurF dy nfm qy ijLAuNdy pMjfb ivwc iksy nMU gfAuNx df qF dUr AuWcI rox dI vI hwk nhIN hY qy ieho ijhy smyN ivwc mihspur ipMz ivwc ies glysLIarI- dihsLq dy mUMh nMU iCwbIaF idMdf iewk aKfVf lwgx jf irhf hY. lok bysbrI nfl afpxI chyqI gfiek joVI nMU AuzIk rhy hn.

      awj idn mMglvfr hY. aKLIr idn dy do vjy lokF dy chyqy giek dI kfr ivafh vfly Gr kol phuMcdI hY. lokF ivwc KusLI nfl hPVf dPVI vflf mhOl bx jFdf hY. lok kfr vwl Bwjdy hn giek joVI nMU iewk njLr nyiVAu vyKx leI. BIV ivwc afgy Aey, afgy Aey df rOlHF mwc jFdf hY. kfr rwukdI hY. drvfjLf KwulHdf hY gfiek ajy gwzI `cO bfhr hI inkldf hY qfV qfV ey ky sMqflI dIaF golIaF dy BVfky pYNdy hn. drKqF qy bYTy jnOr qrfh ky cIKL ichfVF pfANudy asmfn vwl AuWz jFdy hn. cfr golIaF gfiek dI CfqI ivwc TokIaF jFdIaF hn qy nfl hI grBvqI gfiekf dI ihwk vI golIaF nfl ClxI kr idwqI jFdI hY. gfiek joVI dIaF qVPdIaF lhU luhfn dyhF zMgrF dy qfjy kIqy gohy AuWpr DVwm Zih ZyrI ho jFdIaF hn. sfjL vjfAux vfly sfijMdy vI sfjLF smyq golIaF nfl BuMn idwqy jfdy hn. sikMtF ivwc hI ieh kOqkI-Bfxf vrq jFdf hY. lok golIaF dy kVfky sux ky ijwDr nMU mMUh huMdf hY ADr nMU hI lFgVF cuwk ky dOV jFdy hn. iewk dwm motr sfiekl stfrt hMudy hn kfql Auqfh nMU golIaF clfANudy rfhy pY jFdy hn. rfh ivwc AuhnF nUM kusL lok imldy hn jo lyt hox dI vjhF nfl aKfVy vfly sQfn vwl qyjI nfl sfho sfh huMdy Bwjy af rhy hn. motr sfieklF vfly kfql AunHF cO iewk bjLurg nMU llkfr ky kihMdy hn.

bfbf muVjf ipCfh nMU asIN cmkIly df Bog pf qf hY.

qVky df vkq sI             

suhfgxf mDfxI pfeI

suixaf jf vfikaf sI

sfrI kMb geI lokfeI

sOihiraF dy GrF ivwco    

nfrIaF sLukInxF dy hwQF ivwco izg pey rumfl.

iewkI julfeI 1960 nMU  luiDaxy dIaF jVHF ivwc pNYdY duwgrI ipMz dy cimafr jfqI dy awq dy grIb prvfr ivwc iewk bwcf pYdf huMdf hY. ies Gr dy muwKI df nF hrI isMG hY aqy Aus dI Gr vflI df nf krqfro hY. gLrIbF dIaF aOrqF dy pUry qy shI nF sfrI hXfqI ivwc isrPL do hI simaF qy boly jFdy hn jF qf jMmx vyly qy jF iPr KwPLx pfANux vyly. ieh jMimaF bwcf hrI isMG aqy bIbI krqfr kOr dI swB qoN CotI GroVI dI aOlfd hY. mFpy ies cfhI axcfhI aOlfd df nF jo jldI lwiBaF jF jo nF Aucfrx ivwc AunHF nMU sOK hovy cONh awKrF df dunI rfm rwK idMdy hn. BuwK, gLrIbI qy jugF jugFqrF qoN QuVHF mfry kMmIaF dy vyhiVaF dy dUjy aMny,kfxy, nwk vgdy,awKf cMunHIaF qy kryVy Bry dMdF vfly jvfkF vFg ies bwcy df vI bwcpx gujLrn lwgdf hY. sLfied vwzf aPLsr bxfAux dI rIJ nfl mF bfp ies bwcy nMU duwkI PIsL mhInF vfly gujr KLfn pRfiemrI skUl ivwc pVHny pf idMdy hn prMqU iewk gux ies bwcy ivwc dUjy bwicaF nflo ijafdf sI. dsF sflF dI Aumr ivwc hI dunI rfm gIqF dIaF quwkF joVn qy gFAux lwg pYNdf hY. Gr dIaF afriQk qMgIaF qurCLIaF hmysLf aFm dUsry grIbF vFg dunI rfm nMU vI pVHno hoV ky ibjlI df kMm iswKx leI mjLbUr kr idMdIaF hn qy dunI rfm ielYktrIsLn bxn dy suPLny vyKx lwgdf hY. Gr dI gurbq qy kMgflI dunI rfm nMU ibjleIaF vI bxn nhIN idMdI Auh ibjlI df kMm Cwz ky bfp dI kbIldfrI nMU moHZf dyx leI kwpVf imwl ivwc kMm krn lwg pYNdf hY prMqU Aus dy isr ivwc qF hmysLf sMgIq df anhd nFd zolbI srFAUzr vFgU cfry kUtF qoN qrjLf smyq KOrU pfANdf rihMdf sI. juVy jVfey gIqF dy JwKV KopVI ivwc Juwldy rihMdy sn. dunI rfm idny rfq gIq sMgIq ivwc gVuwc afp pUrF ijANdF jfgdf sfjL bixaf ipaf sI. kMm dy nflo nfl Aus ny ZolkI dIaF bhuVIaf vI pvfAuxIaF surU kr idwqIaF. idnF ivwc hI PrFs qo Bwj ky pMjfbI sMgIq ivwc dfKl hoieaf hfrmonIam dunI rfm nMU vyKidaF zrdf mfrf afpy hI surF kwZx lwg pYNdf. qUMbI qf ijvNy dunI rfm dIaf AuNglF dy poitaF dI Coh nMU aihilaf vFg sdIaF qoN AuzIkdI peI hovy. jdo dunI rfm aqy sfjF ivwc koeI PLrk nf irhf qF iewk idn Aus ny rfjkumfr gOqm isDfrQ vFg kMm qoN Gr jfx dI bjfey apxf purfxf sfiekl Aus smNy dy msLhUr klIaF dy gfiek suirMdr iCMdy dy dPqr vwl moV idwqf. drI dy bxy rMg AuWzy Joly ivwc poxy ivwc vlytIaF rotIaF vI sLfied Aus PLYNsly dy idn Aus qo Kf nf hoeIaF. afpxy ilKy gIqF dI kfpI aqy mYly kucYly poxy ivwc bMnIaF suwkIaF rotIaF smyq afpxy afp nMU icwqo mnNNo Dfry Ausqfd dy crnI ZyrI kr idwqf. Aus sLfm isMdy ny Aus nMU rUh nfl suixaf qy afpxf sLfigrd bxf ilaf. hux dunI rfm afpxy sLOk, gIq sMgIq dy gfzI rfh pY cuwikaf sI. bfkI swB kusL Buwl Bulf ky Aus ny afpxy Ausqfd kolo jo isWK skdf sI iswiKaf nflo nfl Auh gIqF dI isrjxf vI inrMqr krdf irhf. Aus ny suirMdr iCMdy leI bhuq sfry gIq ilKy. iCMdy dI styj qy dunI rfm Aus dI tolI nfl ZolkI, hfrmonIam, aqy qUMbI vI vjfANudf. hOlI hOlI aKfiVaF dOrfn Auh afp vI gfAuNx lwg ipaf qy KfVy dOrfn gfiek joVI nMU sfh vI dvfAux lwg ipaf. Aus dI klf aqy hrmn ipafrqf dI KusLbU dUjy cotI dy gfiekF qwk vI PYl geI. Aus dy ilKy gIq Aus smNy dy lwg Bwg sfry hI stfr giekf ny gfey. ky dIp, muhMmd sdIk, kuldIp mfxk nfl vI Aus ny kMm kIqf. dunI rfm  idny rfq afpxI DMun ivwc gIqF dI isrjnf krdf rihMdf Aus dy iLlKy gIq Aus smyN dIaF cotI dIaF dogFxy gFAux vflIaF joVIaF gf rhIaf sn. Auh afpxI ies pRfpqI qy bhuq KusL sI. prMqU gIqF df myhnqfnF Aus dy twbr df gujLfrf nhIN sI kr skdf ikANik ies dOrfn dunI rfm bIbI gurmyl kOr nfl ivafihaf vI igaf sI qy do DIaF amndIp kOr aqy kmldIp kOr df bfp vI bx cuwikaf sI. hux Aus ny afp afpxy nF qy afpxI sMgIq mMzlI bxfAux dI Tfx leI. Aus ny afpxf vpfrk nfm amr isMG cmkIlF rwiKaF ikAuNik gFAux vfly rMgIly jwt jo Aus df afdrsL aqy rol mfzl vI sI qoN dunI rfm bhuq pRBfvq sI. luiDafxy bws awzy dy sfhmxy mogy vfly vYdF dy cubfiraF ivwc Aus ny afpxf dPqr vI bxf ilaf. pihlI joVI Aus ny gfiekf suirMdr sonIaF nfl bxfeI. jdo cmkIly aqy suirMdr sonIaF df pihlf aYl pI crnjIq ahUjF dy sMgIq ivwc proieaf mfrkIt ivwc afieaf qF sroiqaf ny ies joVI nMU hwQo hwQI cuwk ilaf. ies aYl pI ivwc cmkIly dy afpxy ilKy, kMpojL kIqy aqy gfeyy awT do-gfxy sn. 1979 ivwc afey ies ies aYl pI ny cmkIly nMU rfqo rfq stfr giek dy rwuqby qy ilaf KVHf kIqf. Aus dy gIqF nMU sroiqaF ny jI afieaF afiKaF qy CyqI hI gIqF dy muwKVy lokF dI jLLubfn qy cwVH gey. suirMdr sonIaF nfl Aus dI joVI 1980 ivwc CyqI hI tuwt geI qy nvIN sfQx giekF af rlIH ims AUsLf. ims AUsLf sLfied cmkIly dI bulMd avfjL dy myc dI nhIN sI ieh joVI vI bhuqf icr hMZx sfr sfbq nf hoeI. eysy hI sfl cmkIly ny aKIr afpxy nfl mrx qwk gfAux vflI amrjoq nMU jf lwiBaf. AuhnF idnF ivwc amrjoq ims pUjf dy nF qy gfiekI dy Kyqr ivwc hwQ pYr mfr rhI sI Aus ny gfiekI dy Kyqr ivwc bulMdI hfsl krn leI afpxf dMpqI jIvn vI afpxy sOLk leI dfa qy lf idwqf sI qy hux Auh qlfk-sLudf sI.  cmkIly nMU imlx smyN Auh kuldIp mfxk nfl gf rhI sI prMqU kuldIp mfxk dI styjL qF klIaF dy bfdsLfh mfxk jogI hI sI AuQy ims pUjf df kI vwtIdf sI ?. sfQx gfiekf qf mfxk isrPL sLrfbI jFjIaF dy mnpRcfvy leI hI lY ky jFdf sI vYsy qF Auh iekwlF hI bQyrf sI. ijvNy lMzy nMU KuMzf sOa vl pf ky iml hI pYNdf hY Ausy qrF cmkIly ny amrjoq dI klf pCfx leI sI. bs iPr kI sI jdNoN do bulMd avfjLf iekwTIaF ipMzF dy koiTaF AuWpr do mMjIaF joV ky lfey spIkrF ivwc gUMjIaF qF joVI gfiekI dy asmfn qy DrU qfry vFgU cwmkx lwgI. ieDr cmkIlF qy Aus dy gIq asmfn nMU CUhx lwgy sn qy ADr awqvfd df dYNq vI pMjfb ivwc idno idn hor qoN hor pRcMz rUp ivwc qFzv nfc krn lwgf. hr rojL puils aqy motrsfiekl vfly XoDy aFm jn sDfrx nMU kuwt mfr qy kql kr ky afpo afpxf Drm kmfeI jFdy sn. icwVIaF dI mOq qy gvfrF df hfsf vflI siQqI bxI peI sI. iewk pfsy lokF nMU aimRq CLkf ky aKOqI DrmI lok nsLf CuzfAux qy KfVkU isMG sjx sjfAux dI muihMm clfeI jFdy sn qy dUsry pfsy amr isMG cmkIlf ieh gfeI jf irhf sI.

jd cwilaf nf koeI cfrf qy suwKf pI ky ilaf njfLrf.

icwq bVf sI Bfrf Bfrf,imldy aPIm nf zozy nI,      jy lYxf surg df JUtf cwVH amlI dy moZy nI   jF

jIhny BMg posq nf pIqI.

qINvI kuwt ky isWDI nF kIqI.

jIhny nsLF pfxI nhIN pIxF.

Aus BwVUey df kI jIxF.

kMzf kwiZaF nF jIhny BYx dI nnfx df.

Auh vYlI kfhdf koVHI hY jLhfn df.

DrmI bMdy motr sfiekl,bMb bMdUkF iswKx bxfAux qy clfAux leI rfgIaF ZfzIaF nfl nOjvfnF nMU pRyr rhy sn qy dfhVIaF kys rwKvf ky Kfilsqfn dI muihMm ivwc kuwdx leI Auksf rhy sn. iewk pfsy DoqI topI jmnf pfr qy dUjy pfsy kwCF, kVf, qy ikRpfn iqMno Byjo pfiksqfn dy nfhry lwg rhy sn. ipMzF dy Dfrimk sQfnF qy nfBy vflIaF bIbIaF dF kvIsLrI jwQf jLorF sLorf nfl KfVkU sLhIdf dIaF vfrF gfeI jf irhf sI. qy lwgdf ieAN sI ijvyN cmkIlf ies bxI bxfeI KIr qy afpxy gfey gIqF nfl Kyh pfeI jf irhf sI.

kI ho igaf vy jwtf kI ho igaf, lwBdf iPry vy qyrf kI Koh igaf

qyrI mF dI qlfsIL lYxI nI bfpU sfzf guMm ho igaf. jF

Gr sflI dy iPrdf jIjf.

Trk Bordf iPrdf jIjf.

pYxf qyry kusL nhIN pwly.

nhIN vkq vyhlVf gflIdf.        

jIjf vy qYnMU,,, cskf pY igaf sflI df.

jfx jfx ky, pMgF lYxf.

GVI muVI nI, jIjy nfl Kihxf.

jfn muWTI cO ikr jFdI.

jdo lMGdI lwk lckfky nI.

gl lwg jf sflIey, sfZU qoN awK bcf ky nI.

1981 ivwc ihMd smfcfr smUMh dy bfnI lflf jgq nrfiex dy dihsLq grdf KfVkUaF hwQo hoey kql qoN lY ky afey idn pMjfb ivwc lutF Kohf kqlF AuDfilaF iPrOqIaF df bjLfr idno idno BwKdf hI jFdf sI. Drm XuwD morcf pUry jLorF qy cl irhf sI. pr cmkIlf gf irhf sI.

kwc dy iglfs ivwc rMg lfl nI

bfbf Kwudo KUMzI Kyzdf jvfkF nfl nI. jF

TwqIaF ipMzF c bxI myrI TfT nI.

buwZVf nf jfxI pwt dU cugfT nI

ijvyN ijvNy pMjfb ivwc awqvfd cVHfeI krdf jf irhf sI bhuqy gFAux aqy KfVy lfAux vfly Xrkx lwg pey sn. bhuiqaf ny qf bws awzy dy sfhmxy lwgy afpxy horzF aqy borzF AuWpr icwtI klI dIaF kUcIaF Pyr idwqIaF sn. ies dOrfx drbfr sfihb AuWpr srkfr ny hmlf kr ky akfl qKq nMU Zih ZyrI kr idqf. iPr eysy hI sfl sRI mqI ieMdrF gfDI df kql Aus dy iswK bfzI gfrzf ny kr idwqf ijs dy pRqIkrm vwjo sfrI idwlI hI mwc AuWTI. sfry Bfrq ivwc hjLfrf hI bydoisLaF df kqlyafm hoieaf. sfrf pMjLfb POjL aqy sI afr pI dy hvfly kr idwqf igaf. hr rojL awximQy smNy leI kriPLAu,bMd, ros, mujLfhry pMjfb dy lokF dI hoxI bx gey. pr cmkIlf ajy vI gf irhf sI.

nI mNY rITy Kyzx lf lI nI, kMq inafxy ny. jF

hfey sohxIey nI qYnMU Guwt ky kfljy lfAux nMU nI myrf jI krdf.

lok cmkIly qoN puwC ky afpxy ivafhF dIaF qrIkF qy sfhy bMnx lwg pey. Auh iqMn iqMn aKfVy idhfVI dy lfANux lwg ipaf. KfVkUaF ny koz aOP kzMkt dIaF dihsLqI icwTIaf pMjfb dy skUlF, kfljF aKLbfrF,ryzIAu, dUrdrsLn qy hor pbilk adfiraF dy aPLsrF nMU pfAuxIaF sLLUru kr idwqIaF. hr buwDIjIvI, gIqkfr, nftkkfr, pwqrkfr, isafsI lIzr, iswK, ihMdU, muslmfn jo vI pMjfb dy lokF ivwc afpsI BfeIcfry aqy sd-Bfvnf dI gwl krdf sI KfVkUaF dihsLqgrdf dI ihwt ilst AuWpr sI ieQNo qwk llfrIaF,nFeIaF,JwtkeIaF,isgrtF,sLrfb,gIq-sMgIq dIaF kYstF vycx vfilaf ny afpxy DMdy Twp kr idwqy sn. sLihrF ivwc hfr isLgfr aqy aqr Pulyl vflyy BIVy bjLfr jo kdI pMjfb dIaF jvfn nwZIaF dy toilaF nfl Bry huMdy sn hux cfr vwjy qoN bfad BFa BFa krn lwg pey sn. mocny,blyz,surKLI, nOh pfilsL, pfAuzr,rMg brMgIaF vMgF dy zwby dukfndfrF ny ipwCly aMdrI sFB idwqy sn. iqWKI ktfr vrgIaF syhlIaF dI QF qy hux motHy Brvwitaf df rfj sI. lMmIaF srIr dy awD qwk afANdIaF gwj gwj lMmIaF rMg brMgy prFidaF nfl sjIaF guwqf hux pIly dupwitaF Qwly awD moey nfgF vFg sihk rhIaF sn jF iPr isrF AuWpr jUiVaF dy rUp ivwc AuWg afeIaF sn. pMjfb dy ipMzF sLihrF ivwco inwky qoN lY ky vwzf kfrobfrI bMdf dihsLq df mfiraF afpxf DMdf mihgF ssqf vyc ky aWKF ivwc hYrfnI dy awQrU leI hirafxy idwlI vwl plfien krdf jf irhf sI. KfVkUaF dihsLq grdf dI iKwcI koz aOP kzMkt dI lIk nfl myc nf afANux vfly aKLbfrF dy mflkF, pwqrkfrF, ieQo qwk aKLbfr vMzx vfly gLrIb hfkr ey ky sMqflI dIaF mUPLq ieMmport hoeIaF ivdysLI golIaF df isLkfr bxn lwg pey sn. dihsLqgrdF KfVkUaF ny koz aOP kzMkt nMU nf mMnx vfly lokF nMU JUty dyxy qy gwzI cfhVnf rUtIn ivwc sLUru kr idwqf sI. ieQy cmkIlF ikhVy bfg dI mUlI sI. Aus smyq sfry hor gfANux vfilaf nMU vI dihsLqI ruwky afAuNx lwgy. bhuq sfry msLhUr gfiek cuwp sfD gey, keI ivdysLf ivwc jf ky bYT gey qy keI nfmI gfiek bMby jf ky iPlmF ivwc mfhVy mohty hwQ pYr mfrn lwg pey. pr cmkIlf ajy vI ipMzf ivwc pMjLfb pulIs vwlo lokF ivwco KfVkUaF dI dihsLq cwukx dy mnsUby nfl lvfey KfiVaF ivwc lgfqfr muPq gf irhf sI jF Aus qoN gvfieaf jf irhf sI. Aus nUMu lgfqfr dihsLqI icwTIaF af rhIaf  sn jy Auh lwcr gFAuxo nf ruikaf qF Aus nMU soD idwqf jfvygf. iewk sfl cmkIlF iblkul mOn Dfr igaf.  sfl bfad cmkIly qy amrjoq dy iqMn Dfrimk aYl pI mfrkIt ivwc afey.

bfbf qyrf nnkfxf.

qlvfr mY klgIDr dI hF.

nNfm jwp lY.                                            

dUjy gIqF vFg ieh Dfrimk gIq vI rfqo rfq lokF dI jubfn qy cVH gey. ienF iqMnf hI aYl pIaF dI rieltI ivwco cmkIly ny iewk Dylf vI nhI ilaf. sfrf lfB sQfnk grUdvfiraF aqy Dfrimk sQfnF nMU dfn dy rUp ivwc Byt kr idwqf. dlIl cmkIly dI ieh sI ik jy pRmfqmf swcy pfqsLfh ny Aus nMU eyzI bulMd avfjL idwqI hY qF Aus df vI gurUaF pRqI kusL PrjL bxdf hY ijMnF ny kOm leI srbMsL vfr idwqf sI. ipMz mihsm pur mOq dI afKrI styj qwk phuMcidaF cmkIly qy amrjoq dI joVI ny cmkIly dy ilKy nwby gIq irkfrz krvf idwqy sn aqy do sOa dy krIb gIq cmkIly ny hor ilKy pey sn. iewk ZolkI, dUjf hfrmonIam, qy qIjI qUMbI qo vwD ies bulMd avfjL dy mflk gfiek nMU hor kuwJ vI nhIN cfhIdf sI. cmkIlf klm aqy avfjL df DnI sI. cmkIly dy gIq pMjfbI  iPlmF leI vI cuxy jfx lwgy. pihly llkfry nfl mY zr geI 1987 ivwc bxI iPlm ptolf df sFAuz trYk sI. myrf jI krdf ieh dUjf gIq Aus ny pMjfbI iPlm dupwty leI gfieaf ieh dovy iPlmF cmkIly dy gIqF aqy iPlm ivwc ivKfey cmkIly aqy amrjoq dy aKfVy kr ky supr ihwt hoeIaF. cmkIly ny dUrdrsLn qy vI gfieaf. ijs idn cmkIly dy kql dI KLbr aKLbfrF ivwc CpI srkfrI adfry dUrdrsLn dy pRbMDkF ny zridaf agly idn hI cmkIly dI vIzIAu hvf ivwcoN gfieb kr idqI. gLrIb klfkfr mfiraf igaf ijho ijhf kF ibjlI dI qfr nfl lwg ky mr igaf sfQx giekf amrjoq aqy sfQI sfijMdy vI mfry gey afiKr ikAN,,,,?

srkfrI kfgjLf ivwc amr isMG cmkIly df kql awj qwk vI axsuliJaf kql hY. prMqU ikafPLy ieAN hn aqy aPvfhF df bjLfr ajy vI grm hY.

aKy,

1 cmkIlf lwcr gfANdf sI jF gf ky KfVkUaF dI dihsLq dI kflI CwqrI ivwc mGorf krdf sI. sLied qF hI KfVkUaF ny soD idwqf ?.

2 amrjoq qrKfxF dI luVI jF jwtI sI ?. dunI rfm AurPL amr isMG cmkIlf cimafr sI. ieh irsLqf amrjoq dy Gr vfilaF nMU psMd nhIN sI sLfied amrjoq dy mfipaf ny ieh kql krvfey hox ?.

3 kusL lok ieAN vI kih rhy hn. smkflI gfiekF jo cmkIly dI cVHfeI nfl hwsd krdy sn AunHF ny supfrI dy ky cmkIly df kql krvf idwqf qF jo mYdfn AunHF leI sfPL ho sky ?.

pr BwTy dI icmnI vrgf DUMaF Cwzdf svfl mwgrmwC ijwzf mUMh awzI awj bfeI sfl bfad vI AuvyN df AuvNy hI kfly nfg vFg PMnH iKlfrI  Kloqf hY. ikAN qy ikAN isrP cmkIly df hI ies aKOqI lcrqf dy dosL ivwc bydrdI nfl kql ?. aKy cmkIlf lwcr gFAudf sI. cmkIly dy KfiVaF nMU ipMzf dy sOLkI jvfn qy smrwQF vfn gwBrU hI afpxy ivafhf qy cfr cfr hjLfr rupweIaF iqMn iqMn mhIny pihlF pUrf azvFs  dy ky lgvfAuNdy sn. ivafh vfly dovy Gr hI cmkIly dy KfVy leI sihmq huMdy sn. dohF hI GrF dy prvfr afpxy bwicaf, aOrqF smyq KfVy ivwc hfjLr ho ky Aus dy gIq jo AunHF dI hI smJ ivwc aFAux vflI pyNzU BfsLf ivWc huMdy sn suxdy sn, anMd mfxdy sn qy hws Cwzdy sn. mYN awj qwk ikqy vI ieh nhIN suixaf ik iksy afdmI ny cmkIly df KfVf vyK ky rfh jFdI iksy aOrq nfl blfqkfr kr ilaf hovy ?. jy cmkIlF ipMzf dy sDfrx lokF nMU gFAudf lwcr pRqIq huMdF qF Aus df kql ipMzF dIaF mfqfvF jf bjLLurgF ny afpixaF KUMizaF jF qMdUr ivwc awg ihlfAux vfly DMUaF Cwzdy kuwZxf jF KuwlxIaF nfl krnf sI nf ik smfj dy aKOqI TykydfrF, ey ky sMqflI vfilaf ny. jy iesy hI lwcrqf vfly gj nfl imx ky lyKkF,giekF, klfkfrF df kql jfiejL hY qF swB qoN pihlf awj qoN cOvI sO sfl pihlf ilKy jgq pRisD grMQ kfm-sUqr dy lyKk mhfirsLI mflMgf vfqisafn nMU golI mfrnI cfhIdI sI qy iPr dsLm grMQ ivwc drj cirqRopfiKaFn dy lyKk nMU dugfVf vwjxf cfhIdf sI Aus qoN bfad hIr dy rcyqf vfrs sLfhL dI vfrI afANdI hY bMb nfl AuzfAux dI qy iPr BfvyN cmkIly qy aYtm-bMb vI suwt idMdy. hor vI bQyry giek jIjf sflI, idAur BrjfeI,kuVm kuVmxIaF bfry puwTIaF iswDIaF qfrF joVn vfly gIq gfeI jFdy sn. rojL dy do-gfxy suxn vfilaf vfsqy ieh jfxkfrI dyxI koeI jrUrI nhIN hY. ax-suliJaF kys qF 23 jUn 1985 nUM torMtO qoN idwlI jf rhI eyar ieMzIaF dI 182 nMbr Plfiet df vI hY jo 329 musLfPrF smyq ivwc rwKy bMb dy Ptx dI vjhf nfl KwKVIaF kryly hoky smuMdr ivwc izwg peI sI . bMb GfVf ajy vI lgfqfr sONhf Kf KF ky adflq ivwc JUT bol irhf hY. mslf, pMjfb ivwc hjLfrf bksUry isWK, ihMdU, qy iksy vI Drm nMU nf mMnx vfly kfmryzf ijMnF df isrPL qy isrP iewko hI Drm sI iensfnIaq dy kqlF df vI hY. lok miraf sux ky hI iksy nMU miraf XkIn nhIN kr lNYdy. AunHF nMU mOq dy kfrnF, lfsL dI pCfx, jF koeI mr gey afpxy Gr dy jI dy pwuKqf sbUq hI Bog pfAux leI iqafr kr skdy hn. nhIN qF gvficaF nMU lok rihMdI hXfqI qwk AuzIkdy rihMdy hn. iesy krky cmkIlf miraf nhIN hY Auh afpxy sroiqaF dy idlF ivwc awj vI ijMdF hY. Auh gvficaf hY,qy Aus dy gIq awj vI ijMdf hn. drjLnf hI giek joVIaF ny cmkIly aqy amrjoq dI qrjL qy gIq gf ky qy Aus mukfm qy phuMcx dI kosLs ivwc cmkIly dI gfiekI dy syk nMU lgfqfr awj qwk ijLMdf rwiKaF hY. Buwbl ivwc dwbI awg vFg. Aus dy gIq awj vI grUdvfiraF, bwsF, trwkF, mobfiel tYlIPonF ivwc lgfqfr vwj rhy hn. bOlIvuz adfkfr kunfl kpUr ny qF cmkIly dI ijMdgI AuWpr iPlm vI bxf idwqI hY. ieMtrnYt AuWpr kwqI sOa vYb sfietF hn cmkIly dy nF dIaF. amr isMG cmkIly dI DI kml cmkIlf ny afpxy bfbl dy gIqF nMU afpxI avfjL ivwc gf ky ipAu nMU swcI hI srDfjLlI idwqI hY asl ivwc ieh srDfjLlI nhIN hY. ieh qF vYx hn. Aus DI dy, ijs df klfkfr bfp Aus dI surq sMBflx qoN pihlF hI byksUrF ivdysIL golIaF dIaF buCfVF nfl inhwkf hI mfiraf igaf sI.

aMbrF nMU CUhxgIaF, sUrF surIlIaF jwg ivwc lwKF.

AuhdI rUh nUM ivlkdIaF, rihxgIaF sfry jwg dIaF awKF. awj Blky swd lYxF, sWB nMU Drmrfj dy sMmxf. lwK jMmdI rhU dunIaf, loko nhIN cmkIlf jMmxf. (kml cmkIlf)    

 joigMdr bfT hOlYNz


nIdrlYNz dI srkfr bnfm bwkry dI mF

joigMdr bfT hflYNz

                                       

 http://www.antisemitism.org.il/upload/images/40500_l.jpg                                                                             

sRI mfrk rUty, nvyN pRImIar (pRDFn mMqrI)   

                                          

 'qy aKIr pMjF mhIinaF dI jwdo jihd dy bfad nIdrlYNz dI Gwt igxqI srkfr do pfrtIaF vI vI zI aqy sI zI ey nMU imlf ky bx geI hY. ies Gwt igxqI srkfr nMU gyrt ivlzrs dI isry dI nslvfdI pfrtI pI vI vIbfhr rih ky smwrQn dy rhI hY ies krky ies pfrtI dy ijwqy mYNbrF aqy pfrtI pRDFn kol koeI vI afhudf jF minstrI nhIN hY. bhuq hI srPLy dy ies srkfr ivwc bfrF minstr hn aqy awT styt sYktrI hn. 14 PrbrI 1967 nMU jnmy 44 sfly sRI mfn mfrk rUty ies dysL dy nvyN pRDfn mMqrI hn jo sLied nIdrlYNz dy pfrlmfnI ieiqhfs ivwc swB qoN CotI Aumr dy pRDfn mMqrI hn. dUjI srkfr ivwc BfeIvfl sI zI ey pfrtI dy lIzr mfiksm iPrhfgn izptI pRDfn mMqrI hn. ipwClI srkfr aPLgfnsqfn ivwc ijafdf dyr afpxIaF POjLf nMU rwKx jF nf rwKx dy mfmly qy tuwt geI sI qy nvIaF mwDkflI coxf ies dysL dy lokF dI hoxI bx geIaF sn prMqU nvIaF coxF ivwc ipwClI srkfr dI sWB qoN vwZI qy cfr vfrF qo lgfqfr srkfr bxfANdI afAuNdI pfrtI sI zI ey ipWClI jUn ivwc bUrI qrF hfr ky afpxy ieiqhfs dy swB qoN nIvy sQfn pMdrF sItF qy af geI sI. dUjI sWB qoN vwzI pfrtI jo hux AuWBr ky sfhmxy afeI hY Auh hY mfrk rUty dI ilbrl pfrtI vI vI zI. ikANik iehnF coxF ivwc iksy vI rvfieqI pfrtI nMU bhumwq nhIN imilaf ies krky sFJI Xfin ik kulIsLn srkfr dI mjLbUrI hryk pfrtI leI bx geI sI. pr lwgdf hY burI qrF hfr jfx dy bfvjUd vI sI zI ey nMU srkfr bnfAuNx df Jwl kwuidaf hoieaf hY. pihlF vI vI zI nfl iml ky sI zI ey ny gyrt ivlzrs dI isry dI nsLlvfdI pfrtI pI vI vI qoN bfhro smrQn hfsl kr ky srkfr bxfAux dI koisLs kIqI pr gwl iksy isry nf lwgI. ipwCly idWnI iewk vfr iPr ies Gwt igxqI srkfr nMU isry cfVHn dIaF kosLsLF hox lwgIaF, lwgdf sI ies vfr hr hflq ivwc  srkfr bx jfvygI prqMU iPr sI zI ey dy aMdro hI ies bxn vflI srkfr dy ivrwuD morcf lwg igaf sI. pfrlImYNt mYNbr ab kilNk ny iksy vI kImq qy nslvfdI pfrtI pI vI vI nfl sFJI srkfr bxfAux qoN KPLf ho ky afpxI pfrtI ivwc bgfvq kr idwqI sI ik jykr ieh srkfr bxdI hY sI zI ey df afpxy votrF dy ivwc asloN hI BwTf bYT jfvygf qy srkfr bxfAux vflIaf kOzIaF iewk vfr iPr Gwty ivwc rulH geIaF sn.

ipWClI nO jUn nMU nIdrlYNz ivwc pfrlImYNt dIaF votF peIaf sn. ijs ivwco mfrk rUty dI ilbrl pfrtI vI vI zI iekwqI sItF ijwq ky sWB qoN vwzI pfrtI bx ky AuBrI sI. dUjy nMbr qy pI vI zI ey ijs nMu lybr pfrtI vI afiKaF jfdf hY afeI sI aqy qIjf nMbr gyrt ivlzr dI nsLlvfdI pfrtI pI vI vI ny pMcI sItF ijwq ky hfsl kIqf sI. ieh ies nvIN pfrtI dI hOlYNz dy ieiqhfs ivwc hYrfn kun ieiqhfsk ijwq sI. ies pfrtI dIaF XorpIan XUnIan dI pfrlImYNt ivwc vI swB rvfieqI pfrtIaF nflo vwD cfr sItF hn. ies pfrtI nMU ipwClIaF coxF ivwc iewk kOmF sWT mIlIan votF peIaf sn. iesy krky ieh pfrtI eynI vwzI igxqI ivwc votF iljfx krky srkfr bxfAux ivwc vwzI rukfvt bx geI sI qy afp ieh awgy lwg ky srkfr bxf nhIN skdI sI.

14 jUn nMU srkfrI sUcnf aPsr ny vwK vwK pfrtIaF nMU srkfr bxfAux vfsqy gwlbfq krn leI swdf idwqf. imstr rojLnQfl ny iewk pfrs-plus (bNYgnI) srkfr df sUJFa suJfieaf sI ijs ivwc, sI zI ey, pI vI zI ey, zI 66, aqy grUn ilMks cfr pfrtIaF sLfml ho skdIaF sn. iewk hwl Aus ny hor vI suJfieaf sI iewk mwD mfrgI srkfr df ijs ivwc sI zI ey, pI vI zI ey, aqy vI vI zI sLfml ho skdIaf sn. pr vwKo vwK pfrtIaF dy vwKo vwK eyjMzy sn jo afpNoN ivwcI tkrfANdy hn. eysy vwKryvyN df prcfr kr ky qF AuhnF afpxy votrF qoN votF mMgIaF sn. ies krky srkfr vflI gwzI iPr AuQy ibnf tysLno hI ruk geI sI.

29 jUn nMU iPr iewk vfr swjI srkfr df jugfV bxfieaf igaf pr Auh khfxI vI iksy isry nhIN lwgI.

surU julfeI ivwc iewk vfr iPr bYNgnI srkfr dy avfVy afAux lwgy. pr nqIjf gol aFzf.

agsq surU ivwc swB qoN vwzI pfrtI vI vI zI df lIzr mfrk rUty afpxy bl bUqy iewk swjI srkfr bxfAux dy AVH-pohV ivwc dUsrIaF pfrtIaF dy lIzrF nfl gupq mIitMgf krdf irhf qy iPr acfnk cuwp sfD igaf qy srkfr vflI KoqI iPr Asy hI bohV Qwly bMn igaf.

iesy hI mhIny nIdrlYNz dy purfny minstr pRYjIzYNt ruz lUbrs nMU nvF sUcnf aPsr bxf ky lIzrF df ieh cOxF srkfr bxfAux vfsqy Aus dy hvfly kr idwqf igaf. iewk smF ieh vI af igaf sI ik hux kusL hI idwnF ivwc nvIN swjI srkfr bx jfvygI. pr sI zI ey dy cotI dy lIzrF vloN bgfvq krn qy iewk vfr iPr srkfr bxfAux vflf gwzf pfrtIaF dIaF pOlsIaF vfly icwkV ivwc Ps igaf sI. qy iPr hux qwk lok lMUmVI vFg lgfqfr mUMh AuWpr nMU cuwk cuwk ky rfjDfnI zYnhfg vwl vyKdy rhy sn ik srkfr vflf bulH kdo ku izwgdf hY qy afiKr vwzI jwdo jihd aqy idmfg pcI krn qoN bfad awj ieh Gwt igxqI srkfr vflf buwlH izwg hI ipaf hY Xfin ky srkfr bx geI hY. asl ivwc ies Gwt igxqI srkfr dIaF puqlIaF dIaF zorF ipWCy bYTy nslvfdI lIzr gyrt ivlzrs dy hwQ ivwc hn qy afp Auh ies dysL ivwc nslvfd BVkfAux qy ies dysL dy nfgirkF ivwc nPLrq dy bIj bIjx dy dosL hyT adflq ivwc kys Bugq irhf hY. ho skdf hY Aus nMU ies kys ivwc sjf vI ho jfvy? ikAuNik Aus iKlfPL sbUq hI bhuq puKqf hn. Aus vwloN bxfeI iPlm aqy hor qwq qsIrI qkrIrF dIaF sI zIaF aqy vIzIAu jo Aus ny iewk Kfs Drm aqy ies dysL ivwc rih rhy Gwt igxqI iPrky dy iKlfPL kIqIaF sn sbUq vjo adflq ivwc pysL kIqIaF geIaF hn. ieh sbUq Aus nMU jylH dI brYz vI Kvf skdy hn. jykr Aus nMU aMdr hox df KMdsLf ho jFdf hY qF Auh ies srkfr AuWpr kys KfrjL krn leI dbf vI pf skdf hY jF koeI rwPVI adOln vI CyV skdf hY. Aus smNy ies Gwt igxqI dI srkfr dy mUMh ivwc iewk aYsI kohV ikrlI Ps jfvygI ijs nUM nf Auh aMdr lMGf skygI qy nf hI bfhr AuglwC skygI. afANux vfly smNy ivwc nIdrlYNz dI swjI srkfr dI hflq pMjfbI dI ies khfvq vrgI bxI peI hY ik bwkry dI mF kwd qwk suwK mnfeygI

                    joigMdr bfT hOlYNz

 


kI hux sfnMU agryjLF pRqI afpxI soc ivwc qbdIlI nhIN ilafAuxI cfhIdI?

-joigMdr bfT hOlYNz

 

agsq dy nvF jLmfnf dy aYqvfrqf ivwc swq pfl BIKI vwlo aMzymfn tfpU (kfly pfxI) ivwc kYdI rhy kfmryz bUtf isMG dIaF mfrimk bcpn dIaF XfdF df klmI rUp 'kfly pfxIaF dI gulfmI ' piVHaf. pVH ky bhuq sfry svfl idmfg ivwc sOx mhInNy jMgl ivwc AuWgIaF KuMbF vFg KVy ho gey qy bhuq sfry Bfrq dysL dy ajLfdI dy GulftIaF dIaF qsvIrF vI aWKF awgo dI iksy iPlm vFg Gwum geIaf. hux qwk dy sfry suxy, pVyH qy ilKy ieiqhfs ivwc agryjLF nMU iewk jLflm qy DfVvI kOm hI drsfieaf igaf hY. iewk qrPf,Bfvuk ihMdosqfnI ieiqhfs dy pMny Bfrq dysL dy bfisLidaF nMU jfnoN,mflo Kwqm krn vflIaF khfxIaf,sfKIaF aqy vfrF nfl hI Bry pey hn . pr agryjLI rfj dIaF afm mnuwK pRqI kusL cMgIaF gwlF vI sn jo asIN cfhMudy hoey vI krnIaF nhIN cfhuMdy. purfxy bjLLurg jd awj dI aDogqI vflI isafsq aqy isrP pYsLy dy hI bol bfly vfly bMdy dI jYY jY kfr vyKdy qy suxdy hn qf isr Pyr ky ieh kih dyNdy hn, eydU qF goiraF df rfj hI cMgF sI. kYdI bUtf isMG vI afpxI jubfn ibafnI ivwc bhuq hI sfdf aqy kudrqI aMdfjL ivwc goiraF dy mnwuKI ichry dI afp muhfry axBol hI, (jo Aus dy avcyqn dy sOPt vyar ivwc ikqy hu-b-hU PIz sI) swcI suwcI dfsqfn ibafn krdf jFdf hY. ieh khfxI kus Lies qrHF hY. bUtf isMG ny pihlF isrPL agryjLf dI hI gulfmI vyKI sI, Aus vwkq kYdIaf nMU isrP dws rupY mhInF imldf sI ijs nfl bUtf isMG dy Gr df gujLfrF musLkl nfl hI huMdf sI. pr ieQy Auh nfl afpxf kfrobfr vI kr skdy sn Xfin ik bUtf isMG dy prvfr ny KuwlHI kYd dOrfn hwQ suKflf krn leI do mwJF vI KrId leIaF. hux Gr dy gujLfry leI hwQ kuwJ sOKF ho jFdf hY qy AuWproN rihm dy aDfr qy twbr srkfrI vjLIPf vI pRfpq kr lYNdf hY. ieh vjLIPy ingUxI rkm rWuKI dfl ivwc QMdy df kMm idMdI hY. Auh zfktr dIvfn isMG kflypfxI df ijLkr vI krdy hn jo agryjLF dy rfj ivwc afp vI iksy vwzy POjLI afhudy qy kMm krdy rhy sn qy hux isafsI kYdI sn. agryjLf dy isafsI kYdI hox dy bfvjUd vI Auh KwulHy-afm ivcrdy afpxy jMgI kYdI BfeIcfry dy bwicaF nMU gurUdvfry ivwc pVHfAux qo isvfey BfeIcfry dI byhqrI leI morcy lfAuNdy aqy agryjLI srkfr qoN kuwC shulqF vI hfsl krdy hn. bUtf isMG ieh vI dwsdf hY ik purfxy gurUdvfry ivwc ijafdf qr agryjLf dy iswK puls mulfjLm Xfin ik kfly iswK agryjL rihMdy sn jo ik afpxy hI BfeIcfry aqy dysL dy lokF nMU 'rwj' nPLrq krdy sn. zfktr dIvfn isMG kflypfxI nMU afpxy hI lokF (iswK puls mulfjmF iKlfP) vwloN ivqkry dy iKlfPL morcy lfAuxy pey. bUtf isMG anusfr ijMdgI qMgI qurCI dy bfvjUd vI afpxy qory ies KwulHI jylH ivwc cMgI qurI jf rhI sI.

aslI qMgI qf AudoN surU huMdI hY jdo jpfnIaF ny 1942 ivwc ies tfpU qy kbjLf kr ilaf. 'qy hux hoeI aslI dohrI gulfmI vflI iBafnk kYdI ijMdgI surU. jpfnIaF ny bUtf isMG dIaf awKf dy sfhmxy iewk bwcy dy bfp nMU aFm kYdIaF nMU zrfANux aqy sbk isKfAuNx leI bMdUkF dIaF sMgInF nfl koh koh ky kql kr idwqf qy ieh afAux vflI nrkI ijMdgI dI surUafq df ibgl sI. gulfmI qoN vI BYVI ijMdgI ijs nMU gulfmI qoN koeI aglf hI nF idwqf jf skdf hY. ijs df aihsfsy igafn bUtf isMG nMU iksy kUMbI nrk qoN Qwly mihsUs nhIN hMUdf. jpfnI nr ipcfsF ny bUtf isMG dIaf do mwJf vI irMnH ky Kf leIaF. jpfnI rfj Qwly pUry tfpU dy kYdIaF ivwc BuwKmrI aqy mhFmfrI PYl geI qy kYdI prjLf iqwl iqwl krky BoKVy nfl pyt ivwc pfxI Brn nfl ax-afeI mOqy mrn lwgI. pUry tfpU AuWpr BuwKIaF lfsLF dy idwnF ivwc hI aMbfr lwg gey aqy smuMdr vI PuwlIaF KulHy mMUhF vflIaF lfsLf dy Bukfinaf nfl at igaf. jo hfl AuhnF zfktr dIvfn isMG df kIqf Auh iksy aOrMgjyb dy qsIihaF qoN Gwt nhIN mihsUs huMdf hor bMd bMd kwtky iksy nMU ikvyN sLhId kIqf jf skdf hY. zfktr dIvfn isMG nMU jpfnI aMgryjLLf df jsUs smJdy sn cmVI sfVn qoN lY ky jpfnI jLrvfixaf ny dIvfn isMG dIaF awKf qwk kWZ ky AunHF nMU sLhId kr idwqf. rfhq bUtf isMG nMU Audo mihsUs hMdI hY jdo agryjLf df dubfrf tfpU AuWpr kbjf ho jfdf hY. bUtF isMG dI jfn vI agryjL zfktr bcfANdy hn. ies sfrI khfxI qoN ieh iswD huMdf hY ik agryjL sLfsLk afm prjLf dy nfl nfl afpxI kYdI prjLf df vI iKafl rwKdy sn. Gwto Gwt mnuwKI aiDkfrF df KfnF PrMgIaF dy rfj ivwc hY jrUr sI. agryjL POjL ny aFAidaf hI pihlF sfry hwspqfl sMvfry, ijhVy ik jpfnIaF PfisLLsLtF ny iblkul qbfh kr idwqy sn qy nflo nfl BuWKmrI dy mrIjLF df vI ielfj surU kr idwqf. ijs dI vjHf nfl bicaf bUtf isMG awj agryjLf pRqI bgYr iksy rMj Bfvnf qo swqpfl BIKI nMU afpxI kflypfxIaF dI gulfmI dI dfsqfn suxf irhf hY.

bUtf isMG dI afpxy mwuKo ibafn kIqI ies khfxI qoN ieh iswD huMdf hY ik agryjLf ny bysLk ihMdosqfn nMU gulfm bxfieaf sI pr afm afdmI ieQoN qwk jMgI kYdIaf leI vI kuwsL mnuwKI aiDkfr sn jo dUsry DfVvIaF KsmF jpfnIaF nflo ikqy sOa drjyL byhqr sn. ieiqhfs pVHidaf bhuq sfry sfzy krFqIkfrI vIr jrmn jfpfn nfl iml ky ihMdosqfn ivwc gdr dIaF skImF bxfAudy sn jykr Auh kfmXfb ho jFdy, ho skdf hY pUry ihMdosqfn df hI aMzymfn tfpU vflf hfl huMdf ?. ijs qrF aMzymfn dI kYd cO irhf ho ky bUtf isMG pMjFb vfps muVidaf mn ivwc hI qOKlF krdf af irhf sI ikqy ieho tfpU vflf hfl pMjfb df vI nf hovy qy iPr Auh ikQy jfvygf ?. qy hux, myry sLihr aYnsLKYzy ivwc hux ies dysL dI swB qoN vwzI tfierF dI kMpnI 'PrIzystfeIn ' ieMzIaF dy apolo tfier ny KrId leI hY qy pUry ivsLv dy swqr prsLYt lohy dy kfrKfny bfxIey qoN luhfr bxy lksLmIkFq imwql ny KrId ley hn. aMgryjLf dy hI imQy amINrI dy imafrF muqfbk dunIaF dy dws amIrF ivwc cfr BfrqI hn. ieh ihMdosqfnI srmfeydfr aMgryjLf qoN iswK ky AuhnF dI qrjL qy AuhnNf dy hI mulKLF ivwc DMdy dI bdOlq AunHF nMU hI mfq dy rhy hn. jdoN aMgryjLf ny Bfrq Cwizaf sI qF ihMdosqfn nMU luwtx vflI aMgryjL srkfr ihMdosqfn dy dysI srmfeydfrF dI krjLfeI sI aqy ho skdf hY aFAux vfly smyN ivwc ihMdosqfnI srmfeydfr pUry Xorp nMU hI gihxy, jF mwul lY lYx ?. qy ieQo dy bfisLdy ihMdosqfn aqy cInIaF qoN ajLfd hox leI morcy lfAux. qUsI mYnMU aMgryjLf df ipwTU smJ lvo, ihMdosqfn df gdfr smJ lvo, jo mrjLI smJ lvo. kusL vI hovy, ieh iewk kOVI scfeI hY aMgryjLf ny ihMdosqfn nMU lwutx dy nfl nfl bxfieaf sMvfiraf vI sI. ies qoN pihlF ihMdosqfn qy rfj krn vfilaf DfVvIaF ny ies sony dI icVHI nMU qlvfr dy jLor qy iewk vfiZAu lwuitaf, pwuitaf,qy ies dysL dIaF DIaF BYxf nMU afpxy hrm Brn qoN bfad kfbl,kMDFr,aqy bsLry dIaF iensfnI mMzIaF ivwc tky tky nMU vyicaf hI sI. asIN BfrqI, knyzf, amrIkF, ieMglYNz ivwc afpxy kOmI sLhIdf dy idn idhfr lgfqfr mnfAuNdy af rhy hf aqy dysLo afey gfiek, ZfzI, kQfkfr, kimAuntI sYNtrF, grudvfiraF, pwbF ivwc bwbrF, sLhId Bgq isMG, sLhId AUdm isMG, qy hor kOmI sLhIdf dIaF vfrF gFAudy hn. asI afpxy kOmI sLhIdf dy nfvF qy sBf sUsfeItIaF vI bxfeIaF hoeIaF hn aqy ieho ijhy sLohdy sitkr vI ienHF mulKF ivwc afpxIaF mihMgIaF mrsrIaF, bI aYm zblXU gwzIaF qy lgfey hoey hn, ik gory KMGy sI, qfhIAN tMgy sI. gory hws Cwzdy hn koeI Aujr nhIN krdy ikANik lok rfj ivwc hr iksy nMU afpxf rFJf apo afpxy qrIky nfl rfjI krn df hwk hY. muwdkI aqy sMBrfvF ivwKy aYNglo-pMjfb jMg ivwc mry aMgryjL ispfhIaF dIaF vI lftF dy rUp ivwc XfdgfrF hn jy aMgryjL AuQy jf ky iekwT krn qy afpxy bhfdr ispfhIaF dy sohly gFAux qf sfnMU ikho ijhf lgygf ?. hflF ik agryjL POjLIaF dIaF jMgI Xfdf dIaF lftF qoN hI pRyrnf lY ky AuQy nyVy asI afpxy jMgI sLhIdF dy sLhIdI gurUdvfry bxfey hoey hn. asI awj vI aMgryjLf dy jMgI sLhIdf dIaF lftF nMU pUrI nPrq nfl vyKdy hf. jykr srkfr vwlo AuhnF DrohrF dI ihPLfjq nf kIqI jFdI qF asI hux nMU bVy icr dIaF ieh lftF puwt ky AuQy koeI Dfrimk sQfn bxf dyxf sI. asI BfrqI hux pUrI dunIaF ivwc vwsy hoey hF KfsL krky amrIkF,knyzf,brqfnIaf ivwc. hux qryht sfl ho cly hn sFnMU aMgryjLf qoN ajLfd hoieaf nMU. sfnMU hux goiraf pRqI afpxy ivhfr aqy soc ivwc qbdIlI ilafAuxI pvygI. ijs qrF Xorp dy lokF ny sfry purfxy igly isLkvy Buwl ky pUry Xorp dy hwdF bMny BMn ky iek qfkqvr XorpIan XUnIan KVHI kr leI hY. jo kwlH dy dusLmx sn Auh awj dy Brf hn. hux vylf hY purfxy rMj-rMjyvy Bwul ky nvIaF sFJF pfAux df aqy pUrI dunIaF nfl rlH ky DMdf krn df. ikANik hux ieh nIlI DrqI mnuwK dIaF gqIaF ivDIaF leI idno idn bhuq hI CotI huMdI jFdI hY qy hor koeI nyVy df gRih jF AuWpgRih ies bRihMmMz ivwc hfl dI GVI mnuwK dy vwsx qF kI sfh lYx dy anukUl vI nhIN hY. gusqfKI muafP.

joigMdr bfT hOlYNz

 


nIdrlYNz dI srkfr bnfm AUT df buwlH

joigMdr bfT hOLlYNz

 

hux iewk vfr iPr nIdrlYNz dI srkfr bxdI bxdI rih geI hY. ikANik ipwClI srkfr dI sWB qoN vwZI pfrtI sI zI ey ipWClI jUn ivwc bUrI qrF hfr ky afpxy ieiqhfs dy swB qoN nIvy sQfn pMdrF sItF qy af geI hY. dUjI sWB qoN vwzI pfrtI jo hux AuWBr ky sfhmxy afeI hY Auh hY mfrk rUty dI pfrtI vI vI zI. ikANik iehnF coxF ivwc iksy vI rvfieqI pfrtI nMU bhumq nhIN imilaf ies krky sFJI Xfin ik kulIsLn srkfr dI mjLbUrI hryk pfrtI leI bx geI hY. pr lwgdf hY burI qrF hfr jfx dy bfvjUd vI sI zI ey nMU srkfr bnFAuNx df Jwl kwuidaf hoieaf hY. pihlF vI vI zI nfl iml ky sI zI ey ny gyrt ivlzr dI isry dI nsLlvfdI pfrtI pI vI vI qoN bfhro smrQn hfsl kr ky srkfr bxfAux dI koisLs kIqI pr gwl iksy isry nf lwgI. ipwCly idWnI iewk vfr iPr ies Gwt igxqI srkfr nMU isry cfVHn dIaF kosLsf hox lwgIaF lwgdf sI ies vfr hr hflq ivwc hI srkfr bx jfvygI pr hux sI zI eydy aMdro hI ies bxn vflI srkfr dy ivruD morcf lwg igaf hY. pfrlImYNt mYNbr ab kilNk ny iksy vI kImq qy nslvfdI pfrtI pI vI vI nfl sFJI srkfr bxfAux qoN afpxI pfrtI ivwc bgfvq kr idwqI hY ik jykr ieh srkfr bxdI hY sI zI ey df afpxy votrF dy ivwc asloN hI BwTf bYT jfvygf. hfl dI GVI qF lgdf hY ik srkfr bxfAux vflIaf kOzIaF iewk vfr iPr Gwty ivwc rulH geIaF hn.

ipWClI nO jUn nMU nIdrlYNz ivwc pfrlImYNt dIaF votF peIaf sn. ijs ivwco mfrk rUty dI pfrtI vI vI zI iekwqI sItF ijwq ky sWB qoN vwzI pfrtI bx ky AuBrI sI. dUjy nMbr qy pI vI zI ey ijs nMu lybr pfrtI vI afiKaF jfdf hY afeI sI aqy qIjf nMbr gyrt ivlzr dI nsLlvfdI pfrtI pI vI vI ny pMcI sItF ijwq ky hfsl kIqf sI. ieh ies nvIN pfrtI dI hOlYNz dy ieiqhfs ivwc hYrfn kun ijwq sI. ies pfrtI nMU iewk kOmF sWT mIlIan votF peIaf sn. qy iehI pfrtI eynI vwzI igxqI ivwc votF iljfx krky srkfr bxfAux ivwc vwzI rukfvt hY.

14 jUn nMU srkfrI sUcnf aPsr ny vwK vwK pfrtIaF nMU srkfr bxfAux vfsqy gwlbfq krn leI swdf idwqf. imstr rojLnQfl ny iewk pfrs-plus (bNYgnI) srkfr df sUJFa suJfieaf. ijs ivwc, sI zI ey, pI vI zI ey, zI 66, aqy grUn ilMks cfr pfrtIaF sLfml ho skdIaF hn. iewk hwl Aus ny hor vI suJfieaf sI iewk mwD mfrgI srkfr df ijs ivwc sI zI ey, pI vI zI ey, vI vI zI sLfml ho skdIaf sn. pr vwKo vwK pfrtIaF dy vwKo vwK eyjMzy hn jo afpNoN ivwcI tkrfANdy hn. eysy vwKryvyN df prcfr kr ky qF AuhnF afpxy votrF qoN votF mMgIaF sn. ies krky srkfr vflI gwzI AuQy hI ruk geI sI.

29 jUn nMU iPr iewk vfr swjI srkfr df jugfV bxfieaf igaf pr Auh khfxI vI iksy isry nhIN lwgI.

surU julfeI ivwc iewk vfr iPr bYNgnI srkfr dy avfVy afAux lwgy. pr nqIjf gol aFzf.

agsq surU ivwc swB qoN vwzI pfrtI vI vI zI df lIzr mfrk rUty afpxy bl bUqy iewk swjI srkfr bxfAux dy AV-pohV ivwc dUsrIaF pfrtIaF dy lIzrF nfl gupq mIitMgf krdf irhf qy iPr acfnk cuwp sfD igaf qy srkfr vflI KoqI iPr Asy hI bohV Qwly bMn igaf.

iesy hI mhIny nIdrlYNz dy purfny minstr pRYjIzYNt ruz lUbrs nMU nvF sUcnf aPsr bxf ky lIzrF df ieh cOxF srkfr bxfAux vfsqy Aus dy hvfly kr idwqf igaf. iewk smF ieh vI af igaf sI ik hux kusL idwnF ivwc nvIN swjI srkfr bx jfvygI. pr sI zI ey dy cotI dy lIzrF vloN bgfvq krn qy iewk vfr iPr srkfr bxfAux vflf gwzf pfrtIaF dIaF pOlsIaF vfly icwkV ivwc Ps igaf hY. awj iqMn mhIny qoN AuWpr coxF hoeIaF nMU ho gey hn qy lok lMUmVI vFg lgfqfr mUMh AuWpr nMU cuwk cuwk ky rfjDfnI zYnhfg vwl vyK rhy hn ik srkfr vflf bulH kdo ku izwgdf hY. keI lok afpxy afp nMu hI puwC rhy hn ik vfikaf hI iksy mulK nMu clfAux vfsqy eIgoiest lIzrF jF iksy sVI srkfr dI loV hY? ikANik mulK qF hux vI srkfr qoN bgYr hI cwlI jFdf hY.

                    joigMdr bfT hOlYNz

 


kI amrIkf aPLgfnsqfn dI jMg hfr cuwikaf hY?

ipWCly idnF qoN pfiksqfnI sdr afisPL alI jLrdfrI aqy nvfjL sLrIP dy ibafn aMqrrfsLtrI aKLbfrF ivwc lgfqfr af rhy hn ik qfilbfnI dihsLqvfd pfiksqfn dI GrylU smwisaf hY aqy sfnMU ies nMU iksy amrIkF jF hor dysF dI mwdq qoN bgYr Kwud afpxy blbUqy qy hwl krnf cfhIdf hY. BrosyXog sUqr qF ieh vI dws rhy hn rfsLtrpqI jLrdfrI Kuwd jyl ivwc bMd qflIbfn dy pMjfh lIzrF nMU iml ky afey hn. ho skdf hY sLfied iksy sOdybfjI dI BUimkf vI bMn afey hox ?.

           ies qoN pihlF ipwCly kwuC mihinaF ivwc amrIkI rfsLtrpqI brfk AbfmF aqy ieMglYNz dy pRfeIm minstr gorzn brfAn aqy XorpIn dysLf dy bulfry vI kusL eysy hI qrjL dy ibafn dy cuwky hn. gwl aPgfnsqfn dy pRDfn mMqrI hfimd krjLfeI qoN sLurU hMudI hY. Aus dI qfilbfnI jhfdIaF nMU apILl df sfr aMsL kus Lies qrF df hY.

myrI myry afpxy aPgfnI BrfvF nMU bynqI hY ik Auh hiQafr iqafg ky myry nfl rlH ky ies dysL dI qrwkI leI  iml bYT ky gwlbfq krn. amrIkF ny vI aPLgfn srkfr nMU ieh hdfieqF idwqIaF hn ik srkfr nrm-iKaflIey qfilbfnF leI afpxy drvfjLy KuwlHy rwKy. amrIkIN jrnYl stYnlI mYikRstl jo ies vwkq ieiqhfdI POjF dy agvfnMU hn, vI ieho cfhuMdy hn ik purfxy Buwly Btky jhfdI hiQafr suwt ky aPgfnsqfn dI muwKDfrf ivwc af rwlHx qy cMgy sLihrIaF dI qrF ijMdgI bqIq krn. brqfnIaf dy pRDfn mMqRI gorzn brfAux df ibafn vI kuwsL iesy hI qrjL df hY. Xorp ivwco vI vwK vwK muLlKF dy pRDfn mMqRIaF vwlo vI kwusL eysy hI qrF dI sur sunx nMU iml rhI hY. ienHF kUtnIqk ibafnF df mwqlb asl ivwc hY kI ?                                                        mwqlb sfPL hY ik qfilbfnI dihsLqgrF dIaF sPF ivwc hPVf-dwPVI vflf mhOl pYdf krky AunHF nUM pfiVaF jf sky, jo nfl rlH skx nfl rlHf ley jfx qy bfkIaF df mukfblf jMgI pwDr qy jfrI rhy. pwCmI dysL pfiksqfnI hfkmF dI ies kwpt ivwidaf corF nMU kho lwg jfA, qy sfDf kho PVH lvo dI dorMgI qoN vI bhuq duwKI hn. Auh ieh vI jfxdy hn ik ieh cor cor msLyry BfeI hn. amrIkF ies vwkq As lflcI grIb dI siQqI ivwc phuMc cuwikaf hY ijs ny ndI ivwc ruVHy jFdy irwC nMU kMbl smJ ky jwPf mfr ilaf sI qy irwC ny Aus lflcI nMU, hux amrIkF qf iksy vI kImq qy aPgfnsqfn rUpI kMbl Cwzx nMU qrlfAudF hY pr hux irwC df jwPf nhIN KwulHdf. asl ivwc dunIaF df Tfxydfr hux hfimd krjLfeI aqy qflIbfnF ivwc koeI pMjLfbI dy sLbd qwuQ-mwuQ vrgf smJOqF krvf ky pqlI glI QfxI inklxf cfhuMdf hY. pr ieh aYnf asfn nhIN hY. aPgfnsqfn aqy vIaqnfm ivwc bhuq Prk hY. hflfik ieh dovy pfV Kfxy ieslfmI biGafV( qfilbfn aqy pfisqfn) rsLIaF aqy ihMdosqfn dy iKlfP iewko hI ibwlI amrIkF dy pVHfey hoey hn. jdo TMzy dusLmx rUsIey aPgfnsqfn nUM Cwz gey sn qF sI afeI ey dI sihmqI nfl afeI aYs afeI ny ienHF dI muhfr ihMdosqfnI ksLmIr vwl moV idwqI sI. awj hflfq pMjFbI dI ies khfvq vrgy bxy pey hn, aKy ibwlI ny sLyr pVHfieaf,qy sLyr ibwlI nMU hI Kfx aieaf .

qy dUjf pfsf,

ajy huxy hI ipWCly idwnF ivwc qfilbfnI jhfdIaf ny iewk vflMtIar zfktrF dI tIm nMU vihsLIafnf qrIky nfl kwql kr idwqf hY ijs ivwc Cy amrIkF dy iewk birtsL aqy iewk jrmn zfktr sn qy jMumyvfrI vI AunHF hI nrmdlIaF qfilbfnF ny leI hY ijMnF nMU amrIkF aqy krjLfeI cMgy qfilbfn smJ ky rfj Bfg ivwc ihwsydfrI dIaF apIlF kr rhy hn.

                qfilbfn dI vYbsfiet ijhfd dI avfjL( vfies aOP ijhfd) nMU GoKidaf bMdy nMU ieh mihsUs hMudf hY ik Auh afpxy akIdy qoN Borf Br vI iQVkdy njLr nhLI aFAdy. AunHF dy kmFzr ajy vI iqAuiVey mwiQaF nfl jMgI BfsLf bol rhy hn aqy ieiqhfdI POjLf dI lgfqfr ho rhI hfr dy vyrvy ieMtrnYt AuWpr pUrI sLfn nfl nsLr kr rhy hn. kMDfr dy hvfeI awzy AuWpr AunFH gwiVaf vFg rfkyt aqy bMb vrfhy hn. ies qoN skyq ieh imldf hY ik Auh hux pUrI surwiKaf aDIn ley hvfeI awizaf qy vI insLfny mfr skdy hn aqy PrMgI amn dIaF GuwgIaF nMu sOiKaf hI PuMz skdy hn. dUjy pfsy iewk birtsL tYNk NnMU brUdI surMg nfl AuWzfAux dIaF qsvIrF ivKfeIaF jf rhIaF hn. ieiqhfdI POjLf leI rsd pfxI qy qyl iljFx vfly trwkF nMU aPgfnsqfn aqy pfiksqfn ivwc rfktF nfl AuWzfAuxf hux rojL dIaF KbrF hn, qF ik jo vI koeI lokl bfisLdf ieiqhfdI POjLF dy trwk clfeygf bfrI nMU hwQ jrf soc ky pfvy. aPgfnsqfn dy nflo nfl Auh pfiksqfn dIaF glIaf bjLfrF msIqF, mjLfrF ivwc hr vwZy vyly afqmGfqI bMbF dy BVfky pfeI jf rhy hn aqy aFm jn sDfrn Kwlkq aMdr dihsLq dF mhOl isrjx ivwc kfmXfb hn. vYb sfietF AuWpr PVHy hoey jMgI kYdIaF dIaF ikRpfnf nfl isr klm krn dIaF jIvMq qsvIrF sLryafm nsLr kIqIaf jf rhIaf hn. PrFs dy imltrI trUpF nfl JVwpF ivKfeIaF jf rhIaF hn aqy CyqI hI sfry aPgfnsqfn ivwco ieiqhfdI POjLF nMU kwZ ky ieslfmI jhfdIaF dI ijwq dy dmgwjy mfry jf rhy hn aqy sfrI duinaF ivwc hI hry rMg dy ieslfmI pRcMz Julfey jFx dy dfhvy kIqy jf rhy hn.

afAu jrf ipwCly solF sflf dy qflIbfn dy ieiqhfs qy njLr mfrIey.

sqMbr 1994 ivwc pihlI vfr qfilbfn dUijaF jhfdIaf dy nfl aPgfnsqfn dI Brf mfrU jMg ivwc kuwdy sn.

akqUbr 1994 ivwc qfilbfn ny pfiksqfn dI mwdq nfl kMDfr qy kbjf kr ilaf.

23 sqMbr 1996 nMU qflIbfn ny sfbkf pRDFn mMqrI muhMmd njIbAulf nMU sLry afm Pfhy lf idwqf aqyy kfbul ivwco Aus smy dy pRDFn mMqrI burhfnudIn rbfnI nMU kfbl Cwz ky AWqr vwl BwjxF pY igaf qy qilbfn ny kfbul AWpr mukMml kbjf kr ilaf.

30 sqMbr 1996 nMU qfilbfn df pihlf Pqvf aOrqF iKlfP jfrI hoieaf ik koeI vI aOrq jnqk adfiraf,  dukfnf, skUlF afid ivwc kMm nhIN krygI aqy hr iewk leI burkf jrUrI kr idwqf.

7 agsq 1998 nMU al-kfiedf ny kInIaF aqy qnjfnIaF ivwc amrIkf dIaF do aYmbYsIaF nMU bMbF nfl AuWzf idwqf aqy amrIkF ny ies df dosLI Asfmf ibn lfzn nMU nfmjwd kIqf jo ik ipwCly do sflf qoN aPgfnsqfn ivwc qfilbfn dI srprsqI ivwc rih irhf sI.

20 agsq 1998 nMU amrIkF ny aPgfnsqfn ivwc cl rhy al-kfiedf dy jhfdIaF dy isKlfeI kYNpF nMU qbfh krn leI dUr mfr rfkyt dfgy.

20 agsq 1999 nMU XU aYn ny aPgfnsqfn AuWpr afriQk pfbMdIaF lgf idWqIaF ikANik qfilbfn Asfmf ibn lfzn amrIkF nMU sONpx leI iqafr nhIN sn.

28 julfeI 2000 nMU qfilbfn lIzr muWlHf Amfr ny sfry aPgfnsqfn ivwc aPILm dI KyqI AuWpr pfbMdI lf idwqI ijs qoN hIroien vrgf mfrU nsLf iqafr kIqf jFdf sI.

7 jnvrI 2001 nMU qfilbfn srkfr ny AuhnF muslmfnF dy nF mOq df Pqvf jfrI kr idwqf jo muslmfn Drm qbdILl krky iksy hor Drm nMU gRihx kr gey sn jf kr rhy sn.

1 mfrc 2001 nMU sWB qoN iBafnk Pqvf jo dunIaf Br dIaF isafxIaF aqy prvfn cVHIaF siBafqfvF leI mhF icMqf df kfrn bixaf, Auh ieh sI ik ieslfmI klf ikRqIaF qoN ibnf hor sfrI dunIaF dIaF sUKm klfvF AuWpr aPgfnsqfn ivwc mukMml pfbMdI. ijs dy iswty vjo qfilbfn kwtV pMQIaF vwlo cOdf sOa sfl purfxy 55 mItr AuWcy mhfqmf buWD dy ivsLv Drohr df drjf rwKdy bwuqF nMU rfktF nfl AWuzf idwqf igaf jo ik hux qwk dy ies dysL dy jrvfixaF dy ieiqhfs ivwc kdI vI nhNI vfpiraf sI. hor vI purfxy mMdrF, gurUdvfiraF, crcF df vI ieho hfl sI.

22 meI 2001 nMU qfilbfn ny ihtlr vFg sfry gYr muslmfn sLihrIaF Kfs krky sdIaF qoN aPgfnsqfn ivwc vwsdy ihMdUaF iswKF dy kwpiVaF AuWpr pIly rMg dI tfkI aqy GrF AuWpr pIly rMg dIaF JMzIaF lgfAuxIaF,( qF ik gYr muslmfnf dI sOKI pihcfx ho sky) jrUrI krfr dy idWqIaF.

1 julfeI 2001 nMU ieMtrnYt,qfsL dy pwiqaF, sI zIaF, iPlmF, ryzIA, tYlIivXn, sMgIq suxn aqy sfj vjfAux, gwl ik hr iksm dy mnpRcfvy dy sfDnF ieQo qwk sqrMj dI Kyz nMU vI gYrkfnMUnI krfr dy idwqf.

11 sqMbr nMU al-kfiedf ny amrIkF AuWpr ipwClI sdI df swB qoN iBafnk hmlf kIqf. pYtF gfAun, visLgtn, aqy inAUXfrk dy jOVy tfvrF, ijMnF nMU vrlz tryz sYNtr dy nF nfl vI jfixaf jFdf sI nMU amrIkF ivwco hI XfqrI jhfjF nfl hmlf kr ky grFAuz jLIro ivwc qbdIl kr idwqf.

7 akqUbr 2001 nMU amrIkF, ieMglYNz ny aPgfnsqfn AuWpr jMgI jhfjF nfl hvfeI hmlf kr idwqf ikAUNik qfilbfn amrIkF nMU Asfmf ibn lfzn aqy hor loVIdy dihsLqgrd sOpx leI hrigjL iqafr nhIN sI.

19 akqUbr 2001 nMU amrIkF ny hjLfrF dI igxqI ivwc kMDFr lfgy pYrFsUtF nfl afpxy POjLI Auqfr idwqy aqy mYdfnI jMg sLurU ho geI.

18 nvMbr 2001 nMU aPgfnsqfn ivwc pMjF sflf bfad iPr dubfrf tYlIivXn df sLtysLn surU kr idwqf igaf.

7 dsMbr 2001 nMU kMDfr ivwco qfilbfn df sPfieaf kr idwqf igaf jo ik qfilbfn srkfr df aKrI gVH sI.

11 dsMbr nMU qorf borf dIaf afdrf kbfdrf vrgIaF phfVIaF AuWpr spYsLl bMbF nfl hmlf kr idwqf aYsy bMb vrqy gey jo ik phfVIaF qwk nMU puwtx dI smrwQf rwKdy sn. JwK mfrn aqy KLfk Cfnx dy bjfey amrIkF dy hwQ kwusL vI nf lwgf. Asfmf ibn lfzn aqy Aus dy alkfeIdIey pqf nhIN ikhVy pqflF nMU grk gey sn. asmfnI AWz gey sn jF cUihaF vFg Kuwzf puwt ky DrqI ivwc luk gey sn.

meI 2003 nMU Aus smNy dy rwiKaf mMqrI rmjLPIlz ny aPgfn sqfn AuWpr amrIkf dI ijwq df aYlfn kr idwqf hflfik ajy vI pUry aPgfnsqfn ivwc ikwqy ikwqy qfilbfnF jhfdIaF nfl hiQafrbMd twkrF jfrI sn aqy afqmGfqI mnuwKI bMbfr vI BVfky pfeI jFdy sn.

1 mfrc 2006 nMU amrIkI pRDFn mMqrI jorj zblXu busL jUnIar aPgfnsqfn AuWpr amrIkF dI ijwq dy jsLnf ivwc sLfml hox leI kfbul phuMicaf hflfik ajy vI sfAuQ aPgfnsqfn dy bhuq sfry ielfky ivwc qfilbfn df hI bolbflf sI ijs ivc hYlmUMd Aurusgfn, kMDfr vI sLfml sn.

1 agsq 2006 nMU nfto POjF ny amrIkf qoN sfAuQ aPgfnsqfn dI kmFz lY leI. hux qfilbfn pfiksqfn ivwco afpxy gurIlf jMgI aYksLn jfrI rwKx lwg pey. afqmGfqI bMb DmfikaF ivwc idno idn iPr vfDf hoeI jf irhf sI.

akqUbr 2006 ivwc aPgfnsqfn dy pyNzU ielfikaF ivwc iewk vfr iPr aPIm, posq, hIroien dI irkfrz qoV pYdfvfr hoeI jo ik qfilbfn dy injLfm Qwly iblkul Kwqm ho geI sI. hflfik iksfnf dI aFmdn df sdIaF qo sfDn aPIm dI KyqI hI sI.

29 sqMbr 2007 nMU aPgfnsqfn dy nfminhfd pRDfn mMqrI hfimd krjLfeI ny qfilbfn lIzr muwlf Amfr nM hiQafr suwt ky coxf ivwc ihsf lYx leI swdf idwqf. pr awgo koeI jvfb nhIN afieaf.

13 jnvrI 2008 nMU ieh irpot afeI ik 2007 ivwc 6400 sOa aFm aPgfnI nfigrk blI df bwkrf bx ky afqmGfqI bMb DmfikaF dI Byt cVH cwuikaf hY ieh igxqI 2001 ivwc jdo qfilbfn nMU isWksLq idwqI geI sI nflo ikqy ijafdf sI.

PrbrI 2009 ivwc acfnk qfilbfn jhfdIaF ny pfiksqfn dI svfq GftI AuWpr ihwk dy jor nfl kbjLf kr ky sfrI dunIaF nMU hYrq aqy prysLfnI dy aMny KUh ivwc suwt idwqf. ieh ielfkf aPgfnsqfn df nhIN sgo pfiksqfn df sI jo ik amrIkF df qfilbfn nMU mfr BjfAux ivwc pihlI pfl df mohrf sI qy hux qfilbfn pfiksqfn dI rfjDfnI ieslfmfbfd dIaF dIaF brUhF qwk awpV cuwky sn. svfq GftI qy kbjLf krn mgro ieh lfm lsLkr pfiksqfn dy jhfdIaF nfl iml ky aYksLn krn lwgf. ies ny bfrUd df trwk Br ky ieslfmfbfd dy msLhUr hotl mYrIat dIaF brUhF ivwc mfr ky hotl dIaF DwjIaF AuWzf idwqIaF jy trwk kuWC GMty pihlf hotl ivwc vwj jFdf qF ho skdf sI pfiksqfn dI awDI pfrlImYNt dy mYNbr sxy sdr jLrdfrI dy vI qUMby AuWz jFdy.

 28 jnvrI 2009 nMU qfilbfn jhfdI pfiksqfnI POjLIaF dy Bys ivwc rfvlipMzI dI iewk POjI CfAuxI ivwc dfKl ho ky Cy aslI POjLIaF nMU mOq dy Gft Auqfrn ivwc kfmXfb ho gey. 3 mfrc 2009 nMU qilbfn ny sRI lMkF dI ikRkt tIm AWpr kIqy hmly dI jMumyvfrI afpxy isr leI aqy awgy qoN lgfqfr ieho ijhy hmilaF dI DwmkI sLry afm pfiksqfn dI srkfr nMU idwqI qy pfiksqfn dy sLihrF, ksibaF, ipMzF ivwc afqmGfqI bMbfrF ny hr rojL BVfky qyj kr idwqy. glIaF, bjFrF, mjfrf, msIqF,ivwc aFm jn sDfrn dy PIqy AuWzx lwgy hspqflf, mVIHaF-msLfxf ivwc jhfdIaF ny myly lf idwqy, hjLfrf hI apfhjF, nyqrhIxF, lMigaF lUilaF dI kwuC hI sflf ivwc POj pYdf kr idwqI qy hux ieh aPgfnsqfn df bsMqr mylf pfiksqfn ivwc mwGx lwgf.  

kOx hn qfilbfn ?

qfilb df mwqlb arbI BfsLf ivwc stUzYNt Xfin ik pfHVf jF ividafrQI hY. qfilb dy mgr afn lfky ies df psLqo-krn krky aPgfnI lok hI nhIN hux ies nMU sfrI dunIaF hI qfilbfn boldI hY. pr qfilbfn afpxy afp nMU qfilbfn nhIN kihMdy Auh afpxy afp nMU ieslfmI iemIrfq aPgfnsqfn dy mujfhIdIn khf ky PKr mihsUs krdy hn. awj qoN pMdrF sfl pihlF ieh pfiksqfn dI mwdq nfl aPgfnsqfn dI BrF mfrU jMg ivwc kuwdy sn. sMUnI iPrky nfl sbMDq ienFH awnpVH mUMizaf df ieh lfm lsLkr pfiksqfn dy mwdrwisaF ivwco isrP qy isrP kurfn dI pVfHeI (kuwC qF aWKroN kory hox krky isrP suxfeI krky) krky byhwd quwasbI ivcfrF nfl lYNs ho ky amrIkF dI sLih qy aslI mujfhudInF dy iKlFP jMg ivwc kuwdy sn.    hux ies vwkq ienFH df iewk vfr iPr qkrIbn sfry aPgfnsqfn AuWpr hI pRyq sfieaf hY. asl ivwc aPgfnsqfn dy dUr durfzy zMzIaF aqy kwcy rfhf vfly ipMzf ivwc ienHF df bolbflf hY qy ienHF hI ipMzF ivwco ieh afpxy rMgrUt jbrI BrqI krdy hn. hr Gr leI ieh jrUrI hY ik Auh afpxf ieWk mUMzf jhfd vfsqy ienHf dy lsLkr ivwc BrqI krfvy, nhNIN qF twbr dy sfry jIaF nMU hI soD idwqf jFdf hY. kwusL dunIaF Br dy mwdrwisaF ivwco jhfd dI qflIm hFsl krky afpxI mrjLI nfl pUry sMsfr dy byXkinaF nMU mfr ky svfb hFsl krn qy jMnq-nsLIbI dy cwkrF ivwc qfilbfnI lsLkr ivwc BrqI ho rhy hnN. awj kwlH qfilbfn lsLkr afpxy ispfhIaF nMU aPgfnsqfn dI POj aqy polIs nflo vI vwD qnKLfh idMdf hY. pyNzU rUrl abfdI nMU krjLfeI srkfr dy BirsLtFcfrI issitm AuWpr iblkul ivsLvfs nhIN hY. Auh afpxy msly aPgfnsqfn ivwc qfilbfnF dI cwl rhI brfbr dI srkfr qoN sLrF dy ieslfmI knMUn muqfbk hwl krvfAuNdy hn. ies qrF kfbul qoN Cuwt dysL dy sfry ihwsy ivwc hI qfilbfn dI hkUmq cldI hY.

        qfilbfn jhfdIaF dI asl igxqI bfry hux qwk iksy nMU vI pwkf ielm nhIN hY. kuwC aMdfijaF muqfbk ieh qIh qoN cflI hjLfr dI igxqI ivwc pUry aPgfnsqfn ivwc hI PYly hoey hn. ies igxqI nMU muwK rwKidaF amrIkF aqy Aus dy joVIdfrF nMU ienHF AWuGV dwuGVIaF pwgF, nMgy pYrF aqy bgYr POjI vrdI vfly axiswKy rMgrUtF nMU mfr mukfAuxf koeI aOKI muihMm nhIN hoxI cfhIdI sI, ijnHF ny ienHF nflo pMj guxf ijafdf aiq hI awDuink hiQafrF nfl lYNs POjL aPLgfnsqfn ivwc Jok rwKI hY. prMqU iswty sfrI dunIaF dy sfhmxy hn. golI iswky leI pYsLf ienHF nMU bdnfm pfiksqfnI KUPIaf eyjYNsI afeI aYs afeI aqy aPLIm qy hIroien dy smglrF kolo hFsl hMudf hY ijhVy afpxI hIroien, aPLIm dI smMgilMg ienHF dI dyK ryK aqy rfKI Qwly ihMdosqfn, Xorp, aqy amrIkF nMU krvfAuNdy hn. 1996 ivwc jdo sfrf aPgfnsqfn qfilbfn dI hkUmq Qwly sI qy sfry dysL AuWpr swKq ieslfimk sLrF df knMUn lfgU sI Ado sfry aPgfnsqfn nMU sfAudI arb dI qrjL qy sfry drwKq kwt ky prOiPt muhMmd dI DrqI vrgf ryqlf mfrUQl bxfAux dIaF muihMmf cwldIaF sn. sbjL bfgF nMU puwt ky aPgfnsqfn nMU ( ieslfmI amIrfq aPgfnsqfn) mfrUQl bxfieaf jf irhf sI. pUry aPgfnsqfn ivwc hr iksm dy nsLy AuWpr mukMml pfbMdI sI. sMgIq suxn, gIq ilKx, gfAux, sfj vjfAux, ryzIA, tYlIivjLn, ieQo qwk sfiekl, kwpVy isANx vflI msLIn AuWpr vI pfbMdI sI. corF dy sLry afm hwQ kwt idwqy jFdy sn. kwql, blqkfr dy jurm ivwc dosLIaF nMU sLihr dy cOrfihaF ivwc pwQr mfr mfr ky mwD-XugI qrIky lhU luhfn krky mfr idwqf jFdf sI.

            iPr ZwTy tfvrF df bdlf lYx Kfqr 2001 ivwc amrIkx hmly ny iewk vfr qF qfilbfn dI PwtI poc idwqI sI prMqU 2004 qwk ieh iPr jLor PVH gey sn. hfimd krjLfeI dI BirsLt srkfr dy iKlfP pRfpogMzy, aPLIm aqy hIroien dI kmfeI ny ienHF nMU iPr pYrF qy KVy kr idwqf. dwsF ku mwulfixaF dI lIzrisLp ies vkq ienHF nMU kMtrol kr rhI hY, ijMnF ivwco muwlF Amfr hux swB qoN AuWpr hY. qy eysy muwlf Amfr nMU pwCmI dysLf dI slfh nfl afpxI cwmVI bcfAux Kfqr krjLfeI sfhb sulhf sPfeI dy ruwky Byj rhy hn. hiQafrbMd jhfdIaF nMU POj ivwc BrqI krn dy ibnf sLrq swdy idwqy jf rhy hn. qfilbfnI lIzrF nMU srkfr ivwc BfeIvflI idwqI jfvygI aqy pMj most vfitNz ieMqhF psMdF, sxy muwlf Amfr dy nFm amrIkF dI kfLlI sUcI ivwco kZvfAux dy vfhdy kIqy jf rhy hn.

      ies mhIny dI iewk qfrIk nUM hOlYNz dI POj ny aPLgfnsqfn ivwco afpxy cOvI POjI mrvf ky qy 150 dy krIb PwtV krvf ky vfps kUc krnf sLurU kr idwqf hY. AunHF ny Aurusgfn dy ielfky dI kmFz amrIkF afstRylIaF dIaF sFJIaF POjF (kMbfiez tfsk Pors) dy hvfly kr idwqI hY. knyzf dIaF POjF ny vI kMDFr amrIkf dIaF POjF dy hvfly kr idwqf hY. hOlYNz dI pRYs ny ieh KMdsLf jfhr kIqf hY ik hux bhuqI dyr nhIN lgygI qfilbfn nMU ies Kyqr AuWpr kbjLF krn ivwc. jhfd dI avfj qfilbfn dI vYbsfiet GoKidaF ieh iblkul nhIN lgdf ik qfilbfn krjLfeI dy KuwlHy swdy AuWpr aml krngy Auh qF ajy vI vfisLigtn vfly icwty Gr ivwc rihMdy rMgdfr pRyjIzYNt nMU dbfkVy mfrI jf rhy hn ik ijMnI CyqI ho sky Auh aPgfnsqfn nMU aPgfnsqfn dy lokF AuWpr Cwz dyvy. nhIN qF amrIkx POjLI afpxy KwPx qy qfbUq iqafr rwKx ikANik awlf dI rihmq nfl kuwC hI smyN ivwc aPgfNn mujfhIdInF dF iewk vwzf qUPfn AuWTygf qy quhfnMU sfiraf by-XkIinaf nMu nysLqo nbUd kr dyvygf. hux svfl pYdf huMdf hY ik vfikaf hI amrIkF vIaqnfm vFg aPgfnsqfn ivwc vI afpxI sMsfr-srdfrI leI lVI jf rhI jMg hfr cuwikaf hY ?.

 


qyl vyKo qyl dI Dfr vyKo

-joigMdr bfT hONlYz

kwcy qyl df Bfa do hjLfr dws ivwc 53 zflr pr bYrl nMU phuMc igaf hY. iewk bYrl ivwc 159 lItr kwcf qyl huMdf hY. ieh qf ajy trylr hI hY pUrI iPlm qF ajy afAux vfly sflF ivwc cwlxI hY. dunIaF Br dy qylIaF dy kfro-ivhfr qy njLr rwKx vfly mfhr ieh aMdfjLy lgf rhy hn ik ieh Bfa vI siQr nhIN rhygf ho skdf hY kwuC hI mhIinaF jF sflF ivwc ieh acfnk iewk dwm sFAux dy bwdl vFg sOa zfrl iewk bYrl qwk vI CVwpf mfr ky cVH skdf hY. ies df mqlb ieh hY ik aAux vfly smyN ivwc dunIaF Br dy kfrF dy mflk huxy hI iewk iewk sfiekl vI KrIdxf sLUru kr dyx, ijMnF kol sfiekl hn Auh huxy qoN hI tfeIrF ivwc hvf aqy brykF cYk kr lYx.

                 afAu jrf qyl ibnf ikafsIey qF shI ies nIlI DrqI qy ijMdgI ikho ijhI hovygI ?. kI sfzIaF kfrF Kfx vfly qylF AuWpr cwlx gIaF. kI plfsitk df sfrf smfn jo qyl dI rihMd-KUhMd qo bxdf hY bjLfr ivwco alop ho jfvygf ?. purfxy jLmfny dI qrF rojLmrF dI ijLMdgI ivwc vrqx vflI hr sLYa jo hux plfsitk qoN bxdI hY Auh lohy aqy lwkV qoN bxfAuxI pvygI ?. hvfeI jhfjL dy tfierF qoN lY ky pYrF dIaF kYcI cwplF qwk qyl qoN ibnf gieb jfxgIaF. kI qUsI jfxdy ho qyl iewk aYsf Kixj-pdfrQ hY ijs nfl pUrI dunIaF df hI DMdF bwJf hY. sfry sMsfr ivwc hor koeI vI ieho ijhf Kixj-pdfrQ nhI hY jo ies kfly sony df mukfblf kr sky. qyl hI iewk aYsf pdfrQ hY ijs nMU hiQafAux leI lwKUKF mnuwKF df KUn vhfAux ivwc Borf Br vI guryjL nhIN kIqf jf irhf. ierfk, aPgfnsqfn dIaF iewk pfsV asfvIaF jMgF ies dIaF jwg jLfhr imsflF hn aqy ierfn nMU jLorfvrF qylIaF vwlo lgfqfr pfbMdIaF qy GurkIaF jfrI hn.

                    awj qoN cfr hjLfr sfl pihlF bybIlon dI siBaqf ny ies kfly mfhr (qyl) nMU afpxy XwikaF nMU rYlf clfAux leI lwiBaf sI. Auh ies nfl afpxy rwQF aqy hor vfhxF dy phIey copVdy sn. Aus qoN bfad qyl dI dvfeIaF aqy dIivaF ivwc pf ky ielfj aqy rOsLnI leI vrqoN hox lwgI. pr vwZf AuCflf ies nMU ipwClI sdI dy sLurU ivwc imilaf jdo ieh awj dy aDuink kfrKfinaF,motrF gwzIaF, aqy hvfeI jhfjLF ivwc vriqaf jfx lwigaf. ipwClI swdI dy pMjfivaF ivwc ies kfly-mfhr ny afpxy afp nMU ies nIlI DrqI qy sony nflo vI kImqI jgHf qy ilaf KVf kIqf qy kfrobfrI BfsLf ivwc ies nMU dunIaf Br dy qylI kflf-sonf afKx lwg pey. sony bfry qF pMjLfbI dI ieh khfvq vI qMg hoey lok sxfAudy hn aKy, BwT pvy sonf ijhVf kMnF Kfvypr qyl bfry ieho ijhf aKfx ajy qwk iksy ny vI nhIN GiVaf. ies dy Ault qyl hFsl krn leI iksy qylI nfl qyl dI loV Kfqr ivafhI suvfxI vwlo  Jory df ieh aKfx qylI vI kIqf qy qyl KuxO vI suwkI rhI jrUr msLhUr hY. amrIkF,Xorp, jo ipwClI sdI qy awj vI aDuink snaq dy kfZy aqy mflk hn ies kfly-mfhr nMU kbjLy ivwc lYx leI qrlo mwCI hox lwgy. iPr sflF ivwc hI arbI-dysL qF kI sfrI dunIaf ivwc hI qyl dy KUh lwBy aqy pwuty jfx lwgy qy hOlI hOlI qyl AuWpr kbjf aqy iejLfrydfrI hI dunIaf dI isafsq df Durf ho inbiVaf. ieh kOVI scfeI hY ik dunIaF df hor koeI vI KixjL-pdfrQ qyl df awj dy Xwug ivwc mukfblf nhIN kr sikaf. awj hflfq ieh hn ijs iksy vI dysL kol qyl dy swB qoN ijafdf BMzfr jHmf hn AuhI ies nIlI DrqI df bfdsLfh hY.

swq BYxF:

              swq BYxF (sYvn isstrs) ies nF dI qylIaF dI jwQybMdI  ipClI sdI dy surU ivwc hoNd ivwc afeI sI. ieh dunIaF ivwc qyl dy DMdybfjF dI bfrsUK pihlI aMqrrfsLtrI jwQybMdI sI. ijs nMU awj dy mltInYsLnl kfrporyt jgq df afgfjL vI ikhf jf skdf hY. ijs ivwc Xorp ivwco sLYlaqy amrIkF ivwco tYksfko qyl dIaF kMpnIaF ies jwQybMdI dIaF mYNbr sn. holI holI swq BYxFny pUrI dunIaF dy hI qyl df kMtrOl afpxy hwQF ivwc lYxf surU kr idwqf. ies jwQybMdI ny pUrI dunIaf ivwc hI qyl soDk kfrKfny lfey. qyl nMU DrqI co Bflx, sfPL krn qy trFsport krky pYtrol pMpF qwk splfeI aqy vycx qwk dI afpxI iejLfrydfrI kfiem kr leI. ijQo ieh qyl kwiZaf jFdf sI AunHF mulKF dy lokF nMU pqf hI nhIN sI ik ies kfly sony dI dunIaF dI mMzI aqy isafsq ivwc kI qfkq hY. 1973 qwk ieh swq BYxf jokF vFg idwn rfq bgYr BfPL kwiZaf arbF df qyl cUsdIaF rhIaF. 1973 ivwc pihlI vfr qyl sMkt ies dunIaF ivwc pYdf hoieaf, ikANik AunFH mulKF dy lokF qy srkfrF nMU ieh pihlI vfr aihsfs hoieaf sI iks qrF ieh swq jokF AunFH dI kudrqI qrl dOlq nMU idwn rfq mnmrjIL df Bfa dy ky zkfrI jf rhIaF sn. AunFH dysF dIaF srkfrF ny ijMnFH dysF ivwco ieh kflf sonf lwuitaf jf irhf sI ny qyl soDk kfrKfinaF qy jLbrdsqI kbjf krky vycy jFdy qyl dy lfB ivwco iswDf awD mMgxf sUru kr idwqF aqy qyl dIaF tUtIaF nMU puwTf gyVf dy ky tUtIaF bMd kr idwqIaF. ies pMgy qo bfad Xorp aqy amrIkF nMU pihlI vfr aihsfs hoieaf ik qyl qo ibnf ieQy kI Bfa ivwkdI hY. ikAuNik hux qwk Xorp aqy amrIkF df sfrf dfromdfr hI qyl AuWpr inrBr ho igaf sI. qyl qoN ibnF Xorp aqy amrIkF ivwc dupihry hI sUrj nMU gRihx lwgx vFg mwisaf dI hnyrI awDI rfq ho geI sI.

             hux bdly hflfqF ivwc qyl inklx vfly dysF ny swq BYxf nMU awKF vKfAuxIaF sUru kr idwqIaf qy afpxI iewk nvIN jwQybMdI bxfeI ies jwQybMdI df nf (A pI eI sI, mwqlb,  aOrgfnfeIjysLn aOP df pYtrolIAum aYksporitMg kMtrIjL ) rwiKaf igaf ijs ivwc eIrfn,ierfk,sfAudI arb,vYnjueylf,kuvYq pihlF ieh pMj dysL sLfml sn. ies A pI eI sI jMQybMdI ny afpxI mn mrjIL dy qyl dy Bfa imwQy jo awj vI kfiem hY. hux ies A pI eI sIivwc qyrF dysL sLfml hn. ijMnF kol pOxI dunIaF dy qyl BMzfr irjLrv hn.  dunIaF Br dIaF kfr snaqf hr rojL lgfqfr nvIaF kfrF aqy hor BfrI trFsport dy qyl pIxy vfhn bjLfr ivwc lwKf dI igxqI ivwc Dwk rhy hn. pr qyl dy KUhF dy idwno idwn pqfl njLr af rhy hn Xfin ky qyl bVI qyjLI nfl Gwtdf jf irhf hY. ihMdosqfn,cIn,brFjIlIaf dIaf qyjI nfl vwD rhIaf snaqF qyl pIxIaF srflF df rUp DfrdIaF jFdIaF hn. vwDdI mMg dy bfvjUd vI A pI eI sIafpxy qyl dy Bfa vDfAux Kfqr qyl Audpfdn ipwCly keI sflF qo vDfAux dI QF qy siQr 84,500,000 bYrl pr idwn rwKI afAudI hY. jd kI mMg qkrIbn duwgxI hY. Aupro qyl dy KUhF dy vI Qwly idwsxy sUru hoeI jFdy hn. ho skdf hY aFAux vfly dwsF sflF ivwc afpxIaF hux bVy ipafr nfl KLrIdIaF qyl nfl cwlx vfLlIaF kfrF, trwk, trYktr, kbfV dy Bfa vycxIaF pYx jF sLoa pIs bxf ky GrF dy KMUijaF ivwc KVfAuxIaF pYx. mMg aqy Kwpq df pWDr brkrfr rwKxF pYNdf hY nNhIN qF hPVf dwPVI qy bdwmgjI bjLfr ivwc pYdf ho jFdI hY.. qyl dI mMg dugxI hox krky afAux vfly smyN ivwc qyl Kfqr hor nvIaF jMgF hI nf sUru ho jfx ?. 2004 qoN cIn vwlo qyl dI jLKIrybfjI dI nIqI nfl kwcy qyl dy Bfa lgfqfr asmfnI cVHdy jf rhy hn. qyl pYdf krn vfly dysL vI afpxI hMkfrI nIqI kfrn apxf aslI ichrf vKfAux lwg pey hn aqy mnmrjIL dy Bfa mMg rhy hn. rUslYNz (rsLIaf) ny dunIaF dI sWB qoN vkfrI qyl dI kMpnI CYl nMU alivdf afK idwqf hY aqy afpxy mulK ivwco zMzf zyrf smytx df hukm cfHV idwqf hY. nfeIjLIrIaF afpxy mulKL ivwco inkldy qyl Audpfdn dy kuwl munfPy cO awD vMzf irhf hY. vYnjuelf ny iekson mobfiel nfmI kMpnI nMU afpxy dysL ivwco cuwk bfhr mfiraf hY. hyTf mY awj dy smyN ivwc qyl Auqpfdn krn vfly dysLf df vyrvf dy irhf hf hfl dI GVI ikhVf dysL ikMny lwK bYrl qyl iewk idwn ivwc pYdf kr irhf hY.

   dysL                              qyl Audpfdn bYrlF ivwc hr rojL

sfAudI arb                       10,200.000

rsLIaf                               9,874,030

XU aYs ey                            8,456,67

ierfn                                4,033,850

cIn                                   3,911,760

mYksLIko                               3,506,110

kYnyzf                                 3,421,970

sMXukq arb iemIrfq              2,947,520

kuvYq                                  2,616,310

nfrvy                                  2,564,880

vYnjueylf                              2,350,000 

ies ivwc koeI sLwk nhI swB qoN vwzf qyl pIxf dYNq qf amrIkF hI hY, jo iewk idwn ivwc iqMn sOa cfr mIlIan zflr df 20,730,000 bYrl qyl hr rojL zkfr jFdf hY. ieh cInI zrYgn qoN hfl dI GVI ijafdf hY ijhVf hr rojLL 6,531,000 hjLfr bYrl sVHfkdf hY. jpfn nMU hr rojL 5,578,000  bYrl cfhIdf hY. jrmnI df 2,650,000 bYrl qoN Gwt nhIN srdf. rsLIaF afpxy GrylU Audpfdn ivwco hr rojL 2,500.000 bYrl vrqdf hY aqy vwDdf qyl hI vycdf hY. ihdosqfn, ijs nMU hux qwk pwCmI dunIaF hfQIaF, sLyrF, spyiraF aqy kuMB dy myly qygMgF meIaf ivwc swB qoN pihlf iesLnfn krn vfly nFgy sfDf df hI mulKL smJdI afeI hY, Aus nMU vI hux dIivaF ivwc pfAux qoN Cuwt hr rojL 2,450,000 bYrl qyl PUkx leI loVIdf hY.

               ieQo iswD huMdf hY ik iewkly amrIkF nMU, ijwQy dunIaF dI isrPL pMj PI sdI vwso hI invfs krdI hY nMU pUrI dunIaF dy qyl Audpfdn dF cOQf ihsf cfhIdf hY. hfl dI GVI amrIkF nMU qyl KrIdxF  koeI aOKF kMm nhIN hY ikANik ierfk jMg ivwc clf ky aqy ijLAidaF lokF AuWpr prK ky vKfey bsMqr myly qoN pRBfvq hoey hiQafrF dy gfhk ajy dunIaf ivwc kfPI hn. hwiQafrF bdly qyl amrIkF nMU koeI mihgF sOdf nhI hY. pr iPr vI Auh ies kfly mfhr df bdl lwBx leI jorf sLorF nfl KojF kr irhf hY. kudrqI hI hY. ijwQy aYzy aYzY aYs XU vI ( iewk jIp ijs nMU knyzf amrIkF ivwc vsdy pMjfbI trwk afKdy hn)  vrgy qyl Cwkx vfly gwz bx aqy cwl rhy hox jrUr ies qyl smwisaf df koeI pwkf aqy sdIvI hwl lwBxf hI pYxf hY. hux qF hMmr ny vI isafxp vrqidaf ies  aYs XU vI dI prozksLn bMd kr idwqI hY pr pYtrol pMpF qy qyl df Bfa ajy vI Qwly nhILN af irhf. ies kfly sony ny dunIaF ivwc kurwpsLn nMu vI bVfvf idwqf hY. ieQy qyl vycx vfly qylIaF aqy KrIdx vfilaF dIaF bhuq sfrIaF zMMmI jwQybMdIaF aqy byasUly gwTjoV bxy hoey hn. aMdrKfqy qyl hfsl krn leI dunIaF dy sfry dysL hI afpxIaF purfxIaF dusLmxIaF Bwul ky iewk dusry dI ipwT sihlf rhy hn. ies qyl dI mjLbUrI ny Auh gwTjoV vI bxf idwqy hn ijMnf bfry koeI kusL sfl pihlF ikafs arFeIaF vI nhIN lf skdf sI. iewk pfsy qF amrIkF ny Asfmf ibn lfzn nMU ijMdf jf murdf PVHn leI mfr mfr bMb do mulK qbfh kr idwqy hn qy dujy pfsy sfAudI arb aqy Asfmf ibn lfzn dy irsLqydfrF ibjLins grup aOP ibn lfzn nfl qyl dI qjLfrq krn leI ihwsy pfey jf rhy hn. qyl Kfqr ies grup nfl byasUlIaF pRym pIGF pfeIaf jf rhIaF hn. asl gwl ieh hY ik ies vwkq ijs dysL kol vI qyl dy ijLafdf BMzfr hn Ausy kol hI qurp df bfdsLfh hY. ies qurp dy bfdsLfh nfl Auh iksy nMU vI mfq dy skdf hY. nfrvy vrgy dysL nMu ies kfly mfhr df DMnvfd krnf cfhIdf hY. mulK co inkldy kwcy qyl dI kmfeI ny pUry muLlK dy bfisLidaf dI ijLMdgI suDfrI hoeI hY ikAuNik qyl dI kmfeI co pUry dysL dy nfgirkF nMU shulqF dy rUp ivwc ihwsf idwqf jFdf hY. prMqU, dUjy pfsy nfeIjLIrIaF vrgy aPrIkx dysL kol vI nfrvy ijMnf hI qyl hY. pr AuQy kurwpsLn krky qyl qo kmFeI sfrI dOlq kuwC hI hwQF ivwc clI jFdI hY qy bfkI Kwlkq BuWK nMg nfl GuldI qIsrI dunIaF df njLfrf pysL kr rhI hY. ies pfVy ny AuQy smuMdrI zfkUaF dy toly pYdf kr idwqy hn. ijwQy hr rojL bfhrly mulKF dy pfxI vfly jhfjL agvf kr ky mUMh mMgIaF iProqIaF vsUl kr ky Cwzy jf rhy hn.

kI amrIkF arbF ivwc lokrfj bhfl krn leI lVH irhf hY ?

                       nhIN iblkul nhIN. ieQy amrIkF dI arbF ivwc aKOqI lokrfjI pRbMD bhfl krvfAux dI cfxkIaF nIqI dI vI smJ pYNdI hY. jykr amrIkF nMU vfikaf hI sfry sMsFr ivwc lokrfjI pRbMD dI icMqf huMdI qF Auh isrP ierfk aqy aPgfnsqfn AuWpr hI ikAN hmly krdf ? hor vI dunIaF ivwc bQyry dysL hn ijwQy lokrfjI pRbMD df glf Guwtx vfly qfnfsLfh mOjUd hn. afpxI jUMzI dy Xfr sfbkf pfksqfnI POjLI jrnYLl pRvyjL mujwPr dI hI AuDfrx kfPI hY. ierfk aPLgfnsqfn AWupr Dwky nfl QopI jMg iksy lokqMqRI pRbMD nMU ilafAux vfsqy nhIN sI, ieh qF isrP qyl AuWpr amrIkF dI qkVy dy swqI vIhI sOa vrgI dlIl nfl lYs qyl BMzfrF AWupr kbjLy aqy iejLfrydfrI leI sO pRqIsLq ijwqx vflI asfvIN jMg sI. ikANik amrIkF dI tYksfs styt ivwc jmF qyl dy BMzfr afAux vfly dwsF pMdrF sflF ivwc Kwqm hox vfly hn. ies krky afpxI gwzI irVHdI rwKx vfsqy amrIkF nMU kusL nf kusL qF smF rihMidaf agfho krnf hI pYxf sI. iehI nhIN, amrIkF smyq sXukq rfsLtr sMG dIaf POjF hfl dI GVI ierfk aPgfnsqfn ivwc Drnf mfrI bYTIaF hn. ienHF sfry dysfL dy lIzr afpo afpxI Kwlkq nMU ieh jqfAux leI afey idwn sMG pfV pfV ky sMsfr pRYs dy sfhmxy ieh aVft pfeI jFdy hn ik ieh sfrf lfm lsLkr ienHF mulKF ivwc jmhUrIaq dI bhflI aqy AujMz dihsLq grdf nMU Kwqm krn vfsqy  ibTfieaf igaf hY jo ik sMsfr amn aqy afpxy hI lokF leI vwzf Kwqrf hn. sfzy POjI sMsfr amn aqy lokrfjI prMprfvF leI kurbfnIaF dy rhy hn. bysLk hr rojL lgfqfr ieQy kOmI JMizaF ivwc lpyty qfbUq,ieiqhfdI POjLIaF dIaF vwZIaF twukIaF bypCfx lfsLF nfl Bry phuMc rhy hn. mIzIaF rfhI sMsfr Br dy  lok-BfeIcfry nMU bwUDu bxfieaf jf irhf hY ik AuQy skUl bxfey jf rhy hn, asI aOrqF nMU burky qoN ajLfdI dvf rhy hf. bdiksmqI nfl qbfh hoey mulK dI muV AusfrI kr rhy hF. bul iCwt (XfnI kI Zwty df Pos) asl ivwc ieh sfrf POjI azMbr isrP qy isrP qyl dI byrok-tok splfeI leI ricaf igaf sI aqy ajy vI lgfqfr ieh zrfmf jfrI hY. ikANik aPgfnsqfn AuWpr hmly df pfj Audo AuWGVdf hY tYp (tI ey pI arQfq trFs aPgfn pfeIplfien) ijhVI ik 1680 iklomItr lMbI pfieplfien hYrfq, kMDFr, koietf, qy pMjFb dy PfijLlkF sLihr qwk ihMdosqfn nMU iswDf qyl splfeI krn vfsqy qurkmfnsqfn qoN sUru ho ky aPgfnsqfn, pfiksqfn,ivwco gujLrdI hoeI ihMdosqfn phuMcdI hY. ieQy pfiksqfn df qf koeI pMgF nhI sI ikANik Auh qF pihlF hI amrIkF df kOlI cwt hY. pr aPgfnsqfn ivwc pihlF TMzy dusLmx rUsIey bYTy rhy sn qy iPr asLlI mujfhudInF nMU hrf ky cuVylLf vrgy qflibfn af bYTy sn. ijMnF dI akl isrF dI bjfey dfhVIaF ivwc ijafdf sI. pMjfbI dI ieh khfvq ibwlI ny sLyr pVHfieaf, qy sLyr ibwlI nMU hI Kfx afieaf amrIkF aqy qfilbfn AuWpr KUb ZuwkdI hY.                                                                                  rUslYNz ivwc vI rwj ky qyl aqy kudrqI gYs hY. pr qyl dI qjLfrq krn vfsqy ZoaF ZohfeI dy sfDn aiq jrUrI hn. 2008 ivwc jOrjLIaF df imMnI GwlUGfrf vI iesy kfly mfhrdI splfeI ivwco inkilaf sI, ikANik jorjLIaF df ielfkf kfAukfsLs (kkysLIaF) rUsIaF leI qyl splfeI dI pfieplfien ivCfAux leI bhuq jrUrI sI. ieh lVfeI asl ivwc rUsIaf vwlo afpxy qyl dI splfeI nUM inrivGn aqy XkInI bxfAux leI lVI geI sI. ikANik nfbUko pieplfien nMu pUry pwCmI Xorp nMU qyl splfeI krn vfsqy sfAuQ jorjIaF ivwco lMGfAuxF pYxf sI.

purfxIaF BYxF aqy nvyN Brf:

                     pihlF ipwClI sdI ivwc swq BYxFdI hI dunIaf dy sfry qyl AuWpr srdfrI sI pr hux iewk hor nvI klwb rsLIaF,cIn aqy brfjLIlIaf qylI BrfvF dI pYdf ho geI hY. ijMnF kol sfAudI arb nflo vI vwD qyl BMzfr hn. rsLIaF aYs vwkq sfAudI arb qoN vI ijafdf qyl pYdf kr irhf hY. sfAudI arb ijafdf aYksport kr irhf hY pr rsILaF afpxy qyl Audpfdn df vwzf ihwsf afpxy Gr hI vrq irhf hY. ierfn kol vI rwj ky qyl BMzfr hn. pr zfhZy dusLmx nfl mwQf lwgf hox krky vfisLgtn ny Aus AuWpr hr iksm dIaF nfsLF bMd krn dI hwd qwk qknIkI aqy afriQk pfbMdIaF lf rwKIaF hn. Aus kool qyl kwZx vflI pUrI msLInrI hI nhIN hY aqy nf hI ies msLnIrI nMU KrIdx jogy pYsLy hn. amrIkF dy nvyN bxy pRDfn mMqrI sRI brfk Aubfmf ny kursI sMBflidaf hI ierfn vwl ies krky nhIN dosqI df hwQ vDfieaf sI ik Aus nUM nfrvy dI rfjDfnI Aslo ivwc sLfqI df nobl purskfr idwqf igaf sI. ieh ienFm Aubfmf leI pMjfbI dI ies khfvq vrgf hI sI aKy swp dy mUMh ivwc kohV ikrlI jy Auh Kfvy qF kohVI, jy Cwzy qF klMkI. ieh hwQ ieiqhfsk pfqr aPjl KF vwlo mrhwty srdfr isLvf jI vwl kwZy dosqI dy hwQ vrgf hwQ vI, qyl dI mjLbUrI ivwco hI inkilaf sI. brfjLIl ny 2007 ivwc tulpI PIlz nF dF qyl BMzfr lwiBaf hY ijwQy pMj qoN swq mIlIafrzn bYrl kwcf qyl hox dI sMBfvnf mOjUd hY. ieMnF sMBf nfc krn vfilaF ny swq BYxf dI mflkI CYl qyl dI kMpnI dy gwl agUMTF dy dyxf hY.

kI amrIkF aqy Xorp nMU koeI qyl dI ibnf qy blYk myl kr skdf hY ?

           ies df jvfb vI nFh ivwc hY. hux 1973 df jLmfnF nhIN hY. kI ieh isry dy qrwkI XfPqf mulK kfrF gwzIaF Cwz ky afpxy kfrF KVfAux vfly gYrjL Zfh ky GoiVaF dy qbyly bxfAuxgy? sVkF,rylF puwt ky GoiVaF nfl iKwcx vfly purfxy rwQF, gwizaF nMU clfAux vfsqy kwcy rfh bxfAuxgy?. nhIN. kdI vI nhIN. pwCmI dysLf dy srmfeydfr muLlKL apxy afp nMU hrigjL ienFH qylIaF dy afsry nhIN Cwzxgy. ieh dysL ipwCly keI dhfikaF qoN hI qyl df ZwukvF, ssqf, suMdr, mjbUq aqy kfrgr bdl lwBx leI lgfqfr XqnsLIl hn. ieh lok ies scfeI nMU jfxdy hn. ikMny vI qyl dy BMzfr hor lwB jfx pr iPr vI afAux vfly cflI jf pMjfh sflF ivwc ieh kflf sonf Kwqm ho jfvygf. ies krky Ado qwk dunIaF dy ivigafnI aqy sFeIsdfn lok ies df bwdl lwB ky apxI lokfeI dI vrqoN ivwc ilaf cuwky hoxgy. hux, awj dy hflfq ivwc ieQy swqr prsYLt GrF leI ibjlI, hvf,pfxI,GrylU gMd aqy sUrj qo leI jf rhI hY. kfrF aFAux vfly cflI sflF ivwc pfxI qy clxgIaF. ibjlI nfl cwlx vflI hfeIbirjL kfr qF mfrkIt ivwc af vI cuwkI hY. bI aYm ZblXu kfr kMpnI aFAux vfly smyN ivwc afpxI iewk kfr bjLfr ivwc Auqfr rhI hY jo iewk vfr cfrjL kIqI bYtrI nfl iqMn sOa iklomItr dI dUrI cMgI rPqfr nfl qih kr jfvygI. pYtrolpMpF qy qyl dI QF KflI bYtrI lfh ky BrI rwK leI jfvygI. ijMnF ny BIVIaF suwQxf svFeIaF huMdIaF hn, AunHF ny jMgl pfxI leI vI rfh rwKy huMdy hn. hfl dI GVI qF bYT ky qyl vyKo,qy qyl dI Dfr vyKo qy bfkI loV kFZ dI mF hY.

                                                       joigMdr bfT hOlYNz

 

 


ipAu dfdy dI pwg dy sLmly dy nF qy  

joigMdr bfT (hOlYNz)

 

               pvy hwiqaf kOm Auh nsLt hovy, cfVyH qoV nf Aus Kudf kfjI

               ijMnF bytIaF mfrIaF rojL ikafmq, isr iqnF dy vwzy gunFh kfjIL.  vfrsL sLfh

 

ipwCly hPqy dysL Br dy aKLbfrF dy pihly siPaF AWupr iewk bhuq hI mhwqv pUrv PNYsly dI KLbr CpI hY. dysL dI vfikaf hI ies kys ivwc mfnXog adflq vwlo hirafxy dy iewk ipMz dy Kfp pMcfieq ( BfeIcfry dI pMcfieq) dy mUKI nMu Aumr kYd aqy pMjF horF mujLrmf nMu PfsLI dI sjf suxfeI geI hY. ienHF pMjF qy dosL ieh sI ik ienHF ny pMcfieq dy mUKI dy iewk PYslY muqfbk koroVf ipMz dy rihx vfly qy iewk hIo goq ivwc ivafh krvfAux vfly AuWnI sflf bblI aqy qyeI sflf mnoj, ijMnF ny cMzIgV dI adflq ivwc dysL dy knMUn muqfbk kfnMUnI ivafh vI krvfieaf hoieaf sI, nMU agvfh krky kql kr idwqf sI. ajy ies PLYsly dI isLafeI vI nhIN swukI sI ik Ausy idn pwtI qoN iewk hor mnhUsL KLbr af geI. AuQy iewk kuVI aqy muMzy nMU bfrvIN dy pypr dyx aieaF nMU AunHF dy irsLqydfrF ny kuVIaF dy iewk skUl ivwc bhuq hI nyiVAN isrF ivwc golIaF mfr ky kql kr idwqf. ijs nMU pMjfbI ivwc awKF ivwc awKF pf ky qy aihsfs krvf ky kIqf kql vI ikhf jf skdf hY. ienHF dohF df vI Auho hI ksUr sI ik ienFH ny vI mfipaf qy irsLqydfrF dI rjLfmMdI qoN bgYr adflq ivwc jf ky knMUnI ivafh krvfieaf sI. ies dysL dy knMUn muqfbk ivafhI joVI nMU pulIs dy gMnmYn vI imly hoey sn. Auh vI Aus smNy lVkI aqy lVky dI ihPfLjq vfsqy AunHF dy nfl hI sn. vyKx vfly ieh vI dwsdy hn jykr gMnmYn vI sfhmixAu kfqlF AuWpr golIaf clfAux lwg pYNdy qF skUl ivwc pypr dyx afeIaF horF GrF dIaF kMjkF df vI gwugf pUijaf jfxf sI aqy keIN GrIN swQr ivwC jFxy sn.. ipwCly sfl sMgrUr ijlHy ivwc iewk pRymI joVy ny pulIs aqy pMcfieq dI hfjLrI ivwc hI jwtF df pRclq mhurf slPLfs dI golIaF jo Auh iksy axhoxI dy zroN aOKy vyly leI afpxy nfl hI bMnI iPrdy sn, Cwk ky afpxI jIvn lIlHf Kwqm kr leI sI. ikAuNik ipMz dI pMcfieq ny pulIs dI hfjLrI ivwc AunHF dF ivafh krvfAux df vfadf kr ky hI AunHF nMU Tfxy pysL krvfieaf sI qy mgro pMcfieq afpxy vfady qoN mukr geI sI. pRymI joVy ny apxy afp nMU kwuiVkI ivwc Pisaf vyK hI smUhk afqm hwiqaf vflf ieh kdm cuwikaf sI. myry afpxy bfp dy imwqr ny afpxI jvfn DI nMU, jo cMzIgVH dI iksy XunIvrstI pVHdI sI qy iksy gYr jfq dy muMzy nfl ipafr pf bYTI sI nMU pihlF qF jfq brfdrI df aqy afpxy bfp dfdf dI iewjq df vfsqf pfky smJfAux dI kosLs kIqI. pr jvfn kuVI afpxy afp shyVy ipafr qoN rqf vI nhIN iQVkI. iPr Aus ny Aus nMU Bycl ky ipMz lY aFdf, ipAu dfdy qy KFndfn dI iewjLq df vfsqf pf, DI dy pYrF AuWpr pwg vI rwKI. pr kuVI afpxy PYsly qy azol rhI. koeI cfrf nf cldf vyK ky Aus ny afpxy hwQIN hI lfzF ipafrF nfl pflI afpxI skI DI df kql kr idwqf sI. ipMzo KLbrF aFAudIaF hn do kuVIaF afpxI mrjLI nfl adflqI ivafh krvf ky Bwj geIaF hn. do iqMn ivafhIaF vrIaf bfl bwicaF vflIaF aOrqF vI afpxy ivafho bfhry pRym sbMD hMZfAuNdIaF iPrdIaF hn. AunHF dy irsLqydfr aqy aFZ guaFZ sLrm dy mfry hwQF qy dMdIaF vwZdy iPrdy hn. kwlH kloqr nMU koeI Bfxf vrq igaf qF koeI jwgo qyrvIN nhIN hox lwgI.

                        ieQy hOlYNz myry mulK ivwc qurkI qoN afey do imwqr prIvfr iewkTy rihMdy sn. iewk prIvfr dI aOrq dy njfiejL sbMD dUsry prIvfr dy mrd nfl bx gey. pqf lwgx qy aOrq dy pqI ny Aus nMU ies qoN hOVn dI kosLs kIqI. Aus dF iDafn pfsy pfAux leI Auh Aus nMU afpxy mUl dysL qurkI vI CwutIaF AWupr lY ky igaf. AuQy vI aOrq dy BYxF BrfvF aqy irsLqydfrF ny Aus nMu smJfAux dI koisLs kIqI. Auh hF krky vfps af ky iPr Ausy rfhy pY qurI. ies gwlH dI mrd aqy aOrq PYNmlI mYNbrF ny bhuq nmosLI mihsUs kIqI. cfry bMny koeI cfrf nf cldf vyK ky twbr ny ies KfqUn nMU sbk isKfAux dI skIm bxfeI. AunHF afp ipwCy rih ky iewk BfVy dy kfql qoN supfrI dy ky Aus aOrq df kql Aus dy bwicaF dIaF awKF sfhmxy krvfieaf. qF jo afAux vflI pIVHI vI ieh awKI vyiKaf sbk Xfd rwKy. pMjFbI lyKk hrjIq atvfl df nfvl sfAuQfl vI Aus dy pfqr sfDU isMG vwlo sLry bjLfr afpxI DI df ikrpfn nfl kIqy kql duvfly Guwmdf hY. ikANik sfDU isMG dI DI dy pRym sbMD iksy pfksqfnI muMzy nfl bx jFdy hn. bldyv isMG df aMndfqf vI nfiek dI BYx dy GroN AuWDl jfx dI smwisaf duvfly hI GuMmdf hY. pMjfb ivwc lokgfQf bxy suwcy surmy dy ikwsy nMU kOx nhIN jfxdf. muhMmd sdIk, suirMdr iCMdf qy kuldIp mfnk awj qwk ies ikwsy dI kmfeI KfeI jFdy hn. ieQy ieMtrnYt AuWpr iewk iPlm dyKI jf skdI hY. ierfk dy iewk ipMz ivwc iewk solF sfl dI kuVI nMU hjUm pwQr mfr mfr ky mfr irhf hY. ksUr Aus df ieh hY kuVI kurd hY aqy ijs muMzy nfl Aus dy pRym sbMD sn Auh ierfkI hY jo kurd BfeIcfry nMU mMnjLUr nhIN hY. hirafxy dI Kfp pMcfieq vFg hI sLrIaq dI adflq ny Aus nMU pwQr mfr mfr ky sLry bjLfr kql krn df huwkm idwqf hY. ierfn ivwc do lVikaF nMU ies krky mwDXugI qrIky vFg sLryaFm lokF sfhmxy PLfsI qy keI idn tMg Cwizaf sI ikANik Auh hmijnsI sn. ierfkI izktytr sdfm hsn ny afpxy dovyN jvfeI sIrIaf qoN vfps bulf ky iewjLq dy nF qy kql krvf idwqy sn. amrIkI Putbfl iKzfrI A jy ismsn vlo apxI gorI pqnI dy kql vflf cricq kys vI iesy hI jumry ivwc hI aFAudf hY.bysLk Auh sbUqF dI Gft KuxoN brI ho igaf sI. pMjLfb ivwc vI iewk vwzy vkfr vfly Dfrimk zyry dI muwKI AuWpr afpxI DI nMU kql krvfAux dy dosLF vflf bhu-cricq kys hfly cl irhf hY. vyKo hux boqf ies kys ivwc ikhVy ruK bYTdf hY. pUry sMsfr ivwc ies qrF dy (aYmnYsLtI ieMtrnYsLnl nF dI mnuWKI aiDkfrF dI rfKI leI bxI aMqrrfsLtrI sMsQf dy iewk aMdfjyL muqfbk) ds hjLfr kql hr sfl huMdy hn. do hjLfr do ivwc iewkly pfiksqfn dy sUby isMD ivwc hI 245 aOrqF aqy 137 mrd ies iejLq dI dyvI dI blI cfV idwqy gey sn. ies pfk-pivqr mulK ivwc 1994 qoN lY ky hux qwk pMj hjLfr aOrqF dy ichiraF AuWpr qyjLfb suwt ky sLklo bwdsLkl krky mrdf ny afpxI suwkI hoeI iewjLq iPr hrI kIqI sI. ierfk ivwc 81 aOrqF ny afpxI sLrm Dox leI mnuwKI bMb bxnf mMnjUr kIqf sI. sLrm kI sI, ierfk jMg dOrfx AunHf nfl blfqkfr hoieaf sI.

 

afiKr hY kI hY ieh iewjq mfn qy hOnr ikMilg ?

jdo mnuwK jMglf ivwc rihMdf sI Audo Auh vI jMglI jfnvrf vFg sfrf idn Bojn dI Bfl ivwc jMglI BfAuNdf iPrdf sI ijwQy Aus nMu rfq pYNdI sI drwKq qy cVH ky sOa Cwzdf sI. ijQy mfdf Aus nMU twkrdI sI BuWK qRyh vfg srIrk loV muqfbk Aus nfl jfnvrF vfg hI sMBog kr ky afpxf vMsL agy vDfANdf quiraf jFdf sI. Bojn dI loV hI sfrf idn Aus nMU dwbI iPrdI sI. iPr hOlI hOlI mnuwK isafxF hox lwigaf qy Auh JuMzF ivwc rihx lwgf. Auh isLkfrI qoN iksfn bxdf bxdf ipMzF,sLihrF, ksibaf Xfin ik pwky itkfixaf AuWpr vwsx lwg ipaf. srIrk qkVfeI, dy nfl nfl hiQafrF, jfiedfq aqy BojLn dI jLKIrybfjI ny iewk aFm mnuwK aqy sfDn vfly mnuwKF ivwc Prk pfAuxf sLUru kr idwqf. jLorfvrF vwloN afpxy ies Prk nMU sdIvI pwkf krn leI kVy-knUMn bnx lwgy. hr JuMz,hr kbIly dy srdfrF ny afpo afpxy swuK aqy aFm lokF nMU zMgrF vfg afpxy hwk ivwc BugqfAux leI qkVy dy swqI vIhI sOa vrgy knMUn aqy gj bxfAuxy sLLUru kIqy. afm bMdy dI suqMqr soc nMU jMdrF mfr ky ihPfjq dy nF qy iewjV dI mfniskqF qy BYa AunFH dy isrF c Brnf sLUru kIqf. prjf rfjy dI jiedfq aqy twbr Gr dy mUKI dI jiedfq. rfjy df PYslf prjf df PYslf mUKI df PYslf twbr dy hr jI df PYslf.  iPr bMdf afpxy leI Gwt aqy Aus gj dy ieMc ieMc dy sdf leI myc rihx leI ijAux lwgf. qy hux hflfq afpy PfhQVIey qYnMU kOx Cuzfvy vfly bxy pey hn. vfrsL sLfh ies nMU ieAN smJfAuNdf hY

 

aOlfd jyhVI khy nf kdy lwgy, mfpy Aus nMu mfr mukfAuNdy nI.

jdoN kihr qy afANdy bfp jflm, bMn bytIaF Bory c pfANdy nI

eys vkq QIN j nf muVI moeIey,qyrf KUn hux qurq vhfAuNdy nI.

vfrsLsLfh jy mfrIey bdf qfeI, juMmy KUn nf dyvny afANdy nI.

 

afiKr Auh ikhVI cIjL hY jo iewk prIvfr nUM ieh PYsLlf krn leI mjLbUr kr iddI hY ik Auh afpxy jfn qoN vI ipafry Gr dy jI, imwqr ipafry nMU afpxy hwQI hI twbr dI iewjLq afbrU nMU muwK rwK ky kql kr dyx. iejLq, mfn, siqkfr, ieh iqMn lPjL iksy mnuwKI jIv dI iks qrF blI lY lYdyN hn ?. mfhrF dI rfey hY ik twbr vwlo kIqf igaf ieh Dfa ky kql Aus prIvfr dy smfjI ruqby nMU murwmq krn leI cuwikaf igaf iewk bhuq hI dwuKdfeI kdm huMdF hY. smfijk qfxfpytf eynf guMJldfr hY ik nf idwsidaf hoieaf vI hjLfrF awKF quhfzy AuWpr hr vyly njLrF rwK rhIaf huMdIaf hn. jrf ijMnf vI qusIN ijs smfj ivwc rihMdy ho Aus dy bxfey gj qoN Coty jf vwZy hovo qF Auh smfj quhfnMU afpxy cON KfrjL krn, huwkf pfxI bMd krn qoN lY ky quhfnMU afqm hwiqaf krn jF afpxy hI iksy imwqr ipafry dI hwiqaf krn leI mjLbUr kr dyvygf. ikANik kbIlf jf grup-kwlcr ivwc iewkly afdmI df afpxf koeI vjUd hI nhIN huMdf. ijMnf icr ies grup-kwlcr dy gwj muqfbk ies ivwc rihx vfly lok grup dI ieCF muqfbk ijLAudy hn qf ieh kwlcr Aus nMU smfjI surwiKaF aqy sLrn pRdfn krdf hY. rfjy qoN lY ky iksy twbr dy moZI qwk dI iewjLq sfrI prjf aqy moZI dy Gr dy jIaF AuWpr lfgU hMudI hY. jdo Gr df koeI jI ies kbIly jF grup-kwlcr dI bxfeI lIh qo pfsy cldf hY bysLk Gr dy mYNbrF nMU sfrf ielm vI hovy, koeI gwl nhIN huMdI. pvfVf AudNo pYNdf hY jdo ieh gwl bfhr glIaF bjLfrF jf piraF pcYNqF ivwc phuMcdI hY. iPr kYdoN lMgy vrgy ikrdfr srgrm ho jFdy hn. Gr dy moZI nMU piraF pcYqF ivwc bulf ky Kwjl kIqf jFdf hY. Aus df jnqk QFvf, smfjI iekwTF,sVkF, hwtI BwTI qy bYTxf AWuTxF qfihinaF imhixaF nfl duwBr kr idwqF jFdf hY. keI mulKF ivwc Aus Gr dIaF kMDf qy icwkV nfl insLfn lf idwqy jFdy hn. glIaF bjLfrF ivwc Gr dy jIaF dy mUMhF AuWpr Quwikaf qwk jFdf hY. cfh GrF dy kfirMdy AunHF nMU cfh vrqfAuxI afpxI byiejLqI smJdy hn. qih kIqy mMgxy ivafhF dy irsLqy tuwt jFdy hn. Xfin ik kbIlf smfj Aus twbr nMU iblkul alwg Qlwg kr ky rwK idMdf hY. hux Gr dy moZI kol isrP do hI rfh huMdy hn. jF qF twbr rfq brfqy afpxI itMz PfhuVI cuwk ky iksy hor Qf qurdf bxy jF iPr Aus kflI Byz nMU smJf buJf ky muwK Dfrf, Xfin ik BfeIcfry dy gj dy myc ilafdf jfvy. ieQy pIVq twbr nMU afpxy hI Gr dy jI nfl keI iksm dI isafsq KyzxI pYNdI hY. pihlF Aus nMU ipafr nfl smJfieaf jFdf hY. Gr dI iewjLq, mfn, sqkfr, nwk qy lok kI afKxgy vrgy vfsqy pfey jFdy hn. jy kflI Byz iPr vI afpxI ijd qy aVI rhy qF mfipaF vwlo Aus nMU zrfAux DmkfAux dI kosLs kIqI jFdI hY. ies siQqI nMU vfrsL sLfh ny afpxy klfm ivwc ieAu ibafn kIqf hY

 

cUck afKdf lfzIaF pflIaF eI, kyhf Pfiedf eys qoN loVIey nI.

ieh cf cfk qoN hoVI nf rhy, mUly asI swB kbIlVf hoVIey nI.

iehdy zwkry CurI dy nfl krIey, KUh zMUGVy dy ivwc boVIey nI.

isr BMn sU nfl mDfxIaF dy, tonI nfl gUVyVnI qoVIey nI.

iehdf dfqrI nfl cf iZwz pfVo, sUeIaF awKINaF dy ivwc loVIey nI.

suMLJI cfk qoN ies nf muVy mulyN, asI vrjIey qy inq loVIey nI.

Auhdy jIAu qy iewk nf afANudI ey, Bfvy lwK nsIhqF torIey nI.

vfrsLsLfh Pty nhIN mUMh imldy, idl moqI qy kc dy joVIey nI.

 

 jy iPr vI shy dIaF iqMn lwqF hI rihx qF Aus AuWpr bMdsLf lfeIaF jFdIaf hn. ies sfry zrFmy dI crm sImF ieh hMudI hY ik kflI Byz kol vI do hI rfh bcdy hn jF qF Auh Gr Pfhf lY ky afqm hwiqaf kr lvy jF Gro Bwj ky afpxy mwksd ivwc kfmXfb ho jfvy. jykr kflI Byz afqm hwiqaf kr lvy qF vI twbr df mfn snmfn smfj ivwc brkrfr ho jfdf hY. kbIlf BfeIcfrf Aus duwKI twbr nfl hmdrdI vI rwKdf hY aqy Aus nMU mfPL vI kr dyNdf hY. jy Auh GroN Bwj jfvy qF gwl cOrfhy ivwc af jFdI hY iPr Aus twbr df ijAuxF hor vI muhfl ho jFdf hY. hux twbr kol iewko hI rfh bcdf hY, jy Aus ny AuQy hI vwsxf hY qF Aus kflI Byz nMU afp lwB ky afpxI gvfcI hoeI sfK bhfl krn leI Aus df nf cfhuMdy hoey vI idwl qy pwQr rwK ky afpxy hwQI aYlfnIaf kql kry. jy twbr kuJ vI nhI krygf qF smfj Aus twbr dIaF aOrqF nMU dyh- vpfr krn vflIaf rMzIaF  grdfn dyvygf qy mrdf nMU gfhk ilafAux vfly AunFH dy dwly. vwKo vwK smfjF dy jurmF nMU imxn vfly gwj vI vwKo vwK hn. TwgI, corI ckfrI, hyrfPyrI hmijnsI, vysvfigrI, kbIly jF jfq goq qoN bfhry ijnsI sbMD ies gwj dI jwd ivwc afANdy hn. sWB qoN iBafnk jurm jfq goq jF kbIly qoN bfhrly ijnsI sbMDF nMU igixaf jFdf hY. ies df mnoigafnk kfrn mYnMU ieh lwgdf hY. afpxy vMsL aqy jiedfq df aslI vfrs afpxf aslI aqy Kfls KUn hI hoxf cfhIdf hY. iewk mF nMU pqf huMdF hY ik ieh bwcf myrf hY. pr iewk ipAu nMU, ik ieh Aus dI hI aslI aOlfd hY XkIn krnf pYNdf hY. ies krky iewk mrd ieAN socdf hY jy kr Aus dy Gr jMimaf DI pwuq Aus df aslI KUn hY qF kudrqI hI ibmfrI iTmfrI aqy buZfpy ivwc Aus dI syvf krygf ikANik ipAu dfdy dy vMsL nMU Aus KFndfn df aslI KUn hI agy iljf skdf hY. ies krky KFndfn dI jfiedfq df aslI vfrs vI aslI hlfl KUn hI hoxF cfhIdf hY. jykr Auh hrfm df hovygf qF vMsL dI aslI jVH ikvyN agy vwDygI.

                    afm krky soicaf jFdf hY ik isrPL kuVIaF hI iksy twbr dI nmosLI df kfrn bxdIaF hn. pMjfb ivwc qF mfvF vwlo DIaf nMU ieh nsIaqF vI idwqIaF jFdIaF hn DIey iksy KUh toBy ivwc zuwb ky mr jFvI, pr afpxy bfp dfdy dI pwg dy Cmly nMU dfg nf lfvI. kusL smfjF ivwc jykr AunFH dI DI dy ikqy bfhr ijnsI sbMD hn aYnF mfVf nhIN smiJaf jFdf ijMnF ik AunFH dy muMzy df hmijnsI hoxf. iewjq, mfn, snmfn leI kIqy jFdy kqlF ivwc sMsfr dy bhuq sfry smfjF ivwc nr jF mfdf df Prk nhIN vyiKaf jFdf, vyiKaf ieh jFdf hY ik kOx twbr df jI Gr dI nmosLI df kfrn bxdf hY. dunIaF dy bhuq sfry dysLf ivwc iewjq dy nF qy kIqy jFdy kqlF dI sjLf bhuq Gwt hY, sgo pMjfb dI lokgfQF dy nfiek suwcy surmy vFg Aus kfql nMU iewjq dI njLr nfl vyiKaf jFdf hY. Aus dIaF vfrF gfeIaF jFdIaf hn. ieh vI jrUrI nhIN ik isrP muslmfn sMsfr ivwc hI ieho ijhy kql huMdy hn. morfko vrgy isry dy ieslfmI mulK ivwc ieho ijhy kql iblkul nhI huMdy. asl ivwc ieh vrqfrf AuQy hI cwldf hY ijwQy smfj ajy jgIrU rUcIaF aqy anpHVqf qoN Cutkfrf nhI pf sikaf. ieho ijhy kqlF df psfrf qurkI qo lY ky ihMdosqfn qwk, eIijpt, aPrIkF, sfAuQ Xorp dy dysLf ivwc vI iewjLq dy nf qy kql lgfqfr huMdy rihMdy hn. bhuq sfry dysLf ivwc sDfrn kql kys aqy iewjLq dy nF qy kIqy kql dI sjf ivwc bhuq Prk hY. ijvy ky qurkI,jorzn, eIijpt,sIrIaF afid. jdo df qurkI XorpIan XUnIan leI nfmjwd hoieaf hY qF XorpIan XUnIan dy dbf Qwly Aus nUM iewjq leI kIqy kql aqy dUsry sDfrn kql dy brfbr dI sjf Aumr kYd krn leI mjbUr hoxf ipaf hY. pr ies nfl ienHF smfjf nMU koeI Prk nhIN pYdF. jdo df qurkI ivwc ieh nKyVy vflf knMUn XUnIan dy dbf Qwly bdlxf ipaf hY AuQy hux aKOqI dosLIaF vwlo afqm hwiqafvF ivwc kfPI vfDf ho igaf hY. ijnF lokF nMU pihlF ieho ijhy dosLf ivwc mOq dI sjf adflqF vwlo idwqI jFdI sI hux Aus dy twbr dy lok hI Aus kflI Byz AuWpr aYsf kVvwc cfVHdy hn ik dosLIL aYnF smfijk dbfAu nf Jwldy hoey Kud hI afqm hwiqaf krn dy rfhy pY jFdf hY.                                                                                                                          hOnr sLbd dy mieny KojLx leI mYN do izksLnrIaF Kohl ky pVHIaf hn. ies sLbd df mwqlb hY iewjLq,mfn,sqkfr. hOlYNz dy gory bfisLidaF ivwc ieho ijhy honr kql iblkul nhIN huMdy pr bfhro afey ieQy vwsy prvfsIaF ivwc ieh ruJfn ajy vI jfrI hY. 2009 ivwc ies iksm dy 138 kys irijstr kIqy gey sn ijs ivwc kuwt mfr smfjI bfeIkft,ierfdf kql ieQo qwk pMdrf prsLYNt iswDy kql sn. 1985 qoN lY ky 2005 qwk kul 300 ieho ijhy kys pulIs kol drjL hoey sn. srkfr ny ies msly nMU Ado qoN hI bhuq gMBIrqf nfl ilaf hY. afAux vfly smyN ivwc srkfr ny ieho ijhI smwisaf nfl inptx leI 87 mIlIan XUro irjLrv rwKy hn. GrylU ihMsf,kut mfr aqy mOq dy zro GroN BwijaF leI ihPfjqI Gr bxfey hn aqy AunHF dy muV vsyby leI vI progrfm bxfey hn.

kI aFAux vfly smyN ivwc iewjLq dy nF qy kIqy jFdy kqlF dI igxqI vDygI ?

Xorp ivwc qF afAux vfly vIh pMcI sflf ivwc ieho ijhy kqlF df islislf iblkul Kqm ho jfvygf. ikANik ieh ruJfn prvfsIaF ivwc hI hY. ijMnF dI hux qIjI pIhVI cwl rhI hY qy nvIN iemIgRrysLn dIaF aslo hI JIQF bMd kr idwqIaF geIaF hn. Kfs krky anpVH aqy gYr hunrI lokF dI. ieQo dI jMmI plI ivdysLIaF dI nvI pIVI ieho ijhI GtIaf dukIafnUsI ivwc iblkul XkIn nhIN krdI. aOrq dI aKOqI srIrk pivwqrqf aqy kMj-kvfrfpx ieQy koeI mfienf nhIN rKvfAudF. ivafh qoN pihlf ieQy iewk dUsry nUM jFnx vfsqy lok sflF bwDI iekwTy vI rhI jFdy hn. bwcy vI pYdf hoeI jFdy hn. ivafh dI snd ieQy jrUrI nhIN hY. pMjfb ivwc vI ieho ijhy kqlf dI igxqI afAux vfly smyN ivwc bhuq Gwt jfvygI ikANik sFJy twbrF df tuwtxf lgfqfr jfrI hY. ipMzf df sLihrIkrn hox krky smfjI dbf vI lokF qoN Gtdf jFdf hY. iewk iewk do do srPy dy inafxy hn. lok hux pihlF vFg nhIN socdy, lok hux afpxIaF DIaF nMU vI bfhr ivdysLF ivwc ivwidaf hfsl krn leI DVfDV Byj rhy hn. jLfihr hY ik afANx vfly smNy ivwc pRym aqy aMqrjfqI ivafhf ivwc vfDf hovygf. Xfin ik jdo sfry hI ies hmfm ivwc nMgy hoxgy qF kOx iksy nMU afKygf ik rfxIey awgf Zwk. Bfrq dy AuWcqm-inaFafly df ipwCly idwnI ieh itwpxI krnf ik do bflg lok afpxI mrjLI nfl ibnF sLfdI-ivafh kIiqaF vI iewkTy rih skdy hn. ieh hwk AunHF dF svIDfn dI iewkvI Dfrf muqfbk surwiKaq hY aqy hrIafxy df AuWpr ibafinaf ieiqhfsk PYslf, pMjF bMidaf nMU PfsIN qy iewk nMU Aumr kYd vI ies bMdy KfxI iewjLq dI dyvI df lwk qoVygf.

                                                                    joigMdr bfT hOlYNz


vy mY qyry GVy dI mwCI hF 

joigMdr bfT  hOlYNz

 

vy gwujrf vy, vy guwjrf vy

qyry ibnf dunIaF,AujfV lwgdI

kwlI hovF,awK nhINA Xfr lwgdI

idwl myrf qyry vwl AWzdf vy, vy gujrf.

ies gfxy dI Dun qy pfiksqfn dy pMjbI zrFmy dIaF nfcIaF ,dIdfr, nrigs,aMjumn bygm,sfiemf KFn, KusLbU,nfjLIaf alI,rImf, inMdf cODrI, ijs qrF sLVkCfp idl suwtx vfly afsLkF aqy sLfierF dI BfsLf ivwc kql krU aMdfj ivwc nwcdIaF hn, vyKx vfly dIaF awKF lfl qy srIr dy lMU kMzy KVHy ho jFdy hn. gIq aqy nfc sUru huMdF hY.

 sohixaf, dwuD pIqy ny kwcy

af jf, vfhdy krIey vy swcy

dyvFgI duvfvF, gujrI bnf lY mYnMU 

kwuJL nhIA hor mMgdI.

qyrI mY dIvfnI hoeI, kmlI jvFnI hoeI

kwilaF nf rfq lMGdI.

ivwco bfhro hr vyly rvF tuwtdI

hr vyly ipMzy AuWqy pfxI suwtdI

iesLky dI lMb hux nhINA buJdI, vy gujrF.

 

                                                                       awlHf dy bMdy ieh iddfry-ijsm, KwulHy mUMh aqy twzIaF aWKF nfl inhfrdy qy sF sF krdy isrF nfl socx leI mjbUr hn ik ieh vI pfiksqfn ivwc hI ho irhf hY ?. ijwQy sLihrF qo Cuwt pyNzU rurl aqy krUal pfiksqfn ivwc pMcfnvy prsLYt aOrqF dI abfdI nMU afpxI cIcI vI nMgI krnI sLrIaq dy iKlfPL iewk nf mfPLI Xog gunFh hY. pr CVy CVFg jxy ieh alOkfr aqy plMg qoV adfkfrIaF vyK ky afKdy hn, Xfr ieh KfqUnF qF cMgF kMm ivKfAudIaF ny. kMm awgy qurdf hY.

qwk vy, afeIaf muwK qy mlfeIaF

Zolxf, dUr krdy judfeIaF.

afs bVI rwKI vy,pf lY iewk jwPI vy

lwQ jy QkyvF swjxf.

myry sohxy Xfr vy, bulHIaf df ipafr vy

dyvF PtfPt swjxf.

qyry ipWCy hr vyly nwsdI

idwl qy jo bIqy Auh,nhIAu dwsdI

sONh qyrI kwuJ nhINA suwJdf vy, vy gujrf vy.

zrFmf hfl ivwc hfl duhfeI hY. cIkF aqy bwkry bulfey jFdy hn aqy drsLkF vwlo afpxy afp nUM jybF smyq ieMnF nfcIaF dy leI pysL krn dIaF dfhvqF af rhIaF hn. ijs qrF cVHdy pMjfb ivwc ivafhf AWupr kihx nMU aKOqI siBafcfrk progrfmF dIaF nfcIaF dy KubsUrq ichiraF kol,brfqI buwZy Tyry bwkry dy gosLq dI qrI nfl ilbVI dfVIH sxy,pMjfh rupY df sLgn pf ky pIqI ivskI dy nsLy ivwc jvFn kuVIaF dy nfl, hwQF dIaF ivMgIaF AuNglF ivwc isrvfrny leI dwsF dF not PVI, zizafz mfrdf mUMh kr kr nwcdy hn. qy awgo zI jy vflf ieh gOx lf idMdf hY. buwZy vfry vI iesLk ipaf krnf ey,pFdf hovygf jvfnI c hnyr jflmF. sIny lwg myrI jfn,kr dyvfgI jvFn, muMzF ijvy pMJI sfl df. qy buwZy BUqr ky hor vI ajIbo grIb qrIky nfl buVHkdy hn qy nf cfhuMdy hoey vI afpxI jyb df kUMzf krvfeI jFdy hn. GfxI gyV qy islslf awgy vDdf hY. idRsL iksy hor sLihr dI styjL df hY.

vy ikqy hws bol vy, nf ijMd sfzI rol vy.

 ieh gIq isaflkot dy iksy pMjfbI zrFmy dI styjL AuWpr, pMmI bfeI nfl  do ku gfxy gf ky Aus nMu lihMdy pMjfb ivwc vI msLhUr krn vflI nsLIbo lfl gFAudI hY, qy qrfh kwZ nfcIaF, afpxf srIr gIq dy bolF nfl ihlfAudIaF,mtkfAudIaF, drsLk JtkfAudIaF, zrfmy vfly mMc qy awzIaF nfl KuwqIaF pfAudIaF aqy sfQI klfkfrF nMU styj dI iewk nuwkry lFAudIaF,dIvflI ivwc clfey rITy vFg icMigafVy CwzdIaF buVkdIaF hn. smF sfh rok ky KVHf hY qy ipwCo Dwkf pYdF hY. smyN dy pYr AuWKV jFdy hn qy Auh agfh srkx leI mjLbUr hY.

myrI PuwlF vflI kuVqI,hoeI vwKIaF qoN qMg vy.

gory ipMzy nfl kry, hr vyly jMg vy. aqy aglf gIq

poh dy mhIny ivwc, awg lwgI kuVqI c.  jF

duwD ipafr vflf pIlf vy, mYnMU lgnf ey kMmjor vy aiVaF

husn df BFzf nwko nwk Biraf,pI jf,lf ky iewko zIk aiVaf

afKr iewk idn pYxF, qyrf myrf joV vy aiVaf.

nfcI nwcdI hY. ieh qFzvI nfc pUry josL ivwc hY. nfcI sfrI styjL AuWpr pwtF qy QfpIaF mfrdI kOzI pfAux vfly iKzfrIaF vFg sfQI klfkfrF nMU dfa pfAux vFg aYksLn krdI hY aqy sfrI styjL AuWpr cfbI dy ky Cwzy iKzfAuxy vFg buVkdI iPrdI hY. kdI kdI Auh nwcdI nwcdI afpxy KulHy gly dI kuVqI ivwco afpxy vlfieqI gF vrgy Bfry sIny dy drsLn vI adf nfl afpxy drsLkF nMU krvf jFdI hY. hflfq ieh hn ik hux vI, hux vI, kuVqI dIaF sIxF AWuDVIaF. nfc df crm aYsf hY ik vyKx vfilaf drsLkF dy kMnF ivwco syk inklx lwg ipaf hY. bfbf afdm pUrf bfgo bfg hY. ikANik Kudf ny vrjq syb df ruwK mMc AuWpr gmly ivwc bIj idwqf hY. Kfd aqy pfxI vI pf idwqf hY. GVI ny iPr itk kIqI hY.

guVHI nINdy suwqI sF mY, aWDI rfqI cor ipaf.

lhOr sLihr ivwc jwPI peI, qy gujrFvfly sLor ipaf. aqy nfl hI.

Rrfq nMU jy qMU imlxf hovy, holI ijhI kMUzI KVkf,

svyr qwk, jwPIaF hI jwPIaF pf.

hux nfcI dy nfl cfr ku pqly pqly gBrU vI ihMdI iPlmF dy aYkstrf klfkfrF vFg sFg lf rhy hn. ieMdr dy aKfVy dIaF apsrfvF, ijs qrF apxIaf adfvF nfl irsLIaF mMUnIaF dIaF smfDIaF BMg krdIaF hox. nfcI hvf ivwc jwPIaF pfAux dy sFg krdI hY aqy lhOr sLihr dy iksy kusLqI dy qkVy Blvfn dy dfa pfAux vFg mMc AuWpr sfQI klfkfrF nMU awgy lfeI iPrdI hY. vkq df phIaF agy irVHdf hY.

iewk vfrI qF, sIny lwg swjxF, qYnMU nsLf rhygf, keI sfl swjxF. qy aglf

vy mY jdo df qwikaf qYnMU, nYx kdI nf suwqy.

awDI rfqI lMmy pY ky, vfx dI mMjLI AuWqy.

vy mY qVPdI rhI swjxf, qy kMz iCwlI geI swjxf, qy. nfcI df ivKfeaf kMm hor agy vwDdf hY.

nf aMdro nf bfhro,mY qF lutI geI ivckfro.

QoVf ijMnf mwQy qoN psInF co igaf, myrf kI igaf ,qy            mfhI rfjLI ho igaf.                                                        nfcI pwbF Bfr bih ky jMJF ivwc pYsLy lwutx vfly pysLfvrF,vfg goizaf nUM aMdr vwl iewk aYsy aMdfj nfl Jtkf mfrdI hY qF hfl ivwc bYTy drsLkF ivwco cIkF,qy lwuty puty jfx dy nfhry vwjx lwg pYdy hn . (pysLyvr jMJF ivwc pYsLy lutx vfly lok jo sotIaF nfl bMny cfdiraF df JuMb ijhf bxf lYdy sn jdo ivaFdV df ipAu pYisLaf dI muwT swutdf sI qF Auh grIb bwicaf qwk pYsLy phucMx qoN pihlF hI Aus cfdr dy JuMb nfl buwc lYdyN sn) nfc hOlI hOlI KMbf nfc (pfl zFs-sitRptIjL) dI sLkl Dfrdf jfdf hY. jI Aey sLihjfdIey, mfsLf awlf ikaf nfc hY. zrFmf vyKx vfly drsLkF vwlo nfc dI qfrIPL qy hor hlfsLyrI qy dfd dyx vrgy hokry vwj rhy hn. qy hux khfxI isry qyy phuMc geI hY. smF sfh rok iewk vfr iPr pYr aVf ky Klo igaf hY.

kMm pY igaf ey, qyry nfl, QoVI dyr df.

vy mY ijwQo ijwQo kihMnI af,qMU ikAN nI CyVdf.

kuVqI brIk ivwc JfqI iewk mfr vy.

KwulHI CuwtI idwqI qYnMU, awj myry Xfr vy.

awj cWK lY svfd, kwcy pwky byr df. vy ijwQo ijwQo? nfcI sfiemf KFn df nfc pUrI crm sImF AuWpr phMuc igaf hY. Auh afpxy rbV dI guzI vrgy srIr nMU gIq dy bolF nfl qroVdI mroVdI aYs qrF sfry mMc AuWpr buVkdI nwcdI iPrdI hY,ijs nMU nfc qF nhIN ikhf jf skdf, ijs qrF Aus dy srIr ivwc iksy AprI sLYa ny pRvys kr ilaf hovy ? nfl dy sfQI klfkfr styjL dI nuwkrIN lwgy KVy hn. ieh mujLrf bybs klIaF zrFmy dy awD ivckfr cwl irhf hY. hYNa, ieh kI ? nfcI ny nfc dy lor ivwc afpxI kuVqI hI Auqfr ky drsLkF ivwc suwt idwqI hY. iewk dwm sfry hfl ivwc sLnftf Cf igaf hYies Gtnf qoN kwusL idwnF bfad ies nfcI AuWpr iksy ny ey ky sMqFlI rfeIPlF nfl hmlf kr idwqf sI qy nfcI dy swq golIaF lwgIaf sn. iksmq dI DnI Auh bc geI. syhqXfb ho ky Aus ny iPr iewk zrFmy ivwc dubfrf nwcx dI kosLs kIqI, qF iPr pUry Aus zrFmf hfl AuWpr hI hmlf ho igaf. pr klfkfrF kol vI pfiksqfn dy bfkI avfm vFg brfbr dy hiQafr sn. vyly isr puls vI phuMc geI qy jfnI nuksfn hoxo bc igaf. ies mukfbly ivwc sfeImF Kfn ny njLrF dy qIrF dI bjfey aslI hiQafrF dy jOhr ivKfey, ikANik puls dI nOkrI kridaf Aus ny hr iksm dy hiQafr clfAuxy iswK ley sn. awj kwlH pfiksqfn dy lokF ny ies KUbsurq nfcI nMu guMzI rMn df iKqfb idwqf hoieaf hY. ajy vI ies nfcI sfeImf KFn nMU rutIn ivwc DmkI Bry dihsLqI Pon aFAudy hn. pr Auh iksy lMzy lft dI prvfh nhI krdI. kroVF rupY dy Gr qy vDIaF ivdysLI gwzI dI Auh mflkx hY aqy jIA tI vI dy irportr nMU Aus ny bVy mfn nfl dwisaf hY ik ieh swB jfiedfq Aus ny rks (nfc) dI kmfeI co bxfeI hY. sfiemf KFn AuWpr vwK vwK adflqF ivwc PfhsI rks (asLlIl nfc) dy swq mukwdmy drjL hn qy Auh ieslfmI sLrF dI lfjL pflidaf jLIn aqy tI sLrt AuWpr kflf burkf pf ky mukwdmy Bugqn jFdI hY. sfiemf KFn nfcI bnx qoN pihlF isaflkot ivwc aYs pI dy dPqr ivwc puls dI nOkrI krdI sI. awbf dy PLOq ho jFx bad ieh kuVI puls dI nOkrI Cwz lhOr afpxy PUPf dy Gr af geI sI. nwcx gfAux df ies kuVI nMU byhwd sOLk sI jo ies nMU lhOr ivwc huMdy pMjFbI zrFimaF dI styjL qy lY afieaf. ieho ijhy hI hflfq dUsrIaF zFsrF nrigs, dIdfr, KusLbU, afid dy vI hn. nO sOa cUhF Kf ky ibwlI hwj nMU clI dI khfvq vFg ieMnFH nfcIaF ivwco keI mwky jf ky hwj vI kr afeIaF hn qy kwuJ qF pMjy vkq dIaF nmfjLI vI hn. hwj aqy rks dy sumyl bfry puwCy svfl bfry nfcI nrigs df ieh jvfb hY. hwj afpxI jgfh hY aqy kMm afpxI jgfh.

                 pMjfbI hfs-rs styjL zrFmf 1990 qoN bfad crcf ivwc afieaf sI. jdo ajy nvIaF nvIaF sI zIjL vwzI pwDr qy bxn lwgIaf sn. pfiksqfn dy mnOrMjn pwKo AUxy aqy gl GotU ieslfmI mhOl ivwc iehnF zrfimaf dIaF sI zIjL dy afAux nfl, ieAu mihsUs hoieaf ijvy mfrUQl ivwc sdIaF bfad inwkI kxI dI lMbI JVI vFg mnpRcfvy df sOx vrx lwgf hovy. ies qoN pihlF krfcI qoN Amr sLrIPL, moeIn aKqr,qy suhyl dy AurdU zrfmy sfry pfiksqfn jf ijwQy ijWQy vI dUsry mulKF ivwc pfiksqfnI mUl dy lok vwsdy sn bhuq hI cfa nfl vyKy jFdy sn. ieh AurdU zrFmy iewk qrPLf mjLfhIaf hox dy nfl nfl ksLmIr dI ajLfdI dy hwk ivwc aqy ihMdosqfn dy iKLlfP jLor sLor nfl afpxy avfm ivwc pRcfr krdy sn qy nflo nfl ieMnHF ivwc bMgflIaF aqy ihMdosqfn qo afpxy Gr Gft lutf ky gey muhfjLrF (riPAujLIaF) dy iKLlfP vI kfPI Bwdy aqy sLosn dI hwd qwk nIvy pwDr dy mjLfk hMudy sn. buwZf Gr py hY jF bwkrf iksLqo pr vrgy zrfmy ies dIaF imsflF hn. ieh zrfmy pUry pfiksqfn ivwc hI nhIN sgo ivdysLF ivwc vI vIzIA dI vjfh nfl bhuq mkbUl hoey. pr 1990 qoN bfad hOlI hOlI PYsLlfbfd, (lfeIlpur) gujrFvflf, isaflkot aqy lhOr dy pMjfbI zrfimaF ny ieMnFH dI cVHq mwTI kr idwqI sI. hux ieh pMjFbI zrfmy pUrI dunIaf ivwc hI hox lwg pey hn. ieMnHF dy soLa lMzn ivwc vI ho rhy hn aqy Xorp dy hor dysLF ivwc vI. kvflI ikMg nusrq alI Pqhy KFn aqy pfiksqfn dy ikRkt iKzfrIaF vFg hux ienHF zrFimaF dy  klfkfrF, iePqkfr Tfkur,nsLIm icnfAunI,qfrk tYzI,nsIm ivkI,jLfPrI KFn, sKfvMq nfjL aqy rFJy nMU vI lok aFm pihcfnx lg pey hn. bysLk ieMnHF zrFimaF dIaF skiRptF vI ilKIaF jFdIaF hn. pr iPr vI klfkfrF nMU iewk Kfs hdUd ivwc rihMidaf hr kusL krn aqy bolx dI ajLfdI hMudI hY. ijvNy cVHdy pMjfb ivwc ivafhF AuWpr do gFxy gFAux vflIaF izAut joVIaF nMU huMdI sI. ieh zrFmNy asl ivWc mrfsIaF dIaF nklF dy pwDr dy hI hn. ieMnFH ivwc koeI morlI sunyhF nhIN huMdF qy nf hI ieh iksy isafsI bdlfA dI  gwl krdy hn. ienFH ivwc byhwd GtIaF pwDr dy myhr imwql mfrkf do arQI svFd huMdy hn, Xfin ky klfkfr styjL Aupr kicafx aFAux dI hwd qwk iewk dUsry dI mF BYx iewk kr idMdy hn. ieh qF isrP qy isrP inrol mrdF dy mMnorMjLn nMU muwK rwK ky idwlI dy sprU hfAus dy zrFimaF vrgy hI huMdy hn.( mYnMU nhIN pqf ik awj kwlH vI sprU hfAus ivwc zrFmy Kyzy jfdy hn jF nhI 1983 ivwc asIN itwkt Krc krky ienFH nMu vyKx jFdy sF) bhuqI vfr qF ieAuN hI lgdf hY ijvy drsLk aqy klfkfr rlH ky hI iQeytr kr rhy hox. pr hux PYsLlfbfd dy klfkfrF dI ies Kyqr ivwc JMzI hY. ijs ivwc AunFH ny KvfqInF (aOrqF) klfkfrF nMu vI adfkfrI aqy nfcIaF dy rUp ivwc mMc qy ilaFdf hY. ieh aFm GrF dIaF pVHIaF ilKIaF mwDvrgI prvfrF dIaF KUbsUrq aqy nFc nfl kmfey sMgmrmrI ijsmF vflIaF aOrqF hn, jo afpxI mrjLI nfl pYsLy kmFAux leI ies DMdy vwl iKWcIaF af rhIaF hn qy iewk iewk zrfmy df dws qoN pMdrF lwK rupY qwk vsUl krdIaF hn. ies qoN pihlF pfiksqfnI lOlIvuz (lhOrI) iPlmF aqy zrFimaf ivwc hIrf mMzI dIaf vysLvfvf hI kMm krdIaF sn. msLhUr giekF nUrjhF vI iewk vysLvf dI DI sI. ieslfmI klcr hox kr ky ies dysL ivwc hr nwcx gFAux vflI PLnkfr nMU isrPL rMzI df drjLf hI idwqf jFdf sI qy hY. dIdfr, nrigs,aMjUmn bygm(sLihjfdI) sfiemf KFn, KusLbU,nfjLIaf alI aqy inMdf cODrI awj ies Kyqr ivwc krInf kpUr, kYQrInf kYP,aqy KwulHy ijsm vflI ibpfsLF bfsU vFgU afps ivwc KihMdy crcq nF hn. afps ivwc jYlsF sfVy ieQy vI sLUuru ho gey hn. nMbr vMn dI dOV ivwco hI bybs klIaF vflI sfiemf KfNn ny afpxI kuVqI Auqfr ky drsLkF ivwc suwt idwqI sI. ies Gtnf ny pfiksqfn dy mIzIey df iDafn iewk dwm ieMnHF zrFmy krn vfilaf vwl iKWicaf,agly idn vwzy vyly (svyr) dIaF aKbfrF, KwulHy afm afey ies KvfqInI ienklfb dIaF surKIaF nfl BrIaF peIaF sn. afqmGfqI bMb Dmfikaf dIaF KbrF nflo vI BYVI ies Kbr ny sLrF df burkf, ivwc cOrfhy dy lIro lIr kr idwqf sI. pfiksqfnI avFm nMU ies nvyN KfqUnIN ienklfb ny JMjoV ky rwK idwqf sI. sLrf dy TykydfrF muWlF mulfixaF df isMGfsx zol igaf sI,qy rfqo rfq ieMnF zrfimaF nfcF nMU Pfhs (vlgr) afK ky srkfr ny ies AuWpr pfbMdI Tok idwqI sI. pr kwuC hI arsy ivwc ieh pfbMdI cuwk vI idwqI geI sI. pfiksqfnI avfm df ieh socxf hY ik ieMnF nfcIaf dI phuMc isafsqdfnF qwk vI hY. ikANik iPlm aYktrs aqy zrFmf zFsr mIrF df nF afisPL alI jLrdfrI nfl vI juVdf hY ikAuNik ipwClIaf coxF ivwc Aus ny KuWlH ky pIpl pfrtI aqy jLrdfrI dy hwk ivwc muihMm clfeI sI.

                          rfijaF, mhFrfijaF, isafsqdfnF aqy nwcx gFAux vfilaF, awj dI nvI BfsLf ivwc, iPlm aYktrf df sbMD hmysLf hI afps ivwc juVdf irhf hY. mfJy ivwc mhFrfjf rxjIq isMG vwlo afpxI kMjLrI rKyl leI bxfieaf pulkMjrI awj vI ies dI ijLAudI jfgdI imsfl hY. amrIkI rfsLtrpqI john aOP knYzI df nF afqm hwiqaf kr geI mYriln munro nfl juVdf sI. ietlI dI pornostfr iccolInf nUM vI Ausdy drsLkF ny votF pf ky ietlI dI pfrlImYNt ivwc Byj idwqf sI. sfzy mulKL ihMdosqfn ivwc nrigs,sunIl dwq,aimqfB bwcn,rfj bWbr,aqy hor drjnf adfkfr aqy adfkfrF hn jo isafsq aqy klfkfrI nflo nfl clf rhy hn. pfiksqfnI izktytr jnrl XfhIaf KfNn adfkfrf qrfnf df afsLk sI. ijs nMU mjLfk nfl lok kOmI qrfnF vI afKdy sn. jwd Auh asYblI hfl ivwc afAudI sI qF sfrI asNYblI Aus dy adb ivwc KVIH ho jFdI sI. jnrl jLIaf Aul hwk smyN vI ieMnF nfcIaF dy rks pRfeIvyt pfrtIaF ivwc huMdy rihMdy sn. jnrl pRvyjL musLrP ny vI gOx vjfAux vfly purfxy rfjy mhfrfijaF vFg nO rqn rwKy hoey sn. rks dIaF pfrtIaF dy Auh vI sLOkIN sn.

                     jIAu tI vI ny phuMc kr ky ieMnF nwcx vflIaF dIaF mulfkfqF tI vI AuWpr pysL kIqIaf hn. ijMnF ivwc ieMnF nfcIaF ny bybfk ho ky nfc bfry afpxy iKafl pysL kIqy hn AuMnHF ikhf nfc sdIaF purfxI mnuwKI KUbI hY. nfc burf nhI hMudF sLfierI mfVI ho skdI hY. ncfrF ny qF afpxy nfc duvfrf sLierI dy bolF nMU hI drsLkF sfhmxy jIvMq krnf hMudF hY. AunHF ikhf AuprlI hfeI klfs dIaF lVkIaF ivafh sLfdIaF dI mihMdI AWupr nfc krn leI bkfiedf AunHF kolo tryinMg lYx aFAudIaF hn. tI vI dI bihs AWupr bhuq sfry lokF ny ies dy ivroD aqy hwk ivwc afpo afpxy afpxy iKafl prgt kIqy qy iswtf ieh inkilaf jy vwzy lokF nMU mFh svfdI hn qF afm jnsDfrx nUM ikAN bfdI hn?. pfiksqfn dy pYsLy vfly isafsI lokF aqy aFm lokF dI ijMdgI ivwc Zyr Prk hY. ieMtrnYt AWpr mrhUm bynjLIr Buto aqy afisPL alI jLrdfrI dy lVky iblfl Buto dIaF nfeIt klwbF ivwc cfr cfr pMj pMj lVkIaF nfl nsLy ivwc Dwuq hoey dIaf qsvIrF hr koeI vyK skdf hY. pfiksqfn dI sfbkf sUcnf mMqrYx sLYrI rihmfn nMU hr koeI hry rfmf hry ikRsLnFdI jLInq amfn vFg iKwc ky isgirtF dy sUty lfAuNdI nMU nYt Aupr vyiKaF jf skdf hY. mrhUm bynjLIr BUto vI isr AWupr dupwtf isLrP pfiksqfn phuMc ky hI lYdI sI. pYsLy dI iPlosLPI ny hr cMgIaF kdrF kImqF dIaF hI DwjIaF AuWzf ky rwK idwqIaF hn. gLrIb dI DI dy jy mjLbUrI vws nf juVn Kuxo pfty kpVy pfeyy hn qF sLrm dI gwl hY jy AuhI Pty purfxyy kpVy amIr dI DI pf lvy qF aDuink PYsLn bx jFdf hY. srmfeydfrI issLitm df ieh pwkf XkIn hY ik dunIaF dI hr sLYa iensLfn smyq ivkfAu hY isrP Xog kImq dyx aqy lYx dI jrUrq hY. ies nMu sLihrI qjLfrqI isWKf dI BfsLf ivwc afqmf aqy prmfqmf df sumyl ikhf jFdf hY.  Xorp dI iewk khfvq hY grIbI ivwc BuwKy mrn nflo,amIrI ivwc idwl Pyhl ho ky mrnF sOa drjy ibhqr hY. lwgdf hY sfzy hmsfey mulK dIaF adfkfrF ny Xorp dI ieh khfvq Aurdu c qrjmF krvf, iksy drgfh dy pIr qoN tUxF Pwukvf, qy qvIq ivwc mVFH ky gly ivwc imwqrF dI idwqI kflI gfnI vFg pf leI hY. iewk hor nvIN gwl ienFH AuWpr idwqy gIqF ivwc ivlwKx hY. pihlF purfxy gIqF ivwc pMjfbI mrd hI aOrq nMU rFJy vFg imhxy dy ky apxy nfl AuWDl jfx leI AuksfAudF huMdf sI. pRymkf vwlo dbU Buimkf inBfAuxf jf lok lfjL dI pflxF vjo AuWDl jfx mgro hox vflIaF apxIaF aqy afpxy mfipaF dIaF dusLvfrIaF ignfAux qy Aus nMU Aus vwlo KFdy lwzUaf df imhxf mfrdf sI, ijvy, lwzU Kf ky qurdI bxI hor ikhiVaF kMmF nMU jwt mrdf, pr hux pfsf plitaf lgdf hY. qdy qF hux Auh inSsLg ho ky lhOr,PYsLlfbfd aqy gujrFvflf dIaF styjF Aupr ieh gFAudIaF suxIdIaF hn.

         sLIsyL sf bdn, lihrfey sjn

         muJy not idKfAu,bydrd nf bn

         vy mY qyry GVy dI mwCI hf

         hwQ pf ky qF mYnMU PV sjnF

                                              joigMdr bfT hOlYNz

    

                     

              


PrIdf mOqo BuwK burI   

joigMdr bfT hOlYNz

Kfx pIx dIaf vsqF dIaF kImqF hr vwZy vyly cVHdy sUrj nfl asmfny cVHdIaf jFdIaf hn. XorpIan XUnIan dy lIzr ies bfry icMqq hn. Auh kudrqI KyqI (mnsUeI Kfd aqy kIVymfr spryaf qo rihq) nMU bVoqrI dyx vfly afpxy pihly PYsLly AuWpr muV ivcfr kr rhy hn. ikANik jYivk KyqI vfsqy hux nflo iqwgxI Boey cfhIdI hY. 2006 ivwc  afeI aYm aYP( ieMtrnYsLnl monItyar PMz) aqy aYP ey A(PUz aYgrIklcr aOrgfeIjysLn XU-aYn) qy nfl jI swq dy nF nfl jfxI jFdI amIr dysLf dI jwQybMdI ny sMsfr ivwc vwD rhIaF KfD-pdfrQf dIaF kImqF AuWpr icMqF prgt kIqI sI aqy vD rhIaF kImqF nMu TwlH pfAux leI bdlvy qy kfrgr ZMg qrIky lwBx leI lMzn ivwc swqsMg kIqf sI. pr lgdf hY hux qwk kIqy sfry AVH pohV ivwarQ hI gey jfpdy hn ikAuNik mnuwKI Kurfk dIaF kImqF qF idwno idwn lgfqfr vwDI jf rhIaF hn. grIb dysLf dy kroVF lokF kolo aftf, dflF, KMz nMU KrIdx dI sLkqI Kqm huMdI jFdI hY qy Auh iZwz nMu gMZ dyx leI idno idn hor qo hor zfhzy mjbUr hoeI jFdy hn. grIb lokF dI qF hux sfrI dI sfrI kmfeI hI aftf, cOl, dflF PwkI jFdy hn ikAik 2004 qoN lY ky 2010 qwk byisk Kfd-pdfrQf dy Bfa do sO qo lY ky cfr sOa prsYLt vD gey hn ies vkq ieh BoKVy df dYNq qIsrI dunIaF ivwc afdm bo afdm bo krdf iPrdf hY.PrIdF mOqo BuwK burI, rfqI swuqy Kf ky, idny iPr KVI bfby PrId df ieh dohf dUnIaF Br dy BuwiKaF aqy grIbF nMU dMdIaF icVf irhf lgdf hY.

                    ieh gwl jwg jfhr hY 2002 qwk Xorp ivwc Kfx pIx dy Kfd pdfrQ nhfieq hI ssqy sn. ies qo bfad ieh acfnk CVwpy mfr ky asmfnI cVHn lwgy. 1974 qoN lY ky 2002 qwk myry afpxy muLlK hOlYz ivwc Kfx pIx df smfn vycx vfilaf vpfrIaF AWpr gOrimMt df kuMzf sI qy KfD pdfrQf dy Bfa iswky dy PYlfa nMU mwuK rwK ky hr sfl soDy jfdy sn. eysy krky hI mihgfeI nMU nwQ peI rihMdI sI qy kImqF siQr rihMdIaf sn. nflo nflo jLrfieqI XUnIvrstIaF AWqm iksm dy bIjF dIaF iksmF nMu lgfqfr soD ky pr eykV ijafdf JfV Xog vI bxfeI jfdIaF sn. vwDdI abfdI dy bfvjUd vI pYdfvfr aqy Kwpq df qvfjn lgfqfr bixaf aFAdf sI. pr iPr vI sfrf kuwC hux qwk qrwkI dy rfhy qurida hox dy bfvjUd vI BoKVf dunIaf qo Kqm nhI ho sikaf, hux vI sfry sMsfr ivwc 800 mIlIan lok BuwK nfl Guldy qy aFdrf dy kVvwl Jwldy,iZwz ivwc gozy dy ky sOx leI mjbUr hn.

ieh hflfq afKr pYdf hoey ikAN ?

ies bfry mfhrf dIaF vwK vwK DfrnfvF hn. sMsfr dI vwD rhI abfdI   ies df vwZf kfrn hY. ipwCly sflF ivwc Xukryn dysL uivwc mOsm dIaF KrfbIaF krky pYdfvfr bhuq Gwt hoeI hY. kwuC axidsdy kfrxF krky vI bhuq sfry dysLf dy irjLrv aMn BMzfrF vflIaF BVolIaF dy Qwly idwsx lwg pey hn. iewk dosL Xorp ivwc hor vI eysLIaF dy qrwkI kr rhy mulKF AuWpr mwiVHaF jFdf hY, aKy cIn aqy ihMdosqfn dy lok hux lgfqfr amIr ho rhy hn aqy Auh vI mfs,mwCI aqy duwD pnIr nMU mUMh mfrn lwg pey hn. pMjfbI dI iewk khfvq hY jy gDIaF vVyvyN Kfx lwg peIaF, qF GuimafrF df qF idvflf inkljU XfnI-ik  ieh lwKUKF lok jo pihlF sLfkfhfrI kMd mUl KFdy, BwuK NnMg nfl Guldy idwn ktI krI jFdy sn. hux pYsf afAux kfrn ieh gFDI vI mIt murgf Bfldy hn qy vwDdI mMg nMu pUrF krn leI Kfx vfly anfj dI jgfh ijafdf DrqI AWupr duDfrU aqy gosLq pYdf krn vfly zMgr pflxy pY rhy hn. anfj nfLlo psLUaF nMu pflx vfsqy dugxI DrqI cfhIdI hY. ies krky vI dunIaF ivwc KfD-pdfrQf dy Bfa vwDdy jFdy hn. gF,sur dy gosLq dy nfl nfl soieafbIn qoN bxy pdfrQf dI mMg vwDx krky brfjLIlIaf ivwc soieabIn bIjx vfly iksfnF ny ies PslL dI KyqI df rkbf dwugxf kr idwqf hY.

                  dunIaF Br ivWc anfjL dy Bfa vwDx df iewk kfrx hor ieh vI hY. mltInYsLnl KfD-pdfrQF dy vpfrIaf df qMdUaF jfl pUrI dunIaF ivwc byrok tok PYl irhf hY. ieh aFAudI PLsl mMzIaF ivwco vfh lwgdI sfrI dI sfrI hI KrId ky afpxy vfqfankUl storF ivwc jLKIr lYdy hn. ieh jLKIry-bfj jfdUgrF vfg pMj rupY iklo aflUaF nMU KrId ky pMjfh grfm aflU icps df pYikt dws rupY dy ihsfb nfl do sO rUpY ikwlo vycx df qwslIbwKsL gur jfxdy hn. ieh icps Kfx dI afdq ieMnHF ny mobfiel Pon dy nfl nfl sfrI dunIaF dy arbF grIbF nMU vI pf idwqI hY. ijs qrF plfsitk dI nlI nfl bwcF sVHfkf mfr ky kokf kolf dI afKrI bMUd qwk boql ivwco iKwc lYdF hY TIk Ausy qrF ieh jfdUgr grIb lokF dI iZwz nMu Julkf dyx vflI aOKI kmfeI afKrI pYsLy qwk, AunHF dy gol gMZ dy ky rwKy gIiJaF ivwco vI msLhUrI dI nlI nfl cUsI jFdy hn. ieh dunIaF ivwc pihlI vfr vfpiraf hY. ienFH jfdUgrF dy axidsdy hwQF ny grIbf dy mUMh ivwc pYx vflIaF burkIaF vI AunHF dy jvfkF dy poitaf ivwco mobfiel Pon dI irMg ton suxf ky Koh leIaF hn. rotI dI QF AunHF dy hwQf ivwc mobfiel Pon PVf idwqy hn. ieh sMsfr iewk ipMz( globfeIjysLn) bxn df svfd grIb lokF nMU cKfieaf jf irhf.

                       awj dI ies Kurfk dI mihgfeI nMu ieh lok globl PUz krfeIss df nF idMdy hn. ies krfeIss df iewk hor vI mn nMU lwgdf kfrx hY Auh hY bfieA eIDn jo Kfx vflIaF PslF dy bIjF qo iqafr kIqF jFdf hY. ieh bfieA alkohl ( Kfls sOa pRqIsLq sLrfb) aqy bfieA zIjLl, kxk ,gMny, aflUaF, sLkrkMdI, Kopy, soieafbIn, psLUaF dI crbI, srHO, qorIaF, goBI dy bIjF aqy hor imwTy Xukq bnspqI qo bxfieaf jFdf hY. ies bfieA bflx dI KyqI ny bMidaF dF iZwz Brn dI bjfey kfrF, trwkF, tRYktrF dy vwZy iZwz Brny surU kr idwqy hn. iPlpfien ivwc purfxyy mINh dy jMglF nMU kwt ky Kopy dy drwKq lfey jf rhy hn. purfxI bnspqI aqy Aus afsry rihx vfly jIv jMqUaF df vwZy pwDr qy Gfq ho irhf hY. mYksIko dI sfrI mwkI amrIkF ny ies bflx nMU bxfAux vfsqy KrId leI, ies krky mYksLIko ivwc troqolIaF (mYksLIkn mwkI dI rotI) df Bfa rfqo rfq cfr sO guxf vwD igaf qy AuQy amrIkf aqy mYksLIkx srkfr dy iKlfP mujfhry hox lwg pey. arjntfienF ivwc lokF ny KflI Bfzy KVkf ky srkfr dy iKlfP pfrlImYNt hfAus qwk jf ky afpxf ros jfhr kIqf. Xorp ivwc vI ies df asr ipaf kwukVf aqy gFvf sUrF nMu mwkI pfeI jfdI hY. mwkI mihgI aFzf mihgf, murgf sur, gF  gwl kI hr iksm df gosLq dwugxy Bfa ivwkx lwgf. aftF mihMgf , zblrotI mihMgI, afty nfl bxn vflIaf sfrIaf sLYaF sNyvIaf (nUzljL) kyk ibskut  gwl kI bhuq ipafr nfl pIx vflI jrmn aqy hOlYz dI nYsLnl zirMk bIar dy Bfa vI zyV guxf vwD gey. pMjFbI dI khfvq vFg awg jlMDr lwgI DUMaf biTMzy inklx lwgf. qIjI aqy grIb dunIaf leI ieh bhuq hI mfrU sfbq ho irhf hY. AunHF df qF pihlf hI TUTy nfl knflf vwjI jFdf sI. BwuK nfl bwicaf dy  mfVkU srIr swp kwZx vflIaF bInF dI sLkl Dfrdy jFdy hn. ikANik Kurfk dI kmI df asr swB qoN vwD grBvwqI aOrqF aqy grIb bwicaf qy pYNdf hY. ihMdosqfn dy KyqIbfVI mMqRI sLrd kumfr vrgy mihMgfeI dy mfmly ivwc koeI pwkI rok QFm krn dI bcfey hr mwisaf bdnfmI KWtx vFg nvyN qo nvyN ibafn dy ky BfrqI grIbF dF qrfh kwZI jFdy hn. pMjfh rUpY iklo KMz,pMcI rupY ikwlo duwD vIh rupY ikwlo aftf aqy awsI rUpY ikwlo ibmfrf dI Kurfk DoqI mUMgI ivwk rhI. pfrlImYt dI rsOeI ivwc awj vI dysL dy lIzrF nMU sLfkfhfrI QflI dws qoN pMdrF rUpY aqy mfsfhfrI CwqI pdfrQF nfl atI QflI bfeI rUpY aqy cfh df kwp iewk rupY ivwc imldf hY. kfsL ihMdosqfn dy kroVf grIb lokF nMU vI eysy ryt ivwc dysI iGAu nfl bxI Kurfk imldI qF Auh vI mihMgFeI dy iKlfP sLrd kumfr dy puqly sfVn dI bjfey ieh myrf ieMzIaF afeI lv mfeI ieMzIaf sLfhruK Kfn vfg gFAudy iPrdy . pfiksqfn,bMglf dysL, aPrIkF  gwl kI pUrI qIjI dUnIaF hI bftIaF cuwk cuwk aftf, dfl, cOl mMgx leI mjbUr hoeI peI hY. ies vkq sfrI dUnIaf ivwc iewk arb lok BuK dIaF kVvlF df njLfrf lY rhy hn aqy cflI imlIan lok hr sfl BoKVf nf Jwlx kfrn mOq dy mMUh ivwc jf pYdY hn. BuwKy mrn nflo hor Blf ikhVI nrko pry dI mOq ikafs kIqI jf skdI hY. ies mnsUeI mihMgfeI nMU PYlfAux vfly ieh mltInYsLnls sfDn rihq mnUwKqf dy iKlfP iewk nf mfPIXog gunfh kr rhy hn. afpxI hI nsLl nMU BuwKy mfr ky mfr dyxf ieh gux qf jfnvrF ivwc vI nhI hY. Xorp ivwc  aslI kfrn Kfx vfly pdfrQF dI mihgfeI df mYnMU ieho hI  lgdf hY. cInIaF ihMdosqfnIaF nMU qF aYvy bwdU kIqf jf irhf hY. jy afpxy afp nMU pihlI dunIaF khfAux vfly amIr mulK dunIaF dIaf swB inafmqF df svfd mfnxf cfhuMdy hn qF nvdOlqIey cInI  ihMdI ikAuN ipwCy rihx ? svfd ieMdrIaF qF dunIaf dy hr pRfxI nMU hI lwgIaF hoeIaF hn. isrP KrIdx dI prOKo hoxI cfhIdI hY. sfbkf amrIkx pRYjILzYt jorj busL ny ijafdf Kfx vflI ieh qohmq cInI ihMdI lokF AuWpr lfAux lwigaF Borf vI sLrm nhI KfDI. jy Xorp amrIkF dy lok rwj ky KfxF hMZfAuxf cfhMudy hn qF sMsFr dy hor lok ikAN huMidaF suMidaf afpxy iZwzF nMU gMZ mfrn.  pihlf sMsfr arbf vwlo afpxy qyl dy mnmrjLI dy Bfa lYx qoN vI dUKI   hY. ieh arbF qo afpxI qyl dI inrBrqf dUjy bdl lwB ky GtfAyxf cfhMudf hY qf jo ierfk jMg vrgIaf mihMgIaF jMgF qo bwicaf jf sky. ieh bIA eIDn mwD eysLIaf dy dysLf AuWpr ienHf dysLf dI inrBrqF vI GtfAudF hY. DrqI hyTly qyl BMzfrF dI vI bwcq krdf hY qy dUsRrf ieh pRdUsLn vI nf mfqr hI PYlfAudf hY. amrIkF ieh eIDn mwkI qo bxfAudf hY. sLvIzn ieh kxk qo,jrmnI aqy kusL hor dysL goBI dI nsLl qy srHO afid qoN bfeIA zIjLl bxf rhy hn. ienHF sfiraf qoN dws guxf ijafdf brfjLIlIaF gMny qo pYtrol (aYQfnol) bxFAudf hY bysLk Auh sdIaf purfxy jMglF nMU kwt ky vfhI jog jLmIn bxf ky vfqfvrx pRymIaf dy kihx vFg dunIaF dy vfqfvrx ivwc ivgfV pYdf kr irhf hY. XOrp ivwc2010 qwk 5,75 prsYt gwzIaF bfieA bflx qy clfAux df tIcf hY. brfjLIlIaF ivwc qF hux vI 18 prsLYt vhIkl bfieA pYtrol (aYQynol) Xfin ky dysI lfhx AuWpr cwl rhy hn.

qy hux iPr mihgfeI nMU nwQ pfAux leI hovy kI ?

ies qo pihlf lokfeI DrqI nMU isrP iqMn kMmf leI vrqdI sI, KyqIbfVI, afvfjfeI,qy kudrqI jMglF leI, pr hux do PMksLn hor ivwc juV gey hn kYmIkl aqy bfieA bflx. kYmIkl adfry (zupont aqy bI ey aYs aYP) pihlF hI afpxy kYmIkl prozkt qyl dI bjfey pOidaf qo hfsl kr rhy hn. Auh qyl qy inrBr nhI hn. jrfieqI kudrqI KyqI ijs leI hux nflo iqMn guxf ijLafdf vfhIXog jLmIn cfhIdI hY qy ijs df JfV vI bhuq Gwt hMudf hY qy ies dy Bfa vI afm qF kI imzlklfs dy lokF dI vI phuMc qo bfhr hn. ijs df goBI df PuwLl hI pMj XUrO Xfin-ky 370 rupY qo Gwt nhI hY kOx KrIdygf ? ieh qf amIr lokF jo tuwk nMu cuwc kihx vfilaf dy cocly hn. ijMnHf nMU jy koeI grIb pwuCy ik mYnUM rotI nhIN imldI qf ago slfh dyxgy ibskut KfA. awj dI GVI dunIaf Br ivwc vwD rhI Kurfk dI loV nMU mwuK rwKidaF ies KyqI df eyjMzf vI dunIaf Br nMU awgy pf dyxf cfhIdf hY,jdo qwk sfry sMsfr dy BuwKy iZwzF nMU rwjvf Julkf nhIN idwqf jf skdf. mltInYsLnls Bojn dy jLKIrybfjf dI pYV kwZ ky AunHF nMU mnuwKqF dy iKlfP aprfD krx dy dosL ivwc aMqrfstrI adflqf ivwc GVIsnf cfhIdf hY aqy ZwukvIaF sjfvf dvfAux leI lok XwuD CyVnf pvygf. gRInpIs vrgIaF aMqrrfsLtrI jMQybMdIaF nMU koeI pwuCy ik qUsI jfnvrF bnspqI aqy vfqfvrx bfry qF bhuq rOlF pfAudy ho pr dunIaF Br ivwc psr rhy BoKVy bfry qUsI cuwp ho. ijs qrF hux dunIa ivwc, Kfs krky ihMdosqfn, cIn ivwc duwD qo bxIaF vsqF gosLq dflf,cOlf dI mMg lgfqfr vwD rhI hY aqy nflo nfl pUrI dunIaF dI abfdI ivwc vI irkfrz qoV vfDf ho irhf hY, ijQy hr sfl miraf nMu kwZ ky 77 mIlIan Kfx vfly hor iensfnI mUMh pYdf ho rhy hn, ijQy ieh iPkr ipaf hY 2020 qwk hux dy mukfbly jy KfD-pdfrQf dI Aupj dwugxI nf kIqI geI qF KfD-pdfrQf nMU hfsl krn leI afpo DfpI vflf mhOl pYdf ho skdf hY rotI bdly kqlF, (ijvy Bucfl aqy akfl qo bfad dy hflfq ivwc hMudfhY) qwk dI nObq af skdI hY. ieh hrI sLfqI (grInpIs) vfly ies bfry vI morcy lfAux. bfieA bflx, jo Kfx vfly anfj qo iqafr kIqf jFdf hY XorpIan XUnIan nMU ies Aupr mukMml pfbMdI lfAuxI cfhIdI hY. ieh bfieA bflx pMj iklo duwD vyc ky pAuaf sLrfb df KrIdx vrgI hflq hY. ies bfieA bflx dI dUjI pIVI (sylU-losy alkohl) jo pOidaf dy bIjF qo nhI Aus dy Pokt pdfrQF qixaF aid qo iqafr kIqI jfdI hY ijs dIaF rIPfeInrIaf dy nksLy ivigafnIaF ny iqafr kr ky srkfrF dIaf myjLf Aupr rwKy pey hn kuWC rIPfnrIaF ies sfl 2010 qwk afpxy prozkt mfrkIt ivwc Auqfrn leI vI AuqfvlIaF hn nMU bVfvf dyxf bxdf hY. pOx-aYnrjI,sUrj dI solo aYnrjI nMU vwD qo vwD sbsIzIaf dy ky CyqI qo CyqI globfl vrqo leI qrwdq krny cfhIdy hn. BoKVf hux pUry sMsFr dF mslf hY. jy sMsfr iewk ipMz hY jF dunIaf dy isafxy aqy sqkfrXog lIzr ies nMU hkIkI ipMz bxfAuxf cfhuMdy hn qF ienFH vwzy jI-awTf nMu hI nhI agy bnx vfly jI-vIhf nMU bYT, isr joV ky BoKVy dy iKlfP aMqrrfsLtrI pwDr qy nvyN progrfm bxfAuxy pYxgy. iewk hor bdl hY jnYtIkl Bojn jo afAux vfly smNy ivwc vwD rhI abfdI df iZwz Br skdf hY. Aus iKlfP vI ieh vfqfvrn bcfAu jf kudrq nfl pRym krn vflIaF jMQybMdIaF bgYr iksy qrk qo rOlHf pf rhIaf hn. aYs vKq pUry sMsfr sfhmxy ieh mslf rotI df mwgrmwC ijwzf mMUh awzI KVf hY, ikwqy bfby PrId dy kihx vFg dunIaF dy grIb lokF nMU kfT(lwkV) dI rotI aqy lohy cny nf ijLAudy rihx leI cbfAuxy pYx?

                                                        joigMdr bfT hOlYz


 

ijhVy rog nfl bwkrI mr geI

joigMdr bfT hOlYNz   

                 

sMsfr ivwc bVIaF bVIaF ajIb aqy mhFmfrU ibmfrIaF pYdf ho rhIaF hn. purfxy jLmfinaF ivwc kudrqI afPqF,Bucflf, awgF,jMgF nfl mnuwKqf aqy psLU pirMidaF df nfsL hMudf sI. qwpidk,hYjLf,plyg, cyck vrgIaF PnHF krU ibmfrIaF ipMzF dy ipMz KflHI kr idMdIaF sn aqy bFrI kohI dIvf blx vflIaF khfvqF swc kr ivKfAudIaF sn. polIAu,awDrMg,aMDrfqF,aqy kohV vrgIaF afPqF mnuwKF nMU mrno vI bdqr rINg rINg ky ijLMdgI ijAux leI mjbUr kr idMdIaF sn. ieho ijhIaF CUq dIaF ibmfrIaF aFm krky isrPL ipMzF sLihrF ivwc iekwTy QoVHI jgfh ivwc rihx vfly smfijk pRfxIaf Kfs krky mnwuKI jIvF df hI Gfq krdIaf sn. jMglI jfnvrF pMKyrMUaF AWupr ienHF afPLqF df koeI asr nhIN pYNdf sI. ikAuNik jfnvr aqy pirMdy jMglF ivwc KuwlHy asmfnF Qwly syhqmMd vfqfvrx ivwc ivcrdy sn. mn BfAuNdf KFdy sn qy mOsm dI qbdIlI nfl ijwDr ijwDr nMU vI AunHF df irjLk leI jFdf sI dfxf cugdy kMd mUl qy kwK pWTf crdy hjLfrF mIlF ivwc pwsry jMgl ivwc afp muhfry qury iPrdy sn. Gfh KorF nUM Gfh vfDU sI qy mfsKorF nMU mfs. mfsfhfrI isLkfrI jfnvr isrPL afpxy iZwz qwk hI sImq sn. sLyr, cIqy,bfG bfj isrP Audo hI isLkfr qy Jwptdy sn jwd AunHF nMU BuwK sqfAudI sI. afpxf Bojn hfsLl krn leI AunHF nMU mfnisk aqy srIrk qOr qy BfrI qrwdq krnf pYNdf sI qy keI vfrIy qF PwtV hoieaf isLkfr vI bfGF, cIiqaF,bwbr sLyrF nMU ZuwzF mfr ky AuhnF dy jbfiVHaF ivwco inkl jFdf sI qy mrn qwk kFvf igrJF dI Kurfk bx ky afpxy afp hI trfsLport hMudf rihMdf sI. ijvyN kihMdy hMudy hn pMCI qy drvysL kdy irjLk nf bMnx nfl jdo iZwz Br jFdf sI ruk ky arfm kr lYdyN sn qy iPr Gfh dfxy dI Bfl ivwc agy qur pYNdy sn. Ado sUrj dy Audy hMuidaf aqy sMiDaf nMU iCwpx qwk sfrf jMgl gFAudf hMudf sI. pMCIaF,mnuwKF,jnOrF dy mUMho afp muhfrIaF inklIaF avfjF df ieh mhF-sMgIq kudrq dI qfl nfl qfl imlfAudf anhd nFd ho inbVdf sI. sfzf GumMkVH bfbf nfnk dysL ivdysL gfhuidaF BvKMzxf dy ies Byq nMU pf igaf sI qy Aus ny afpxI mhFn rcnfkYsI afrqI hoey qyrI BvKMznf ivwc ies bRihmMzI sLgIq nMu ivafiKaf sI. qy hux ?

           kihMdy bwkrIaF ByzF nMU vI ikAu-kurtsnF dF jukFm ho igaf hY qy Auh murdf mymxNy aqy lyly jMm rhIaf hn jo kokseylf burnYtI nF dy bYktIrIaF nfl aty pey hn. ieh bYktIrIaf hI ies ikAU-kurts nF dI ibmfrI dIaF jVHF hn. ienHF bYktIrIaF dI lfg nfl ieh jukFm iensfnF nMU vI ho irhf hY. mYksIkx jukFm aqy sUrF dy PlU df puafVf ajy inbiVaf nhIN qy ieh iewk hor hI nvIN ibwj af peI hY. zfktrF dy kihx muqfbk hOlYNz ivwc ies rog df pqf do hjLfr swq ivwc lwigaf sI Ado ies CUq dI ibmfrI nfl grwsy iewk sO swqr lok lwBy sn qy hux do hjLfr nO qwk aFAuidaf ieh igxqI bfeI sO ho geI hY ijnHF ivwco nO iensFn hux qwk rwb nMU ipafry ho cuwky hn. jo pihlF vI iksy hor ibmfrIaF nfl ibmfr qy kmjLor sn. aFm syhqmMd bMdy AuWpr ies ikAu-kurts jukFm df koeI bhuqf mfrU asr nhIN pYNdf. mfihr ieh vI dwsdy hn ies CUq dI ibmfrI dy iktfxU jfnvrF qo bMdy nMU qf lwg skdy hn pr bMdy qo bMdy nMU nhIN lwg skdy. Kqrf isrPL AunHF lokF nMU hY jo ByzF bwkrIaf pfldy hn jF buwcVKFinaf aqy ienHF dy gosLq dIaf dukfnF qy kMm krdy hn. ipWCly nO idsMbr nMU ies mulKL dy KyqI-bfVI aqy syhq mMqrIaF ny sFJf ieh hukm suxfieaf hY ik muLlKL ivwc ijMnIaF vI bwkrIaF, ByzF ies jukFm dIaf mrIjL hn kql kr idwqIaF jFx. ies hukm anusfr sfry hOlYNz dysL ivwc pYNqI hjLfr bwkrIaF dI mOq atwl hY. ijnHF ivwc bfrF hjLfr bok vI hn. bokF nMU ies krky bwkrIaF dy nfl hI sqI kIqf jf irhf hY, ijvy pMjfbI dy ies gIq dI lfien qy aml kIqf jf irhf hovy ijhVy rog nfl bwkrI mrgI AuhI rog pTory nMu jykr Auh nvIaF ilafdIaF bwkrIaf nMU nvyN-duwD krngy qF ibmfrI dy ijvfxU AuhnF dy vIrjL dy nfl hI nvIN pnIrI ivwc vI cly jfxgy qy dubfrf nvIN nsLl vI ibmfr hI jMmygI. ies nfdrsLfhI hukm nfl bwkrIaf dy afjVIaF ivwc sog dI lihr dOV geI hY ikANik keIaf dy qF qbyly hI KfLlI ho jFxy hn `qy duwD vfly BFzy mUDy vwj jfxy hn. ikAuNik pUry dysL ivwc kwul 1360 qbyilaf ivwco hux qwk 80 qbyly ies ibmfrI dy iktfxUaF nfl gRsy pfey gey hn. ienHF awsI qbyilaF ivwc ijMnIaF vI syhqmMd jF ibmfr bwkrIaF hn nMU srkfrI aPsrF dI hfjLrI ivwc kql krn aqy KLfky-spurd krn df hukm hY. afjVI ies gwloN vI dwuKI hn ik ibmfr bwkrIaf dy nfl nfl syhqmMd bwkrIaF nMU vI ikAN blI dIaF bwkrIaF bxfieaf jf irhf hY. kfhlI ivwc ley ies PYNsly muqfbk hryk ibmfr bwkrI jF Byz dy mflk nMu pr-jFnvr iqMn sOa qoN lY ky Cya sO XUrO muafvjf idwqf jfvygf. pihly PYsLly muqfbk bwkrIaf nMU aYNtI-bktIrIaf dy tIky lf ky kusL mhIinaF dI mohlq idwqI jfvygI, qy afjVI AunHF nMu bwucVKfny vyc ky afpxf Gftf pUrf kr lYxgy qy hOlI hOlI nvF iewjV vI BrqI kr lYxgy. pr hux cikqsk mfhrF dy msLvry muqfbk Kqrf vwZf hY qy iensfnF dI syhq nfl syhq mMqRI iksy vI iksm df iKlvfV krn df irsk nhIN lY skdf. ies df mwqlb hY bwkrIaF-bokF dI mOq atwl hY. ikRsims aqy nvyN sfl dy do do idwn Cwz ky ieh kMm kuwC hI hPiqaF ivwc nbyV idwqf jfvygf qy nfl mOq df qrIkf vI aYlfn kr idwqf igaf hY, ik iksy vI jfnvr nMU golI nfl nhIN mfiraf jfvygf AunHF nMU tIky lF ky anMdmeI mOq idwqI jfvygI. afjVIaF leI ieh idRsL hor vI iBafnk hovygf ikAuNik ieh sfrIaf ibmfr bwkrIaF AunFH dIaF awKF dy sfhmxy AunHF dy afpxy hI qbyilaF ivwc mOq dy Gft AuqfrIaF jfxgIaf. ijAuNdIaF bwkrIaF nMU trFsport krky dUjy QF iljf ky kql krn df mwqlb hY ies ibmfrI dy iktfnMUaf nMU sfry dysL ivwc iKlfrxf, ikAuNik ipCly sflF ivwc jdo Xorp ivwc sUrF aqy gFvf nMU pfglpn aqy mUMh-Kur dI ibmfrI peI sI qF AunHF nMu bVI byrihmI nfl trwkF ivwc lwd ky krynF nfl vwZIaF kbrF ivwc suwtidaF tI vI AWpr ivKfieaf igaf sI, aKy Ado lokF ny bhuq burf mnfieaf sI ik jfnvrF dI vI koeI iewjq hMudI hY.

ieh ibmfrI hY kI ? aqy ikwQo afeI ? hux qwk sfry Xorp ivwco hfl dI GVI hOlYNz ivwc hI ies ibmfrI dy ijafdf kys pfey gey hn. kusL sfl pihlf ies ibmfrI dy lwCx afstRylIaf dI styt kueInjL lYNz dy birsbyn sLihr dy buwcVKfny ivwc lwBy sn. pr Aus vwkq ies ibmfrI bfry bhuqf igafn hFsl nhIN sI. ies krky kueInjL lYNz ivwc ies ibmfrI dy lWBy jfx krky ies df nF ikAU-kurts ( ikAUrIas-jukFm) pY igaf. ies ibmfrI df hfl dI GVI koeI vI pwkf ielfj nhIN lwiBaF igaf hY. kfrx ies df mfhr ieh dwsdy hn ik QoVI QF ivwc vDyry jfnvr rwKx nfl ieho ijhIaF CUUq dIaF ibmfrIaf zMgrF ivwc PYlHdIaF hn. hux ies mulKL dy mOsLm muqfbk jfnvrF nMU akqUbr qo lY ky apRYl qwk aMdrI rwKxF pYdF hY. vwZy qy KuwlHy qbyly bxfAuxy bhuq mihMgy hn. ies krky cfr pYsLY kmfAux dy cwkr ivwc sOa jFnvrf dI jgfh ivwc ssiqaf qy jugfVI qbyilaF ivwc zyVH sOa jfnvr rwKxf pYNdf hY. ibmfrIaF qoN bcfAux leI jFnvrF nMU QwibaF dy Qwby aYNtI-bYktIrIaF dy tIky lfey jFdy hn. hux jF qF jwt KwulHy qy hvfdfr qbyly bxfAux jo bhuq mihMgy hn qy jF iPr sfrI dunIaF duwD,pnIr, qy mfs KFxf Gwt kry qy ienHF pdfrQF dy Bfa vwDx. hux jwt dI jUn bUrI, hlH vfh ky crHI dI pMz ilafvy vflI hflq bxI peI hY. jwtF leI KyqIbfVI dF DMdF pUrI dunIaF ivwc hI lfhy vflf afhr nhIN irhf. ieQy ipwCy ijhy duwD dI kImq nUM lY ky XorpIan XunIan dy dPqr dy sfhmxy iksfnF ny mujfhry kIqy sn. afpxf ros jqfAux leI hjLfrF lItr duwD dI sprya gvfilaF ny afpxy KyqF ivwc hI kr idWqI sI. cflHI cfLlHI gFvf vfly gvfilaF nMU vI ieh DMdF rotI nhIN dy irhf. ies mulKL ivwc awj qo qIh cflHI sFl pihlF koeI vI jwt ByzF bwkrIaF dF vpfr nhIN krdf sI aqy nf hI hOlYNz ivwc ByzF bwkrIaF df gosLq, duwD, pnIr sLfm nMU ies mulKL dy bfisLidaF dy Kfx vfly myjL df isLgfr bxdf sI. swTivaF qo bfad jdoN qurkI,morfko, aPrIkf qo kFmy ieQy afAuxy sLUru hoey AunHF dI Kurfk ivwc Byz bwkrI df dwuD,pnIr qy gosLq KfsL aMg sn. ieQy qF khfvq ieh sI jwt ikMnf vI grIb hovy KFdf Auh sUr df mfs hI hY vwZI CFl jF aXfsLI bIP-stuk (gF df mfs) sI. ByzF bwkrIaF jy iksy rwKIaF vI sn qF sOLkIaF afpxy bwicaF dF mn- pRcfAux leI jF bwicaF dy icVIaf GrF ivwc. holI hOlI ijvyN ijLvy pRvfsI eyQy afAudyN gey ienFH jFnvrf dy gosLq, pnIr, dwuD dI mMg vwDdI geI. ieQo dy jwtF ny gFvf sUrF dy nfl nfl Byzf bwkrIaF vI pflxIaF sUru kr idwqIaF. vyKidaF vyKidaF hI KyqF, nihrF, smuMdr dy bMnHF AWupr Bfry vfhny vflIaF zwb KVwbIaF gFvf dy nfl nfl ByzF bwkrIaF vI crdIaF njLrI pYx lwgIaF. vwDdI mMg nMu mwuK rwKidaF hOlI hOlI vwzy vwzy hjLfrf hI ByzF bwkrIaF dy qbyly (vfVy) ieQy AuWsrn lwgy qy ieh DMdf gFvf sUrF dy mukfbly vfhvf PfiedymMd sfbq hoieaf. myz ien hOlYNz df bwkrIaf-ByzF df pnIr, duwD qy gosLq rUslYNz spyn sfAQ aPrIkf nMU drfmd hox lwigaf. ies nvyN DMdy ny ajy rPqfr hI PVI sI ik Aupro ieh ieh ikAU-kurts vflI gfjL af peI.

                              aMnHy munfPy nMu muwK rwKidaF vwZy vwZy duwD aqy mfs pYdf krn vfly Pfrm KolHy jf rhy hn. sMGxI abfdI aqy bhuq sfry jfnvr ieWkTy rwKx nfl ieho ijhIaF ibmfrIaF pnpdIaF hn. knyzf,amrIkf,afstrylIaf, inAujLIlYNz dy mukfbly eyQy Xorp ivwc sMGxI abfdI hY aqy DrqI QoVHI. eysy krky ipWCilaF simaF ivwc jfnvrF nUM eyQy ieho ijhIaf mhFmfrIaF df sfhmxf krnf pY irhf hY, qy jfnvrF qo ieh bIA-dihsLqvfd bMidaF nMU vI icMbV irhf hY. asl ivwc XorpIan XUnIan nMU Xorp ivwc vwZy vwZy zMgrF dy PfrmF AuWpr pfbMdI lfAuxI cfhIdI hY. lokF nMU afpxI Kurfk ivwc qbdIlI ilafAuxI pYxI hY, jy lok hr roj sLfm nMU afpxI plyt ivwc ssqf mfs Bflxgy qF ieho ijhIaF ibmfrIaF leI iqafr rihx. hfl dI GVI qF ieho ijhIaF ibmfrIaF df ielfj lwiBaf jf irhf hY. kudrq nf kry jy Blk nMU ieho ijhI hI koeI lf-ielfj ibmfrI iensfnF ivwc PYl geI ijs df koeI POrI ielfj nf lwiBaf igaf, qF anMdmeI mOq dy tIky bwkrIaF dI ibjfey ikqy ibmfr bMidaF nMU hI nf afpxy hwQI lfAuxy pY jfx ?. 

                           joigMdr bfT hOlYNz             

 


KrbUjf qy cfkU   

     

-joigMdr bfT hOlYNz

 

hOLlYz ivwc sqMbr dy qIjy mMglvfr ieQo dI rfxI afpxy pUry jfho-jlfl nfl rfj krdI pfrtI vwlo iqafr kIqf agly sFl df bwjt tYlIivXn Aupr sfry dysL dI Kwlkq nMu pVH ky suxfAudI hY. ijs nMU qronryzy ikhf jfdf hY. ies qo pihlF bwjt dI iBxk qwk vI mIzIaf aqy ivroDI iDr nMU nhIN lwgx idwqI jFdI. ipwCly sfLlF ivWc iewk do vfr ieh bwjt suhIey pwqrkfrF dI myhrbfnI nfl rfxI dy pVHx qo

 

http://www.geertwilders.nl/templates/geertwilders/images/header.jpg

gyrt ivlzr

 

pihlF lIk vI ho cwUikaf sI ijs df afm lokF aqy isafsqdfnF vwlo bhuq burf mnfieaf igaf sI. KYr ies qrF rfxI vwlo sn 1948 qo hryk sFl ieh bwjt pVH ky sunfAuxf hux ies mulK dI trzIsLn bx cuwikaf hY. ies idwn nMU rfjkumfrI df idn ( pirMsLs tfg) vI ikhf jFdf hY. ies idwn sfrf sLfhI twbr afpxy pury luMg-lfxy smyq aqy jfho jlfl nfl sony dy rwQ AuWpr bYT ky rfjDfnI zYnhfg ivwcly afpxy mihl nOrdfieny qoN irzrsfl qwk jFdf hY, ijwQy hr sfl ies bwjt dy pVHn aqy sunx df pRbMD kIqf huMdf hY. ies idwn irzrsfl (vwZf hfl) ivwc hOlYNz dI pfrlImYNt dy sfry mNYbr mOjUd huMdy hn. ieh sony df rwQ purfxy simaF ivwc amstrzm dy amINr vpfrIaF ny afpxy dysL dy sLfhI Grfxy nMU njLrLfny vjo Byt kIqf sI. ieh idn rfjDfnI vfsIaf vwlo iewk iqAuhfr vFg mnfieaf jFdf hY. lok sLfhI prIvfr dy awdb ivwc PuwLlF dy guldsqy aqy mulK dy rfsLtrI bsMqI rMg dIaF pOsLfkf pf ky Aus sfry rfh AuWpr sVk dy dono pfsI Kloqy huMdy hn ijwQo dI ies rwQ ny lMwGxf huMdF hY. sLfhI twbr afpxI Kwlkq dy ipafr df juvfb rwQ ivwco hwQ ihlf ihlf ky muskrftF nfl idMdf jFdf hY. ies iewk idn qo bfad mulKL dI isafsq ivwc rfxI ibafqirks aqy Aus df prvfr hor koeI dwKl nhI idMdf.

                  pr, ies sFl pysL kIqy ies mhF Gfty dy bwjt ny sfry dysL ivwc zr aqy snsnI PYlf idwqI hY. hux qwk rfj krdI iDr mIzIaF rfhI ieho hI pRcfr krdI afeI hY ik sMsfr mMdI df asr hOlYNz dI afriQkqF AWupr rwqI Br vI nhIN hY, ieh isRP qy isrP amrIkF dI hI smwisaf hY. pr hux ibwlI QYilAu bfhr inkl afeI hY. pUry qIh mIlIafrzn XUroaF df iewk sfl ivwc Gfty df bwjLt hY. 2010 dy bwjt ivwc 272,8 mIlIafrzn  Xuro dy srkfr vwlo Krcy ivKfey gey hn aqy 239,1 tYksF rfhI AugrfhI afmdn dwsI geI hY. ies df mwqlb hY afAux vfly sFl ivwc srkfr aqy dysL df jMg-plMgf clfAux vfsqy 30,6 mIlIafrzn XUro QuVdy hn. agly kuwC sFlf ivwc vI afriQkqf dI bVOqrI vflf gwzf zhIey hI rhygf aqy ieh Gftf vwDdf vwDdf kusL hI sFlf ivwc 328 mIlIafrzn qwk phucx df Kqrf hY. mfhrF dI rfey hY ik agly sfl ies dysL dI afriQkqf 4,7 prsLYt sugMVygI ikANik kwcy qyl dy Pft dI kImq 65 zflr dy ierd igrd hI GumygI, As qo agly sFl ieh bVOqrI jLIro prsLYt XfnI ik nf Gftf aqy nf vfDy vflI hflq hovygI qy iPr do prsLYt vfDy dI afs hY. Ado qwk pY cuwky Gfty nMU ikvy pUrf krnf hY ieh mslf iewk mfhrF df kimsLn bxf ky hfl dI GVI Aus dy hvfly kr idwqf igaf hY. Xfin ky ivhVy df gMd hUMj ky mMjy Qwly kr idwqf igaf hY. hux agy hoAugf kI ? afAux vfly smyN ivwc jnqf AWupr hor nvNy tYks lfey jfxgy. syl tYks 19 prsYLt qo vDf ky 21 prsLYt krx dy avfVy afAux lg pey hn. buZfpf pYnsLYn dI Aumr-hwd pihlf bfht sFl sI iPr pYNht ho geI qy hux sqfht sfl krn leI rwsy pYVy vwty jf rhy hn, hflfik vIh prsYNt lok pYnsLn df svfd cWKx qoN pihlF hI rwb nMU ipafry ho jFdy hn ijMnF cO vwZI igxqI ivdysLI mUl dy avfsIaF dI hI hY. hor lok BlfeI dIaF skImF Aupr vI kftf Pyiraf jf skdf hY. ivroDI iDrF ies nMu lok mfrU bwjt aqy lokF nfl DoKf krfr dy rhIaf hn qy srkfr nMu kMm kfr Cwz ky Gr bYT jfx dIaF slfhF dy rhIaF hn.

          iewk hor bMdF ijhVf ies sB kfsy df lfhf lY ky nvIaF coxf df alfp swB qo AuwcI avfjL ivwc alfp irhf hY Aus isry dy nslvfdI afdmI df nF hY gyrt ivlzr. gyrt dI pfrtI vI vI zI( ijs df mwqlb hY ajLfdI dI pfrtI) ijs ny ipwClIaF coxf ivwc hYrfn prysLfn krn vflI ijwq pRpq kIqI hY. awj qoN pMj swq sfl pihlF ies pfrtI df iksy ny nF Qyh vI nhIN suixaf sI hux ieh nO sItF ijwq ky pfrlImYNt ivwc DrnF mfrI bYTI hY aqy XorpIn XUnIan dIaf coxF ivwc vI ies dIaf hOLlYNz dIaf sfrIaF rvfieqI pfrtIaf nflo ijafdf cfr sItF hn. ies inwky ijhy sfZy solf mIlIan lokF dI abfdI vfly hOlYNz leI XorpIn XUnIan dIaF coxF koeI bhuqI idlcspI vflIaF nhIN hn. ienFH leI idwlI dUr dy muhfvry vFg ajy brwsl bhuq dUr hY, ies krky XorpIan XUnIan  dIaF pfrlImYNt dIaF coxF ivwc isrP cflHI prsLYt votr hI votF pfAux gey sn. vYsy qf XUnIan dIaf ipwClIaF coxF ivwc sfry dysLf ivwco hI nslvfdI pfrtIaF ijwq ky Aupr afeIaF hn. ies pfrtI ny dysL dI mfVI afriQk hflq dI jumyvfrI dysL ivwc vws rhy jf vwsx jf rhy XUnIan qo bfhrly ivdysLI mUl dy lokF AuWpr mVHnI sUru kr idwqI hY, KfsL krky muslmfn BfeIcfry dy lokF AWupr. ies ny ieslfm dy iKlfP prcfr krky hI ipwClIaF coxF ivwc nO sItF ijwqIaF sn. Aus dI ies ijwq ny hOlYNz dIaf sfrIaf hI rvfieqI pfrtIaF nMu hYrfn krky ky rwK idwqf sI qy AunHF nMU mMUh ivwc AuglF pfky socx lf idwqf sI. rihMdI KMUhdI ksr ies pfrtI ny XorpIan pfrlImYNt dIaF cfr sItF ijwq ky kwZ idwqI sI. gyrt ny ieslfm dy iKlfP iewk vIh ku imMt dI zfkumYNtrI iPlm iPqnf vI bxfeI sI. ieh Aus df afpxf aqy afpxI pfrtI dI msLhUrI df stMt sI. iPqnF dI vjhf nfl Auh dwunIaf dy pihlI pfl dy aKbfrF dy pMinaf AWupr Cf igaf sI. ijMnF icr ieh iPlm rlIjL nhI hoeI sI Aunf icr holYz dI imlBogI srkfr vMj qy tMgI rhI sI. pr iPlm df ieslfmk BfeIcfry dy lokF ny koeI Kfs nots nhI NsI ilaf. ieMglYz ny ies bMdy nMU afpxy dysL ivwc nhIN sI vVHn idwqf qy PlFeIMg zwc mYn df ruqbf dy ky eyarport qoN hI vfps puwTy pYrI amstrzm nMU AuWzf idwqf sI. pr amrIkF ny ies nMU afpxf KfsL mihmfn bxfieaf sI. nYsLnl tYlIivXn AWupr ivlzr dy vwZy vwZy tfk-sLOa krvfey gey sn. hux Aus ny hr mwisLaf bdnfmI Kwtx vFg burky aqy muslmfn aOrqF dy isrF AWupr bMny dupwty AuWpr tYks Tokx dI isLPfrsL kr idwqI hY hflfik hOlYNz dy purfxy bjLurg vI topI pihndy hn. XhUdIaF dI KopVI dy ipwClI totn qy pihnI inwkI ijhI topI nMU Ausny ies jMumry ivwc nhIN rwiKaf,isr Zwkx vflf dupwtf isLrP ieslfm nfl hI joiVaf igaf hY. PrFs dI qrjL qy ieQy vI ieh knMUn bx igaf hY ik iksy vI skUl jF srkfrI adfry ivwc mulK df koeI vI bfisLdf iksy vI Drm df koeI vI Dfrimk icMnH pihn ky nhI afvygf. ieh knMUn iswKF dI pwgVI AuWpr vI lfgU huMdf hY.

                 nIdrlYNz dI iewk purfxI khfvq hY hfl mfr afAuey kueIan Pfn dI stfl jy koeI iksy nMu purfxy imhxy dyvy qF ieh muhfvrf vriqaf jFdf hY ijs df mwqlb hY aYvy nf purfxIaf bwuZIaF gFvf qbyly co KohlI af qy ivlzr ieh bWuZIaF hI nhI mrIaF gFvf vI kwbrF ivwco puwtI afAudF hY. Aus ny hux pfrlImYNt dy iemIgrysLn minstr iebfhfrt Pfn zyar lfan qo hux qwk ipwCly cflI sFlf ivwc ivdysLI prvfsIaF dy vfs AWpr ikMny mlIafrzn XUro Krc kIqy hn df ihsfb mMigaf hY ( ijs nMU Auh imhxy vwjo srkfr df Kwbf sLOk ilMks hObI grdfndf hY) jo hOlYNz dI srkfr iksy vI kImq qy nsLr nhI kr skdI. iPr Aus ny ivdysLIaF AWupr afey Krcy df srvyKx afpxy qOr qy iewk vIklI rsfly ielsvr qo krvfieaf hY qy nqIjyL Aus dI afsLf muqfbk hI hn. ielsvr dy ies srvyKx anusfr ipwCly cflI sFlf ivwc XorpIan XUnIan qo bfhrly, qurkI, morfko,surInfm qy arb dysLF dy prvfsIaF AWupr hux qwk ies dysL dy 216 mIlIafrzn XUro Krc ho cuwky hn. ieQy iewk sfl ivwc iewk ivdysLI mUUl dy avfsI Aupwr 3000 XUro srkfr df vfPr Krc afAuNdf hY jy kr hux qwk iswky dy psfr dI dr 13,5 dI bxdI rkm vI ivwc pf leI jfvy qF kul rkm 3400 XUro bxdI hY. iewQy nIdrlYNz ivwc 1,8 mIlIan XorpIan XUnIan qoN bfhrly mulKF dy lok vwsdy hn ijhVy ik ies srvyKx muqfbk hr sfl dysL nMU 6,1 mILlIafrzn XUro df Gftf pf rhy hn. ajy Aus ny XorpIan XUnIan dy mYbNr mulKF,grIs,porqogfl,ietlI, spyn dy vdysLIaf nMU nhIN ivwc pfieaf,ienHF AWupr vI nIdrlYNz dI srkfr df hr sfl 1,7 mIlIafrzn XUro df vwKrf KrcF afAudF hY.

                   agy Auh AWupr Krc hoeI rkm nMu brfbr rwK ky sfl dy hor GryLlU Krcy igxfAudF hY. 1,7 mIlIafrzn polIs,surwiKaf aqy inaF pRnflI Aupr,1,5 sLihr dIaF kOslF,kmytI-GrF aqy soLsLlsrivs Aupr, 1,5 hor vfDU Krcf. sLihrf dy muhwilaF aqy avfsIaf dy Bly leI  progrfmF AuWpr 0,9, bwicaF, jvfnF, aqy prIvfrF dI BlfeI vfsqy 0,5. gwl kI lfh pf ky kul Krcf 6,6 mIlIafrzn XUro mhIny df bxdf hY. afAux vfly sFl ivwc ijhVy ienHf ivdysLIaf dy Bly vfsqy 12,7 mIlIafrzn Xuro hor vwKry rwKy hn jy Auh vI ivwc joV leIey qF kul rkm hux qwk ipwCly cflHI sflF ivwc 216,4 mIlIafrzn XUro bxdI hY. ieh sfrf Krcf ivdysLIaf dI BlfeI AWupr Krc hox dy bfvjUd vI ienHF BUry, pIly, kfly prdysI BOrF dI vwZI igxqI kMmF qo twutI ivhlI zMzy vjFAudI qUrI iPrdI hY. ieh ieWk kOVf swc hY. ieh ihMdsy jwd dy Aus ny votF Kfqr lokF ivwc nsLr kIqy hn qF srvyKx ieh dwsdy hn ik jy awj votF pYx qF ies snkI nslvfdI gyrt ivlzr dI pfrtI vI vI zI coxf ivwc bhumq hfsl kr jfvygI. ieh gwl koeI alOkfr nhIN hY ies mulK ivwc ieho ijhf qjrbf pihlF vI ivwc ho cuwikaf hY. ipmPr tfAun nF df bMdF vI iesy qrF ieslfimk avfsIaF dy iKlfP pRcfr krky 1992 ivwc surKLIaf ivwc aieaf sI. Aus dI pfrtI aYl pI aYP ny nIdrlYNz dy ieslfmIkrn nMU rokx aqy musilm mUl dy dysLf ivwco ieQy aFAudy prvfsIaF AuWpr mukMml pfbMdI df nfhrf cwuikaf sI qy Auh kfmXfb vI hoieaf sI. ieh bMdF hr iksm dy DrmI mUlvfd dy iKlfP sI. Auh afpxIaF qkrIrF ivwc iesfeIaF aqy XhUdIaF nMU vI nhIN sI bKsLdf, Kud Auh homo sYksuaYl sI ijs df Aus ny kdI vI luko nhI sI rwiKaf. rotrzMm sLihr dIaF kOsl dIaf coxF ivwc ies dI pfrtI ny hMUJf PyrU ijwq pRfpq kIqI sI. ipm dI pfrtI nMU pUry sLihr dIaf cflI prsYLt votF peIaF sn. ies axikafsI ijwq qo bfad Aus ny aglIaF pfrlImYNt dIaF coxf pUry jfho jlfl nfl pUry dysL ivwc lVHn df ibgl vjf idwqF. Aus dIaF zbytf qy qkrIrF ieslfm dy iKlfP pRcMz rUp Dfrn krdIaF geIaF qy Auh idwno idwn dysI ivdysIL pRYs ivwc CFAudF igaf. isrPN nO idwn votF qoN pihlF Aus nMU iksy vfqfvrx pRymIy (Polkr PfNn df Krot) ny 24 mfrc 2002 nMU hOlYNz dy sLihr ihlvrsum dI mIzIaF pfrk ivwc tYlIivXn qoN ietrivAu dy ky muVdy nMu golIaF mfr ky mfr idwqf sI. sLukr hY ieh kql iksy ivdysLI mUl dy bfisLdy ny nhIN sI kIqf, vrnf afpxy afp nMU zrfeI Bfvnf rihq kihx vfly holYNz ivwc ivdysLIaF qy mUl vfsIaF ivwc KFnf jMgI vflf mhOl bx jFxf sI. nOaF idwnF bfad hoeIaf cOxF ivwc ipm dI pfrtI aYl pI aYP nMU pUrI Bfv iBwjI BfvnF nfl hOlYNz dy lokF ny CwqI prsLYt votF pf ky ijqfieaf sI, iewk axiswKI pfrtI bhumq lY ky pfrlImYNt ivwc Tyzy KFdI iPrdI sI. iPr lokF nfl kIqy vfhdy( bI jy pI dy rfm mMdr vFg) jd pUry krn df vkq afieaf qf ieho ijhy vfady aMqrrfstrI BfeIcfry ivwc hOlYNz dI bdnfmI df kfrn bxy sn. aFAudIaF 2006 dIaf coxF ivwc ies pfrtI dI AuWkf hI PwtI pocI geI sI. ieh koeI vI sIt nf ijwq skI qy ibKr ky Kqm ho geI sI. iesy pfrtI dI svfh ivwco hux vflI gyrt ivlzr dI pfrtI pI vI vI jMmI hY. Xfin ky sLrfb Auho purfxI hY qy mfrkf hux ipmPr tfAun dI bjfey gyrt ivlzr hY aqy nsLlvfd dy TMuhyN df zMg pihlF nflo vI jLihrI qy mfrU lgdf hY.

             iewk pfsy qF 1970 ivwc afey aqy iewQy pwky qOr vwsy qurkI, morfko, qy sUrInfm dy kFimaf dIaF hyVF dIaf hyVF ivhlIaF qurIaf iPrdIaF hn qy dusry pfsy nvyN nvyN XorpIan XUnIan ivwc rlHy  eIst Xorp dy dysLf dy kFimaf dIaf DfVf dIaF DfVf sPfeI, KyqF, qy mkfn AusfrI dy kMmF leI mMgvfeIaF jf rhIaf hn. iekwly polYNz dy hI iewk lwK pMjFh hjLfr kfmy sLbjIaF vfly grIn hfAusf ivwc kMm krdy hn. cYko,hMgrI,qy rumfnIaF dy vwKry hn. swqrivaF ivwc jdo soLsLilst issitm dI cVHq sI qy TMzI jMg df jmFnf sI pOxI dwunIaF Aupr isrP lfl rMg hI rfj krdf njLr aFAudf sI Ado do mhfn arQcfiraf df afps ivwc aMqrrfsLtrI mMzI ivwc mukfbly df dOr sI. vYst Xorp ivwc bhuq sfry mrd jMg ivwc mfry gey sn jf apfhj ho gey sn. kFmy mnwuKF dI BfrI Gft sI sLihrF dy sLihr bMbfrmYNt nfl qbfh ho cuwky sn. PYktrIaF aqy mulK dI muV AusfrI vfsqy vwZI pwDr qy ssqy kFmy pihlf ietlI, spyn, purqogfl qo mMgvfey gey sn pr kFimaf df kfl iPr vI ipaf hoieaf sI. kfrKFinaf ivwc mjdUrF dI zfhZI mMg nMU mwuK rwKidaF hor kFmy ibnf socy smJy qurkI, morfko dy zMUGy ipMzF ivwco mMgvfey gey sn. ieh ipMzF dI kFmf jmfq anpVH aqy axiswK vI sI keIaf nMU qF afpxI mfqf BfsLf ivwc alP by vI ilKxf pVHnf nhIN afAdF sI. pr Audo awg lwgI ivwc msLkF df Bfa kOx pwuCdf sI. ijvy bdmfsL lok qIvIaF ADfl ky iljfdy hn AuvNy PYktrIaf dy mflk dUsrIaF PYktRIaf dy kFmy aFm hI vwD pYsy dy ky AuDfl iljFdy sn.                1970 dy kFimaF aqy hux dy eIst Xorp qoN mMgvfey  kFimaf ivwc bhuq gwlF sFJIaf hn. Ado vI ieQo dy lokl bFisLdy gMdy qy Bfry kMm krn qoN kMnI kqrfAudy sn qy hux vI, ieQo dy jMmpl Bfvy Auh ieQy afey qy vwsy prdysIaf dI aOlfd ikAN nhI hn Bfry aqy gMdy kMmF qo cflU hn. vYlPyar stytF hn mfVf cMgF gujfrf sohxf srkfrI Bwqy nfl cldf hY qy iPr kMm krn dI kI loV hY? aqy dUsrf axidsdf nsLlI ivwqkrf vI hY. ikAN aqy ikAN isrP vdysLI mUl dy hI nIdrlYzIaF dI vwZI igxqI kMm ivhuxI hY? jF iPr soLsLilst kYNp dy Zih ZyrI ho jFx nfl pwCmI mulKF dy srmfeydfrF df pMjfbI dI khfvq vFg sLrIk miraf ivhVf moklf ho igaf hY. pwCmI Xorp dy srmfeydfrF nMU nyVHy hI afpxy kfrobfrf nMU ivsQfrn leI aqy keI gwlF ivwc siBafcfrk sFJ vflI kwcI mMzI lwB peI hY. ieh AuQy kfrKFny lfANdy hn aqy afpxf mfl vycdy hn. kuwC muafidaf qihq ienFH afriQk pwKo pwCVy mulKF ivwco mjLdUr ieQy pwCmI XorpIn dysLf ivwc ssqI mjdUrI krn aFAudy hn. pihlF polYNz, cYko, hMgrI dy hI mjLdUr afAudyN sn, hux ienHF mulKF ivwc vI qnKfh pwCmI Xorp dy mjdUrF dy brfbr qf nhIN awDI pOxI jrUr ho geI hY hux ienFH dysLf dy mjdUr vfps afpxy GrIN jf rhy hn ijvy pMjfb ivwco amIr purbIey BweIey vfps afpxIaf stytF nMU jf rhy hn. hux Aus qoN aglI BuwK hor vI ssqI 2007 ivwc nvyN XUnIan ivwc rlHy iltlYNz, slvfkIaf, aqy romfnIaf qoN mjdUr nIdrlYNz ivwc QoV icry sIjLnI kMtrktf Aupr kMm krn af rhy hn. pihlF qf isrP mrd hI afAdyN sn pr hux qf jvfn aOrqF dIaf vI DfVF dIaF DfVf ieQy grmIaF ivwc sIjLnI kMm krn af rhIaF hn.

                iewk hor iksm dy kFmy vI afANdy hn ienHf nMU dUsrI kYtfgrI ivwc rwiKaf jFdf hY. ieh AuWc iswiKaq kFmy hn ijMnf dI eyQy BfrI Gft hY. pwCm dI amIrI ny ipwCly cflIH sflF ivwc ieQy Auqwm huWnrmMd aqy bwuDIjIvI kFimaf dI BfrI Gft pYdf kr idwqI hY. afpxy DMdy clfAux Kfqr ieQo df kfrobfrI qbkf bgYr iksy iBMn-Bfv qo pUrI duwnIaf ivwco hI bfpU kih ky ienFH nMU mMgvf irhf hY. ieh kFmy vI bhuqy grIb dysLf ivwco hI af rhy hn afpxI qflIm df pUrf qy coKF muwl vwtx, ienHF nMu ieQy pYNqI hjLfr XUro qoN lY ky pMjqflI hjLfr qwk slfnF qnKfh idwqI jFdI hY aFAudy ieh vI prvfsI avfsIaf ivwc hI hn. pr ienHF bfry gyrt ivlzr kuwsL nhIN boldf. hOlYNz iejL Pul ieQy hor lokF dI gujLfies nhI hY ieh Aus df nfhrf hY, jy Aus df vws cwly qf briln aqy XorosLilm vFg hOLlYNz duvfly vI nvIN kMD vlxI surU kr dyvy ?

               suxo hux Aus df aglf srvyKx kI kihMdf hY. Xorp ivwc muslmfnF dI abfdI afAux vfly smyN ivwc pMj prsLYt qo vwD ky 2050 qwk vIh prsYt ho jfvygI. hfl dI GVI ieWkly ieMglYNz ivwc hI 8,50,000 muslmfn mUl dy lokF dI vso hY. ieh afdmI srkfr kolo ipwCly cflIH sflF ivwc ivdysLIaf AuWpr hux qwk kI Krc afieaf aqy ienHF ny kI kmF ky mulK nMU vfps iwdwqf hY, df ihsfb mMg irhf hY. jykr ieh ihsfb huMdf hY qF jLihr hY Aus dy srvyKx muqfbk Gftf ivdysLIaf dy pfly ivwc hI avygf ikANik iksy guwJI sLfijs aqy axidsdy nslvfd qihq hfl dI GVI ieQy vsy bhuqy ivdysLIaf dy twbr kMmo twuty soLslisikAyrtI dy afsry hI idwn ktI kr rhy hn. ieh rkm vI koeI aYzI vwZI nhI hY kI bMdy ies soLslisikAurtI AuWpr aXfsLIaf mfr skdy hox ieh rkm msf hYNz tU mfAuQ hI. jykr ikqy koeI kYsL kflI idhfVI nf lgdI hovy ?. As df ieh ihsfb ikqfb vI asl ivwc ihtlr aqy goblj dy kUV prcfr vFg hI hY jF pMjfbI dI iewk lok khfxI biGafV aqy lyly dy ihsfb ikqfb vrgf mkr, ijs ivwc ipAu vwlo gMDfly pfxI df bdlF biGafV ny lyly nMU Kf ky ilaF sI. ieh swB kuC sux pVH ky afm sDfrx icwtI cmVI vfly hOlYNz dy mUl bfisNdy dy mn ivwc ros, zr, qy nPrq afpxy kfly BUry rMg dy gvFZIaf iKlfP BVkygI qy ieho hI gyrt ivlzr cfhMudF hY. aglIaF coxF ivwc ies byarfmI aqy ies mulK dy sfry Psfdf dI jVH ivdysLIaF Kfs krky musilm BfeIcfry dy isr mVH ky Auh hOlYNz df pRDfn mMqrI bxnf cfhuMdf hY. vYsy qf ivdysLIaf leI ies mulK ivwc knMUn dIaF qVFvf pihlF hI bhuq ksIaF peIaf hn. nOjvfn lfVy lfVIaF nMU afpxy  mUl dysF ivwco afpxIaf vfhutIaF,ivaFdV mMgvfAUx leI iqMn cfr sFl qF aFm hI lwg jFdy hn. keIaF dIaF ies kMm ivwc jObF vI clIaf jFdIaF hn qy keIaF dy lMby smNy dI ieMqjfr jf byivsLvfsI kfrn ivwcy hI qlfk ho jFdy hn. 2005 dy knMUn muqfbk hr ivdysLI lfVy lfVI nUM afpxy mUl mulK co hI zwc iswK ky afAuxI pvygI. ieho ijhy KrbUjyL aqy CUrI vrgy agilaf simaF ivwc hor vI knMUn bx rhy hn ijvy kjLnf, cfcy, mfmy, BUaF dy afpsI inafixaf ivwc ivafh nMU gYr kfnMUnI krfr dyxf. ies qrF dy ivafh muslmfn BfeIcfry ivwc hI ijafdf hMudy hn. ihMdosqfn ivwc sLihrI iswKF BfpF brfdrI ivwc vI ies qrF dy irsLqy hMudy hn. ieh ibwl pirlIMmYNt ivwc pysL krn dIaf iqafrIaF ho rhIaF hn, ho skdf hY Dfrimk icMn dI mnFhI vFg ieh ibl vI pfs ho jfvy jF iPr isr dy duwopty vFg afpxy mUl mulKF ivwc ivafh krvfAux AuWpr vI jjLIaf tYks lfieaf jf skdf hY. hux hflq pMjFbI dy Aus muhfvry vrgI bxdI jFdI hY KrbUfjf cfkU qy izwgy jF kfcU KrbUjy AWupr jLKmI qF ienFH ivdysLI mUl dy nIdrlNYzIaF KrbUijaF ny hI hoxf hY. ijvy ihMdosqfn ivwc jykr iksy amIr afdmI dI koeI kImqI qF kI koeI mfmUlI cIjL vI gvfc jfvy qF swB qo pihlf sLwk Aus df Gr dy nOkr, grIb gohf kUVf krn vflI jF Bfzy mFjx vflI AuWpr hI jFdf hY TIk Ausy qrF mulK ivwc PYlI mMdI df dosL ieh afdmI bfhro afey cflI cflI sFlf dy ieQy vwsy ivdysLI mUl dy nIdrlNYzNIaf AWpr mwVHn dIaf skImF bxfAudf iPrdf hY. iwkWqy aMdry aMdr jrmnI dy ihtlr vyly df ieiqhfs dubfrf duhrfAux dIaF ivAuqF qf nhIN ivAuqIaF jf rhIaF ? ikANuik rotI KFidaF dfVHI isrP ivdysLI mUl dy nIdrlYzIaF dI ihwldI hY lwgdf hY ihtlr dI rUh dI ajy gqI nhI hoeI Auh ieQy hI mMzrFAudI iPrdI hY,Kudf KYr kry.

                                   joigMdr bfT hOlYNz
 L

 


jfq pfq dy kohV df kIVf  

joigMdr bfT hOlYNz

ipCly do iqMn mhIny pMjfb dI iPjLf ivwc bhuq hI AuWQl puwQl aqy AuWDV DuwmI mcfAux vfly rhy hn. afstrIaf dI rfjLDfnI vIafnf ivwc iewk sMq df kql aqy dUsry dy jLKmI hox dI Gtnf dy prqO vjo pMjfb ivwc srkfrI aqy gYr srkfrI kroVF dI jfiedfq nMU muafqVf lf ky aprfDI Dfrimk hulVbfjF vlo PUk idwqf igaf hY. iewk vfr qF ieAuN lgdf sI ik pMjfb dy amn nM lFbU lfAux vflIaf qfkqF pMjFb nUM iewk vfr Pyr cUrfsI vfly gyV vwl Dwk dyxgIaF, pr hmysLf dI qrF pMjFb dy bhfdr lokF ny ies nPLrq dI cuvfqI nMU BFbV bxn qo pihlF hI afpsI BfeIcfry dI sFJ dI jwwuqI Qwly msl ky rwK idwqf hY. hux Aus qo bfad sMgrUr ijlHy ivwc iewk hor hrImMdr sfihb dI "nkl" vfly gurUdvfry df rwPV pY igaf hY. ivwcy ivwc ajy sOdf sfD vflI Buwbl vI TMzI nhI hoeI, ajy hor pqf nhI ikNny qwlx bxny hn. jfq pfq dy mfmly ivwc pMjfb ieAu lwgdf hY ijvy bfrUd dy Zyr Aupr bYTf hovy? mfVI ijhI sIK sIKx dI loV hY BFbV afpxy afp bx jfdF hY.

                    ivsfK, sMmq 1756 ibkrmI (1699 eIsvI) vfly idwn anMdpur sfihb ivKy dwsvy gurU sRI gurU goibMd rfey ny iewk mhfn kOqk rwc ky Kflsf pMQ sfijaf sI. AunHF ny dysL ivdysL ivwco afeI sMgq ivwco llkfr ky gurU vfsqy isr mMgy sn. lMbI sLnfty vrgI cuwp aqy AuzIk mgro Bry pMzfl ivwco AuT ky pMj grIb qy dwsF nhMuaf dI ikrq krn vfly iswKF ny gurU vfsqy afpxy sIsL Byt kIqy sn. AuhnF ivwco sB qo pihlf AuiTaf sI lhor df KwqrI dieaf rfm dUsrf hsqnfpur df grIb iksfn Drm rfie sI. qIsrf ihMmq rfey iJAur rsoeIaF jgnnfQpurI qo afieaf sI. cOQf dvfrkf df drjLI mOhkm cMd CIbF jfq ivwco sI aqy pMjvf sfihb cMd ibdr qo afieaf jfq df nFeI sI. pMjF nMU hI vfrI vfrI gurU sfihb ipwCy lwgyy qMbU ivwc lY gey sn aqy AuhnF dy sIsL JtkfAux df nftk ricaf sI. ieh prK krn vfsqy kOx hn aslI gurU dy iswK jo afpxy gurU leI qn mn aqy DMn inCfvr kr skdy hn. ieh sfry hI hwQIN kfr krn vfly CotIaF jfqF dy lok sn. moitaF iZwzf vfly msMd aqy hor moqvr gurU kI golk df Dfn Cwkx vfly jo nvyN rwuqby lYx afey muhrlIaF kursIaF AuWpr ibrfjmfn sn gurU jI nMU pfgl hoieaf smJ ky knfqF cuwk ky hOlI hOlI iKsk gey sn. iPr jdo gurU jI ny pMjy hI isWK nIilaF bfixaf ivwc sjf ky pMzfl Aupr ilafdyN sn qf sMgq jo mMUh ivwc AuNglF pf ky ieh kOqk vyK rhI sI asL asL kr AuWTI, sRI gurU goibNd rfey ny sfrI sMgq nMU llkfr ky ieh aYlfn kIqf ik awj qo bfad ieh myry aslI Kfls iswK hn. awj qo Kflsy df jnm hoieaf jfixA, awj qoN ieh myrf hI rUp hn. awj qoN ienHF df koeI jfq goq nhIN hY. ienHf dy nvyN nF jfq pfq qo rihq BfeI dieaf isMG, BfeI Drm isMG, BfeI ihMmq isMG, BfeI mohkm isMG aqy BfeI sfihb isMG hn aqy awj qoN asF df nFm vI goibMd isMG hY. ieh hux gurU dy Kflsy hn. AuhnF ny mfqf jIqo dI hfjLrI ivwc iewk lohy dy bfty ivwc pqfisaF aqy jl nfl KMzy dI pfhul dy ky aimRq iqafr kIqf aqy pMjF  nMU hI aimRq Ckfieaf aqy "vfihgurU jI Kflsf aqy vfihgurU jI kI Pqyh" vflf ienklfbI nfhrf idwqf, iPr AuhnF pMjF ipafiraF dy sMnmuK ho ky afp AuhnF qo aimRq Cwikaf aqy Kud isMG sjy. gurU aqy cyly df Byq imtf idwqf afp AuhnF qo nIvyN ho ky sMgq nMU iewkI ivsvy hox df rwuqbf idwqf. iewk nvyN mnUMK dI isrjxf kIqI.

                kI ieh sB kuC hox dy bfvjUd vI iswKf ivwc jfq pfq df pfVf Kqm ho igaf sI? nhIN, ikANkI bhuq sfry iswK Aus smNy hI ies brfbrqf nMUN svIkfr nhIN kr sky sn. sdIaF qoN pMjLfb dy bfisLidaF  dy idmfgf aMdr AUc nIc aqy jfq pfq df kIVf Gr krI bYTf sI. kI Auh iewk dwm inkl jFdf?. AnFH dy ivcfr muqfbk hr AuWcf afhudf aqy rfj Bfg brfhmxf KwqrIaF dI hI ivrfsq hY, qy hux ieh nfeI, CINby,iJAur, jwt sfzy isrF qy bYTxgy, sfizaf pYrF dy kwK ies KflsfeI hnyrI nfl AWz AWz sfzIaF awKF ivwc pYxgy. bhuq sfry AuWcIaF jfqf vfly iswK aqy brfhmx Ado hI pMzfl ivwco bgfvq krky phfVI rfijaF dI sLrn ivwc cly gey sn. jo mrjLI kih lvo ies jfq-pfq dy kohV dIaF jVHF sdIaF qo pMjfbI aqy BfrqI smfj dy zUMGy pqfl ivwc lwgIaF hoeIaF hn. Ado qo hux qwk vI isWKf ivwc jfq-pfq df pfVf Kqm  nhIN hoieaf sgo ieh hor viDaf aqy zMUGF hI hoieaf hY. jy Kqm hoieaf huMdF qf awj jwtF, rfmgVHIaF, mjLbI isMGF, rvIdfsIaF aqy vwK vwK zyiraF dy gurUdvfry alwg alwg nf KwulHdy. pYsLy vfly lok gurU dy crnF ivwc aqy grIb gurbf isrP lMgr dI syvf jF swB qo ipwCy ijwQy drIaF vI Kwqm ho jFdIaf hn dyg aqy lMgr dI Jfk ivwc nf bYTdf. mY afm bhuq vfr dUsrI vfr dyg lYx Aupr grIbF nMU BfeIaF qo iJVkF pYdIaF vyKIaf hn . iewk vfr qF iewk BfeI ny kVHfh pRsLfd vflI QflI smyq iewk duhrI vfr gurU df pRsLfd mMgdy grIb bwcy nMMU lwqF nfl kuwt Diraf sI. ies iKwcoqfx ivwc kVHfh pRsLfd vflI QflI vI Ault geI sI. pRsfLd iewk grIb loVVMd bWcy dy mUMh ivwc jfx dI bjfey rUVI qy cilaf igaf sI.

               sRI hrmMdr sfihb aMdr vI pYsLy vfly AWcy lokF dy hI sgmrmr dy pwQr lgy hn. AunHF vyilaF ivwc jdo ieh pwQr lgfey sn sLfied ieh dfn kIqI AWupr ilKI rkm bhuq vWZI hovygI? pr awj ieh sOa pMjfh jf hjfLr rupY dI rkm hfsohIxI lgdI hY. prkrmf ivwc qF clo TIk hY pr drbfr sfihb dy aMdr vI dfn dy ky afpxy nF nfnksLfhI iewtF nflo vI mjbUq pwQrF dIaF islfvF AuWpr sdf leI KudvfAux vfilaf dI mfniskqf kI hovygI? AuQy iksy gurU dy aslI isWK kFmy mnMUK dI qF plyt nhIN lgI hovygI jo BfeI lflo vFg dwsF nOhF dI ikrq krdf hY, jo msF hI idhfVI krky afpxy aqy afpxy twbr dy jIaF dy iZwzF nMU Julkf idMdF hY, Aus kol pwQr lgvfAux dI proKO ikwQy. mfieaf bfry sfzy gurU ieAuN ivafiKaf krdy hn' "pfpF bfj nf hoey kwTI, moieaF sMg nf jfey". jfq-pfq df kIVf qF sdIaF qo Bfrq vfsIaf dIaF aFqVIaF ivwc pwkf hI Gr krI bYTf hY. rmfiex,mhfBfrq,gIqf vrgy gRMQ jfq-pfq nfl juVIaF sfKIaF nfl Bry pey hn. dUr nf jfeIey qF hIr vfirs sLfh hI pVH ky vyK leIey ijs isLwdq nfl vfirs sLfh ny hIr ivwc Aus smyN dy pMjFbI siBafcfr ivwc jfq-pfq aqy jfq anusfr vMzy kMm DMidaf df ijkr kIqf hY sLfied hI koeI pMjfbI dI purfqn poQI hux qwk jfq-pfq ivwc vMzy pMjfb dI ies qrF qPsLIl sfihq ivafiKaf kr skdI hovy? hIr vfirs sLfh dohF pMjFbf ivwc iksy vI hor Dfrimk gRMQ nflo swB qo vwD piVHaf aqy gfieaf jfx vflf ikwsf hY. jdo hIr jwtI  afpxI mF mlkI qo bfgI ho ky rFJy Xfr nMU imlx byilaF ivwc jFdI hY qF hIr dI mF iKJ ky afpxy kFimaf ieAu hukm idMdI hY.

mlkI afKdI sd qMU hIr qfeI, Jb ho qMU aolIaF nFeIaf vy.

alPU mocIaf qy cmMU vfgIaf vy,dyzU mfCIaF Bj qMu BfeIaf vy.

nQU CINibaf ruldU pyNijaf vy,jFvI qMU vI brvfilaf rfhIaf vy.

isdkI pflIaf lKnI qylIaf vy,BulI lwB qMU ZolIaF rfhIaf vy

            ieh qF ajy iewk vngI hI hY. jfq-pfq bfry ies hrmn ipafry ikwsy ivwc hor vI bhuq kwuC hY. vfirs sLfh dy Aus smy dy pMjfb aqy hux dy pMjfb ivwc hor kusL qf Bfvy bhuq kusL bdl igaf hY pr jfq-pfq dI rUVI nfl lwidaf gwzf ajy vI Ausy hI icwkV ivwc Pisaf KVHf hY. awj vI CINby jwtf nfl ivafh nhI krdy,jwt afpxy afp nMU pMjFb dI sB qo aflHF nsLl smJdy hoey iksy vI pMjFb dI hor jfq nfl bysLk njLfiej sbMD bxf lYx, pr ivafh isrP jwtf nfl hI krvfAuxgy. dUjIaF pMjfb dIaF jfqF df vI ieho hI hfl hY. dilq, rfmgVHIey,ihMdU, iswK, muslmfn swB Kopy lwgy ZwigaF vFg apo afpxI jfq dy kohlU mUhry hI gyVy kwZI jFdy hn. jy koeI kuVI j mMuzf bgfvq krky ivafh vI krvf lYdf hY qF sfry ipMz dI jfq-pfq vflI cUl ihwl jFdI hY. keI vfr qF pRymI joVy nUM ipMz dI pMcfieq hI ivafh krvfAux df ivsLvfs krvf ky Tfxy PVf idMdI hY. ajy ipwCy ijhy hI aKbFrf ivwc iewk Kbr CpI sI.

Kbr df isrlyK ieAN sI "vfadf iKlfPI hox qy pRymI joVy ny Qfxy `c' hI jLihr ingl ilaf" KLbr df sfr aMsL ieAu hY. iewk jwt iswK mMuzy df iesLk iewk bfjLIgrF dI kuVI nfl cl irhf sI. pr kuVI dI iewCf ivruD Aus df ivafh iksy hor afdmI nfl iksy hor ipMz kr idwqf igaf. dovy pRymI ivafh qo bfad vI iewk dUsry nMU imldy rhy. ieQy lVkI ny afpxy pRym sbMDf bfry apxy pqI nMU vI jfxU krvf idwqf sI. vfh nf cldI vyK ky pRymI joVf Prfr ho igaf. iPr hmysLf dI qrHF afpxy DI puwq dI mrjLI jfxy bgYr Aus df Dwky nfl ikqy hor ivafh krn df aprfD krx aqy afpxyy aprfD nMU jfiejL TihrfAux Kfqr kuVI dy bfp ny mMuzy dy bfp nMu Tfxy PVvf idwqf. tYlIPon Aupr sMprk krn qy ipMz dI pUrI pMcfieq ny pRymI joVy nMU ivafh df Brosf dy ky vfps ipMz bulvf ilaf. pr iPr vI ipMz dI pMcfieq ies aMqrjfqI sbMDF nMU pcf nf skI Auh pRymI joVy nMU adflq ivwc iljfx dI bjfey Tfxy lY gey. adflq jF gurUdvfry iljfx dI bjfey Tfxy? pRymI joVy nMU pihlF hI Cwk sI. AunHF nMMU afpxy swcy ipafr AuWpr pUrf Brosf sI. Auh pUrf pRbMD krky afey sn. jwd AunHF nMu sfrI dfl hI kflI aqy jfq-pfq dy kokVUaF nfl BrI idwsI qF AunHF ny purfxy swcy pRymIaF dI qrjL qy cldy hoey soicaf, jy ieh smfj sfnMU iekwiTaf jIx nhI dyvygf pr iewkiTaf mrno qF nhI rok skygf. AunHF nfl luko ky ilafdF jwtf df pRclq mhurf slPfs Cwk ilaf. hux pMcfieq qy mfipaf kol do ijLAudy DI pwuq dI bjfey do lfsLf PUkx nMU rih geIaf hn . ies qo ipMz dy jvfn lok pqf nhIN hor kI sbk isWKxgy.

              lfhxq hY ies pMjFbI dogly smfj AuWpr ijwQy svyr qoN ly rfq dy do vjy qwk ryzIA, tYlIivXn, jMJF, brfqf,dy aKfiVaF aqy siBafcfrk progrfmf AWpr isrP aqy isrP pRym ipafr, hIr rFJf, swsI pMunU, sohxI mhIvfl vrgy afsLkF dy pRym klol gfey jLfdy hn, pr jwd koeI afpxf DI-puwq ies rfhy qurdf hY qf sfry pMjFbI smfj ivwc hI kYdo dI rUh pRvysL kr jFdI hY. iesy qrF ipwCy ijhy iewk ipA pwuq ny afpxI skI DI swLk dy aDfr qy Bycl ky zwkry kr ky diraf burdf kr idwqI sI. hux dUr kI jFxf myry afpxy bfp dy imwqr jo piVHaf iliKaf qy cMgI nOkrI vI krdf sI, afp Ausny jvfnI vyly pRym ivafh krvfieaf sI. Aus dI cMzIgVH pVHdI DI nMU iksy dUsrI jfq dy muMzy nfl ipafr ho igaf. jd bfp nMU pwqf lwigaf qf Auh gwlbfq krx vfsqy DI nMU Bycl ky ipMz lY afieaf. kUVI nMU Aus ny bfhr iksy dUsry dysL Byjx df JFsf vI idwqf, irsLqy bfry myry bfp nfl vI gwl kIqI sI. pr kuVI afpxy afp shyVy sFeI nMU iksy vI kImq qy Cwzx leI iqafr nhIN sI. aKIr AuhI hoieaF jo afm ieho ijhy BfrI mfmilaf ivwc huMdf hY. jwt ny afpxI skI DI df kql kr idwqf. Aus dy afpxy pRym ivafh vflI GrvflI pqf nhIN ikhVy kfrnf krky pMdrF sfl pihlf hI nihr `c' Cfl mfr ky mr geI sI. jwt pYsLy vflf sI. gvfh koeI bixaf nf, ijvy ies kql ivwc sfry pMjFbI smfj dI hI mUk sihmqI sI. bfp Cuwt igaf aqy do sflF ivwc lgfqfr sLrfb pI pI ky mr igaf. sfrf KFnf hI qbfh ho igaf. isrP aqy isrP jfq-pfq dy kIVy krky.

                 ijs pMjfb dy isafsI lIzr, Dfrimk afgU, qy hor muwlF mulHfxy,ijs pwCmI siBaqf nMU idwny rfq bgYr pfxI pIiqA hI lfAz spIkr lf lf BMzI jFdy hn. AuQy aYsqrF dy axmnMUKI kfry nhIN huMdy. jLfq-pfq ieQy koeI nhIN. ivafh Bfvy hOlYz dy sLihjfdy vFg koeI arjntfienf dI sDfrx kUVI nfl krvf lvy jF kroVpqI bfp dI lVkI df idwl iksy KfkI nMg AWpr vI af skdf hY. ivafh jFnvrf vFg nr aqy mfdf df apo afpxI mrjLI df PYsLlf hY. ivafh qo bgYr vI qImI afdmI iewkTy rhI jFdy hn. bwcy vI pYdf hoeI jFdy hn. do nr mfdf dy myl ivwc iksy puls Tfxy df dKl nhIN. koeI bfp afpxI DI nMu ies mfmly ivWc kql nhIN krdf, jykr ieQy kuwC ieho ijhf hMudf vI hY qF Auh vI eysLIan jf arbI mUl dy lok hI apxIaF DIaF nMU DoKy nfl ipwCy afpxy mUl dysF ivwcL iljf ky PokI iewjq Kfqr nrVH ivafh krdy hn. kql qwk vI krvf idMdy hn. jy ieQy mIaF bIvI dI afps ivwc nhI vI inwBdI qF iPr vI koeI gwl nhI, lok afpsI sihmqI nfl awzo awzI ho jFdy hn. ieh nhIN puls nMU pYsy dy ky dfj mMgx df kys bxvf ky sxy kwty vwCI sfry twbr nMU hI aMdr krvf dvo. gurudfs mfn gFAudF huMdf sI ihMdu kihMdf aYDr af. muwlHf kihMdf afAuDr jf. kihx iesfeI rOlHf pf sB qo hY igrjf awCf. kuwC kihMdy rwb iewko hI af. ijMnHy rwb dy KYr Kvfh,afpxf afpxf lfAudNy dfa, sB DrmF dy bMdy aFdy mihKfny ivwc iewk ho jFdy. Drmf vfly rOlHf pFdy. qYnMU kI prvfh. Cwz DrmF dy JgVy JyVy nf vws qyry nf vws myry rwb (jfq) dy pyky sfhury ikhVy qYnMU kI prvfh, msqI mnF qMU msqI mnf. qy mY hux mihKfny nMU cwilaf hF. clogy myry nfl. afmIn.


ienklfb ijLMdfbfd, murdfbfd, qy iPr ijLMdfbfd   

 joigMdr bfT hOlYNz

 

ipwCly sfl pqf nhIN ikhVy prcy ivwc sfzy muMbeI vsdy msLhUr lyKk suKbIr dI iewk purfxI kivqf "ienklfb ijLMdfbfd murdfbfd, pVHI aqy nfl hI Aus kivqf dI ivafiKaf aqy sLpstIkrx krdf hoieaf iewk lyK vI iDafn gocrf hoieaf. suKbIr pihlF vI gfhy ibgfhy keI vfr pMjfbI pricaf aqy aKbfrF ivwc CwpdIaF afpxIaF ilKqF ivwc spwsLt kr cuwikaf hY ik bysLk Auh KwbypwKI qrjL dy ienklfb df hFmI sI aqy awj vI hY. pr iPr vI Auh iksy KwbypwKI isafsI pfrtI df mYNbr nhIN hY. Auh hux qwk ies ivcfrDfrf nMU qno-mno cfhuMidaf hoieaf vI hmysLf ajLfd ivciraf hY. pr iPr vI suKbIr KwbI-isafsq dy jfxy-mfxy aqy vwKrI qrF dI ilKx sLYlI krky ky pihcfxy jFdy lyKkF ivwc sLumfr huMdF hY. pRIqlVHI qo lY ky nvF jLmfnf qwk bhuq sfry pMjfbI hPqfvfrI, mfsk,qRYmfsk aqy bwuD nMU hlUx vfilaF pricaF ivwc AunHF dIaf icwTIaF,khfxIaF aqy nFvlf dy aMsL Cwpdy rihMdy hn. AunHF Aupr ikwsy vI isafsI pfrtI df kMuzf nhIN hY. pr ? iPr vI Auh AuWnI sOa sqfsI ivwc ilKI afpxI ieh kivqf "ienklfb ijLMdfbfd murdfbfd, iksy Jk, zr jF afpxI aMqr-afqmf dI avfjL dy boJ kfrx pUrI nhIN kr sky sn. ikANik AnHF dI smJ muqfbk jo kusL Kwby-sMsfr ivwc mfVf-cMgf Aus vkq ho irhf sI Auh sB kuC Bfrq dIaF kOminsLt pfrtIaF jfxdIaF hox dy bfvjUd vI sDfrx kfzr nMU hor hI sLbjbfg ivKfAudIaF sn. TIk AuvyN, ijvy Dfrimk mwTf, zyiraF, msIqF aqy Drm aDfrq isafsI pfrtIaF ivwc vrqfrf cldf hY. ienHf Dfrimk sQfnF dy murIdf aqy sLrDflUaf nMU asl ivwc jo kuC vI AunHF dI sMsQf ivwc cMgf-mfVf cwl irhf huMdf hY dy bfry iksy hwd qwk sB igafn  MhuMdf hY, pr iPr vI Auh kohlU dy blHd vFg bgYr iksy ivroD dy iksy afpxI jfqI afs dI pUrqI dI lflsLf ivwc zyiraF mwTF dy cwkr lfeI jFdy hn, sMgqf nMU icwtf cfnx huMidaF vI mUMh bMd aqy awKF mIc ky,pRvwcn suxnf qy bfibaF df idwqF prsLfd sxy mwKI bgYr iksy hIl- hujq dy aMdr lMGfAuxf pYdF hY. TIk Ausy qrF dI hI hflq Auh Aus smyN Kwby-pwKI pfrtIaF dy kfzr dI mihsUs krdy sn. sLfied iesy krky ikANik Auh Kwud vI KwbypwKI ivcfrF dy hfmI hox krky iksy zr jf Jk kfrx afpxI AunwI sO sqfsI vflI kivqf 'ienklfb ijMLdfbfd murdfbfd' ilK ky vI pUrI nhIN ilK sky sn. sfLied AunHF nMU agy zYQ aNYz njLr af irhf sI.

           pr zYQ aYNz qf iksy vI cIjL df nhIN huMdf. ienklfb df mqlb ienklfb dr ienklfb hMudf hY, TIk Ausy qrF ijs qrF vDIaF bxI sLVk 'c smyN dy nfl mINh-kxI, grmI srdI nfl toey aqy qryVF pY jFdIaf hn, pfxI KVf ho jFdf hY hfdisaF aqy rfhgIrF dy jfn mfl nMU nuksfn hox df Kwqrf pYdf ho jFdf hY aqy iPr Aus sLVk dI murwmq dr murwmq jrUrI hMudI hY nhIN qF lok kihx lg pYdy hn ies nflo qF kwcf rfh hI TIk sI. eysy qrF afey ienklfbf dI vI murwmq dr murwmq jrUrI sI. ipCly AuWnHI sflF ivwc bhuq kwuC grbfcovI Zwkx dy cuwky jfx kfrx eIst-blok df gMd mMd bfhr af irhf hY. ieh avwC aFAuxf vI sI aqy aFAxf vI cfhIdf hY. ieh smF svY pVcol df smF hY. ipwCy jhy nvF jLmfnf ivwc msLhUr pMjfbI lyKk sukIrq ny afpxy mYksIko PyrI vfly sLPrnfmy ivwc qroqskI bfry bVy purfxy aqy dwby Byq Kohly sn. stfln vwlo afpxy qo vDIaf aqy buDIjIvI qroqskI dy kql dI sLijs df BfzF sukIrq ny afpxy ies sLPrnfmy ivwc BMinaf sI. ieho ijhy BfVy dy kfql stfiln ny XogoslfvIaf dy Aus smyN dy pRDfn mfrsLl tIto nMU mrvfAux vfsqy vI bYlgrfz Byjy sn pr Auh tIto nMU kql krvfAux ivwc kfmXfb nhIN ho sikaf sI. Byq KwulHx qy mfrsLl tIto ny jvfbI icwTI ivwc stfiln nMU iliKaf sI ik Auh afpxIaF hrkqF qo bfj af jfvy nhIN qf Aus nMU vI ieho ijhy BfVy dy kfql mfsko Byjxy pYxgy.bOlIvuz dy iPlmI KlnfiekF kfdrKFn aqy amrIsLpurI vFg. pr hux smyN bdl gey hn pihlF zyry dI sMgq vFg kfzr afpxy nyqfvF aqy prtI dy QYNk-tYNkF df iliKaF boilaF Duro afey hukmF vFg swq bcn afK ky mMnI jFdf sI ibnf iksy ikMqU prMqU qo pr hux kfzr vI isafxF ho igaf hY. Auh hux lIzrF dI kihxI qy krnI dy aml nMU prKdF hY. kfzr hux hwQF qy srHo jMmdI vyKx df afdI ho cuikaf hY PokIaF lihrF aqy aMnIaF twkrF ivwc Aus df ivsLvfs Gtdf jFdf hY, iesy krky sMsfr ienklfb df supnf lY ky cilaf sfrf Kwbf sMsfr KwKVIaF kryly ho ky rih igaf hY. iekwlI ihMdosqfn dI  mF pfrtI sI pI afeI ivwco hI KrbUjLy dIaF PfVIaF vFg keI hor pfrtIaF jMm peIaF hn aqy drjLnF hI hor ienklfbI grup inkl afey hn. ieny lwGU Drm qF sLfied hjLfrf sfl purfxy ihMdU Drm ivwco vI nhIN inkly sn? ieh sfrIaF hI pfrtIaF aqy grwup afpxy afp nMU afm lokfeI nflo isaFxy aqy ivigafnk soc dy DfrnI vI aKvfAudyN hn,sLied ieho hI ivigafnk soc hY ik iek sYlI jIv amINby vFg iewk qo twut ky do ho jfvo, do qo cfr aqy iPr hjLfrf lwKF.

       hux jwd dI brln dI kMD twutI hY qf kuwC sLrqf dy aDIn hOlYNz ivwc eIst-blok qo qkrIbn swT hjLfr dy krIb kFmy ieQo dy mkFn AusfrI dy kMMmF aqy sbjLI agfAux vfly sLIsy dy bxy hry-Grf (grIn hfAus) ivwc kMm krdy hn, Xorp vwlo qih kIqI Gwto Gwt PI GMtF AujLrq qy, Auh sfzy nfl hI kMm krdy hn aMgryjLI qf AuhnF 'cO sOa ivwco msF pMjF dwsf nMU hI aFAudI hY pr jrmn BfsLf qkrIbn QoVI bhuq Auh sfry hI jFxdy hn. purfxf Kwby-pwKIaf hox krkyN jigafsf vws mY hryk afpxy nfl kMm krx vfly polYNz, rUsI, cYko,jF hMgrI dy sfQIaf nfl purfxy simaF dy sLosilsLt pRbMD bfry kusL cMgF sunx dI afs ivwc gwlbfq krdf hI rihMdf hF, keI vfr qF kuryd ky vI pwuCdf hF. pr aPsos, hux vflI jvFn pIVHI ivwco koeI vI Aus pRbMD nMU cMgF nhIN smJdf. rUsIaF nMu qf pOlYNz dy kfmyN ihtlr vFg iswDIaF hI gFlHf kwZx lwg pYdNy hn ikAuNik Auh smJdy hn ijMnf ku nuksfn AunHF df ihtlr ny kIqf sI Aunf ku hI rUsIaF ny AUnI sOa pMqflI qo bfad Aunwnvy qwk kr idwqf. ieh sux ky myrI vI hflq suKbIr dI AudfsI dI hflq ivwc ilKI kivqF ienklfb ijLMdfbfd murdfbfd vrgI hI ho jFdI hY.

         kMD tuwtx qo bfad iewk hPqy dy aMdr mY Kud afpxIaF awKF nfl vyKx purfxy zI zI afr (eIst jrmnI) ivwc igaf sF. Aus jrmnI aqy ies jrmnI ivwc jLmIn-asmfn df Prk sI. lokF dy Dwky nfl qoVy lohy dy pridaf vfly ies bfrzr nMU lMGidaF hI ieAuN mihsUs hoieaf ijs qrF cFnx nfl Bry Gr nMU Cwz ky mYN iksy hnHyr koTVI ivwc af viVHaF hovF? iksy vI cOrfhy Aupr mYnMU Aus inwky ijhy ksby ivwc trYPk lfietF nhIN njLr afeIaF aqy nF hI sLVkF Aupr loVIdyN jrUrI sUcnF-Xfck jrUrI borz, jy ikqy lwgy vI sn qF awKrF dI lfl isLafeI nMU jMgFl aqy slHfBf cUs igaf sI aqy nF hI srvjLnk QFvf aqy pfrkF ivwc Pwul bUty hI lwgy hoey idsy. akqUbr df mhInF hox krky ho skdf hY myrI njLrI hI nf pey hox? GrF nMu grm krn vfly aMgIiTaF dIaF icmnIaF ivwco dI inkldy pwQr dy koilaF dy DMUey dy mUsLk dI siVaFd nwk nMu sfV rhI sI. pbilk tYlIPon bUQ vI mYnMU ikwDry njLr nhIN afieaf ienHF cOhF GMitaF dy qory Pyry dy dOrfx. rMg rogn qo rihq Audfs ibMlizgF rMg-ibrMgy mOsmF dI mfr Kf Kf ky BUrIaF qo kflIaF hoeIaF afpxI dfsqfn suxf rhIaf sn. iKVkIaF ivwc ltkdy byrMg pridaF dy mgr pIilaF jLrd ichiraF ivwc gwzIaF bwuZIaF awKF sFnMU BUry rMg dy ajLnbIaF nMU iewk twk GUrdIaF njLr aFAudIaF sn. sLfm nUMu ikqy ikqy ibmfr jhIaf strIt lfietF isrPL afpxF Bfr cuwkx vfly KMibaF df aihsfn Auqfrn leI Auhnf dy pYrF nMU hI msF rOsLn kr rhIaf sn. cfr cuPyry byrMgy aqy Audfs mOsm df rfj sI. dukFnf qF sFnMU ikqy idsIaF hI nhIN sn,iewk do bIar bfrF jrUr sn. ijMnHF ivwc vVHn df sfzf hIaf hI nhIN pY irhf sI. hr afdmI sFnMU awKF PfV PfV ky vyK irhf sI, ieAu lwgdf sI ijvyN sfzy qo pihlF ieQo idaF bfisLidaF ny kylHy aqy sMqry dy PlH vfg pihlF koeI kflf jF BUrf bMdF hI nF vyiKaF hovy? pr asI qF sQfnk lokF nfl iml bol ky ies nvyN afey ienklfb bfry kuC khIeY kuC suxIeY dy muhfvry vfFg kuC suxnf aqy kuC sunFAuxf cfhuMdy sF. sfnMU jrmn BfsLf vI aFAudI sI, cOh GMitaf dy Pyry qory qo bfad asIN iZwz nMu Julkf dyx vfsqy iewk bIar bfr ivwc hOslf krky vVH hI ge,y AuQy iPr AuhI gwl, sfry ipawkV aqy bIar bfr df kirMdf sfnMU ajIb jhIaF njLrF nfl vyKx lg pey, iksy ny vI sfNnMU jI aieaF nf afiKaf kuwC icr bYTx qo bfad mY Kud AuWT ky bfr dy kFAtr qy igaf qy jrmn BfsLf ivwc do rsLIan kOPIaF aqy KFx leI kuwC brftvost ( kwuC hot zOg vrgf) afrzr kIqy, AuQy asIN iPr ipawkVF aqy bfr dy kfirMdy nfl jrmn BfsLf ivwc hI gwl bfq krn dI kosLs kIqI, pr iewk KfsL ivhfrI hwd qo bfad ieQy vI koeI bMdF sfzy nfl KwulH ky ivcfr vtFdrf krn nMU iqafr nhIN sI. lok zry zry ijhy lwg rhy sn. ijs sosLilsLt issitm dI cVHfeI dy asI jdo dI surq sMBflI sI sohly suxdy afey sF aqy ieho ijhy pRbMD nMU hI afpxy mulK ihMdosqfn ivwc lfgU krn leI mujfhry,zrfmy aqy dysL dy hfkmF nfl twkrF lYdy afey sF, sovIaq sMG qo Cwpdy rMgIn AuWc imafrI pMjfbI dy ssqy ryt ivwc imldy pRfpygMzy vfly mYgjInF vflf sLosilsLt sMsfr ikqy vI njLr nf afieaF. mn zfhzf avfjLfr hoieaf. iewk KUbsurq supny dI mOq vyK ky afp muhfry hI awKF nm ho geIaf. kroVF lok jo ies vwkq vI ies supny nMMU sfkfr krn leI sfmrfjIaF dy iKlfPL brfbrI dI jMg lV rhy hn, myrIaF awKF sfhmxy Guwm gey,kI bxUgF AuhnF lKU-KF lokF dI lVfeI df? ikANik mY qF awj Aus supny dI mOq dy swQr qy bYTf sF.

              dUjI vyr cOdF sfl bfad do hjLfr cfr ivwc iPr Asy pfsy PyrI pfeI. aYqkI idRsL hor vI iBaMkr sI. ikqy ikqy iemfrqF Aupr rMg rogn qF ho gey sn. glIaF,cOrfhyieaF,sLVkF dI hflq qF byhqr ho geI sI, ptrol pMp, KFx pIx vflIaF iJliml iJliml krdIaF suprmfrkItF, aqy ikqy ikqy pIjLy hwt qy cfienjL rYsLtorYNt vI KwulH gey sn, pr bMdF AhnF ivwc tFvf tFvF hI njLr afAudF sI, ikAuNik ksbf vwsoN pwKo awDf KflHI ho cwuikaf sI. lok Gr CWz ky pqf nhIN ikhVIaF ikhVIaF idsLvf nMU AuWz gey sn. kMm dI hflq mMdI sI. pr hux lok pihlF vFg zry zry ijhy nhIN lgdy sn, Auh hux ajLnbIaF nfl Gulx imlx vI lg pey sn aqy Aupry bMidaF nfl KuLwlH ky gwlfbfqf vI krn lwg pey sn. glIaF ivwc ijwDr vI njLr mfro tuty Bwjy cOV cOpwt KulHy bUhy aqy murMmq Kuxo ZihMdIaF iemfrqF njLr af rhIaf sn. ikqy ikqy ivwc ivcfly ipWCy rih gey smrwQf vfn mflkF ny apxy GrF nMU rMg rogn vI krvf ilaf sI, pr Auh boVy dy mUMh ivwc iewkf dwukf lgy sony dy dMdF vFg lgdIaF sn. asI jLynf sLihr dy afly duvfly hor ipMzF aqy ksibaF df dOrf vI kIqf pr swB pfsy iewko ijhI hI hflq sI. glIaF bjLfr suMny sn pr rFJy Xfr hoxI pqf nhIN ikwDr AuzfrIaF mfr gey sn. GrF dy Gr KflHI sn, sfry hI ivkfAu sn. keIaF nMMU qF muPLq vI sFBx vflf koeI nhIN lwB irhf sI. ikqy ikqy purfxy bjLurg lok, srkfrI krmcfrI jF nvyN Coty Coty DMidaF vfly lok hI rih gey sn. AujVy bfgF ivwc gflHV ptvfrI vflI hflq bxI peI sI. ipMzF 'co AujfVf rokx leI gOrimMt lokF nMu rfhq pYikt aqy mkFnf dI murwmq vfsqy ssqI dr qy krjLy muheIaF kr rhI sI. pr iPr vI AujfVf nhIN ruk irhf sI ikANik pwCmI jrmnI aqy dusry XorpIn mulKF ivwc aFm bMdy dI qnKfh df awDo awDI df Prk sI. purfxIaF zI zI afr vflIaF sFJIaF PYktrIaf aqy sFJy KyqI-bfVI dy Pfrm hux ies nvyN afey ienklfb jF Ault ienklfb ivwc vylf ivafh cuwky sn aqy nwby prsLYNt bMd ho cuwky sn. ieh kbfV dy rUp ivwc hIr nMU jbrI zolI cVHfAux vFg pfiksqfn jF aPrIkf vwl nMU DfhF mfrdy smUMdrI jhfjF ivwc lwdy jf rhy sn. purfxf siBafcfr mVHIaF dy rfhy pY cwikaf sI aqy ipwCy rih gey AumrNo huty lokF dI hflq hux qIjI vfr iPr qrsLXog sI.

      dUjI sMsFr jMg ivwc nfjLIaf dI hfr qo bfad jrmn do ihisaF ivwc vMizaf igaf. iewk ihwsf jo ieMglYNz, amrIkF,PrFs dIaF POjLf dy kbjLy Qwly sI pwCmI jrmnI aKvfieaf aqy dUsrf ihwsf jo rUs lYz dy kbjLy ivwc sI Auh AWqrI jrmnI aKvfieaF ijs nMU zI zI afr vI kihMdy  sn, TIk Ausy qrHF ijs qrHF sfzF pMjfb vMizaf igaf sI ijs nMUu asIN cVHdf pMjfb aqy lihMdf pMjfb afKdy hF. zI zI afr dy lok ihtlr qo Cutkfrf pf ky rUsIaF Qwly af gey sn. sLosilsLst pRbMD vflf iewk nvF afriQk arQcfrF, sfrIaF vwtF bMny Zfh ky sfrI kOmI sMpqI nMU sfry lokF dI mlkIaq bxf ky sB df sFJf lfgU kIqf igaf. pr ieh koeI jrmn lokF dy aMdro AuiTaF ienklfb nhIN sI, hfry hoey lokF aqy mMgiqaF kol cunx leI koeI hor rfh nhI hMudf. jMg dy BMny afm lokF ny msF suwK df sFh ilaF sI aqy mulK dy dono ihwsy afpo afpxy ivwq muqfbk afpo afpxy ihwsy dI muV AusfrI krn lwgy, aqyy eysy dOrfn duwnIaF dI Kwlkq vI qwqI jMg qo bfad TMzI jMg dI vjhf nfl do ihisaf ivwc vMzI geI ijs nMU sfzy vrgy rMgrUt gf ky sxfAudy hMudy sNn " do ihisaf ivwc Kwlkq vMzI, iewk lokF dI iewk jokF dI" kI lokF dy ies rfj ivwc sB kusL brfbr sI, iewk ibnf ivwqkry vfly smfj ivwc sfrI AUc nIc aqy ivqkry Kwqm ho gey sn? kI pUry sosLilsLt kYNp dy dysLF dy lok aps ivwc iml vrq skdy sn? nhI. Ausy hI PyrI ivwc asI ijs hotl ivwc Tihry sF Aus dy iqMn ihwsy sn. TMzI jMg aqy zI zI afr  dy simaF ivwc sB qo Auprly ihwsy ivwc pwCm qo afey sYlfnIaf nMU Tihrfieaf jFdf sI ijwQy dunIaF dI hr sLYa zflrF ivwc AuplWBd sI. ivcflVy ivwc rUsI mihmfnF nMU aqy sB qo hyTly ihwsy ivwc Aus dysL dy aFm lokF nMU, iqMnF hI iksmF dy mihmFnf nMMU afps ivwc iml bYTx df koeI vI mOkf nhIN idwqf jFdf sI. AunHF dy KFxy vI vwKry sn. AuWqrI jrmnI ivwc bYTy rUsI POjIaF nMU sQfnk lokF nfl Gulx imlx dI sKq mnfhI sI aqy pwCmI mulKF ivwco afey pRfAuixaF nfl vI POjIaf nMU rotI bytI dI sFJ nf rwKx dI sKq hdfieq sI. ibnF ivwqkry vfly smfj ivwc vI kicafx afAux dI hwd qwk ivqkrf sI. bfkI jsUsI aYNnI ik ieko Gr ivwc rihMidaf mIaF bIvI nMU hI qOKlf lwgf rihMdf sI ik AunHF ivwco iewk jF dUsrf srkfr dF sUhIaF hI nf hovy? pwCmI jrmnI ivwc rihMdy afpxy ivwCVy BYx BrfvF nMU imlx jFx vfsqy bVI agnI piriKaF ivwco dI lMGxF pYdF sI. keI keI sfl qPqIsLF cldIaF sn Pyr ikwqy jf ky hr hflq ivwc vfps muV afAux dI sLrq qy hI vIjLf imldf sI. jdo Auh lok ieDr pwCmI jrmnI ivwc af ky afpxy BrfvF dI afriQk qrwkI, KuwlHF mhOl aqy pdfrQF dI bhuqfq vyKdy sn qF dMg rih jFdy sn ikAuNik zI zI afr ivwc AuhnF nMU Gr dIaf jrUrI cIjLf ryzIA, tI vI, kwpVy Dox vflI msLIn aqy trfibMt (iewk CotI do isMlzr vflI kfr) leI vI sFlf bwDI ieqjLfr krnf pYdF sI lokF kol ivwq muqfbk prOKo vI sI pr iPr vI Gr dIaF mfmUlI cIjLf leI qrsxf pY irhf sI. keI lok qF vfps hI nhI prqy ieQy hI pwCmI jrmnI ivwc isafsI pnFh lY ky rih pey aqy ijhVy vfps jFdy Auh afm lokF ivwc jfky afpxy pwCmI jrmnI vfly BrfvF dI qrwkI aqy mrsIzjL,bI aYm

zblXU aqy Polksvfgn vrgIaf gwzIaF dIaF bfqF pFAudy, lok jo AWqrI jrmnI ivwc rih gey sn ijhVy ijMdgI dIaF mfmUlI cIjLf hFsl krn leI vI sFlf dy sFl qrlomwCI huMdy rihMdy sn Auh hux afpxy afp nMu hfiraf aqy hIxf mihsUs krdy sn. Aupro TMzI jMg df Kqrf sI, ijdo ijdI rUs aqy amrIkF dy hr rojL mfrU hiQafrF dy qjribaF nfl rojLfnf aKbfrf dy aKbfr Bry huMdy sn. lok msF msF pYrI afey sn. qwqy dwuwD dy sVy lok TMzI lwsI qo vI qirkdy sn qy Auh socdy sn pqf nhIN kdo aYtmbMbF dy BVfky pY jfx? briln, mfsko, bon, vfisLgtn,lMzn, pYrs, aYtmbMbF dI nrkI awg ivwc sVH ky Dvwsq ho jFx? dohF hI mhFsLkqIaF lokF aqy jokF dIaF dI awDI qo vwD tYksf dI aFmdx apxy duvfly lohy dIaF kMDF arQfq surwiKaF Aupr Krc ho rhy sn. swqr sfl dI iewk pUrI dI pUrI pIhVI iewk glHGotU mhOl ivwco gujLr rhI sI. pihlF Auh nfjLIaF dy nfl jF nfjLIaf Qwly ihtlr dy jMgI aiBafs leI sfrI duwnIaf nfl lVdy iBVdy afpxf vYrI bxf ky twut-Bwj aqy aphfjL ho cuwky sn. jo bc gey sn mulK nMU muV pYrF isr krn leI rUsIaF Qwly jf AunHF dI qrjL qy vI afpxy BrfvF nflo pwCVy aqy BwuK-nMg hI hMzF rhy sn. hr afdmI dihsLq Qwly cwup gVup afpxy afp aqy afpxI hoxI qy JUrdf quiraf iPrdf sI. iewk pUrI dI pUrI pIVHI hI nwbivaf qwk afpxy afp nMU hfrI hoeI mihsUs kr rhI sI.

      mulKo bfhr jfxf, jF dUjy mulKF dI sYr krn df iewko iewk hI gfzI rfh sI, iewk vDIaf iKzfrI hoxf, isrP iewk cMgF iKzfrI hI Kyz dy bhfny dUsry mulKF jf pwCmI Xorp dy dysLf dI sYr kr skdf sI. eysy krky awj vI ijhVy jvFn lok purfxy rUslYz, pOlYz, hMgrI qo afAdNy hn AunHF kol hor kuwC Bfvy pfAux nMU hovy Bfvy nf pr iewk trYksUt jrUr huMdF hY, ikANik ieh Kyz dI pOsLfk hI Aus smyN ajfLdI df aqy dUsry mulKF nMu vyKx dF pRqIk bx cuwkI sI, eysy krky AunHF simaF ivwc aYQlYitks,hfkI, qYrfkI, ijmnfsitk aqy Putbfl ivwc rUslYNz aqy eIstblOk vfilaf dI JMzI huMdI sI. sony cFdI dy mYzl ieh lok afpxI isLwdqI Kyz nfl luwt ky lY jFdy sn. iPr jdo grbfcov ny mfhVf ijhf ajLfdI vflf Zwkx iZlf kIqf qf ieh ijMn boql df Zwkx qoV ky hI bfhr inwkl aieaf lokF dy sbr df kVH pft igaf sI. Ah afpxIaF ijMdgIaF dFa qy lf Bwj Bwj ky ivdysLI srfPq KFinaf ivwc isafsI pnFh lYx lgy. vyKidaF hI vyKidaF vfrsfAu, prfg,budfpYst, dy pwCmI jrmnI dy srfPqKFny eIst jrmnI qo Bwjy lokF nfl Br gey aqy iPr iewk aYsf quPfn aieaf ijs ny lwKF lokF dI mOq nfl AusrI kMD jo eIst blOk aqy pwCmI srmfeydfrI mulKF ivwc lohy dy pridaF krky jfxI jFdI sI nMU inhwQy bfgI lokF dy hVH ny ibnf iewk vI mnUwKI jfn gvfey bgYr lIro lIr kr idwqf. POjIaF ny afpxIaF bdUkF dIaF nflIaF nMU gMZf dy leIaf sn. arbF KrbF zflr, rUbl jo TMzI jMg dOrfn mfrU inAuklrI, jIvfxU, aYtmbMbF Aupr afpxI Kwlkq nMU BuwKy mfr ky Krcy sn swB ivwarQ gey. bMb-bdUKF swB Dry Drfey rih gey aqy lok afpxy cOqflI sflF dy bnvfs bfad iewk vfr iPr iewk dUsry nMU KUsLI ivwc KIvy hoey jPIaF pfeI nwc rhy sn vodkf aqy ivskI dIaF GuwtF nMU iewk dUsry nfl sfJf kr rhy sn aqy ivCoVy dI pRqIk kMD dIaF iewtF put ky insLnI dy qOr qy afpxy zrfieg-rUmF ivwc sjFAux leI lYa gey sn, aqy iPr ieh iewk nvNy ienklfb df idAu pUry smfjvfdI kYNp nMU hI inwgl igaf. ijhVf rUbl iqMnF zflrF df iQafAudf sI Auh izwgdf izwgdf zflr dI pYnI dy brfbr vI nf irhf. pUrF kMm krdf sosLilsLt pRbMD jo ipCwly swqr sFlf ivwc Ausfiraf sI iewk dwm iewko hI Jtky ivwc awk dIaF mfeI buwZIaf vFg hvf ivwc AuWz igaf aqy lwKF lokF dI mOq nfl aieaf purfxf ienklfb murdfbfd ho igaf

         sosLilsLt issLitm  df Zih ZyrI hoxF vI pqf nhIN ieh iewk hor ienklfb sI jF ijvyN asI kfmryV lok afpxIaF glqIaF nMU CupfAux dI Kfqr ies nMU srmfeydfrI dI cfl jF Ault ienklfb vI kihMdy hF. asl ivwc ieh sosLilsLt pRbMD aqy srmfeydfrI pRbMD ivwc iewk sLIq dMgl sI aqy ieh dMgl sosLilsLt kYNp hfr igaf, jykr ieh sLosilsLt kYNp mukfbly ivwc dws sfl hor kwZ jFdf qf sLied srmfeydfrI issLitm df idvflf inkl jFdf ikANik dovy hI issLitm iewk dUsry nMu nIvF ivKfAux Kfqr Gr PUk qmfsLf vyK rhy sn. hF jykr sosLilsLt mulKF dy bfisLidaF nMu pUrI duwnIaF ivwc Guwmx iPrn dI ajLfdI huMdI qF AunHF dy Brm BulyKy dUr ho jFdy pwCmI muLlKF dy sYlfnIaF vFg Auh vI duwnIaf vyK ky afpo afpxy mulKF dI qrwkI ivwc jut jFdy nvIN qknIk nvyN ivcfrF df adfn pRdfn huMdf. kfsL lokF dy isrF Aupr 'dOly sLfh' dy cUihaF vrgy lohy dy top bcpn ivwc hI nf cfhVy huMdy pYrF ivwc pYNKV  aqy sosLilsLt issLitm dI qrwkI dy kUV prcfr dy zhy glF ivwc nf pfey huMdy, lok KwulHIaF ajLfdIaf mfxdy qF ieh idwn nhIN aFAuxy sn. ies kilafxkfrI sosLilsLt issLitm ny jrUr qrwkI krnI sI ikAuNik afm mnuwKqF dI BlfeI qy brfbrI vfly ies pRbMD df hor koeI pRbMD sfNnI nhI hY ieh issLitm qF hmysLf hI ijLMdfbfd hY.

        hux vyKo sLhId Bgq isMG ienklfb aqy vrg bfry afpxI idwn-vrkI (zfierI) ivwc ieAuN not krdf hY,' sfry dy sfry vrg sqf hFsl krn leI ienklfbI huMdy hn aqy brfbrqf dIaf glF krdy hn. sfry dy sfry vrg swqf pRpq kr lYdy hn qF sMkIrnqfvfdI bx jFdy hn aqy mMn lYdy hn ik brfbrqf iewk supnf Br hY sfry dy sfry vrg, isLrP iewk mjLdUr jmfq nMU Cwz ky ikAuNik ijvyN 'kfmqy' ny ikhf hY " swc ikhf jfvy qF mjLdUr vrgI iewk vrg huMdf hI nhI sgo Auh qF smfj df sGMtk huMdf hY, lykn mjLdUr vrg df vwkq Xfin ik sfry lokF df iewk hox df vwkq ajy vI nhIN afieaf" kfmqy (1798-1857) sLhId Bgq isMG qF ieh ivcfr afpxI idwn-vrkI ivwc drjL krky aqy mjLdUrf iksfnF dy hkIkI rfj dy supny nMU sfkfr krn leI ienklfb ijLMdFbfd df nfhrf sfry ihMdosqfn dy dwby kucly lokF nMU dy ky jobn ruwqy hI PfsLI dy rwsy nMU cuMm igaf. ikAuik Ausdy supinaf df ienklfb qF Aus dy ijAudNy jI hI rUs lYNz ivwc af cuwikaf sI aqy jo Aus mhFicqMk ny sMsfr ienklfb df supnf ilaf sI Auh 1990 qwk afAudF afAudF hor hI ptVI pY igaf sI. lokF ny iewk hor hI iksm df ienklfb kr mfiraf ijhVf iksy ny ikafisaf qwk vI nhI sI. Auh ienklfb vI lokF ny ilaFdf sI aqy ieh ienklfb vI, kI hor ienklfb afAuxy sovIaq XUnIan dy ZIh ZyrI hox nfl hI Kwqm ho gey,nhIN,agy hor ikho ijhy ienklfb aFAuxgy ieh qf vkq hI dwsygf. ijho ijhI mMdI dI mfr ies vwkq hux pUry sMsfr ivwc cl rhI hY ieh vI iksy hor afAux vfly ienklfb dI hI knsOa hY. pr ienklfb hoxgy jrUr ieh mnUMKI gorv aqy qrwkI dy pRqIk hn. ienklfb ijMLdfbfd hY aqy hmysLf hI ijLMdFbfd rhygf.

                                   joigMdr bfT hOlYNz

 


ikqy mMdI dI ieh mfr XOrpIan XUnIan dI eykqf nMU hI nf lY bYTY ?

joigMdr bfT hOlYz                            

 

iewk mMdy df BUq jo amrIkF dI blwP afriQkqf nMU qbfh krdf hoieaf sfrI duwNnIaf ivwc hI afdm bo afdm bo krdf iPrdf hY, nMU kIlx leI ies nIlI DrqI dy afrQk mfhr aqy lfl buJwkV afpo-afpxy qrIky aqy ivwq muqfbk mMqr PUkdy iPrdy hn. Xqn aqy AV-pohV jfrI hn. pr lgdf hY ik ies vfr ieh CyqI kfbU aFAux vflf nhIN hY. keIaf dysLf dy loty mUwDy ies ny mfr idwqy hn aqy keIaF dy hwQ ies BUq TUTf PVf dyxf hY.

         mfrc dy pihly hPqy ies amoV mMdy dy pRyq nfl ikvy nijwiTaf jfvy,brwsl ivwc XorpIan XUnIan dy sfry dysLf dy lIzr isr joV ky   ivcfrF kr rhy hn ik kIqf kI jfvy? vwZI smwisaf qF huxy huxy qfjLy XorpIan XUnIan ivwc rlyH pUrbI Xorp dy pUrfxy kOminsLt isLstm vfly mulKF dI hY. brwsl dI ies 'top mIitMg' ivwc ieh svfl AuWBr ky sfhmxy afieaf hY ik ienHF nvy qy afrQk pwKo mfVy BrfvF nMU mMdy qo pihlF vflI hflfq vFg afriQk mwdq jfrI rwKI jfvy, jF nF? ieh hI iewk svfl XorpIan XUnIan dy lIzrF dI mIitMg vfly myjL Aupr kfly nfg vFg PMnH iKlfrI mylHdf irhf. ies ikwkr dI sUl dI pIV vrgy svfl df jvfb lwBxf XorpIn lIzrF leI nMgy pYrI BMKVy dy kMizaF Aupr qurn brfbr sI. pr ies svfl df jvfb dyr svyr lwBxf hI pYxf hY, nhIN qF XUnIan dI sFJ qy iekwT Aupr hI svflIaf insLfn lwg jfvygf, ikwqy ieh nf hovy sfrf sLIrfjLf hI ibKr jFdf hovy?

       "nvyN BrF" jo XorpIan XUnIan ivwc ajy qfjLy hI rlHy hn Auh ieh hn, hMgrI,iltlYNz,pOlYNz,cYko,slvfkIaf,ieh dysL qfjy qfjy XUnIan ivwc rwl ky 'kAuey' ajy hMs dI cfl cwlx hI lwgy sn ik Auqo ies PwkIaF AuzfAu  mMdvfVy dI mfr af peI. ienHF dysLf dIaF afriQkqfvF ajy afpxIaf vihMgIaF afp cuwkx dy ajy kfbl nhIN hoeIaF sn. ieh dysL ajy nvyN nvyN hI brln dI kMD twtx qo bfad purfxF kOminsLt issLtm iqafg ky pwCmI Xorp dI qrjL qy apo afpxy dysLf ivwc srmfeydfrI pRbMD nMU afpxI Kwlkq Aupr lfgU hI kr rhy hn. ieh hux AUTF vfilaF nfl XfrI lf ky apxy drvfjLy vI ZfhI bYTy hn aqy pwkf vyK ky kwcy Aupr vI afpxy hwQI hI khI vfhI bYTy hn. sosLilsLt issLtm vfly arQcfry df qf kdo dy ieh dysL Bog pfeI bYTy hn. ienHF dI sfrI purfxI kMm krdI snaq qbfh ho cuwkI hY. Xorp dy amINr kbfVIey ienHF mUlKF dy iksy hwd qwk sfry hI kfrKfny purfxy lohy dy Bfa pMjfh sYNt iklo KrId ky aPrIkf,pfiksqfn sfAuQ amrIkf phuMcF cuWky hn. pUrIaf dIaF pUrIaF kMm krdIaF PYktrIaF sxy nt bolt kbfV lohy dy Bfa ivwk cuwkIaF hn.iehnF dI qF Cwzo dUjy pfsy XUnIan dy purfxy mYbNr grIslYNz,purqgfl,afierlYNz vI aMqr-rfsLtrI krjLy dI dl-dl ivwc idwn-b-idwn hor qoN hor Qwly vwl Dwsdy hI jFdy hn aqy Xorp aqy aMqr-rfsLtrI hor krjLf dyx vfly ivwqI adfry vI afpxIaF krjLf muhweIaf krvfAux vflIaF tUtIaF nMU puTf gyVf dyeI jFdy hn qy ienHF dysLf dI afriQkqf ies vkq idvflf inklx dy kMZy jf KVHI hY.

          ipwCly kuwC mihinaF qo ienHF mulKF dy ivwqI adfiraF ivwc avfVy AWuTdy rhy sn ik XorpIan XUnIan koeI JUrlU-Pyr afriQk pYikt ienF mulKF dI afriQkqf nMU iPr lIhy pfAux leI aYlfn krx vflI hY. ikAuNik pwCm dy keI amIr mulKF dIaF keI bYNkF vI ienFH purfxy eIst blOk vfly mulKF ivwc afpxy arbf XUro-zflr vwZy munfiPaf dy lflc ivwc ienvYsLt kr cuwkIaF hn. Kfs krky afstrIaF dIaF bYNkF. ienFH bYkF aqy ivwqI adfiraF dI lObI jo brwsl ivwc bYTI hY ny vI afpxy ivwq aqy ruqby muqfbk dlIlF aqy apIlF nfl jor lfieaf hY ik ienHF nvyN rlyH BrfvF dI afriQkqF nMU brkrfr rwiKaf jfvy aqy XUnIan ienHF mulKF qo afpxF  hwQ ipCFh nf iKWcy sbsIzIaf qy PMzF vflf imhr Biraf hwQ hmysLf ienHF dy isrF AuWpr rwKy. ikAUNik ies lObI nMu pqf hY jykr ienHF XUnIan dy mfVy BrfvF dI mwdq bMd ho geI qF AunHF dy akfvF dy ienHF mulKF ivwc lwgy arbf zflr-XUro zuwb skdy hn. ies bfhrly aqy axkmfey pYsy ny ienHf purfxy kOminsLt ZFcy vfly mulKF dy bfisLidaF dI qrjLy-qor hI bdl ky rwK idwqI hY. AnHF nUM krijLaF aqy krYizt kfrzF dy aYsy gDI-gyV ivwc pf idwqf hY ik jy Auh hux cFhux vI qF, nhIN bfhr inwkl skdy. ieQy ienHF mulKF ivwc vI iewk Kfs qbkf KfsLf amIr ho cuwikaF hY AunFH dI rIsy rIs bfkI dy lok vI grkdy jFdy hn.ienFH nvyN rlHy mulKF df sfrf dfro mdfr hI krjLy Aupr sI, hyTf mY kuwC Audfrxf dy irhf hf.

dysL                        kul krjLf (kfrobfr ivwc)

cYko                             jLIro prsLYt

iltlYNz                        90  prsLYt

pOlYz                           30  prsLYt

hMgrI                          50  prsLYt

iltfAun                       40-45 prsLYt

romfnIaf                      50   prsLYt

         Aupr vyiKaF 'cYko' qoN Cuwt bfkI sfry hI XUnIan dy nvyN bxy mNYbr aMqr-rfsLtrI krjLy dI BfrI pMz cuwkI bYTy hn. iltlYNz dy pwly qF afpxI smrWQf isLrP dws prsLYt hI hY,krjLy, krYzt kfrzF aqy aMnHI amrIkn stfiel ijLdgI ny ienHF sUMZ dI gMzI lwBy nvyN vpfrIaF nMu hwQl kr ky rwK idwqf hY. ds ds sfl agy BivsL ivwc kmFAux vfly pYsy ieh lok huxy hI mkfnF, gzIaF, aqy hor aYsoL arfm dy smfn dy krijLaF dy rUp ivwc' cwbI bYTy hn. krjyL muheIaf krvfAux vfly adfry awj kwl afp kuiVkI ivwc hn aqy vsUlI nf hox qo zrdy mfry hor krjLf dyx qo ihwckcf rhy hn. hMgrI vrgy mulKF dI hflq hux hor qo hor bwdqr huMdI jFdI hY ikANik Ausdy afpxy iswky (PoirMnt) dI kImq XUro zflr dy mukfbly idwno idwn pqFlf nMu hI grkdI jFdI hY. AunHF leI afpxy iswky ivwc aMqr-rfsLtRI ivwqI adfiraF dy krjLy cukfAuxy muhfl huMdy jFdy hn. iltlYNz afriQk groQ dy mfmly ivwc bfkI sfry nvyN rlHy dysLf qo Aupr sI aqy hux phfV qoN irVHdy pwQr vFg zMUGI Kwz vwl irVHdI jf rhI hY. iltlYNz dI gOrimMt vI eysy vjHf krky izwg peI hY pr iltlYNz df iswkf XUro nfl ivhfieaf hox krky ajy afpxI kImq bcfeI bYTf hY. iltlYNz aqy hMgrI dI ies jMmxpIV nMU QoVf ijhf GtfAux ivwc "ieMtrnYsLnl monItyar PMz" ny jrUr kusL BuimkF inBfeI hY.

        pr ajy bhuq kusL krn vflf hY qy krnf loVIdF hY. ienHF mulKF ivwc lfey srmfey dIaF mflk bYNkF dI lObI ipCly hPqy brwsl ivwc iehnF mulKF dy hwk ivwc hvf bnfAux dy afhr ivwc lgIaF rhIaF hn. brwsl 'top mIitMg' ivwc afpxy ihsfb nfl sihMdf sihMdf dbfa pFAudI rhI hY ik XorpIan XUnIan aqy XorpIan sYtrl bYNk afpxf ienHF mfVy BrfvF dIaf bYkF aqy hor ivwqI adfiraF dI mwdq leI hor KIsLf iZwlf kry ikANik ienHF ivcfry nvyN rly mfVy BrfvF kol afpxI dukfn afpxy blbUqy clfAux jogI prOKo hI nhIN hY. sfrIaf njLrf hfl dI GVI pwCmI Xorp dI swB qo vwZI afriQkqf vfly mulK jrmnI dI cFslr 'eyNiglf mYrkl ' Aupr hI lwgIaF hoeIaF hn,ijhVI ik ipWCly

idwnI XUnIan dy mYNbr mulKF dy pRDfn mMqrIaF nfl ies msLly dy hwl leI lgfqfr mIitMgf kr rhI hY. vfikaf hI, jykr Auh ies mMdy dy BUq nfl nijwTx aqy mfVy BrfvF dI mwdq dIaF hkIkI kosLsf kr rhy hox?

mYrkl aqy Aus sfQI iewk vfr Pyr ies msly qy gwlbfq krx leI 19-20 mfrc nMU brwsl ivwc iekwTy ho rhy hn,aqy agFh "jI 20"XUnIan dy pwky mYNbr 2 apRYl nMu lMzn ivwc iekwTy ho rhy hn. iewk hor mIitMg cYko dI rfjDfnI 'prfg' ivwc AlIkI geI hY aqy iPr iewk sFJf iekwT jUn ivwc brwsl ivwc ho irhf hY.

         vrlz bYNk dy pRYjIzYNt 'robrt sLilk' ny PfnIsLIal tfeIms nF dy rsLfly ivwc bVy duWK nfl ikhf hY " 1989 ivwc kMD twutx qo 20 sfl bfad jykr awj XUnIan ies mMdy dI mfr vfly msly nMU hwl nf krx krky tuwtx dy kMZy jf KVHdI hY qF ies qo vwZI trYjLzI hor kI ho skdI

hY". hMgrI qy iltlYz dy pRFeIminstr afpxI nvIN hI skIm dI zwPlI vjfeI jFdy hn, Auh kihMdy hn ik purfxy kOminsLt issLtm vfly mulKF leI iewk vwKrf rfhq-pYikt XUnIan aYlfny pr bhuqy mYbNrF ny AunHF dI gwl qy kMn nhI Dwiraf ikANik lobIanF ny ajy vI hfr nhIN mMnI, ienHF mulKF leI ijhVI hfl dI GVI sfh dvfAu skIm AunHF ny XUnIan dy lIzrF dI myjL Aupr rwKI hY Aus nMU ajy hF vI nhIN hoeI aqy nF vI nhIN.

     ipwCly hPqy mfrc dy pihly aYqvfr svyry mwD aqy pUrbI Xorp dy lIzrF ny afpxI iewk vwKrI mIitMg kIqI hY. hMgrI dy pRDFn mMqrI 'PrYNk gfeIXur sYnI' ny KLbrdfr krn vrgI icqfvnI idwqI hY ik jykr sFnUM PorI loVIdI mwdq nf idwqI geI qf kMD tuwtx qo pihlF lohy dy pridaF vflI pUrbI aqy pwCmI Xorp ivwc iewk vfr Pyr pujLIsLn af skdI hY. Aus ny ikhf iekwly hMgrI nMU hux dI hflq ivwc sfh afAux leI 160 mIlIan XUro cfhIdy hn pr aYqvfr dI ies purfxy kOminsLt Kfsy vfly mulKF dI ies 'imMnI top' mIitMg ivwcly dysLF dy lIzrF ny Aus dI gl nMU Kfs nhIN gOilaf aqy AunHF dy sMGo mwD aqy pUrbI Xorp dy nvyN XorpIan XUnIan ivwc rlHy mulKF leI sLpYsl rfhq-pYikt aqy aYkstrf mwdq vflI burkI vI nhIN lwGI. ikAuNik cYko aqy pOlYNz aYny vI grky nhIN hn ik Gwto Gwt afpxf Bfr afp vI nf cuwk skx. Auh ieh mihsUs krdy hn ik AunHF dy dysLf dI sfrI sfrI afriQkqf isrPL aqy isrPL bfhrly ienvYstrF Aupr hI nhIN KVI hY. Auh Kud vI afpxI afriQkqf nMu Aupr iljfx vfsqy afpxy lokF nfl zwt ky myhnq kr rhy hn. pr burf hfl qF hMgrI, iltovn, iltlYNz aqy rumfnIaF df hY. iewk sUJfa hor vI idwqF igaf hY ik ieh mulK CyqI qoN CyqI afpxy iswky dy nfl XUro ivwc vI iswDf adfn pRdfn krn jykr ieh nf hoieaf qF sbMDq dysL afpxy iswky dI kImq nMU siQr nhIN rwK skdy sgo apxy iswky nMU isrPL aqy isrPL Kwqry ivwc hI pfAuxgy.

        cYko dy pRDfn mMqrI 'imrk topo lyink' jo hux jUn qwk XOrpIan XUnIan dy vI pRDfn (cYarmYn) hn. dy ivcfr ieAuN hn isrPL pYsF qy mwdq hI sfrf kwuC nhIN hn. sfnMU sfrIaf sbiszIaF aqy krjyL ienHF Qwly nMU lwQdy jFdy mulKF dy kMtrol krny cFhIdy hn, ihsfb ikqfb df zispln aqy aMdrLlI mfrkIt nMu hor AuqsLfh krnf hor vI jrUrI hY. ienHF mulKF nMU afpxI afriQkqf nMu iswkymMd krx vfsqy sKq imhnq krnI pvygI nf ik isrPL aqy isrPL bgfny hwQf jF brswl vwl ibnf kuC krn qo  JfkI jfxF, afpxy mulKF ivwco kurwpsLn Kqm krnI pvygI aqy pYsLf ijs kMm vfsqy afieaf hY Ausy kMm Aupr hI lwgy.

      iPr vI jykr afAux vfly smNy ivwc XUnIan milIafrzn XUroaf df pYkyt ienHf dysF nMU dyx qo nFh kr idMdI hY qF iPr vI mMdy dy TMzy Twky dy bulHy Xorp ivwc bMd nhIN hox lgy aqy hor ijvyN grIsLlYNz, aierlYNz, vrgy purfxy mYbNr dysLf dI afriQkqf vI ies mMdy dI hnyrI mUhry nhIN itkx vflI. ijvy ijvy mYbNr dysLf dy akFAut lfl hoeI jfxgy AunHI hI iswdq nfl XunIan leI dKl dyx dI nObq ijafdF bxdI jfvygI, jy nf kuwC kIqf igaf qf bVy hI qrwdq nfl bxfeI sFJI XorpIan XUnIan ijvy bwcyy iewtF dI lfien bxf ky pihlI iewt nMu dUjI Aupr zyg idMdy hn aqy aKIr ivwc iewk dUjI dI swt nfl sfrIaF hI izwg pYNdIaf hn, afKrI iewt qwk. ijs nMU XorpIn BfsLf ivwc 'zomIno iePYkt' vI ikhf jFdf hY vrgI hflq bx skdI hY. ibmfr hoeIaF bYNkF nMU srkfrI mwdq dy tIky lf ky iPr iewk vfr pihlF vFg kMm krx lfAuxf nfmumkx hY aqy hY vI bhuq mihMgf irsk. amIr pwCmI Xorp mYbNr hux kuwC hor qrIky nfl socx lwg pey hn ikANik Auh Kuwd afp vI mMdy dI mfr Jwl rhy hn aqy Auh ieh pYsF afpxy nfgirkF vfsqy surwiKaq rwKxf cfhuMdy hn.      

                                            joigMdr bfT hOlYz

 


hm bnjfro kI bfq mq pUCo jI

joigMdr bfT

ipCly sfl sqMbr dy mhIny ietlI dy iewk sLihr ivwc romf twprIvfsF dy iewk kYNp ivwc awg lg geI jf sLrfrqI qwqF ny lgf idwqI,iews awg ivwc iehnF ijpsIaF dy bhuq sfry qurdy iPrdy Gr Juls gey. ies awg dI Kbr jMgl dI awg vFg Xorp dy ielktronk mIzIaf qy muwK aKbfrF dy pMinaF qy sMpfdkIaf qwk PYl geI,aqy suwqI peI XorpIan XUnIan dy kMnF Aupr vI ienHF twprIvfsf dIaF musLklF dIaF  jMUaF srkx lwgIaf aqy kfhlI kfhlI ivwc Ausy hI mhIny ienHF ijpsIaF dIaF smwisafvF bfry brwsl ivwc 'top bihs' hoeI aqy Aus bihs ivwco muwdf ieh inkilaf ik hux ienHF bnjfiraf twprI vfsf dI smwisaf isLrP eIst Xorp dI hI nhIN rih geI, sgo ieh BuwK nMg dI bfrfq hux pwCmI Xorp dIaF brUhF qy hI nhIN AunHf dy zrFieg rUmF qwk vI phMuc geI hY. XorpIan XUnIan dy pRDfn imstr (josL mfnMUal bfrso) ny afpxy BfsLn ivwc ienHF swq jF awT mIlIan (ikALik ienHF dI pwkI igxqI bfry XorpIan XUnIan nUM vI pqf nhI hY) bnjfiraf twprIvfsF dI hflq suDfrn Aupr Aucycf jor idwqf, pr ieho ijhIaf gwlF bfqF qF XUnIan pihlF vI bhuq kr cuwkI hY, pr romF, isMqIaf qy hor twprIvfs jn smMUhF dI BlfeI vflF prnflf hmysLf AuQy df AuQy hI irhf sI. msly hmysLf isLgfrf aqy vfeIn dIaF cuwskIaF ivwc hI gvfc ky rih jFdy sn. ieh twprIvfsf dy Bly vflf mjLmF hux vI XorpIan XUnIan ivwc nhIN sI lwgxf jykr ietlI dy romF kYNp ivwc awg nf lgdI.

                              kOx hn ieh bnjLfry qy twprIvfs jn smMUh? romF qy isMqI. Xorp dy ieiqhfskfr ienHF twprIvfs jn-smMUhF nMU ihMdosqfn qo afey bfisLdy smJdy hn. sLbd isMqI AunHf jn-smMUhF leI vriqaf jfdf hY jo isMDU ndI dy afs pfs vwsy lokF ivwco afey sn aqy romF twprIvfsf df nF Bgvfn rfm dy nF qo ipaf hY. jrmn BfsLf ivwc ieNnHf lokf nMU 'sIgfAunF' ikhf jFdf hY jo ik ies iPkry qo Cotf ho ky bixaf hY ' sI-zyar-gfAunf' ijs df pMjfbI AulwQf "vyKo Auh cor" aMgryjLI ivwc ieNnHF nMU ijpsI ikhf jFdf hY. pMdrvI-solHvI sdI ivwc ieh jn-smMUh pqf nhIN iknHF kfrnf krky ihMdosqfn qo prvfs krdy krdy pwCmI Xorp qwk af phuMcy sn. 1420 eIsvI ivwc pihlF bnjfrf hOlYNz dy sLihr 'zyPYntr' phuMicaf sI. pr iPr vI ijafdf krky ieh lok AuqrI Xorp ivwc hI itky rhy,ipClI sdI dy surU ivwc ienHF ny pwCmI Xorp vwl vI sPr jf prvfs krnf surU kr idwqf sI. pr sdIaF dIaF sdIaF prvfs ivwc rihx krky jF hor kfrnf krky ieh jnsmMUh ijhVy vI dysL jFdy AunHF dysLf dI KLlkq ivwc Gulx-imlx dI bjfey sLihro bfhr hI afpxF awzF KwzF gwzdy. afpxy hI svIDfn jF rIqI irvfjLf dy anusfr afpxy hI dfiery ivwc ivcrdy,rmqf ijLdgI hox krky ieh iksy vI dysL dI swiBaqf df aMg vI nhIN bx sky, sQfnk lok vI iehnF jn-smMUhF nMU nPLrq nfl cor Aucwky hI smJdy qy afpxy ngr-KyVy qo ienHF nMU pry dUr hI KdyVnf cfhUMdy aqy ipMzf sLihrf dIaf juhF qwk hI sImq rwKdy. eysy krky ieh lok hmysLf gurbq nfl hI Guldy rhy,anpVHqF ,grIbI,vysLvfgmnI,qy aprfDIpx ienHF dI jwdI pusLqI hoxI bxy rhy. sB qo mfVf smF pwCmI Xorp ivwc jrmn nfjLIaF sLmy ienHF AuWpr aieaf,dUjI vwZI sMsfr jMg smyN ihtlr ny XhUdIaF dy nfl nfl iewk mIlIan ienHF twprIvfsf nMu vI gYs cYNbrF ivwc jf golIaF nfl mfr mukfieaf sI. rumfnIaf qy bulgfrIaf ivwc ies smyN ienHF jn-smMUhF dI vwZI igxqI hY aqy ienHF dysLf ivwc hI iehnF lokF df sLosn vI isKrF Aupr hY. rumfnIaf qy bulgfrIaf 2007 ivwc XOrpIan XUnIan dy nvyN mYNbr bxy hn,ies df mqlb hY ik afAux vfly smyN ivwc rumfnIaf qy bulgfrIaf dy nfgirk bgYr iksy vIjLy dy pwCmI Xorp ivwc Gum iPr skdy hn qy ieho hI pwCmI Xorp dy mulKF dI vwZI icMqF hY. vrlz bYNk dy iewk srvy muqfbk hOlYNz ivwc romf qy isMqIaF dI igxqI 40,000 hjLfr dy krIb hY,pr kuC hor Brosy Xog sUqr ienHF dI igxqI isrP 4000 isMqI aqy 2000 romF hI hOlYNz iwvwc dwsdy hn. aslI igxqI bIrbl dy kFvf jF Byz dy vflf vFg sLfied koeI vI nhIN jFxdf ikANik ieh jn-smMUh pUrI igxqI ivwc ikwqy vI drj nhI hn.

                           smyN smyN ies msly Aupr XorpIan XUnIan ipwCly pMjF swqf sFlf qo rumfnIaf qy bulgfrIaf dIaF srkfrF nMU ienHF awq dy pwCVy jn-smMUhF dI hflq suDfrn vfsqy sKq hdfieqf vI jfrI krdI rhI hY aqy ies kMm vfsqy ienHF mulKF nMU kroVF XUro PMz vI muhweIaf krdI rhI hY jo ik rumfnIaf aqy bulgfrIaf dIaF srkfrF dy aPsr hI ctm kr jFdy rhy hn. eysy krky hux qwk ienHF jn smMUhF dy jIvn pwDr ivwc koeI AuBfr njLr nhIN afieaf. sfry Xorp ivwc iewk aMdFjy muqfbk ienHf lokF dI igxqI ieAu hY.

ieMglYNz ===50,000

nIdrlYNz===40,000

bYljIam===10 qo 15000

jrmnI====150 qo 200,000

polYNz=====50,000

afstrIaf==25,000

cYkO======200,250,000

hMgrI=====500,650,000

romfnIaf===1500,250,000

spyn=====1000,000

purqgfl==50,000

ietlI====150 qo 160,000

srvIaf===500,000

mfsfzonIaf=135 qo 200

grIslYNz==300,000

albfnIaf=300,000

bosnIaF==200,000

kroafsIaf=50,qo100 hjLfr

kul imlf ky kwcI pwkI igxqI ienHF lok-smMUhF dI sfry Xorp ivwc 7 qo 10 mIlIan bxdI hY,ijhVI ik pMjfb aqy hOlYNz dI awDI qo pOxI abfdI dy krIb bxdI hY. ipCly kusL hI sflF ivwc iekwly ietlI ivwc hI 150,000 dy krIb romf qy isMqI gYr-knUMnI qrIky nfl af vwsy hn. ietlI dy lok ienHF dI gYrkfnMUnI ieMmIgrysLn qo bhuq duwKI hn. Auh ienHf nMu aprfDIaF df jnsmMUh smJdy hn aqy aFm corI-ckfrI dy nfl nfl sQfnk invfsLI ienHF nMU bwcy cor vI igxdI hY. asl ivwc amIr pwCmI mulK vI ies mnuwKI kUVy nMU afpxy drF qo bfhr hI rwKxf cfhUMdy hn. Auh ienHf jn-smMUhF nMU ijwQy ijwQy hux ieh bYTy hn AuQy hI mfVI mohtI mwdq dy ky bfby nfnk dy kQn vFg 'vwsdy rho' rwKxF cfhuMdy hn aqy eysy krky XorpIan XUnIan rumfnIaf qy bulgfrIaf dIaF srkfrf nMu ienHf jnsmUMhF dI hflq suDfrn vfsqy mIlIanF XUroaF dI mwdq hr sfl  idMdI hY,pr ijhVIaF jMQybMdIaF ienHF jn -smMUhF dy Bly vfsqy kMm krdIaF hn Auh afp qF XorpIan XUnIaNn dy pYsy nfl amIr bx geIaF hn pr ienHF KfnFbdosLf dI hflq hor qo hor bdqr huMdI jFdI hY.briln dI dIvfr tuwtx qo pihlF kimAuinsLt issLtm dIaF srkfrf aMdr ienHF KFnfbdosLf dI hflq awj nflo sOa guxf cMgI sI. kimAuinsLt srkfrf hr dysL vfsI nMU brfbr df nfgirk smJdIaF sn. ienHF jnsmUMhF nMU pVHfeI,mYzIkl,Gr qy kMm dI pUrI grMtI sI, prMqU sosilsLt gVH tuwtx nfl ienHF lokF df koeI vflI-vfrsL nf irhF,hux df afpoDfpI vflf srmfeydfrI isstm ieNnHF jnsmMUhF dy Aupr prlo bx ky izwigaf hY aqy ies gfj ny ienHf twprIvfsF nMU hor vI Dwk ky nIvyN QF kr idwqF hY. nvIaF srmfeydfrI pRbMD vflIaF hux dIaF srkfrf kol ienHF lwKF lokF dy suDfr vfsqy koeI vI eyjMzF jF progrfm nhIN hY. pUrbI XorpIn mulKF Kfs krky rumfnIaf qy hMgrI dysLF ivwc ienHf dI vwZI igxqI byrujLgfr hY,ikqy ikqy qF byrujLgfrI sOa prsYLt qwk vI hY. ienHF dy bwicaF dI hflq qf hor vI bhuq qrsLXog hY swqr prsYLt bwcy anpVH hn qy bfkI msF imWzl skUl qwk hI phuMcdy hn,Kfs Kfs pVHfeIaf vI ienHF lokF leI mnHf hn isrP iewk prsLYt bwcy hI msF ienHF dy iksy AuWcI pVfeI jF nOkrI qwk phuMcdy hn.

                     XorpIan XUnIan leI hux ieh PoVf pwk ky crgl bx cuikaf hY,ikANik 2007 qo hMgrI qy rumfnIaF vI ies XorpIan XUnIan dy pwky mYNbr bx gey hn aqy ienHf dy bisLMdy bgYr iksy vIjLy qo sfry pwCmI XOrp ivwc af jf skdy hn,qy pwCm dy amIr mulK eysy hI gwl qo qRihdy hn ik vwZI igxqI ienHF KfnFbdosLf dI jo pUrbI Xorp dy ienHf dysLF ivwc BuwK nMg nfl GuldI rhI jFdI sI hux Auh knUMn muqfbk ibnf iksy rok tok qo pwCmI Xorp dy amIr mulKF ivwc Gum iPr skxgy aqy Auh KdsLf jfhr krdy hn ik ieh avfrf gfeIaF vrgy jn- smMUh ieQo dI sLfq cl rhI ijMdgI ivwc Kwlr pfAuxgy? corIaf, zfky, zrwgjL,qy vysLvfgmnI vDygI qy Auh mihsUs krdy ik hux ies crglI PoVy df AprysLn krnf hI pYxf hY aqy eysy krky hI brwsl ivwc ipwCly sfl sqMbr dy mhIny 'top' kfnPrMs rwKI geI sI. pr,ies msly qy njLr rwKx vfly lok ajy vI pUry XkIn ivwc nhI hn ijMnf icr XorpIan XUnIan ienHf jn-smMUhF dy Bly vfsqy koeI pwkf pIzf kVf knUMn nhIL bxfAudI Auh XUnIan dy ies iejlfsL nMU vI isLrP gwlF df kVfh hI smJdy hn. pr iPr vI, iewk vfr iPr gwl qF qUrI hY. ienHf KFnfbdosLf dy afgUaF ny iewk 149 nukfqI progrfm bxfieaf hY jo AunHF XUnIan dy dPqr brwsl vI Byj idwqf hY. jykr XUnIan vwlo ieh progRfm prvfn kr ilaf igaf qF ies vwZy jn-smMUh nMU jo Xorp ivwc swB qo vwD sosLn aqy ivwqkry df isLkfr hY nMU vwZI rfhq imlx dI afs hY.

               ienFH twprIvfsf dI apxI XUnIan vI hY ijs df nF hY " XUnIan aOP romF " ijhVI ik 1933 ivwc hoNd ivwc afeI sI aqy 1971 ivwc 'vrlz romF kFgrs' smyL lMzn  ivwc aMqrrfsLtrI mFnqf pRfpq hY. ienHF df iewk iksy vI afpxy pwky rfsLtr qo ibnF iewk JMzf vI hY. ijs ivwc do hI rMg hn,JMzy dy Auprly ihwsy ivwc isLrP asmfnI rMg hY aqy hyTly ihwsy ivwc isLrP hrf rMg hY, ivcfly Bfrq dysL dy JMzy vFg iewk lfl gol cwkr hY. ijs df mqlb hY Aupr nIlf asmfn, Qwly hrI DrqI, qy phIaf, ienHf dy cldy rihx dI insLfnI hY. pr hux,ienFH lokF leI agy qo agy cwlxF musLkl hMUdF jf irhf hY ikAuNik mhFblI lokF ny sfrI DrqI imx ky mwl leI hY qy cwpy cwpy dI Kbr jsUsI sYtflfeItf sikMt sikMt bfad AuNnHf kol phuMcf rhIaf hn. qF iPr KFnfbdosL ikhVy hor gRih vwl afpxIaF gwzIaF AuzfAux? hux ienFH nMU iewk QF itk ky bYTxf hI pYxf hY, inaFxy skUlF ivwc pVny pfAuxy hn,corIaF ckfrIaF qy hor vihvqf CwzxIaF pYxIaF hn iekwly isLrP Xorp dy sLihrF ivwc grmIaF nMU akfrzIan qy bMsrI vjf ky gujLrf nhI clxf. sony, cFdI dy dMd qy srIr qy tYtUaf dI mInFkfrI koeI vwZI smwisaf nhIN hY, aFm jnsDfrx nfgirk vFg koeI kMm iswKxy pYxy hn. romf qy isMqI vI hux XkIn krx lg pey hn ik AunHF dy lokF dI hux vwZy pwDr qy gwl bfq hox lg peI hY aqy hux kwuC sfriQk iswty inklx dI vI afs hY, keI qf ieAN kihMdy vI suxy gey hn, awj qo pMjfh sfl pihlF amrIkF ivwc kfly lokF dI kI hflq sI qy awj iewk awDf kflf imstr brfk Abfmf amrIkF df pRDfnmMqrI hY.

joigMdr bfT hOlYz

 


"sfLqI df dUq jF lfsLF df vpfrI "  alPrYz nobl   

-joigMdr bfT hOlYz

                  

hr sfl akqUbr dy mhIny nfrvy dI rfjDfnI Eslo (Eslo ) ivWc dunIaf df sB qo vwZf qy vkfrI  ienfm idwqf jFdf hY.jo ik  duwnIaF Br ivwc amn-amfn df  vI pRqIk hY. ijs df nf hY nobl pReIjL. ijhVf ik iksy Auhnf mhfn mnuwKF nMU idWqf jfdf hY,  ijSnf df kul lokFeI dy Bly leI koeI aivsLkfr jF jMgF XuwDf dy iKlfP kMm kIqf huMdfF hY | " sfLqI qy jSg " alPrYz nobl dIafpxI ijMdgI 'c 'ikMny ku mhwqvpUrx sn ,ieh iewk vwKrf svfl hY | afAu jrf vyKIey afpxI vIh sflF dIPuwl vycx vflI mFlx pRymkf nMU qIh qIh pRym pWqr idhfVI ' c ' ilKx vfly ies hiQafrf dy vpfrI nMU. 'noblienFm' jo awj duwnIaF Br ivwc amn qy sLfqI df pRqIk hY . alPrYz nobl ies ienFm nMU vfikaf hI iksy zMUGI soc   ivcfr dy aDIn iksy afpxy hI bxfey mfrU hiQafrf dy pRsLcfqfp ivwc rwK ky igaf sI jF afpxI KuWsLI hoeI pihlI pRyimkf dy ivXog ivwc ' ijs nMU Auh mrdy dm qwk afpxy vWlo ieWkqrPf pRym krdf irhf sI ?

'pRoPYsr ierivn abrfihm 'jo nobl ienfm dyx vfilaf dI kmytI df mYNbr qy sLpYsilst hY, alPrYz bfry Ausdy ivcfr ies qrf hn " hor jo mrjLI qUsI ies imWQ nUM ( sfLqI dy dUq ) pWkf krn leI khI jfvo pr ieh pWkI  gwl hY ik alPrYz ies nobl pRfiej nMU iksy pRsLcfqfp ivWc rWK igaf hY "? pRoPYsr ierivn aWgy kihdf hY "asl gWl ieh hY ik PrfsL dy iek aKbfr ny 1888 ivwc ieh surKI lf ky iek lyK Cfipaf sI " lfsfL dy vpfrIdI mOq " qy iesy hI surKI vfly gj nfl imx ky aKbfr aWgy ilKdf hY " alPrYz nobl ( 1833 - 1896 )svIzn df ieh brUd df vpfrI cMgy Bly iensfnF nMU glIaF sVIaF lfsLfL 'c ' qbdIl krn dy huWnr nflhI amINr bixaf hY . Aus dI amIrI df rfj Aus dIaf AuhnF lwBqf ivwc hY ik iks qrF ijAudy jfgdy iensfnf nUM iek aYsy hiQafr nfl CyqI qo CyqI sikMtf ivwc susrI vFg svfieaf jf sky jo hiQafr hux qwk Aus qo pihlfnhI lWiBaf igaf sI . dOlq dy Zyr Aus ny isrP mnuwKqf dy Bly 'c ' afAux vflIaf lWBqf qo hI nhI ieWkTykIqy sn . vwZy phfVF dIaf ctfnF nSU qoV ky sLVkF , surMgF bnfAux ( zfienfmfiet) vfly ivsPot qy pItro-kYmIkl dy nfl  nfl Aus ny afpxy Brf nfl rl ky sfrI duwnIaf ivwc 90 mfrU jMgI hiQafrF dIaf PYktrIaf vI lgvfeIaf sn .

            pr ies Kbr nMU ilKx vyly PrFsL df ieh aKbfr ieWk glqI kr igaf sI ' kfnfs' ivWc CuwtIaf dorfn hfdsy c asl ivc alPrYz nobl afp nhI miraf sI Auh mrn vflf Aus Brf 'luzivg' sI . afpxy ijAudy jI afpxy mry dI Kbr pV ky aqy aKbfr dI Auh surKI vyK ky hI sLfied iksy nmosLI dI vjhf krky hI Aus ny ieh awj df ieh  vkfrI ienFm aYlfinaf sI . ieh dosL alPrYz Aupr smy smy Xorp dIaf hor aKbfrf vI lfAdIaf rhIaf sn ,pr alPrYz ny iehnf dosfL df kdI vI KSzn nhI kIqf sI pr iPr vI hmysfL Aus nMU iksy Kfs lObI vWlo sLfjsI rUp c sfLqI df msIhf bxf ky pysL kIqf jfdf irhf hYpr ivhfr qy kfrobfr nUM vyK ky sfLqI dy msIhy vflI qsbIh nUM sOiKaf hI rWd kIqf jf skdf hY .  1894' c ' alPrYz nobl ny svIzn df ieWk lohy df kfrKfnf ijs df nf 'boPors' sI KrId ilaf . pihlf ieh isrP qy isrP lohy df hI kfrKfnf sI . ies sDfrn lohy dy kfrKfnynMU  'alPrYz nobl ' ny afpxI dyK ryK hyT ies nSU hiQafrf dI PYktrI ivc qbdIl kIqf qy acfnk idmfgdIaf nfVIaf Ptx krky afpxI mOq qWk ies df mflk irhf .pihlI aqy dUjI sMsfr jMg ivc jrmnI , Prfs ,qy ieglYz dIaF POjF eysy boPrjL qo iek dUjy nMU mfrn leI jMgI smfn lYdIaf rhIaf . nobl kmytI dI vYb sfeIz Aupr alPrYz nMU sfiesLdfn , vpfrI , lyKk qy KojI ijhIaf AupfdIaF nfl snmfinaf igaf hY . asl mnuwKqf df Blf cfhux vflf aqy sLfqI df pujfrI . pihlIaF cfr klgIaF bfry qF koeI do rfvf nhI hn . pr mgrlI " sfLqI df pujfrI " Aupr vWzf pRsnicMn lgdf hY . alPrYz Kud nMU hmysLf pihly nMbr qy sfLieMsdfn hI mMndf hY nf ik hiQaFrf df vpfrI . asl ivc kI sI Auh ?

          alPrYz qy Aus dy Brf nMU hiQafrf nfl ipafr qf bcpn 'c ' dlIey dy cmicaf ivwc rlf ky AuhnF dy bfp ny hI AuhnF aMdr  suwt idWqf sI . smuMdrI mfeInF dy jnmdfqf (iemfnUiel nobl )  ny ivKfvy leI KflI smuMdrI jhfj nMU afpxIaf mfeInF nfl AzfAuidaf 'rsLIan jLfr' dy sfhmxy afpxy puwqrF dI kfblIaq dI PV mfrI sI , aqy nfl igaf qyrF sflF df alPrYz jhfj dy quMby hvf c Auzdy vyK ky romficq ho AuiTaf sI qy iehnf hI smuMdrI mfeInf df soiDaf hoieaf rUp (kirmIan  vfr ) ivc bhuq hI kfrgr hiQafr sfbq hoieaf sI . 20 sfl dI Aumr ivwc alPrYz iksy nvy qy hor vI sLkqIsflI ivsPot nMU lWBx dy qjribaf 'c' jut igaf . BVfkf pfAu brUd nfl Aus nMU jnMUn dI hwd qwk moh sI . ies moh dI imsfl Ado AuwGVdI hY jdo Auh iek vfr afpxy ipAu dI PYktrI ivwc iksy ivsPot Aupr qjrby kridaf smyN afpxy sky Coty Brf (eImyl ) dI mOq df kfrx bixaf . qjribaf dorfx vWD GWt ivsPokt smgrI pYx nfl PYktrI 'c' vWZf Dmfkf hoieaf sI ijs ivc eImyl qUMbf qUMb ho ky  Auz igaf sI . pr Aus dy brUd pRqI moh nMU ies iBafnk durGtnf ny vI GWt nhI kIqf sI Auh lgfqfr duwnIafqy afpixaF prfieaF qo byprvfh afpxI Koj 'c' zuMGf hI Dwsdf igaf qy do sflF dI Koj qy imhnq qo bfad Aus dI sB qo msLhUr lWBq jo Aus ny lWBI sI Auh sI (zfienfmfiet ) ieh ivsPot phfVf nMU qoVn , surMgf bnfAux leI bhuq hI kfrgr hiQafr sI . iek pfsy iehnf zfienfmfeIts nfl nihr pnFmf KodI jf rhI sI qy dUjy pfsy nflo nfl hiQafr vjo PrfsL - prsLIaf dI jMg c iensfnf dy bKIey AuDyVn vfsqy vriqaf jf irhf sI

          alPrYz nobl ny 355 lWBqf afpxy nF pyitNt krvfeIaf . ies ivc koeI swLk nhI iehnf 355 ivco bhuq sfrIaF Aus dIaf lwBqf Kqrnfk nhI sn . ijvy ibjlI dy nvy blb bYtrIaf afid pr ies sB kfsy dy nflo nfl Auh mfrU qopf qy rfkyt vI eIjfd krdf irhf qy jMgbfjf nMU vycdf irhf 1887 ivc Aus ny afpxI nvI lWBq ( bfilsitk ) afpxy nF pytYt krvfeI ieh qopf qy rodf dy mgr lWgx vflf DUMaFrihq bhuq hI afhlf drjyL df plIqf sI . ijQy bdUMk qop jf ipsqol df GoVf vwjdf sI qy brUdI ivsPot nfl isky jF lohy dI golI jf golf agFh insfLny vWl inkl jfdI sI qy KflI Kol mgr rih jFdf sI . ieh Auh smF sI jdo Aus ny iek hiQafrF dI PYktrI PrFsL dI gorimMt qo corI ietlI ivwc vI lf leI sI . aqy Auh PrYNc srkfr dy gusy df isLkfr ho igaf sI . Aus dy pYirs ivcly Gr Aupr srkfrI jsUsF dI ingfh rihx lWgI ikAuik PrFs srkfr Aus nUM dUsry dusLmx mulKF df jsUs smJx lWg peI sI . qy iek ihsfb nfl Aus nMU Gr ivc hI njLrbMd ho ky rihxf pY irhf sI aqy mgrilaF idwnF 'c'Auh Gro bfhr nF inkldf qy hmysLF afpxI pRXogsLflf 'c' hI qiVaf rihMdf sI .

alPrYz dy Cy vWZy bMgly sn .hr bMgly ivc hI pRXogsfLlf sI . aqy nfl hI insLfny lfAux vflI tfrgyt pwtI . ieh Aus df sOLk sI . ies sB kfsy dy huMidaf suMidaF vI Aus nUM sFqI df pujfrI ikhf jfdf sI nf ik lfsLf df vpfrI . asl ivc Auh afpf ivroD dI ibmfrI df isLkfr sI . ieko klbUq ivWc do vWKo vwKo suBfa dy ivakqIqv vsdy sn. Auh iewk bhuq hI  Auqwm qy qrwkI XfPqf vpfrI sI ,pr afpxy afp nUM hmysLf Gftf KfDf qy hfiraf jvfrI dwsdf sI . Auh afpxI jnmBUmI svIzn qy aMqf df mfn krdf sI ,pr AuQy igaf Auh isLrP sfrI hXfqI ivwc iewk do vfr hI . Auh hmysLf hr QF afpxy afp nUM hwub ky sFieMsdfn  hI dwsdf sI . pr skUl Auh isrP iek sfl hI igaf sI . qy Auqo isqm dI gwl ieh ik Auh ieko hI afdmI ,XfnI ik afpxy afp ivwc jMg qy amn nUM vI rlgwz krI jf irhf sI XfnI ik aWgf bWkrI df qy ipCf biGafV df . hiQafrF nUM jnUMn dI hWd qWk ipafr krn vflf alPrYz sFqI leI jUJdIaf jQybMdIaf df mYbr vI sI Auhnf nUM PMz muheIaf vI krdf sI qy krvfAudf sI , qy Auqo qurkI df iek izplomYt Aus ny afpxf sUhIaf vI rWK CWizaf sI . jo iehnf sFqI sQfpq krn vflIaf jQybMdIaf dIaf gqIivDIaf dI jfxkfrI  Aus nUM pihlf hI muheIaf krvfey . ies sB kfsyN qo ieh isWD huMdf hY ik amn leI alPrYz nobl df ipafr isrP iek ZkvMj qo vWD kusL vI nhI sI ,aqy 'nobl pRfeIj' vI, jo ijvy Auh lObI pRcfrn lWgI hoeI hY ik nobl nUM afpxy hI bxfey hoey mhFmfru hiQafrF Aupr pRsLcfqfp sI . aqy Aus ny ieh ienFm iesy hI pRscfqfp dI iglfnI ivwco ikafisaf sI ?

          msLhUr ivigafnI ( albrz afienstfeIn )ijs ny 1925 ivc ieh ienFm hfsl kIqf  sI . Aus dy sLbdf 'c' "alPrYz nobl ny afpxy simaF ivwc iek aYsf brUdI ivsPot lWiBaf sI ijs df koeI sFLnI nhI sI .iek aYsf mfrU hiQafr ijhVf hux qWk ies qo pihlf kdy vI nhI bixaf sI ". KvnI ies mfrU lwBq qy sLrimMidaf hUMidaf afpxI afqmf nUM Zfrs dyx leI hI Aus ny ieh 'nobl ienfm 'rwiKaf hovy ?AuhnF lokF leI jo ijMdgIaf bcfAux qy mnuMKqf dy Bly leI kfrj kr rhy sn jF hn . aqy nobl dI tYstfmYt ivc vI ieho iliKaf hY . ieh ienfm Aus pRiqbf nUM hr sfl idwqf jfvy ijs ny do dysLF ivwc afpsI Brwpf kfiem krvfieaf hovy . POjf ivwc aqy hiQafrF ivwc kmI ilafdI hovy qy do dusLmx dysfL c lWgI afpsI jMg bMd krvfeI hovy jF Auhnf c sulfhsPfeI dI cfrfjoeI kIqI hovy . ieh CrqF hn ,Aus afdmI dIaf 'nobl pRfeIj'hfsl krn leI ,jo Kud , kYmIkl ,qyl qy hiQafrf dI KrIdoProKq 'c' kroVf pqI bixaf hovy .

          nobl bhuq Gwt lokf c ivcrdf sI . Auh bhuqf afpxI pRXogsLflf c rih ky KusL sI . qy Gr ? ijQy Aus dI pRXogsLflf, qy pRXogsLflfvf qf Aus dy CyaF hI GrF ivwc sn . Auh kMm qy Gr nflo nfl hI cuWkI iPrdf sI . afpxy dosqf imWqrf c Auh Xorp df amIr dosq krky jfixaf jFdf sI . ijs qrf afpf ihMdosqfnI lok jdo koeI sfzy qo pYsy mMgy qF afpF kih idMdy hF myrI ikhVf tfty ibrly nfl kMD lgdI hY . Ausy qrf Xorp dy lokf ny ieh aKfx GV ilaf sI ik mY ikhVf alPrYz nobl hF ,jF myry bfg c ikhVf nobl pYisaf df drKq lf igaf hY . pr iPr vI Auh ikhVI vjhf sI 1895 c mrn qo pihlf Auh afpxI vsIaq ivwc ieh ilKvfAux leI mjbUr ho igaf sI ik Aus dI jfiedfd mnuwKqf dy Bly leI vrqo c ilafdI jfvy ? pr Aus nMU jfnx vfly ies nUM vI sLwk dI njLr nfl vyKdy hn . pRoPYsr abrfhm ( nobl kmytI df mYbr ) nFh c hI isr mfrdf hY aqy afKdf hY "mYnUM nhIlgdf ieh sB kuJ ilKx krn dy bfvjUd vI Aus nUM afKrI smy afpxy hI bxfey hoey mfrU hiQafrf Aupr pRsLcfqfp sI? aqy Auh afpxy afp nUM ksUrvfr mihsUs kr irhf sI ? nobl kmYtI dI vYb sfeIt Aupr vI Gcolf hI hY ik vfikaf hI Aus dI soc dunIaf dI sfLqI nfl nWQI sI  koeI kihMdf hY ik Aus ivc mnuwKqf nfl ipafr bcpn qo hI sI . pr kuC ieAu vI kihMdy hn ik mnwuKqf dy Bly vflI rWsI Aus ny afKrI Aumry hI iKcI sI . aqy bhuqy romFitk lok ies gWl df Pqvf vI idMdy hn ,aqy pRym pujLfrI lok ies ivwc XkIn vI krdy hn  ik ipafr c KIvy hoey nobl nMU qd hI pqf lWigaf ik dunIaf ikMnI KubsUrq hY . kox sI Aus df sB qo pihlf qy vWZf ipafr ? moqrmf ( boronYs , bYrQf Pon sUtnr ) ny jdo alPrYz nobl dI sYktrI bnx vfsqy arjI idWqI qF Auh ieMtrivAu smy Aus nUM dyKidaf hI kWty hoey drwKq vFg Aus dy pYrf 'c'Zih ipaf .   

 

        pr aPsos ,alPrYz nobl leI ,ikAuik bYrQf pihlf hI iksy hor nfl mMgxI krvf cuWkI sI . pr iPr vI Auh dovy alPrYz dy mrn qWk iek dUsry dy klmI imWqr bxy rhy . iek  QF bYrQf ny nobl nUM icwTI ivc iliKaf vI sI Ado jdo Auh afpxI tYstfmYt (vsIaq ) bnfAux ivc ruiJaf hoieaf sI . "mYnUM nhI pqf ijMLdgI ivwc mY vI Auh kuJ afpxIaF awKF nfl vyK skFgI ik nhI ,jo asI dunIaf nUM dy cly hF . qUM qy mY . jy ijMdgI rhI qF . nobl qf clf igaf rWb dy Gr , pr bYrQf ijAudI rhI . Aus ny Auh sfrf kusL aWKI vyK vI ilaf qy hFsl vI kr ilaf . 1905 iesvI ivc amn df pRqIk ieh nobl ienfm 'moqrmf boronYs bYrQf' nUM hI idWqf igaf . iek ienFm jo iek qrPf ipafr c KIvy hoey alPrYz nobl ny sfied Asy leI hI icqivaf sI .

" lfsLF df ieh vpfrI " pyRm  pWqr ilKx ivc vI irkfrz kfiem kr igaf sI . bYrQf vWlo nFh kr dyx qy ieh tuwty idl vflf afsLk iesLk df buKfr TMzf krn leI iek hor vIh sflF dI jvfn Puwl vycx vflI mFlx qy lWtU ho igaf . ( soPI hys ) nF dI ies grIb mFlx nUM irJfAux  vfsqy ieh aDKV afsLk idhfVI c qIh - qIh pyRm pWqr ilKx lWg ipaf . qy icTI dy aKIr c soPI nUM Auh myrI ipafrI 'inwko' ilKdf sI aqy nfl hI afpxy afp nUM " qyrf ipafrf BflU " ilKdf . inwko nUM BrmfAux qy afpxy vws ivwc krn leI 'alPrYz 'Aus nUM mihMgy qo mihMgy qohPy KRId ky idMdf pr ieQy iPr aPsos . ikAuik inWko Aus nUM GWt hI cfhuMdI sI . Auh lfry lf ky mihMgy qohPy qy mfl  bwqf qF alPrYz qo mUwCI  geI qy grbvqI iksy hor qo ho geI |Nnobl dI moq qo bfad jdo ieh pRym pwqr As ny dwunIaf NnMU ivKFAuxy cfhy qF nobl df iewko iewk dosq qy shfiek (rgnfr sohlmfn )jo iehnf pyRm pwqrf qo jfxU sI Aus ny  mUMmMgI kImq dy ky soPI hYs XfnI ik 'inko' dy  pyRm pWqr KRIdx df pRsqfv rWiKaf . Auh zrdf sI . agr ieh pyRm pWqr dunIaf dy sfhmxy af gey qF Aus dy dosq + mflk dy vwZy nF nUM DWbf lWg skdf hY . (rgmfr solmfn )hI asl ivWc afKrI vfrs sI nobl dI afKrI ieCF nUM isry cVHfAux vflf ikAUNik vkIlF qy jwjf qo Aus nMU sKq nPLrq sI . iesy krky Aus ny afpxI vsIaq vI Kud hI ilKI . vkILlf nMU nobl nPrq nfl kfkrOc jF Aus nfl imldy juldy kIVy mkOVY  hI grdfndf sI . aqy Auhnf bfry bfbV ky kihdF sI ik 'ies lfxyN kol isrP ieko hI huwnr hY ik ieh afpxIaF dlIlF nfl isWDI lkIr nMU vI tyzI iswD kr skdy hn . eysy krky Aus dI vsIaq ivwc vI bhuq sfrIaF glF coly ivwc hI rhIaf ,eysy krky Aus dI  mOq qo bfad Aus dI BfrI jfiedfq ,jo Aus smyN iewkqI mIlIan kron (hux dy iqMn imlIan XUro) dy krIb sI, df BfrI rwtf ipaf irhf . hux qf ieh jfiedfd (iewk sOa  iqMn sfl bfad ) sLfied do hjLfr XUro qo vI vwD hovy ?

 

            Aus dy afpxy mulK ivwc vI nobl ienfm nMU koeI bhuqI gMBIrqf nfl nhI gOilaf jFdf . ikAuNik ieh ienfm ies sMsfr dy hr dysL dy bfisLdy vfsqy rwiKaf igaf hY nf ik isrP skMzynyvIan (sLvIzn,nfrvy,iPnlYNz) mulKF dy kfzkfrF leI . svIzn df rfjf (Askfr-11) vI gfhy bgfhy ies ienFm Aupr sKq itwpxIaF krdf rihMdf sI. Auh ies ienFm nMU iksy mUrK df afiezIaf mMndf sI ,aqy aYs qrF dy ksIdy ksdf rihMdf  sI,"ieh isLrP iksy jLnfnI dI sLfqI leI hI rwiKaf igaf ienFm  hY" aqy Auh iswDI AuNgl alPrYz nobl dy iek qrPf Kuwsy ipafr dI nfiekf (bYrQf sLUtnr) Aupr  hI rwKdf sI . ies sfry rol GcOly  qy ivroD dy bfvjUd vI ieh nobl ienFm alPrYz dI mOq qo bfad pMjF sFlf ivwc  hkIkq ivwc af igaf,alPrYz nobl dy ipafry BqIjy (iemfnual) aqy Aus dy ieko iewk  dosq qy shfiek (rgmfr solmfn) dy Xqnf nfl ,ikANik  rgmfr solmfn  vYstn iPlmF dy hIro vFg zWb ivwc golIaF nfl Biraf ipsqOl aVf ky GoiVaF vflI bwgI ivwc alPrYz nobl dI kroVF dI jfiedfq PrFs qo smgl krky sLvIzn ivwc ilafAux ivwc kfmXFb hoieaf sI.

         aKIr 29 jUn 1900 eIsvI ivwc nobl PFAuzysLn nMU ikMg Askfr-11 df  vI smrQn pRfpq ho igaf ,aqy iewk sfl bfad  ieh ienfm dyx-lYx dI iqafrI muMkml ho geI .Audo df hI duwnIaF df  vkfrI ienFm alPrYz nobl dI iewCf muqfbk vMizaF jfx lgf .hr sfl iksy sLiesdfn,KojI,ilKfrI, jF keIaF dy kihx vFg iksy sFqI dI pRqIk  mhFn hsqI nMU idwqf jfx ligaf . bVf aOKf hY ieh PYslf krnf ,alPrYz nobl dI dohrI aqy zblstYzrz ijMdgI nNMU vyKidaf ik vfikaf hI ieh ienFm Aus ny dwunIaF dI sLfqI leI iksy zMUGI soc ivcfr dy aDINn rwiKaf sI ? jF iPr isrP afpxy sMiGA tuwty  iewk qrPf ipafr dy gm ivwc afpxI pRymkf ( bYrQf Pon sLutnr) nMU irJfAux jF mnfAux leI ?ikANik  jdo AohnF dIaF pihlIaF hI mulfkfqf surU hoeIaF sn qF Auh AusnMU dsdf hMudF  sI ik iks qrF msLInf jF mtIrIal  duwnIaF dIaF sfrIaF jMgF nMU Kqm kr skdy hn . aqy mgro Aus ny iewk vfr bYrQf NnMU iliKaf vI sI,"ho skdf hY myry ivsPot aqy hiQafrF dy kfrKfny duwnIaF dIaF sfrIaF jMgF nMU pihlF hI Kqm kr dyx qyry amn dy smJoiqaF qoN jdo ies DrqI dy sfry dysLF dIaF POjF afpxy hwQf ivwc PVy hoey myry iejLfd kIqy hoey ivsPot qy mfrU hiQafr iek dusry Aupr  suwtx leI iqafr hoxgy,aqy ieh vyK -soc ky ies DrqI dy sfry dysL afpxIaF POjf nMU lVxo htf lYxgy.

                   bVy dwuK nfl alPrYz nobl dI (bYrQF Pon sutnr ) nMU mfrI  swc vrgI PVH nMU hux dy sDMrb ivwc duwnIaF dy sfhmxy rwKxF aqy ivcfrxf pY irhf hY .iewk pfsy DwkV pRmfxU,ijvfxU,inAuklIar, hiQafrF nfl mflfmfl  mhFsLkqI amrIkf aqy dUjy pfsy(XU aYn) qIjy pfsy ierfn,ierfk, qy aPgFnsqfn aqy cOQf hux pfiksqfn .pr nfl ieh vI hY ik hux iewkvI sdI hY aqy awj dy sMsfr Aupr hMU b hMU awj qo sOa sfl vfly Pfrmuly iPt nhI hMUdy ,Ausy qrF ijs qrF jy awj inpolIan ijAuNdf hMUdF qF hux dy PrFsL dy pRDfn mMqrI srkojI bfry ikvy socdf ? jF mhfqmf gFDI sonIaF gFDI dI lizrisLp bfry kI rfey idMdf ?jo mrjI hovy pr nobl ienfm hmysLf hI ivvfdf ivwc iGiraf irhf hY. jrf Aoh vMngI vyKo ijMnF-ijMnF  nMU ieh ienFm imilaf hY.hfvIkn, hYnrI ikMisgn,sLImon pyrys,Xfsr afrfPfq, . ieh ienFm Auho ijhf hI hY ijho ijhf alPrYz nobl dI kbr  qy lgy pwQr qy iliKaf hY"iewk ivroDfBfs zblstYzrz vflf mnMUK" ijhVf iewk hwQ iwvwc jMg aqy dUsry hwQ ivwc amn PVI iPrdf sI

                                                                                                                           joigMdr  bfT  hOlYz

 

 

joigMdr bfT hOlYz

hux qwk KLbrnfmf dI vYWb sfeIt nUM pfTk vyK cuwky hn

Click Here