www.khabarnama.com  {Punjabi Newspaper Khabarnama Toronto} email: editor@khabarnama.com 


 

ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ  ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰ

 

 

Click here  to download Punjabi font to read Khabarnama

 

23 ਪੋਹ ਬਨਾਮ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7
ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ

ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ `ਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਤੋਂ 348 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਇਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਆਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹਰ ਸਾਲ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਾਰੀਖ 23 ਪੋਹ, ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ (Solar) ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7, ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ (Lunisolar) ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤਾਰੀਖਾਂ `ਚ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ, ਕਿਸੇ ਬਿਗਾਨੇ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਓ, ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਰਹੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੀਏ। 

ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਵੀ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਖਿਆਲ ਕਰੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਨੇ ਚੰਦ ਦੇ ਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪੁੰਨਿਆ ਤੱਕ ਚਾਨਣੇ ਪੱਖ (ਸੁਦੀ ਪੱਖ) ਅਤੇ ਪੁੰਨਿਆ ਤੋਂ ਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ (ਵਦੀ ਪੱਖ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਿਆਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੋਏਗੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਚੰਦ ਅਧਾਰਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਓ-ਜਿਓ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਅੱਜ ਵੀ ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਸੀ: ਈ: ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਗੂੜਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ-ਮਿਣਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੌਮ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਹੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਤੇ ਦੁਵਾਲੇ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਚੱਕਰ, 24 ਘੰਟੇ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਵਾਲੇ ਵੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਚੱਕਰ 365.2422 ਦਿਨ (365 ਦਿਨ, 5 ਘੰਟੇ, 48 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 45 ਸੈਕੰਡ) ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ/ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ (Tropical year) ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚੱਕਰ 354.37 ਦਿਨ (354 ਦਿਨ, 8 ਘੰਟੇ, 52 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 48 ਸੈਕੰਡ) ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਚੰਦ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ-ਭੱਗ 11 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾੜੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਉਹ ਦਿਹਾੜਾ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ 33 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਮੁੜ ਉਸੇ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ (ਸੂਰਜ ਦੇ 33 ਸਾਲ=ਚੰਦ ਦੇ 34 ਸਾਲ) ਜਿਵੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7, 2013 ਸੀ: ਈ: ਵਿਚ 6 ਮਾਘ/18 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ, ਇਸ ਤੋਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਭਾਵ 24 ਪੋਹ/7 ਜਨਵਰੀ  ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਗੁਰਪੁਰਬ 13 ਪੋਹ/28 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਇਸ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਗੁਰਪੁਰਬ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਗੁਰਪੁਰਬ 3 ਪੋਹ/17 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਹੀਂ! ਹੁਣ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ 3 ਮਾਘ/16 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਜੇਹਾ ਕਿਓ?

ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ, ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਇਕ ਸਾਲ `ਚ 11 ਦਿਨ, ਦੋ ਸਾਲ `ਚ 22 ਦਿਨ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੀਨਾ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, 2015 ਵਿਚ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ 13 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 384 ਦਿਨ ਹੋਣਗੇ। 19 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਚੰਦ ਦੇ 7 ਸਾਲ, 13 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ 2015 ਵਿਚ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ `ਚ 13 ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜਾ ਦਿਹਾੜਾ 3 ਪੋਹ/17 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹ 2016 ਵਿਚ 3 ਮਾਘ/16 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। 2015 ਸੀ. ਈ. ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਨਹੀ ਆਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਫੇਰ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਲੰਬਾਈ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰਪੁਰਬ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਭਾਵ 22 ਪੋਹ/5 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗਲਾ 11 ਪੋਹ/25 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ । ਇਹ ਹੈ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕਮਾਲ। 


ਜਿਸ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7 ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ 23 ਪੋਹ ਵੀ ਸੀ। ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ `ਚ 11 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਹਰ ਸਾਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ
1666 ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ 1685 ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 4 ਵਾਰੀ (1903, 49, 68, 87) ਇਕੱਠੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆਉਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ `ਚ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਚੋਣ ਹੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7 ਦੀ ਬਜਾਏ 23 ਪੋਹ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਨਹੀ! ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲਾਭ ਹੀ ਲਾਭ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵਦੀ-ਸੁਦੀ ਦੇ ਮੱਕੜ ਜਾਲ `ਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। 23 ਪੋਹ ਹਰ ਸਾਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਹਰ ਸਾਲ 23 ਪੋਹ/5 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਲਾਭ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ  ਹੋਰ (?) ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਾਭ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸੇ  ਹੋਰ (?) ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਫਿਕਰ ਹੈ।

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7 ਦੀ ਬਜਾਏ 23 ਪੋਹ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਹੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 1666 ਤੋਂ 1751 ਤਾਂਈ 23 ਪੋਹ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲ 22 ਦਸੰਬਰ(ਯੂਲੀਅਨ) ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਫਰਕ ਕਾਰਨ ਕਦੇ-ਕਦੇ 21 ਜਾਂ 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ। 1752 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ  ਵੱਲੋਂ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ 23 ਪੋਹ 2 ਜਨਵਰੀ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੈ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ ਅੰਤਰ। 1964 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੂਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365. 2587 ਦਿਨ ਹੈ। ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗ ਭੱਗ 24 ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ `ਚ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਨਾਲ 60 ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ `ਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਉਪ੍ਰੰਤ ਦ੍ਰਿਗਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365. 2563 ਦਿਨ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਗਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗ ਭੱਗ 20 ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਹੁਣ ਇਹ 72 ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ ਪਵੇਗਾ।

ਇਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਫਰਕ ਤਾਂ ਵੱਧਦਾ ਹੀ ਰਹੇ ਗਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮੌਸਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਕਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਤੇ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਉਪ੍ਰੰਤ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ 2003 ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਹੁਲੀਆ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਨੇ ਮੁੜ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਤਾਂਈ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਜੋ ਸੀ ਈ ਕੈਲੰਡਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਯੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਯੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਸੂਰਜ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25 ਦਿਨ ਸੀ ਜੋ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਵਾ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ `ਚ 128 ਸਾਲ ਵਿਚ 1 ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1582 ਵਿਚ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। (ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ 1752 ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.2425 ਦਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਲੱਗ ਭੱਗ 3300 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ 1 ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ ਪਾਵੇਗਾ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ 365.2425 ਦਿਨ ਹੈ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ 23 ਪੋਹ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ `ਚ ਫੈਲ ਚੁਕੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਇਕੋ ਹੀ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ (?) ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।


ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ?

ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਜਦੋਂ ਵੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸਬੰਧੀਆਂ, ਸੱਜਣਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਵੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਜੋ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ  ਸੀ: ਈ: (Common Era) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਇਸੇ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਿਹਾੜੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ। ਇਹ  ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ `ਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਿਹਾੜੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇ ਤੋਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ `ਚ ਦੋ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ। ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ। ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ, ਗੁਰਬਿਲਾਸ, ਰਹਿਤਨਾਮੇ, ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸੀਲਿਆਂ `ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋ,  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7, ਇਹ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ  ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਵਸ  1 ਵੈਸਾਖ, ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ  ਦੀ ਤਾਰੀਖ

ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ:- ਚੰਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚੱਕਰ 29.53 ਦਿਨ ਵਿਚ ਪੁਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦਾ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ `ਚ 12 ਮਹੀਨੇ (ਚੇਤ ਤੋਂ ਫੱਗਣ) ਅਤੇ 354.37 ਦਿਨ (354 ਦਿਨ, 8 ਘੰਟੇ, 52 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 48 ਸੈਕਿੰਡ) ਹੁੰਦੇ ਹਨਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਚੱਕਰ 365.242196 ਦਿਨ (365 ਦਿਨ 5 ਘੰਟੇ 48 ਮਿੰਟ 45 ਸੈਕਿੰਡ) ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕੇ ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ-ਭੱਗ 11 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ 11 ਦਿਨ, ਦੋ ਸਾਲਾ ਵਿਚ 22 ਦਿਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ `ਚ 33 ਦਿਨ, ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਾਲ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ 13 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 383/384 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹਾ 19 ਸਾਲ ਵਿਚ 7 ਵਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ (2069 ਸੰਮਤ) ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਨ ਅਤੇ 2072 ਸੰਮਤ  ਹਾੜ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣਗੇ। ਤੇਰਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਮਲ ਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ `ਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ 18/19 ਦਿਨ ਪੱਛੜ ਕੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਤਾਰੀਖਾਂ (ਤਿਥੀਆਂ) ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ `ਚ ਇਕ ਤਾਰੀਖ (ਤਿਥੀ) ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੇਹਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ:- ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸੀ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ `ਚ 12 ਮਹੀਨੇ (ਚੇਤ ਤੋਂ ਫੱਗਣ) ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.2587 ਦਿਨ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੰਬਾਈ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (365.24216 ਦਿਨ) ਤੋਂ ਲੱਗ ਭੱਗ 24 ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ 60 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1964 `ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ `ਚ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25875 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 365.25636 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਕ ਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ ਭੱਗ 20 ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ 72 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਭਾਵ ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਇਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆ ਸੰਗਰਾਦਾਂ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ (ਸੀ: ਈ:) ਕੈਲੰਡਰ:- ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25 ਦਿਨ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ-ਭੱਗ 128 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 1582 ਵਿਚ ਇਸ `ਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੋਧ ਕਾਰਨ 4 ਅਕਤੂਬਰ ਪਿਛੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ 10 ਤਰੀਖਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਇਹ ਸੋਧ ਸਤੰਬਰ 1752 ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ 2 ਸਤੰਬਰ ਪਿਛੋਂ 14 ਸਤੰਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਭਾਵ 11 ਤਾਰੀਖਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਜਾਂ ਸੀ: ਈ: ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.2425 ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਅੱਜ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹਨ। 31 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ, ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ `ਚ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਵੇ ਸਾਲ 2013 ਸੀ: ਈ: ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 13 ਮਾਰਚ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ 12 ਵਜੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ 2070 ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ `ਚ ਦਿੱਲੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਦਾ ਅਰੰਭ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1 ਚੇਤ ਦਾ ਅਰੰਭ ਰਾਤ 12 ਵਜੇ ਨਹੀ ਸਗੋਂ 14 ਮਾਰਚ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਵੇਲੇ (ਦਿੱਲੀ `ਚ ਲੱਗ ਭੱਗ ਸਵੇਰੇ 6.15 ਵਜੇ) ਹੋਇਆ ਸੀ

ਇਸ ਸਮਾਗਮ `ਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇ ਸਾਲ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੇ ਕੈਲੰਡਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਹਿ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਔਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ, ਮੈਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਕੈਲੰਡਰ 2003 ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਨਵਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਹਿ ਲਓ ਕੇ ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਓਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਤੇ ਹੋਲਾਂ ਮਹੱਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਛੇੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਪੁਰਾਤਨ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਤਨ ਰੱਖੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਦੇ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪੁਰਾਨਤ ਕੀਤੇ ਨੇ

ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਸੱਤ ਗੁਰਪੁਰਬ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਹੋਲਾਂ ਮਹੱਲਾ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰ ਗੱਦੀ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਿਹਾੜਾ) ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਲ ਤੇ 354 ਦਿਨ ਹਨ, ਮੁਤਾਬਕ ਮਨਾਏ ਜਾਣੇ ਹਨ।  ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦਾ ਅਰੰਭ ਚੇਤ ਸੁਦੀ 1 ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਸੁਦੀ 1, ਇਸ ਸਾਲ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ  ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇਗੀ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਇਸ ਸਾਲ ਨੂੰ ਵੀ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਸੱਤ ਗੁਰਪੁਰਬ ਮਨਾਏ ਜਾਣੇ ਹਨ, ਜੀ ਆਇਆ ਆਖਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਜ ਤਾਈ ਅਜੇਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀ ਆਈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਕ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਅਰੰਭ ਚੇਤ ਸੁਦੀ 1 (ਅਪ੍ਰੈਲ 11) ਨੂੰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਨਵੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ!

 


ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਿਥਿਆ

 ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਸਮੂਹ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ (1 ਚੇਤ /14 ਮਾਰਚ) ਦੀਆ ਲੱਖ-ਲੱਖ ਵਧਾਈਆਂ

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੀ(1992-2003) ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਪਿਛੋਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸਬੰਧੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਗਏ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸਬੰਧੀ ਅਚਾਨਕ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 2003 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਦਿਹਾੜੇ, ਹੋਲਾਂ ਮਹੱਲਾ (ਚੇਤ ਵਦੀ 1), ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਕੱਤਕ ਦੀ ਮੱਸਿਆ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵਸ (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੁੰਨਿਆ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਰੱਖ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ। ਚਾਰ ਦਿਹਾੜੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ-ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7, ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਸ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ-ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ 2, ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਿਵਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ 5, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਪੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ:- ਚੰਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚੱਕਰ 29.53 ਦਿਨ ਵਿਚ ਪੁਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦਾ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ `ਚ 12 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 354.37 ਦਿਨ (354 ਦਿਨ, 8 ਘੰਟੇ, 52 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 48 ਸੈਕਿੰਡ) ਹੁੰਦੇ ਹਨਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਚੱਕਰ 365.242196 ਦਿਨ (365 ਦਿਨ 5 ਘੰਟੇ 48 ਮਿੰਟ 45 ਸੈਕਿੰਡ) ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕੇ ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ-ਭੱਗ 11 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ 11 ਦਿਨ, ਦੋ ਸਾਲਾ ਵਿਚ 22 ਦਿਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ `ਚ 33 ਦਿਨ, ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਾਲ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ 13 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 383/384 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹਾ 19 ਸਾਲ ਵਿਚ 7 ਵਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ (2069 ਸੰਮਤ/2012-2013 ਈ:) ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਨ ਅਤੇ 2072 ਸੰਮਤ (2015-2016 ਈ:) ਹਾੜ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣਗੇ। ਤੇਰਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਮਲ ਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ `ਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ 18/19 ਦਿਨ ਪੱਛੜ ਕੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਤਾਰੀਖਾਂ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ `ਚ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੇਹਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ:- ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸੀ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.2587 ਦਿਨ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੰਬਾਈ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (365.24216 ਦਿਨ) ਤੋਂ ਲੱਗ ਭੱਗ 24 ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ 60 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1964 `ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ `ਚ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25875 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 365.25636 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਕ ਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ ਭੱਗ 20 ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ 72 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਭਾਵ ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਇਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆ ਸੰਗਰਾਦਾਂ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ (ਸੀ: ਈ:) ਕੈਲੰਡਰ:- ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25 ਦਿਨ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ-ਭੱਗ 128 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 1582 ਵਿਚ ਇਸ `ਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੋਧ ਕਾਰਨ 4 ਅਕਤੂਬਰ ਪਿਛੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ 10 ਦਿਨ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਇਹ ਸੋਧ ਸਤੰਬਰ 1752 ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ 2 ਸਤੰਬਰ ਪਿਛੋਂ 14 ਸਤੰਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਭਾਵ 11 ਦਿਨ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਜਾਂ ਸੀ: ਈ: ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.2425 ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

 

 

ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ:- ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.2425 ਦਿਨ ਹੈ। ਜੋ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ (365.242196 ਦਿਨ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੱਗ-ਭੱਗ 3300 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਪੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਚੇਤ 14 ਮਾਰਚ, ਵੈਸਾਖ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਜੇਠ 15 ਮਈ, ਹਾੜ 15 ਜੂਨ, ਸਾਵਣ 16 ਜੁਲਾਈ, ਭਾਦੋਂ 16 ਅਗਸਤ, ਅੱਸੂ 15 ਸਤੰਬਰ, ਕੱਤਕ 15 ਅਕਤੂਬਰ, ਮੱਘਰ 14 ਨਵੰਬਰ, ਪੋਹ 14 ਦਸੰਬਰ, ਮਾਘ 13 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫੱਗਣ 12 ਫਰਵਰੀ। ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਰਾਤ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਹਰ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ, ਹਰ ਰੋਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਕਨੇਡਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਗ-ਭੱਗ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 2003 `ਚ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ:- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ 2003 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸਬੰਧੀ ਅਚਾਨਕ ਹੀ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਆ ਗਈ ਕਿ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਤ ਸਮਾਜ (ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ) ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਧ ਲਈ ਸੁਝਾਓ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਗਈ ਜਿਸ `ਚ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਧੁੰਮਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਦੋ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਚਾਰ ਦਿਹਾੜੇ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਿਹਾੜਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰ ਗੱਦੀ ਦਿਵਸ, ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਭਾਵ ਵਦੀ-ਸੁਦੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਦੀ ਤਾਰੀਖ (ਸੰਗਰਾਦ) ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ `ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ 14 ਮਾਰਚ 2010 ਤੋਂ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ, ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25636 ਦਿਨ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਲ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ 72 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ੀ `ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਬਦਲ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਿਹਾੜੇ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁਝ ਦਿਹਾੜੇ ਸੀ ਈ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਤਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਾਲੀਆ ਹੀ ਰੱਖ ਲਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਵੀ ਰਾਸ਼ੀ `ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਹੋ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ 2013-14 ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ `, ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ 22 ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੱਤ ਅੱਸੂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਅੱਠ ਅੱਸੂ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ 6 ਅੱਸੂ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ `ਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਡੇ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਦਾ ਕੋਝਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਰਮੀਮ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦੋ ਮੈਂਬਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਗਾੜੂ ਕਮੇਟੀ (ਧੁਮਾ ਅਤੇ ਮੱਕੜ) ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜਿਆਦਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ 8 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।

ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਰਪੁਰਬ: 

16 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਵੈਸਾਖ 4 ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ

(1) ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ।
(2) ਗੁਰਗੱਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ
(3) ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ
(4)ਗੁਰਗੱਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ
16 ਸਤੰਬਰ, ਅੱਸੂ 1 ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ।
(1) ਗੁਰਗੱਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ।
(2) ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ।
(3) ਗੁਰਗੱਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ।
(4) ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ।

ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਸੋਚੋ! ਜਿਹੜੇ ਬਾਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ 2003 ਤੋਂ ਹੀ ਟਿੰਡ ਵਿਚ ਕਾਨਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੋ-ਦੋ, ਤਿੰਨਤਿੰਨ ਗੁਰਪੁਰਬ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਹ ਬਾਬੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਰਗੱਦੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਦਿਹਾੜਾ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਉਣਗੇ? ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੀ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਗੁਰਪੁਰਬ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਿਓ ਹੁੰਦੀ ਸੀ? ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਾਂ ਕੌਮ ਦੀ ਨਿਆਰੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਸੀ; ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਹ ਦਾ ਕਤਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਕਿਰਕੀ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਾਰ ਪੁਰਬ ਜੋ ਇਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ 4 ਵੈਸਾਖ/16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ, ਚੇਤਰ ਸੁਦੀ 6 ਹੋਵੇਗੀ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ :

(1) ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ, 29 ਮਾਰਚ 1552 (ਜੂਲੀਅਨ) 3 ਵੈਸਾਖ , ਚੇਤ ਸੁਦੀ 4, ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੰਮਤ 1609 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।

4) ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, 30 ਮਾਰਚ 1664(ਜੂਲੀਅਨ), 3 ਵੈਸਾਖ, ਚੇਤ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1721 ਬਿਕ੍ਰਮੀ

ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਹਾੜੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ 4 ਵੈਸਾਖ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣਗੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਹਾੜੇ 3 ਵੈਸਾਖ ਨੂੰ ਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ ਸੋਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਧੁੰਮਾ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨੇ ਇਹ ਦਿਹਾੜੇ ਵਦੀਆਂਸੁਦੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ (ਚੇਤ ਸੁਦੀ 4 ਅਤੇ ਚੇਤ ਸੁਦੀ 14) ਕਿਉ ਨਹੀ ਰੱਖੇ? ਇਹ ਕੀ ਤਰੀਕਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਦਿਹਾੜਾ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੀ: ਈ: ਮੁਤਾਬਕ ਰੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਹੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਇਕ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਇਕ ਰਾਸ਼ੀ ਚ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਗੋਲਕ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਸੰਗਰਾਦ ਕਿਸ ਦਿਨ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੁਰਾਲੀ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਪਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਸਾਧ ਬਾਬਿਆਂ ਵਲੋ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਇਕ ਖਾਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀ ਹੈ।

ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਕਰੋ ਦਰਸ਼ਨ ! ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸੰਮਤ ੫੪੫ (2013-14 ਸੀ: ਈ:) ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

19 ਅਪ੍ਰੈਲ- ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੌਮੀ, 24 ਅਪ੍ਰੈਲ- ਮਹਾਂਵੀਰ ਜਯੰਤੀ 12 ਮਈ, ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਜਯੰਤੀ 25 ਮਈ, ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਜਯੰਤੀ 20 ਸਤੰਬਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਜਨਮ-ਅਸ਼ਟਮੀ 9 ਅਗਸਤ, ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਰਤ28 ਅਗਸਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ। 14 ਸਤੰਬਰ, ਜਨਮ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ2 ਅਕਤੂਬਰ, ਜਨਮ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ। 5 ਅਕਤੂਬਰ, ਅਗਰ ਸੈਨ ਜਯੰਤੀ12 ਅਕਤੂਬਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ। 18 ਅਕਤੂਬਰ, ਜਨਮ ਰਿਸੀ ਬਾਲਮੀਕ ਜੀ। 4 ਨਵੰਬਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਿਵਸ। 14 ਨਵੰਬਰ, ਮੁਹੱਰਮ (ਤਾਜ਼ੀਏ), 25 ਦਸੰਬਰ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ-ਡੇ ਅਤੇ  27 ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ

ਕੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ, ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਕਰੇਗੀ? ਜੇ ਨਹੀ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਓ ਪਈ? ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾੜੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਵੀ ਦਰਜ ਨਾਂ ਹੋਣ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵੀ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦਿਹਾੜੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਸੰਗਰਾਂਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਆਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਰਬ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨਹੀ ਆਵੇਗਾ ਭਾਵੇ ਕਿ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਖਾਂ ਹੀ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਤਾ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ ਪਰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਿਹਾੜਾ 8 ਅੱਸੂ  ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ। 8 ਅੱਸੂ/22 ਸਤੰਬਰ ਤਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਵਾਲੀ ਹੈ ਪਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ (ਸੰਗਰਾਦ) ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦ੍ਰਿਕਗਿਣਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ 22 ਸਤੰਬਰ /7 ਅੱਸੂ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ  ਅਗਲੇ ਸਾਲ 22 ਸਤੰਬਰ 6 ਅੱਸੂ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਦੇ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ 8 ਅੱਸੂ ਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਵਾਲੀ ਪਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਮੁਤਾਬਕ 2013 ਵਿਚ 12 ਜੂਨ, 2014 ਵਿੱਚ 1 ਜੂਨ, 2015 ਵਿੱਚ 22 ਮਈ, ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ 8 ਜੂਨ, 2017 ਵਿੱਚ 29 ਮਈ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਜੂਨ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। 2012 ਵਿੱਚ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਤਾਂ 24 ਮਈ ਨੂੰ ਸੀ ਪਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਸ 11 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ  ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ 24 ਮਈ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, 11 ਜੂਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ? ਅਤੇ 24 ਮਈ ਤੋਂ 11 ਜੂਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਕੌਣ ਵਿਰਾਜ ਮਾਨ ਸੀ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅੱਜ ਤਾਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆਅਜੇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੀ 2014,15,16 ਅਤੇ 17 ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਿਹਾੜਾ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਸ 11 ਮੱਘਰ/24 ਨਵੰਬਰ, ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਰਾਦ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦ੍ਰਿਕਗਿਣਤ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ 9 ਮੱਘਰ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾੜੇ ਇਕ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਉ ਨਹੀ ਮਨਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ? 8 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕੈਲੰਡਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ  ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸੀ: ਈ: ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਧੁੰਮਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਇਕ ਨਮੂਨਾ ਭਾਵ ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ

ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਕਸਰ ਹੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਕੈਲੰਡਰ ਕਿਉਂ  ਛੱਡੀਏ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਕਾਲ `ਚ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਕਾਲ `ਚ ਜਿਹੜਾ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25875 ਦਿਨ ਸੀ। 8 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ (ਅਸਲ `ਚ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੋਇਆ) ਕੈਲੰਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਦ੍ਰਿਕਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.25636 ਦਿਨ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 1964 ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਮੇਲਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਹੋਇਆ ਸੀਇਸ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਚ ਦ੍ਰਿਕਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਹਾਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦ੍ਰਿਕਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰਵਾਇਤ ਹੀ ਰੱਖਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦ੍ਰਿਕਗਿਣਤ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਓ ਅਪਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?

ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਜਾਗੋ!  ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾਲ `ਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ, 1964 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੋਧ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ 2003 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੋਧ ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਸੂਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿ ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਪਨਾਇਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਉ ਨਹੀ? ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਰੋਮ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ `ਚ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੈਲੰਡਰੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (365.25 ਦਿਨ) ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (365.242196 ਦਿਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀ ਆ ਰਹੀ।

 


ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਖੁੱਲਾ ਖੱਤ-ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ

 

 

ਡਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ,
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਿ ਕੀ ਫ਼ਤਿਹ।

ਡਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਮੁਆਫੀਨਾਮਾ ਤੇ ਅਲਵਿਦਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੀਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ `ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਚ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਪਾਠਕ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ? ਜੇ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹੇਗਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕੇਹੋ ਜੇਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਜੋ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨੀਚਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹੋਕੀ ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਪੁਛ ਕੇ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ `ਚ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧੀ/ਦੁਸ਼ਮਣ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇ, ਏਨੇ ਸਸਤੇ ਨਿਕਲੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ, ਸ਼ਾਇਸਤਗੀ, ਤਹਿਜ਼ੀਬ, ਤਾਅਮੀਜ਼, ਸਿਵਕ-ਸੈਂਸ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਗ਼ੈਰਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦਫ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਘਟੀਆ ਵਤੀਰਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਡਿਜ਼ਰਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ

ਤੁਹਾਡਾ ਲੇਖ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਸਲ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਸਨਪਰ ਆਪ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵਿਰਤ ਕਰਦੇ  ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਲੇਖ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਛਪਣ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਭੇਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਤੀਰਾ ਆਪ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀ ਆਇਆ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ ਵਿਰੋਧੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ `ਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਲੇਖ ਇਸ ਕਿਤਾਬ `ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਸਬੰਧੀ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ/ਸ਼ੰਕੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਜਰੂਰ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ । ਆਪ ਦੇ  ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

ਅੱਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਦਰਜ ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ (ਪੰਨਾ 153-160) ਸਬੰਧੀ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ/ਸ਼ੰਕੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹੋਈਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ `ਚ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਕ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀ ਹੋਇਆਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ `ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ (24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011)ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਰੰਭ `ਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪੰਥ ਨਾਲ ਇਸ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧੱਕਾ ਹੈ ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪ ਦੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਅਜੇਹਾ ਵਤੀਰਾ  ਆਪ ਜੀ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਹੋਰ ਕਰੋ ਦਰਸ਼ਨ, ਮੈਂ 23 ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇ 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੈਲੰਡਰ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਬਿਪਰਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਮੋਹਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਪ ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਚਲੋ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੋਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਬਿਪਰਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਜੋ ਕੈਲੰਡਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ 2010 `ਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ? ਤੁਹਾਡੀ ਚੁੱਪ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ?

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਚੇਤ, ਵਿਸਾਖ, ਜੇਠ, ਹਾੜ, ਸਾਵਣ, ਭਾਦੋਂ, ਅੱਸੂ, ਕੱਤਕ, ਮੱਘਰ, ਪੋਹ, ਮਾਘ, ਫੱਗਣ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ `ਚ ਚੇਤਿ, ਵੈਸਾਖਿ, ਜੇਠਿ, ਆਸਾੜੁ, ਸਾਵਣਿ, ਭਾਦੁਇ, ਅਸੁਨਿ, ਕਤਿਕਿ, ਮੰਘਿਰਿ, ਪੋਖਿ, ਮਾਘਿ, ਫਲਗੁਣਿ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਿ ਬਾਣੀ `ਚ ਲਿਖੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ  ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਵਿਸਾਖ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਹੈ ਵੈਸਾਖ। ਤੁਸੀਂ  ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਵੈਸਾਖ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖ ਕਿਓ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਜੇ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 133 ਤੇ ਆਏ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਗਰੰਟੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ,  ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 1108 ਤੇ ਦਰਜ ਨਾਮ, ਜਿਥੇ ਚੇਤੁ, ਵੈਸਾਖੁ, ਜੇਠੁ, ਆਸਾੜੁ, ਸਾਵਣਿ, ਭਾਦਉ, ਅਸੁਨਿ, ਕਤਕਿ, ਮੰਘਰ, ਪੋਖਿ, ਮਾਘਿ, ਫਲਗੁਨਿ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਨਾ ਲਿਖਦੇ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਵਖਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਦੀ ਦਾੜੀ ਕਿਓ ਹਿੱਲਦੀ ਹੈ? ਅਜੇਹੀਆਂ ਕਈ ਠੁਚਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲਾਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚਰਚਾ ਨਹੀ ਕਰਨੀ। ਆਉ ਹੁਣ ਆਪਾ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।

 

 

ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਡਾਕਟਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2003 ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚਲਾ ਅਸਲ ਨਕਸ਼ਾ ਦਸਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਧਰਮ ਪਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀ (ਧਰਮ ਪਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨੀਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪੁਰਬ 1469 ਵਿਚ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਨੂੰ ਸੀ; ਸੋ ਇਹ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗਾ। ਇੰਞ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਹਰ ਸਾਲ 30 ਮਈ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਮਹਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਿਕਰਮੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਕਰਮੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮੁਬਾਰਿਕ ਦਿਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਝਗੜਾ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਾ ਰੌਲ ਘਚੌਲਾ ਵੀ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ,  ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਕਿ ਕੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ  30 ਮਈ ਅਤੇ  ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ  11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ `ਚ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਸੀ? ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ, ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਮਹਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਿਕਰਮੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੇ  ਵਾਹ ਬਈ ਵਾਹ! ਮੰਨ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ, ਤਾਰੀਖ ਜੂਲੀਅਨ ਦੀ ਤੇ ਸਾਲ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ।

 

ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਵੀ ਥੋਥੀ ਹੈ ਕਿ 1698-99 ਵਿਚ ਵਿਸਾਖੀ 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੀ, 1763 ਵਿਚ 10 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਸੀ, 1919 ਵਿਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ 12 ਅਤੇ ਕਦੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੀ ਆਈ ਸੀ। ਇੰਞ ਇਹ ਕਦੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਆਵੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਾ ਝੂਠ ਹੈ। 29 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ 1752 ਵਿਚ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ 12 ਦਿਨ ਅੱਗੇ  ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਰਨਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ 13-14 ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਖਰੇ ਦਿਨ ਆਵੇ ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਰਨਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ 13-14 ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਖਰੇ ਦਿਨ ਆਵੇ  ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਬਿਆਨ `ਚ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ  ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਕੈਲੰਡਰ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀ ਹੈ।

 

(ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ  1752 ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੈ । ਸਤੰਬਰ ਦੀ 1 ਤਾਰੀਖ ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ 2 ਤਾਰੀਖ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ।  ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਰੀਖ 14 ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ।)

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਇਹ ਤਾ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕਿ 1763 ਵਿਚ ਵੈਸਾਖੀ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੀ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, 1752 ਵਿਚ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ 12 ਦਿਨ ਅੱਗੇ  ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (3 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ ਭਾਵ 11 ਦਿਨ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਨਾਕਿ 12 ਦਿਨ)  ਹੁਣ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ 1763 `ਚ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ `ਚ ਆਈ ਵੈਸਾਖੀ 13-14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕਿਓ ਹੋ ਗਈ? ਜੇ ਇਹ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ (1763 ਸੀਈ) ਤੋਂ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ (2011 ਸੀ ਈ) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਵੀ  ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੁਲਾਈ `ਚ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਵੇਗੀਆਓ ਵੇਖੀਏ ਕਿਵੇਂ!

ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ 365.256363 ਦਿਨ (ਦ੍ਰਿਗ ਗਿਣਤ ਸਿਧਾਤ) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ 365.2425 ਦਿਨ।

ਫਰਕ :- 365.2563-365.2425=.013863 ਦਿਨ
.013863*24*60*60=1197.7632 ਸੈਕਿੰਡ 
86400/1197.7632=72.134458 ਜਾਂ
ਲੱਗ-ਭੱਗ 72 ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ।

ਜੇ 72 ਸਾਲ `ਚ 1 ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ 720 ਸਾਲ `ਚ ਹੋਇਆ 10 ਦਿਨ ਦਾ ਭਾਵ 2732 ਸੰਨ `ਚ ਵੈਸਾਖੀ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਹਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੱਥਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੱਚ? ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ ਹੁਣ ਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ software ਵੀ ਹੈ। ਵੇਖ ਕੇ ਦੱਸਿਓ  ਤਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ 1000 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਵੈਸਾਖੀ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਆਵੇਗੀ?  

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਇਹ ਪਰਚਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਡਤ/ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਸੁਦੀਆਂ/ਵਦੀਆਂ ਵਗ਼ੈਰਾ ਮਿਥਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਨਿਰਾ ਝੂਠ ਅਤੇ ਧੋਖਾ ਹੈ। ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਣਿਆ ਇਕ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਰ ਜੀ, ਜੇ ਆਪ ਨੇ ਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਕਿਓ ਹੈਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਥੇ ਤਾਂ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾਈਆਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ

 

ਆਪ ਦੇ ਬਚਨ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਯੂਰਪੀਨ, ਅਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਚੰਨ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਈਦ ਹਰ ਸਾਲ ਵਖ-ਵਖ ਦਿਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੀ ਰੁਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵੀ ਆ ਚੁਕੀ ਹੈ

 

ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਲੰਡਰਾਂ `ਚ ਫਰਕ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ, ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ  ਦਿਹਾੜਾ ਈਦ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ। ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਸਿਰਫ ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈਇਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ  354.37 ਦਿਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ  ਲੰਬਾਈ 365.256363 ਦਿਨ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਸਾਲ ਦੇ 12 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ  ਮਹੀਨੇ ਦੇ 29 ਜਾਂ 30 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਹਾੜਾ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ।

 

ਅੱਗੇ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੱਕੇ ਦਿਨ ਨੀਅਤ ਕਰ ਸਕਦੇ? ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਦਰਅਸਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਾਂਗ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਵਰਨਾ ਉਹ ਵੀ ਪੁਰੇਵਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਸ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ  ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ  ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ 1500 ਸਾਲ ਦਾ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ 2007 `ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰੀਲੀਜ਼  ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵਖਰਾ ਹੈ, ਆਓ ਵੇਖੀਏ! ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਚੰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਦਿਨ ਗਿਣਦਾ ਹੈ... ਇਹ ਤਾਂ ਸੂਰਜੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਨਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਇਥੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 354.37 ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.242196 ਦਿਨ `ਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀ ਆਇਆ? ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਉਂਞ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਕ ਸੰਮਤ ਦੀ, ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ, ਇਕ ਫ਼ੋਟੋ ਕਾਪੀ ਹੈ ।(ਵੇਖੋ: ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਮਈ 2003 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖ)। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਭਲਾ ਜੇ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇਹਾ ਲਿਖ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾ ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ `ਚ  ਭੁਗਤਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ? ਚਲੋ! ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਤਾ ਹੁਣ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਸਾਕਾ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ।

 

ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਪੁਰੇਵਾਲ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੋਂ 30 ਮਾਰਚ 1644 ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਇੰਞ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ; ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਅਸੀਂ 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪੁਰੇਵਾਲ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੋਂ 30 ਮਾਰਚ 1644 ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ 3 ਮਾਰਚ (ਚੇਤ ਸੁਦੀ 5, 6 ਚੇਤ) ਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ, ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ 19 ਮਾਰਚ (6 ਚੇਤ) ਨੂੰ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਲਿਖਣਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਪਾਠਕ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਜੇ, 30 ਮਈ ਦੀ ਬਜਾਏ 2 ਹਾੜ ਅਤੇ 11 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਬਜਾਏ 11 ਮੱਘਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਗਲਤ ਬਿਆਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ ਸੀ ਪੈਣੀ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਏਹੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਹਨ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ `ਚ 12 ਫਰਵਰੀ 2003 ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ `ਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਮਤਾ ਨੰਬਰ 10 `ਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 29 ਮਾਰਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਓ? ਤੁਸੀਂ ਪੰਨਾ 156 ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਿਖਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਪੰਨਾ 157 ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਲਟ। ਜੇ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ, ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਵੀ ਥੋਥੀ ਹੈ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਹੀ ਥੋਥੀ ਦਲੀਲ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੂਲੀਅਨ ਅਤੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਫਰਕ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲ ਗਿਆ?

 

ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਤਾਂ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ, ਪਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਦਿਨ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਬੂਝੜਤਾ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਹੇ ਸ਼ਬਦ, ਬੂਝੜਤਾ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਵਰਤਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ,  1984 `ਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਨਹੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 1984 `ਚ 3 ਜੂਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ  ਦਿਹਾੜਾ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਮੁਤਾਬਕ 1985 `ਚ 24 ਮਈ, 1986 `ਚ 11 ਜੂਨ ਅਤੇ 1987 ਵਿਚ 31 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀ ਆਪ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਨਹੀ ਤਾ ਕਿਓ? ਚਲੋ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ 1985-86 `ਚ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਤਾ ਹੁਣ ਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ,  ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ 2010 `ਚ 16 ਜੂਨ, 2011 `ਚ 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ 2012 `ਚ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਹਾੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣ?

 

ਅੱਗੇ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਇਕ ਹੋਰ ਗਲਤ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 20 ਸਾਲ ਲਾਏ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਕਿਰਨਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਤਾਂ 40 ਸਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸੂਰਜੀ-ਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ 8-10 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ 8-10 ਘੰਟੇ ਤਾ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਉਸ ਵਰਗਾ ਤਾ ਮੈਂ ਅੱਧੇ-ਪੌਣੇ ਘੰਟੇ `ਚ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।

 

 

 

 

ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਦਾ ਸਿੱਖ-ਰੂਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਯਾਨਿ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤਕ 10 ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਮਾਹ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਪੰਥ ਮਾਹ

 

ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ? ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਉਂਞ ਤਾਂ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਅ-ਉਤਰਾਅ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬਿਕਰਮੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਮੁਨੱਸਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ,  ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆ ਤਾਰੀਖ਼ਾ  ਲਈ ਪੰਡਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ 13ਵਾਂ ਮਹੀਨਾ (ਇਸ ਸਾਲ 13 ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹਨ) ਕਿਓ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਕ ਦਿਨ `ਚ ਦੋ ਤਰੀਖਾਂ (10 ਮਾਰਚ, 27 ਫੱਗਣ  ਦਿਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਰ ਵਦੀ 2 ਅਤੇ 3 ਸਨ) ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ `ਚ ਇਕ ਤਾਰੀਖ (27-28 ਮਾਰਚ, 14-15 ਚੇਤ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਹੀ ਚੇਤਰ ਸੁਦੀ 5 ਹੋਵੇਗੀ) ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਓ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੁਹਾਡੇ ਇਹ ਲਿਖਣ, ਉਂਞ ਤਾਂ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸਬੰਧੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਚੰਦ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਖਿਚ-ਧੂ ਕੇ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ ਤਾ ਕਿਓ ਨਾ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਵੇ?

 

ਅੱਗੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ  ਛਾਪੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਜਿਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ `ਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 2001 ਤੋਂ 2025 ਤਕ ਦੀਆਂ ਬਿਕਰਮੀ ਤੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਰੇਵਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ 23 ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਸੀ ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 `ਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਵੇਖੀ, ਉਹ  ਤਾ 1994 `ਚ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਅਰੰਭ `ਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੇ 1997 ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।  ਹੁਣ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਦਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪੁਰੇਵਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਦਾਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀ ਪੜ੍ਹੀ। ਊਝ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ `ਚ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਿਖਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿਸ ਵਿਚ 2001 ਤੋਂ 2025 ਤਕ ਦੀਆਂ ਬਿਕਰਮੀ ਤੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਮ ਹੀ Calendrical Tabulations 1900-2200 ਹੈ ਇਸ `ਚ 25 ਸਾਲ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ 300 ਸਾਲ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ।

 

 

 

 

ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ Calendrical Calculations  ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2001 `ਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ software  ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਵਿਦਵਾਨ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਹੈ। ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹੋ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤੀਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ `ਚ ਯਕੀਨਨ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੰਨੀਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਥਰ ਤੇ ਅਜੇਹਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਹਾਕੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਕੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਕੋਈ ਅਲਜਬਰੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਅਜੇਹੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ  ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸ ਸਕਣ ਜਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਉਲਝ ਜਾਣ। ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਇਕ ਮਾਹਿਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕ ਸਵਾਲ, ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਹੀ ਨਹੀ ਦੱਸ ਸਕਿਆ ਪਰ ਵਕਾਲਤ ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗੂ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਲਝ ਜਾਣ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬਫ਼ਲਸਫਾ ਅਤੇ ਤਵਾਰੀਖ਼ `ਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂ  ਜੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ਪੰਜ,1663 ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਵੀਰਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ) ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ 15 ਜੂਨ 1606 ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਨਹੀ ਜਾਪਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਦੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ ਵੀਰਵਾਰ ਨਹੀਂ।(ਪੰਨਾ 20)

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਪਹਿਲੀ ਬੇਨਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਅਸਲ ਲਿਖਤ `ਚ ਦਿਨ ਨਹੀ ਹੈ। ਹਾੜ ਪੰਚ ਪੰਚਮੀ ਜਾਨੁਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਉਦਮ ਕੀਨ ਮਹਾਨੁਤੁਸੀਂ ਵੀਰਵਾਰ ਆਪ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਦੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਤਾਰੀਖ 15 ਜੂਨ 1606 ਲਿਖੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਨਹੀ ਜਾਪਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਦੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ ਵੀਰਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਆਪ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਨੂੰ 15 ਜੂਨ 1606 ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ? ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ  ਕੱਢੀ ਗਈ ਤਾਰੀਖ ਗਲਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਹੁਣ ਪਾਠਕ ਕੀ ਸਮਝੇ? ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਲਿਖਣਾ, ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ) ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ 15 ਜੂਨ 1606 ਬਣਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਉਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੂਲੀਅਨ ਤੋਂ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ 1752 `ਚ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਹੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਜੇ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਦੀ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ 10 ਜੁਲਾਈ 1606 ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।  ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ 15 ਜੂਨ 1606 ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀ ਹੈ। 15 ਜੂਨ ਨੂੰ  ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਾੜ ਵਦੀ 5 ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ। ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਨੂੰ ਤਾਂ 30 ਮਈ ਜੂਲੀਅਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਸੀ ਸੋਮਵਾਰ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ `ਚ ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਇਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜਿਸ ਦੀਆ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ  ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ `ਚ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ ਆਪ ਜੀ ਵਰਗਾ ਦਿਗਜ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ  ਉਲਝ ਜਾਵੇ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਇਹ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬਿਕਰਮੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਮੁਨੱਸਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

 

ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ ਤਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਕਰਾ? ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਉਂਞ ਤਾਂ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ 2085  (2029 ਸੀ ਈ) `ਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ (ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ?

 

ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ `ਚ
ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ

 


ieiqhfs ikvyN ivgVdf hY?

srvjIq isMG sYkrfmYNto

sfzy pRcfrkfN/ivdvfnfN vwloN aksr hI ieh ikhf/iliKaf jfNdf hY ik iswKfN ny ieiqhfs bxfieaf qfN bhuq hY pr sfNiBaf nhI, sfzf ieiqhfs  bygfinafN ny iliKaf hY, sfzy ivroDIafN ny iliKaf hY, AunHfN ny ies nUM ivgfV ky iliKaf hY, bygfinafN lyKkfN ny sfzy ieiqhfs `c bhuq hI Kot pf idwqI hY. bhuq hwd qfNeI ieh gwl hY vI swc. iswKfN Auqy ajyhIafN  hnyrIafN JulIafN ik flm hkUmqfN vwloN iswKfN  dy isrf dy muwl rwKy gey, iekiek idn `c hfrfN iswKfN nUM hId kIqf igaf, iswKfN df Kurf Koj imtfAux leI anykfN hI Xqn arMBy gey qfN iswKfN ny afpxI hoNd bcfAux leI Gr-bfr Cwz ky jMglfN `c vsybf kr ilaf. ajyhy ibKVy hflfqfN smyN jdoN afpxI hoNd nUM kfiem rwKx leI hI sMGr krnf pY irhf hovy qfN ilKxf-pVHnf iks nUM suJdf hY. ajyhy smyN hI ivroDIafN vwloN sfzy ieiqhfs nUM ilKx/ivgVn dy Xqn arMBy gey. gur iblfs pfqfhI 6 aqy bicqR nftk vrgIafN gurmiq ivroDI ilKqfN ies dIafN vDIaf imsfl hn. ajyhIafN ilKqfN ny  sfzy inrml ieiqhfs nUM gMDlf kr idwqf.

 

bhuq hI duK nfl ilKxf pY irhf hY ik iswK ieiqhfs nUM ivgfVn df islislf awj vI jfrI hY. hux ieh bygfinafN vwloN nhIN sgoN afpixafN vwloN hI ivgfiVaf jf irhf hY. hux ies df AulfNBf iks nUM idwqf jfvy? hux ajyhf krn vfly qfN Auh hn ijnHfN nUM asIN ud votfN nfl cuxdy hfN. ies dI bhuq hI AuGVvIN imsfl hY Drm pRcfr kmytI vwloN 1998 `c pMQk srmfey nfl CfpI geI gur iblfs pfqfhI 6 ijs df sMpfdk sI drbfr sfihb df muK gRMQI, isMG sfihb igafnI joigMdr isMG vydfNqI aqy zf amrjIq isMG pRo: hId iswK imnrI kflj. jdoN ieh ikqfb pMQ drdI ivdvfnfN dI ingfh cVI qfN jnvrI 2001 ivc RomxI kmytI ny gur iblfs pfqfhI 6 qy pfbMdI lf idwqI. Xfd rhy 2001 `c ies ikqfb qy pfbMdI lfAux smyN, ies ikqfb df sMpfdk igafnI joigMdr isMG vydfNqI, akfl qKq sfihb jI df jwQydfr sI. RomxI kmytI vwloN CfpI geI ikqfb, iswK ieiqhfs (ihMdI) dI qfN awj vI abfrfN `c crcf cldI hY. RomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN sfzy ieiqhfs nUM ivgfVn dI qff imsfl hY nfnkfhI kYlMzr df Gfx. 

 

nfnkfhI kYlMzr, RomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN keI sflfN dI soc-ivcfr AupRMq 2003 ivc jfrI kIqf igaf sI. ies kYlMzr dIaf sfrIafN qfrIKfN ivdvfnfN ny bhuq imhnq nfl Koj krky pwkIafN kr idwqIafN sn qfN jo  sfrI DrqI qy PYl cuwkI iswK kOm nUM iksy iksm dI koeI pRyfnI nfN hovy. iswKfN vwloN vI KuI-KuI ies ivigafink kYlMzr nUM pRvfn kr ilaf igaf. acfnk hI ieh br af geI  RomxI kmytI vwloN kYlMzr `c soD kIqI jf rhI hY. soD dy nfm qy pMj qfrIKfN nUM muV cMdr-sUrjI (Lunisolar) ibkRmI kYlMzr muqfbk kr idwqf igaf, bfkI qfrIKfN nfnk fhI kYlMzr vflIafN hI rwK leIafN geIafN pr mhIny dI arMBqf (sMgrfd) sUrjI ibkRmI vflIafN krky isK ieiqhfs nUM ivgfVn df muwZ bMn idwqf.

 

RomxI kmytI vwloN jfrI kIqy gey nfnk fhI sMmq 542 (2011-12) dy kYlMzr dy kwqk mhIny ivc afAux vfly idhfVy ijvyN ky joqI joiq gurU hir rfey jI aqy gurgwdI idvs gurU hirikRn jI 20 akqUbr df drj hY ijs muqfbk ieh 4 kwqk bxdI hY jo asl ivc 6 kwqk hY. so spwt hY ik ieh dovyN idhfVy 6 kwqk qoN bdl ky 4 kwqk dy kr idwqy gey hn. afE vyKIey ieh clfkI ikvyN kIqI geI hY. 20 akqUbr qfN nfnkfhI vflI hI ilK idwqI geI hY pr sMgrfd bdl idwqI geI hY. hux jy kwqk df mhInf 15 akqUbr dI bjfey 17 akqUbr nUM arMB hovygf qfN 6 kwqk vI 20 akqUbr dI bjfey 22 akqUbr nUM afAuxI hY. ieh qfN mMinaf nhI jf skdf ik do mYNbrI kYlMzr soDk (?) kmytI (avqfr isMG mwkV aqy hrnfm isMG Dumf) nUM eynf vI igafn nhI sI ik jy ivgfVy gey kYlMzr df mhInf nfnk fhI nfloN do idn ipCoN arMB krnf hY qf 6 kwqk 20 akqUbr nUM nhI 22 akqUbr nUM afvygI. spwt hY ky ieh dovyN idhfVy 6 kwqk qoN bdl ky 4 kwqk dy kr idwqy ieh hY ieiqhfs nUM ivgfVn dI koJI sfi df iek nmUnf.

 

ivgfVy gey kYlMzr `c, gurgwdI gurU gRMQ sfihb jI 28 akqUbr aqy joqI joq gurU goibMd isMG jI 31 akqUbr drj hn. Xfd rhy ieh  dovyN idhfVy  cMdr-sUrjI ibkRmI (Lunisolar) muqfbk kr idwqy gey hn. svfl pYdf huMdf hY ik RomxI kmytI dI kI mbUrI sI ik ivigafink kYlMzr nUM ivgfV ky, do vwK-vwK kYlMzr (Lunisolar & Bikramisolar) apxfey gey hn? ivgfVy gey kYlMzr muqfbk 28 akqUbr uwkrvfr nUM kwqk sudI 2 afAuNdI hY aqy 31 akqUbr somvfr  nUM kwqk sudI 5 afAuNdI hY. Bfv gurU jI ny joqI joq smfAux qoN iqMn idn pihlf gurU gRMQ sfihb jI nUM gur gwdI idwqI sI. gurU jI dy joqI joq smfAux dI qfrIK kwqk sudI 5 qf TIk hY. ieiqhfisk vsIilafN qoN sfnUM ieh qfrIK hI imldI hY. kwqk sudI 5, 7 kwqk bfry koeI mwq Byd nhI hY pr gurU gRMQ sfihb jI dy gurgwdI dI qfrIK (6 kwqk) bdl idwqI geI hY.

 

afE sB qoN pihlfN vyKdy hfN ik RomxI kmytI dI vYb sfeIt qy ies qfrIK bfry kI iliKaf hoieaf hY, This weakened the Guru beyond cure and he passed away on Kattak sudi 5, 1765 Bk/7 OC tober 1708. Before the end came, Guru Gobind Singh had asked for the Sacred Volume to be brought forth. ..asked Bhai Daya Singh, on Wednesday, 6 October 1708, to fetch Sri Granth Sahib.In obedience to his orders, Daya Singh brought Sri Granth Sahib. The Guru placed before it five pice and a coconut and bowed his head before it. He said to the sangat, "It is my commandment: Own Sri Granthji in my place. He who so acknowledges it will obtain his reward. The Guru will rescue him. Know this as the truth". (www.sgpc.net) ies ilKq ivc gurU jI dy joqI joq smfAux dI qfrIK kwqk sudI 5 Bfv 7 akqUbr aqy gur gwdI dyx dI qfrIK 6 akqUbr drj hY ijs muqfbk kwqk sudI 4 bxdI hY. Bfv iek idn pihlF.

pRo. krqfr isMG aYm ey dI ilKq iswK ieiqhfs Bfg 1 jo RomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN hI CfpI geI hY, `c drj hY, so afp ny afigaf kIqI ik agfNh nUM sRI gurU gRMQ sfihb dI qfibaf hyT pMQ gurU hovygf aqy dyh DfrI gurU koeI nhIN hovygf. agly idn kwqk sudI 5 (6 kwqk) sMmq 1765 muqfbk 7 akqUbr sMn 1708 nUM afp jI joqI joiq smf gey (pMnf 456)

 

Drm pRcfr kmytI dy mfisk pwqr gurmiq pRkf akqUbr 2008 dy  aMk ivc  zf. dlivMdr isMG jI afpxy lyK bd gurU  ivc ilKdy hn, iesy leI hI sRI gurU goibMd isMG jI ny joqI joiq smfAux qoN pihlf nfNdyV ivKy sMmq 1765 ibkRmI,(sMn 1708 eI.) 6 kwqk sM. nf. 240 nUM bd-gurU sRI gurU gRMQ sfihb nUM gurU rUp df sQfeI pd dy ky pihly gurU sfihbfn dy ivcfrfN nUM amlI jfmf pihnfieaf  (pMnf 7), igafnI jsmyr isMG jI afpxy lyK, RI gurU gRMQ sfihb jI dI sMpfdnf ivc ilKdy hn, sRI gurU goibMd isMG jI ny joqI joiq smfAux qoN pihly 1765 ibkRmI, 6 kwqk sM. nf. 240(sMn 1708 eI.)  nUM gurU sRI gurU gRMQ sfihb jI df pRkf kr ky pMQ nUM sdf vfsqy ies dy qfby kr idwqf sI. (pMnf 37),  zf. gurivMdr kOr jI, RI gurU gRMQ sfihb jI dI sMpfdnf aqy gurgwdI ivc ilKdy hn, ieiqhfskfrfN anusfr iesy gRMQ sfihb jI nUM sRI gurU goibMd isMG jI ny joqI joiq smfAux qoN pihlfN, sMmq 1765 ibkRmI, (sMn 1708 eI.) sMmq nfnk fhI 6 kwqk  240 nUM nfNdyV ivKy gurU Qfipaf (pMnf 94), zf. suirMdrpfl isMG jI afpxy lyK, sRI gurU gRMQ sfihb jI df gurgwdI ibrfjxf-kuJ qwQ kuJ ivcfr ivc ilKdy hngurdyv jI ny iek vfr ipr gurU gRMQ sfihb awgy mwQf tyikaf. ieh sfrf GtnfkRm 6 kwqk sMmq nfnkfhI 240, 1765 ibkRmI (1708 eIsvI) nUM hoieaf. (pMnf 113) bIbI rxjIq kOr pMnvfN dy lyK, sRI gurU gRMQ sfihb jI nUM guirafeI ipCokV qy ivkfs drj hY, so jd klgIDr jI ny hUr sfihb ivKy 1765 ibkRmI anusfr 6 kwqk sMmq nfnk fhI 240(1708 eI) nUM mrXfdf anusfr guirafeI dI rsm adf kIqI (pMnf 121) zf. gurcrn isMG afpxy lyK sRI gurU gRMQ sfihb df gurqf idvs ieiqhfs qy ipCokV `c ilKdy hn, poQI prmyr kf Qfn jfN gurU df drjf nfNdyV ivKy 6 kwqk, sMmq nfnk fhI 240, 1765 ibkRmI (sMn 1708 eI.) ivc pRfpq kr geI. (gurmiq pRkf, akqUbr 2008 pMnf 140)

 

AupRokq hvfilafN  qoN ieh spwt ho igaf hY ik ieh sfry ivdvfn kUk-kUk ky kih rhy hn ky gurU jI ny gurU gRMQ sfihb jI 6 kwqk (kwqk sudI 4) nUM gur gwdI idwqI geI sI.  RomxI kmytI ienHfN ivdvfnfN dIafN ilKqfN nUM mfnqf dy rhI hY. afE iek hor purfqn vsIlf, gurU kIafN sfKIafN `c drj qfrIK vI vyK leIey:-

"gurU goibMd isMG mhl dsmf bytf gurU qyg bhfdr jI kf, poqf gurU hirgoibMd jI kf, mukfm nfNdyV qt godfvrI dys dwKx, sqrfN sY pYNsT kfrqk mfsy kI cAuQ uklf pKy buDvfr ky idhuM BfeI dYaf isMG sy bcn hoieaf- sRI gRMQ sfihb ly afE- bcn pfey dYaf isMG sRI gurU gRMQ sfihb lY afey. gurU jI ny pfNc pYsy eyk nfrIeyl agy Bytf rfK mfQf tykf. srbq sMgiq sy khf- myrf hukm hY, myrI jgh, sRI gRMQ jI ko jfnnf. jo iswK jfnYgf, iqs kI Gfl QfNie peygI, gurU iqs kI bfhuVI krygf, siq kir mfnnf."(Bwt vhI qlAuZf, prgxf jINd, pMnf 16-gurU kIaf sfKIafN) ies ilKq ivc vI spwt iliKaf hoieaf hy ik , sqrfN sY pYNsT kfrqk mfsy kI cAuQ uklf pKy buDvfr ky idhuM . Bfv kwqk sudI 4 idn buDvfr.

 

awj vI, gurU goibMd isMG ny joqI joiq smfAux dI qfrIK kwqk sudI 5, 7 kwqk (nfnkfhI 21 akqUbr) idn vIrvfr bfry koeI mwq Byd nhI hY. AupRokq sfry vsIilafN qoN spwt hY ik gurU gRMQ sfihb jI nUM gur gwdI 6 kwqk (nfnkfhI 20 akqUbr) idn buDvfr nUM idwqI geI sI. Bfv joqI joiq smfAux qoN iek idn pihlf. ijs muqfbk ieh kwqk sudI 4 bxdI hY. hux sB qoN pihlfN svfl qfN ieh pYdf huMdf hY ik nfnkfhI kYlMzr ivgfVn dI loV ikE peI? nfnkfhI kYlMzr `c gurU gRMQ sfihb jI dI gurgwdI dI qfrIK 6 kwqk (20 akqUbr) aqy gurU goibMd isMG jI dy joqI joiq smfAux dI qfrIK 7 kwqk (21 akqUbr) drj hY.  clo mMinaf ik RomxI kmytI votfN ny lflc `c sfD lfxy nUM Ku krn leI, ieh dovyN qfrIKfN bdl ky sudI-vdI muqfbk kr idwqIafN. hux, ieh dovyN  qfrIKfN  jy iek kYlMzr qoN dUjy kYlMzr `c bdl idwqIafN jfx qfN vI ieh dovyN  qfrIKfN  nfl-nfl hI rihxIafN hn. Bfv jy 6 kwqk aqy 7 kwqk dI kwqk sudI 4 aqy kwqk sudI 5 bxdI hY pr ieQy qfN nvf hI cMd cfVH idwqf igaf hY kwqk sudI 4 nUM bdl ky kwqk sudI 2 Bfv 6 kwqk qoN 4 kwqk kr idwqI geI hY. awj qfNeI asIN ivroDIafN nUM hI kosI jf rhy hfN ik ienHfN ny sfzf ieiqhfs ivgfV idwqf igaf hY pr afh qfN RomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN, sfzy sfhmxy, sfzf ieiqhfs ivgfiVaf jf irhf hY. kI asIN isrP swp dI lkIr ipwtx jogy hI rih gey hfN? jfN ik smfN rihMdy hI afpxy ieiqhfs nUM, ivgfVn vfilafN qoN bcfAux df koeI Auprflf vI krfNgy? awj iswKfN nUM ies bfry vI suihrdqf nfl socx dI loV hY.

 


ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਅਸਲੀਅਤ

ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ

ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇਜਵੰਤ ਕਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਲੇਖ, Validity of date of Charitropakhian ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ  ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲੇਖ ਕਬ੍ਯੋ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ ਦਾ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ  ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੁਰਮਾਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ Validity of date of Charitropakhian ਵਿਚ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਛਡਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਾਰ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸਮਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰਵਿਵਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਓਹ ਗਲਤ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰ ਓਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਵਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਹੁਣ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੇ ਓਹ ਖੁਲ ਕੇ ਇਹਨਾ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਸ ਦਾ ਸਿਧਾ ਸਿਧਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਨੇ ਤੇ ਓਹਨਾ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵੀ ਓਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ। ਜਿਵੇ;

ਸੱਤ੍ਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲ ਮਹਿ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਥਿਤਿ ਦੀਪ

ਨਗਰ ਪਾਂਵਟਾ ਸੁਭ ਕਰਨ ਜਮਨਾ ਬਹੈ ਸਮੀਪ ॥2490

This work has been completed) in the year 1745 of the Vikrami era in the Sudi aspect of the moon in the month of Sawan, (July 1688 A.D.) in the town of Paonta at the auspicious hour, on banks of the flowing Yamuna. (Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Krishnavtar')

ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਕਬ੍ਯੋ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ ਦਾ ਸਰੋਤ ` ਸਿਰਫ ਇਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਉਹ ਲੇਖ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਆਖਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਂਝ ਵੀ ਸਿਰਫ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਬਾਕੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖ਼ `ਚ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਹੈ ਬਾਕੀ ਤਰੀਖਾਂ `ਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ।  ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ  ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 570 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੋ, ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਰਥ  This work has been completed in the year 1745 of the Vikrami era in the Sudi aspect of the moon in the month of Sawan  ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਸੰਮਤ 1745 ਬਿਕ੍ਰਮੀ  ਦੇ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਦੀ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਿਨ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਸੱਤ੍ਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲ ਮੈ ਕੀਨੀ ਕਥਾ ਸੁਧਾਰ ॥

ਚੂਕ ਹੋਇ ਜਹ ਤਹ ਸੁ ਕਬਿ ਲੀਜਹੁ ਸਕਲ ਸੁਧਾਰ ੭੫੫॥

In Samvat 1745 (1688 A.D.), this 'katha' (composition) was improved and if there is any error and omission in it, then the poets may still improve it.755. (Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Krishnavtar')

ਦੂਜੀ ਤਾਰੀਖ, ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 345 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ, ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਾਲ (1745) ਦਾ ਹੀ ਜਿਕਰ ਹੈ। 

ਸੰਮਤ ਸੱਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਪਚਾਵਨ॥ ਹਾੜ ਵਦੀ ਪ੍ਰਿਥਮੈ ਸੁਖ ਦਾਵਨ ॥

ਤ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਰਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ ਭੂਲ ਪਰੀ ਲਹੁ ਲੇਹੁ ਸੁਧਾਰਾ ॥860

This Granth has been completed (and improved) in Vadi first in the month of Haar in the year 1755 Bikrami (July 1698); if there has remained any error in it, then kindly correct it.(Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Ramavtaar')

ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ, ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 254 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ, ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਲ 1755, ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ ਹਾੜ ਵਦੀ ਇਕ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਨ ਦਰਜ ਨਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹੋਣ ਵਾਰੇ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਚਵਤਾਲ ਮੈ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਬੁਧਵਾਰ ॥ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਮੋ ਤੁਮੋ ਰਚਿਯੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰ ॥੯੮੩ ॥

This (part of the) Granth has been prepared after revision in Paonta city on Wednesday in Sawan Sudi Samvat 1744 (August 1687 AD). 983.(Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Krishnavtar')

ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 386 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਲ (1744) ਮਹੀਨਾ ਸਾਵਣ ਅਤੇ ਦਿਨ ਬੁਧੱਵਾਰ ਦਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਵਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਰਜ ਨਹੀ ਹੈ ਸੰਮਤ 1744 ਬਿਕ੍ਰਮੀ `ਚ  ਵਿਚ ਸਾਵਣ ਦਾ ਸੁਦੀ ਪੱਖ 30 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ 13 ਅਗਸਤ ਤਾਈਂ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਬੁਧੱਵਾਰ ਸੁਦੀ 5 (3 ਅਗਸਤ) ਅਤੇ ਸੁਦੀ 12 (10 ਅਗਸਤ) ਨੂੰ ਸੀ । ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀ `ਚ ਵੀ ਤਾਰੀਖ (ਸੁਦੀ 5 ਜਾਂ ਸੁਦੀ 12) ਦਰਜ ਨਹੀਂ  ਹੈ ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਲਿਖਣਾ, ਓਸ ਦਾ ਸਿਧਾ ਸਿਧਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਨੇ ਤੇ ਓਹਨਾ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵੀ ਓਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ ਹੀ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।

ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਹੀ ਅਜੇਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਦੋ ਨੰਬਰ ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ) ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਤਾਰੀਖ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ (ਪੰਨਾ 1388) ਦਰਜ ਹੈ।

ਸੰਬਤ ਸਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿਜੈ ॥ਅਰਧ ਸਹਸ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿਜੈ

ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿ ਵਾਰਾ ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ ॥405

The Granth was completed on Sunday, the 18th day of month of Bhadon, in 1753 Bikrami Sammat (September 14, 1696 A.D.) on the banks of river Satluj.(Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Charitropakhyan')

ਸਿਰਫ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੈ ਜਿਸ `ਚ ਸਾਲ (1753) ਮਹੀਨਾ (ਭਾਦ੍ਰਵ) ਤਾਰੀਖ (ਅਸਟਮੀ) ਅਤੇ ਦਿਨ (ਰਵਿ ਵਾਰਾ) ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੇ। ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਰਥ the 18th day of month of Bhadon ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਲਿਖਤ `ਚ ਤਾਂ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਦਰਜ ਹੈ ਪਰ ਲੇਖਕ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ 18 ਭਾਦੋਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਦੀ ਪੱਖ ਦੇ ਸਿਰਫ 15 ਦਿਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਯੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਬਦਲ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ  September 14, 1696 A.D ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ 14 ਸਤੰਬਰ 1669 ਨੂੰ ਅੱਸੂ ਵਦੀ 13, ਅੱਸੂ 14 ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਸੀ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ, ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ 8, ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੰਮਤ 1753 ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ  ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਤਾ ਉਸ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨਹੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ  ਰਵਿ ਵਾਰਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਨਹੀ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਖਸਟਮੀ ਸੀ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਅੱਟੇ-ਸੱਟੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਚਨ, ਜੇ ਇਹ ਗਰੰਥ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕੋਈ ੧੦੦ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਓਹ ਕਦੀਂ ਵੀ ਤਰੀਕ ਤੇ ਵਾਰ ਇਕਠਿਆਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਕਿਓਂ ਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਵਰਤ ਵੀ ਲਈ ਤਾਂ ਓਹ ਇਕ ਗਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖੇਗਾ ਕੇ ਘਟੋ ਘਟ ਜੰਤਰੀ ਇਕ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੇ ਓਹ ਖੁਲ ਕੇ ਇਹਨਾ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਆਓ ਹੁਣ ਆਪਾ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰੀਏ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਬਹੁਤ  ਪਿਛੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰੀਖ ਪੂਰੀ (ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ) ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਮਹੀਨਾ, ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਰਜ ਨਹੀ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ, ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਪੂਰੀ ਲਿਖ ਬੈਠਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਝੂਠ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਉਪਾਸ਼ਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਅਧੂਰੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ,  ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਹੈ।  ਇਸ ਪੂਰੀ ਪਰ ਗਲਤ  ਸੰਬਤ ਸਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿਜੈ ॥ਅਰਧ ਸਹਸ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿਜੈ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿ ਵਾਰਾ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਧਿਆਨਯੋਗ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਚ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹਨ ਤੇ ਓਹਨਾ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵੀ ਚ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤੇ ਠੀਕ ਹਨ । ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਤੇ ਓਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਓਹ ਦਿਨ ਰਵਿਵਾਰ ਹੀ ਬਣਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ।ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਏਸ ਰਚਨਾ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਾਰਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਠਣਗੇ, ਸੋ ਜੇ ਏਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜੰਤਰੀ ਤੋਂ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁਬਿਦਾ ਘਟੇਗੀ

ਕਿੰਨੀ ਹਾਸੋ-ਹੀਣੀ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਤਾ ਚ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ  ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ  ਕ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਦੁਬਿਧਾ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪ ਕਿਤੇ ਨਹੀ ਲਿਖਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਨਹੀ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ  ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਸੰਮਤ 1753 ਬਿ: ਵਿਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ `ਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਾ ਹੈ ਪਰ ਤਾਰੀਖ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ 9 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਭਾਵ ਸੰਮਤ 1744 ਬਿ: (ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਚਵਤਾਲ ਮੈ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਬੁਧਵਾਰ ॥ ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਮੋ ਤੁਮੋ ਰਚਿਯੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰ) ਵਿਚ ਵੀ ਕਵੀ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ `ਚ ਸੀ ਤੇ ਜੰਤਰੀ ਵੀ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਭਾਵ (ਸੰਮਤ ਸੱਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਪਚਾਵਨ॥ ਹਾੜ ਵਦੀ ਪ੍ਰਿਥਮੈ ਸੁਖ ਦਾਵਨ) ਸੰਮਤ 1755 ਬਿ: ਵਿਚ ਵੀ ਕਵੀ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਹੀ ਮੁਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੇ ਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਇਹ ਹੀ ਹੈ। ਕਰੋ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੋ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੇ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੋ ਰਚਨ ਹਾਰੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਰਹ ਜਾਂਦਾ ਕੇ ਜੇ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਹਨ ਤਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੇ ਕਵੀ ਵੀ ਓਹੀ ਹਨ

ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ `ਚ ਇਕ  ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਚਉਬੀਸ ਅਉਤਾਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀਆ। ਚਉਬੀਸ ਅਉਤਾਰ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 155 ਤੋਂ 709 ਤਕ ਦਰਜ ਹੈ, ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ  ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸ੍ਯਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਸੁਨੀਅਹੁ ਸੰਤ ਸਭੈ ਚਿਤ ਲਾਈ॥ ਬਰਨਤ ਸ੍ਯਾਮ ਜਥਾ ਮਤ ਭਾਈ॥੧॥  (ਪੰਨਾ 155)

ਮਿਲਿ ਦੇਵ ਅਦੇਵਨ ਸਿੰਧ ਮਥ੍ਯੋ॥ ਕਬ ਸ੍ਯਾਮ ਕਵਿੱਤਨ ਮੱਧ ਕਥ੍ਯੋ॥1॥ (ਪੰਨਾ 160)

ਮਾਰ ਚਮੂੰ ਸੁ ਬਿਦਰ ਦਈ ਕਬਿ ਰਾਮ ਕਹੈ ਬਲ ਸੋ ਨ੍ਰਿਪ ਗਾਜ੍ਯੋ1148 (ਪੰਨਾ 408)

ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਮੁਨਿ ਨੰਦਨ ਕੀ ਕਹਿਕੈ ਮੁਖ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਬਖਾਨੀ॥
ਪੂਰਣ ਧਿਆਇ ਭਯੋ ਤਬ ਹੀ ਜਯ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਨਾਥ ਭਵੇਸ ਬਵਾਨੀ॥੪੯੮॥(ਪੰਨਾ 669)

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ (ਪੰਨਾ 809-1388) ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲੇ;

ਕਥਾ ਸਤ੍ਰਵੀ ਰਾਮ ਕਬਿ ਉਚਾਰਿ ਹਿਤ ਚਿਤ ਲਾਇ

ਬਹੁਰਿ ਕਥਾ ਬੰਧਨ ਨਿਮਿਤ ਮਨ ਮੈ ਕਹ੍ਯੋ ਉਪਾਇ॥੧॥(ਪੰਨਾ 835)

ਹੋ ਸੁ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਇਹ ਕਥਾ ਤਬੇ ਪੂਰਨ ਭਈ੧੧ (ਪੰਨਾ 1138)

ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਪੂਰਨ ਭਯੋ ਤਬ ਹੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਮਗ॥੧੦॥ (ਪੰਨਾ 1355)

ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਮ ਮਾਰਗੀ ਕਵੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ੍ਯਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਅਜੇਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਰਾਮ-ਸ੍ਯਾਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਹਾਸੋ-ਹੀਣੀ ਦਲੀਲ  ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦੇਣੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੀ ਉਪ ਨਾਮ ਹਨ  ਪਰ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਤਾਰੀਖਾਂ `ਚ ਹੀ ਝੂਠ ਦੀ ਪੈੜ ਉਘੱੜ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ  ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ  ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ  ਚੂਕ ਹੋਇ ਜਹ ਤਹ ਸੁ ਕਬਿ ਲੀਜਹੁ ਸਕਲ ਸੁਧਾਰ ੭੫੫॥ ( if there is any error and omission in it, then the poets may still improve it.)  ਅਤੇ ਭੂਲ ਪਰੀ ਲਹੁ ਲੇਹੁ ਸੁਧਾਰਾ860( if there has remained any error in it, then kindly correct it.)  ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੋਇਆ? ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਭੁਲਣਹਾਰ ਹੈ ਇਸ ਦੀਆ ਦੋ ਉਧਾਰਨਾ ਤਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਥਾਂ  ਅਜੇਹਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੁਲ  ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੱਸਿਓ ਨਾ, ਮੇਰੀ ਭੁਲ  ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲੈਣਾ!

ਤਾ ਤੇ ਕਥਾ ਥੋਰ ਹੀ ਭਾਸੀ॥ ਨਿਰਖ ਭੂਲਿ ਕਬਿ ਕਰੋ ਨ ਹਾਸੀ॥28॥ (ਪੰਨਾ 181)

ਭੂਲ ਹੋਇ ਜਹਂ ਤਹਿਂ ਸੁ ਕਬਿ ਪੜੀਅਹੁ ਸਭੇ ਸੁਧਾਰ੯੮੪ (ਪੰਨਾ 386)

ਤਾਤੇ ਥੋਰੀ ਕਥਾ ਉਚਾਰੀ॥ ਚੂਕ ਹੋਇ ਕਬਿ ਲੇਹੁ ਸੁਧਾਰੀ॥੧੦॥ (ਪੰਨਾ 1273)

ਹੁਣ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੋਣ ਦੇਵੇ ਕਿ ਇਹ ਭੁੱਲੜ ਲਿਖਾਰੀ ਕੋਣ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਦ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ  ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 6 ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। 1753 ਬਿ; ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ 6-ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਖਯਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ(ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੰਨਾ 20)

ਅਖੀਰ ਤੇ Validity of date of Charitropakhian  ਦਾ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਭਾਈ ਚੋਪਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਚੋਪਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਿਡਾਵੇ ਵੀ ਰਹੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜਾਰੀ ਹੈ  ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ  ਗਈ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ `ਚ ਦਰਜ ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਹਿਹਤਨਾਮੇ `ਚ ਕੁਝ ਅੰਸ਼, ਸੰਮਤ ੧੭੪੮ ਇਕ ਖਤ੍ਰਾਣੀ  ਰੂਪ ਕੌਰ ਸਰੀਰ ਦੀ, ਮੇਲੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰੋਂ ਨਾਲ ਸੰਗਿਤ ਦੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਛਲ ਕੀਤਾ ਪਰ ਭੇਸ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਥਾਇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਹੋਏ ਸੰਮਤ ੧੭੫੩ ਭਾਦ੍ਰੋਂ ਸੁਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਭੋਗ ਪਾਇਆ (ਰਹਿਹਤਨਾਮੇ, ਪੰਨਾ 94)

ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਹਿਹਤਨਾਮੇ  `ਚ ਸਾਨੂੰ  ਇਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ  ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਹੈ, ਸੰਮਤ ੧੭੪੮ ਇਕ ਖਤ੍ਰਾਣੀ  ਰੂਪ ਕੌਰ ਸਰੀਰ ਦੀ, ਮੇਲੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰੋਂ ਨਾਲ ਸੰਗਿਤ ਦੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਛਲ ਕੀਤਾ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਪ ਕੌਰ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ (ਚਰਿਤ੍ਰ 21, 22 ਅਤੇ 23) ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪੋ. ਰਾਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਅੱਤ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਬੇਹੂਦਾ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚਾਰ ਕਦਮ ਅਤੇ ਵੱਧ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰ 16 (ਛਜੀਆ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ) ਅਤੇ 71 (ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਲਾਹ  ਕੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ) ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆ ਆਪ ਬੀਤੀ  ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਇਸ ਰਹਿਤਨਾਮੇ `ਚ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੩ ਭਾਦ੍ਰੋਂ ਸੁਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਦਿਨ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।  ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਪਰ ਉਪਲੱਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ ਮੰਗਲਵਾਰ

ਸੰਬਤ ਸਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿਜੈ ॥ ਅਰਧ ਸਹਸ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿਜੈ ॥

ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿ ਵਾਰਾ ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ ॥405(ਪੰਨਾ 1388)

ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦਰਜ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 8 ਸੰਮਤ 1753, 25 ਭਾਦੋਂ, 25 ਅਗਸਤ  1696 ਯੂਲੀਅਨ  ਨੂੰ ਦਿਨ ਮੰਗਲ ਵਾਰ ਸੀ। (ਯਾਦ ਰਹੇ ਲੇਖਕ ਨੇ the 18th day of month of Bhadon, September 14 ਲਿਖਿਆ ਹੈ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ `ਚ ਦਰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 8 ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤੱਥਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ।

 


hwl nhI hoieaf ivvfd rfgmflf df

srvjIq isMG sYkrfmYto 


gurU gRMQ sfihb jI dy afKrI pMny qy drj rfgmflf bfry ivvfd aksr hI cldf rihMdf hY pr ies df koeI hwl njr nhI afAudf. awj qo 300 sfl pihlf afrMB hoieaf ieh ivvfd awj vI jfrI hY. ipCly sfl igafnI iekbfl isMG ny iek ibafn dyky ies msly nUM iek vyr Pyr aKbfrf dIaf surKIaf df iMgfr bxf idwqf sI. hYrfnI dI gwl hY ik 8 sqMbr 2010 ivwc igafnI gurbcn isMG ny igafnI iekbfl isMG qo spwtIkrn lYx leI ibafn qf idwqf sI pr awj qfeI Aus qy aml nhI kIqf. jdo do jQydfrf df afpsI ivroD cwl irhf hovy qf goibMd sdn XU: aYs: ey: dy cyarmYn, gurbcn isMG jI vwlo ieh ilKxf, hwl ho cukf hY rfgmflf df ivvfd buhq hI hYrfnI Xog lgdf hY ikAuik 8 sqMbr 2010 qo ipCo ies ivvfd dy hwl hox sbMDI koeI vI jfxkfrI lyKk ny afpxy lyK `c nhI idwqI.

ivdvfn lyKk ny afp hI do jQydfrf dy afpsI ivroD df ijkr kIqf hY aqy afp hI jwj bx ky PYslf vI suxf idwqf hY, ies qo ieh spwt ho jfdf hY ik isMG sfihb igafnI gurbcn isMG jI nUM rfgmflf dy ivvfd bfry fied pUrI jfxkfrI nf hovy nhI qf AunHf nUM isMG sfihb igafnI iekbfl isMG dI hmfieq krnI cfhIdI sI. lyKk ny soBf isMG sbMDI ieh vI iliKaf hY ik Auh rfg mflf df ivroDI sI. sMgq vlo ardfs krn qy Aus dI jubfn bMd ho geI sI. jdo Auh ilKqI rUp ivwc ieh mMn igaf ik rfgmflf gurbfxI hY qf soBf isMG TIk vI ho igaf. sMq tihl isMG dI Koj muqfbk qf soBf isMG dI jbfn hI bMd hoeI sI pr sMq gurbcn isMG iBMzrfvfilaf dI Koj muqfbk soBf isMG dI jubfn ivwc kIVy pY gey sn. hux ienHf dovf sMqf `c JUT kOx ilK irhf hY? ies bfry lyKk ny koeI jfxkfrI nhI idwqI. lyKk ieh vI mMndf hY ik soBf isMG qo ielfvf vI keI ivakqIaf ny rfgmflf nUM bfxI nf mMnx df pfp kIqf hY pr jubfn bMd hox jf kIVY pYx dI koeI sUcnf nhI imldI. lyKk ny rITy imwTy hox, cOrfsI lwK jUnf, krmf df Pl, yr df ikfr aqy mhfBfrq `c, sfKIaf df hvflf aqy isafxp qo swKxIaf dlIlf dy ky rfgmflf dI aslIaq nUM ibafnx vfilaf nUM zrfAux df asPl Xqn vI kIqf hY.

lyKk dI iek hor dlIl, do imMt qo sMkoc ikAu? buhq hI hfsohIxI hY. lyKk ieh svfl krdf hY ik jy kr asI 48 GMty qk sRI gurU gRMQ sfihb jI df pfT kr skdy hf qf iPr do imMt hor pfT krn ivwc kI kTnfeI afAudI hY? ijhVy ivakqI ieh do imMt hor pfT nhI krnf chuMdy, AunHf nUM ieh iKafl kr lYxf cfhIdf hY ik ikqy Auh rfm rfie dI qrf bfxI bdlx dy doI qf nhI bx rhy?  lyKk rfgmflf nUM bfxI nf mMnx vfilaf dI qulnf rfm rfey nfl krdf hY. ieh PYslf hux kOx kry ik rfm rfey dI qrHf doI rfgmflf nUM bfxI nf mMnx vfly hn jf lyKk aqy Aus dy BfeIvfl, jo rfgmflf nUM bfxI mMndy hn? iewQy smy df qf svfl hI nhI hY ik rfgmflf nUM pVHn leI do imMt lgdy hn jf do GMty, svfl qf ieh hY ik kI rfgmflf bfxI hY jf nhI?

rfgmflf- ieh aflm nfm dy kvI dI rcnf hY. ijs dy kul 179 CMd hn. ies dy isrP 5 CMd hI 34 qo 38 qfeI gurU gRMQ sfihb jI dy afKrI pMny qy drj hn. rfgmfl ivwc 84 rfg drj hn. gurU gRMQ sfihb jI ivwc ienHf 84 rfgf `c isrP 21 rfg hI drj hn. 10 rfg (mfJ, ibhfgVf, vzhMs, jYqsrI, rfmklI, nt nrfiex, mflI gAuVf, quKfrI, pRBfqI, jYjfvMqI) jo gurU gRMQ sfihb jI ivwc qf drj hn pr rfgmflf ivwc nhI hn. rfg goz do vfrI afAudf hY. rfg goz, rfg myG dI qf pqnI hY pr isrIrfg df puwqr hY. 7 rfgf dy awKr gurU gRMQ sfihb jI ivwc drj rfgf nfl myl nhI Kfdy.
 ijvy gfAuVI dI Qf gvrI jf iqlMg dI Qf qylMgI afid. rfgmflf `c drj hyT ilKy rfgf df gurU gRMQ sfihb jI nfl dUr df vI koeI sbMD nhI hY. BYrvI, iblfvlI, puMinaf, bMglI, aslyKI, pMcm, hrK, idsfK, bMgflm, mDu, mfDv, llq, mflkAusk, gozkrI, gMDfrI, sIhuqI, msq aMg, myvfrf, pRbl cMz, kAusk, AuBfrf, KAuKt, BAurfnd , ihMzol, dyvkrI, bsMqI, sMdUr, shs, ahIrI, surmfnMd, Bfskr, cMdR ibMb, mMgln, srs bfn, ibnodf, kmodf, dIpk, kCylI, ptmMjrI, kfmodI, kflMkf, kuMql, rfmf, kml kusm, cMpk, gAurf, krnftI, afsfvrI, isMDvI, sflU, sfgrf, gMBIr, guMz, kuMB, hmIr, myG, goz, bYrfDr, gjDr, jblIDr, nt, jlDfrf, sMkr, isafmf.

iswK rihq mrXfdf ivwc drj hY-

(ੳ) sRI gurU gRMQ sfihb dy pfT (sfDfrn jf aKMz) df Bog muMdfvxI Auqy jf rfgmflf pVH ky cldI sQfnk rIqI anusfr pfieaf jfvy. (ies gwl bfbq pMQ `c ajy qk mqByd hY, ies leI rfgmflf qo ibnf sRI gurU gRMQ sfihb jI dI bIV ilKx jf Cfpx df hIaf koeI nf kry). ies qo AupRMq anMd sfihb df pfT kr ky Bog df ardfsf kIqf jfvy qy kVfh pRfid vrqfieaf jfvy.
pr jdo ieh mrXfdf bxfeI geI sI Audo Bog muMdfvxI Auqy hI pfAux leI spwt iliKaf igaf sI.
(
ੳ) sRI gurU gRMQ sfihb dy pfT (sfDfrn jf aKMz) df Bog muMdfvxI Auwqy pfieaf jfvy. (ies gwl bfbq pMQ ivwc ajy qk mqByd hY, ies leI rfgmflf qo ibnf sRI gurU gRMQ sfihb jI dI bIV ilKx jf Cfpx df hIaf koeI nf kry). ies qo AupRMq anMd sfihb df pfT kr ky Bog df ardfsf kIqf jfvy qy kVfh pRfid vrqfieaf jfvy.

cyarmYn gurbcn isMG jI ny BfeI joD isMG jI vlo 1945 ivc, krqfrpurI bIV dy drn krky iqafr kIqI geI rIport df hvflf dy ky ieh sfbq kIqf igaf hY ik krqfrpurI bIV ivc rfgmflf drj hY. py hn Aus irport dy kuJ aM, sB qo pihlf asI mYnyjr sfihb kort afP vfrz sRI krqfr pur aYstyt nUM bynqI kIqI ik sfnUM disaf igaf hY ik afp jI dy pfs keI purfqn bIVf hn, sfnUM Ausy bIV dy drn krfAuxy jo aslI afid bIV hY . AunHf ny ikhf ik jo bIV ieQy pRkf kIqI hoeI hY, ieho purfqn bIV pRisD hY, iesy dy nfl jfgIrf hn aqy iesy dy drn lokI dUro dUro af ky krdy hn[[[ ies bIV ivwc ikDry vI hyT ilKIaf glf nhI afeIaf:-1[ gurU bfby dy kul pqry 974  2[ isafhI kI ibiD  3[ hkIkq rfh mukfm  4[ rqnmflf  5[slok Qfie afiqs afb  6[ ijq dr lK muhMmdf [[[ Aupr dsy ZMg muqfbk rfgmflf df pqrf-aMk qqkry ivwc 974 hY qy bIV ivwc vI ieh aMk 974 hY.  qqkry ivwc rfg mflf df ikr ieAu hY :-974 rfgmflf qQf isMGl dIp kI rfjy ivnfB kI ibiD .

BfeI kfhn isMG nfBf jI df krqfrpurI bIV nfl sbMD  pwqr 23 jnvrI 1918 nUM `pMQ syvk` ivc Cipaf sI ijs ivc AunHf ny iliKaf sI, ies inXm anusfr krqfrpur vfly gurU gRMQ sfihb dy qqkry dy aMq ieh iliKaf hY:- sMmq 1661 imqI Bfdo vdI 1 poQI iliK phuMcy. sfry pwqry gurU bfby dy 974. `poQI iliK phuMcy` eys df inrnf qf `gurigrf ksOtI` ivc kIqf hY, pr eys Qf pRkrx anusfr dsdf hf ik krqfrpur vfly gurU gRMQ sfihb dy 973vy pqry pr `muMdfvxI` hY, ar 974 vf pqRf (ijs pr aMg 974 mOjUd hY) korf ipaf hY. eys qo sf pfieaf jfdf hY ik gurU bfby dy sfry pqry 974 dI igxqI qo bfhr jo kuC hY Auh gurU bfby df aMg nhI hY. afid aMq dy vfDU piqRaf pr krqfrpur vfly gurU gRMQ sfihb ivKY kyvl rfgmflf hI nhI ikMqU rqnmflf hY, rfh mukfm kI sfKI hY, aqy aYsy lyK BI hYn:-[[[. (muKbMd-krqfrpurI bIV dy drn)

bfie afqs solf slok. rqnmfl ilK leI alok. rfh mukfm kI sfK ilKfeI.

 rfgmflf pfCy iliK pfeI ]679](gur iblfs pfqfhI 6 aiDafie cOQf. ilKx df sfl 1718 eI:)


myry pfs iek hwQ ilKq hY Aus ivc Aus ivc vI muMdvfxI qo ipCo slok
 hY,
slok mhlf ]qyrf kIqf jfqo nfhI mYno jogu kIqoeI ]mY inrguixafry ko guxu nfhI afpy qrsu pieEeI ]
qrsu pieaf imhrfmiq hoeI siqguru sjxu imilaf ]nfnk nfmu imlY qf jIvf qnu mnu QIvY hiraf ]]
ies slok qo ipCo rfgmflf nhI sgo
 ijqu dir lK mhMmdf hY Aus qo awgy, bfieafqs, rqnmflf, aqy hkIkiq rfh mukfm rfjy isvnfBkI hY aqy ies qo awgy rfgmflf drj hY. svfl pYdf huMdf hY ik jy pihly cfr bd bfxI nhI qf pMjvf bd (rfgmflf) bfxI ikvy hoieaf?

Rag3

Rag4

 

pfTk iDafn dyx ik BfeI kfhn isMG nfBf jI dI ilKq muqfbk jo ilKqf krqfrpurI bIV ivwc drj hn, sfry pwqry gurU bfby dy 974, 973vy pqry pr `muMdfvxI` hY, aqy  974vf pqRf (ijs pr aMg 974 mOjUd hY) korf ipaf hY aqy  rqnmflf hY, rfh mukfm kI sfKI hY afid bfry BfeI joD isMG jI ilKdy hn, ies bIV ivwc ikDry vI hyT ilKIaf glf nhI afeIaf:- 1[ gurU bfby dy kul pqry 974  2[ isafhI kI ibiD  3[ hkIkq rfh mukfm  4[ rqnmflf  5[slok Qfie afiqs afb  6[ ijq dr lK muhMmdf. dovf ividvfnf dI ilKq ivwc bhuq Prk hY. asI dovf ividvfnf dI iemfndfrI qy wk vI nhI kr skdy qf  svfl pYdf huMdf jY ik gVvV ikQy hY? 

BfeI joD isMG jI afpxI irport ivc ilKdy hn, sB qo pihlf asI mYnyjr sfihb kort afP vfrz sRI krqfrpur aYstyt nUM bynqI kIqI ik sfnUM disaf igaf hY ik afp jI dy pfs keI purfqn bIVf hn, sfnUM Ausy bIV dy drn krfAuxy jo aslI afid bIV hY.
 BfeI joD isMG jI Kud ilK rhy hn ik krqfrpur ivKy keI purfnq bIVf hn. ies ibafn qo spwt ho jfdf hY ik BfeI joD isMG jI ny ijs bIV dy drn kIqy sn. Aus bIV dy pMnf 974 qy rfmflf drj sI pr ijs bIV dy drn BfeI kfhn isMG nfBf jI ny kIqy sn Aus bIV df pMnf 974 korf sI.

so spwt hY ik krqfpurI bIV df hvflf dy ky ieh sfbq krnf ik rfgmflf bfxI hY ieh dlIl qrk dI kwsvwtI qy pUrI nhI AuwqrdI. hux jdo ieh sfbq ho cuwkf hY ik sB qo muZlf sroq hI wkI hY qf Aus df hvflf dy ky goibMd sdn XU: aYs: ey: dy cyarmYn, gurbcn isMG jI vwlo ieh ilKxf , hwl ho cukf hY rfgmflf df ivvfd TIk nhI hY. ieh ivvfd hwl nhI hoieaf aqy AunHf icr hwl nhI hovygf jdo qfeI gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI qo agvfeI lYky rfgmflf nUM gurU gRMQ sfihb jI ivwc nf Cfpx df spwt PYslf nhI kIqf jfdf. asI gurU gRMQ sfihb jI dy iswK qf hI aKvf skdy hf jy asI gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI qo bfhrI hr rcnf nUM rwd kr deIey. sfzy vfsqy gurbfxI alfhI Purmfn hY- siqgurU ibnf hor kcI hY bfxI] bfxI q kcI siqgurU bfJhu hor kcI bfxI ] khdy kcy suxdy kcy kcI afiK vKfxI ] hir hir inq krih rsnf kihaf kCU n jfxI] icqu ijn kf ihir lieaf mfieaf bolin pey rvfxI ] khY nfnku siqgurU bfJhu hor kcI bfxI ]] (pMnf 917)

hux qwk KLbrnfmf dI vYWb sfeIt nUM pfTk vyK cuwky hn

Click Here