www.khabarnama.com  {Punjabi Newspaper Khabarnama Toronto} email: editor@khabarnama.com 


 

ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ  ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰ

 

 

Click here  to download Punjabi font to read Khabarnama

flI rym nf sohy ibn qsvIr nf mohy !
- fm isMG aMg-sMg


koeI vI Zfcf hoNd qf bxf lYdf hY, pr ijMnf icr Aus ivwc loVINdy rMg nhIN Brdy, gwl nhIN bxdI. kyvl Zfcy df Cuxkxf kMm nhIN sfrdf. afkfr bxfAux leI kyvl lkIr mfr dyxI kfI nhIN, sgoN lkIr dy dfiery aMdr Auh kwuJ sfkfr krn dI loV huMdI hY, ijs nfl lkIr dy arQf nUM jrb af jfvy.

         rym ijMnf mrI hunr Biraf aqy suMdr hovy, ijMnf mrI vwzf aqy KuwlHf hovy, Auh Enf icr muwlvfn nhIN bx skdf, ijMnf icr Aus df flIpx Biraf nf hovy. Aus rym dI sfriQkqf qf hI bxygI aqy vDygI, jy Aus aMdr iPwt kIqI jfx vflI vsqU Tos, mnmohk, hunrIk aqy arQ pUrn hovygI.

         lkIr iKwc ky lokqMqr bxf lYxf kfI nhIN. bdf dI jfdUgrI `c ies dI nkf-nvIsI df Enf icr koeI fiedf nhIN, ijMnf icr ies ivwc lokf dI mOjUdgI, mUlIaq dy rMg nhIN Bry jfdy. jy kyvl lokf df nfa vrqx qwk hI sImq irhf jfvy qf lokqMqr dI aslI Bfvnf sfkfr nhIN ho skdI.

         lokqMqr dI pRxflI aijhI hY, ijs ivwc imwQI imafd bfad rfj df pRbMD clfAux vfly dys ivwc hfkm bdldy rihMdy hn, ijhVy lokf ivwcoN hI huMdy hox kr ky lokf nUM awKo Ehly krn bfry soc qwk vI nhIN skdy. ies leI ik ieh Auhnf dy vfsqy bMDn huMdf hY qy iKwcI hoeI lIk ivclf dfierf.

         jy lokf vwloN cuxy hoey pRqIinD afpxI bxdI iMmyvfrI nf inBfAux, lokf dI afvf nf bxn, dys dy vfjb msilaf aqy muwidaf nUM nf AuTfAux, smwisafvf nf inptfAux qf rym qsvIr nUM qrsdf rih jfvygf. jy vfady pUry nf kIqy jfx aqy kyvl lfiraf df sMgRih hI lokf awgy tMigaf rhy qf flI rym ikqy vI tMgxf vfjb nhIN ho skdf.

          Bffvf dI lwCydfr bdfvlI AudoN PokI-iPwkI lwgx lwg pYdI hY, jd Aus AuWqy aml nf hovy, Aus ivcly arQf nUM lfgU krn leI kdm Br vI Biraf nf jfvy. jfgrq lok aijhI nkfrf aqy inrijMd BfxbfI leI kMm bMd kr lYdy hn, ijs ny Auhnf df kwuJ suafrnf hI nhIN huMdf.

          dys vwzf hovy jf Cotf, jy rym ivwc tMgx Xog qsvIr bxfAuxI hovy qf cuxy hoey pRqIinDf nUM ieh kdficq nhIN Buwlxf cfhIdf ik Auh pihlf syvk/syvfdfr hn, hfkm nhIN. jy Auh syvfdfr bx ky kMm krngy qf Auh rym ivwc  itkfey jfx vflI qsvIr vI bxf skdy hn, Zfcf vI.

          jy lokf nUM afpxy hI rihm `qy Cwz idwqf jfvy aqy Dwky Kfdy rihx leI mjbUr hox qf aijhf vkq vI afeygf, jd cuxy hoey numfieMidaf nUM lokf vwloN mfry jfx vfly Dwikaf df sfhmxf krnf pvygf, ijs kfrn Auh afpxI aslqf/nfkfmXfbI kr ky ikDry nhIN lwBxgy.

           rym vfsqy mnmohk qsvIr qf bxygI, jy sdIaf qoN ruldy lokf leI aijhf rfh bxf idwqf jfvy, aijhf mfhOl isrj idwqf jfvy, aijhI ivvsQf kr idwqI jfvy, ijnHf ivwc lokf leI cMgy sunyhy hox, shUlqf df BMzfr hovy aqy uhflIaf dy ltkMdVy gubfry hovx.

            hux vkq af igaf hY ik dys dy lokf leI kMm kIqf jfvy, afm lokf dI hoxI bdlx dy nYx-nk iqafr kIqy jfx, Auh kuJ kIqf jfvy, ijs nfl dys dI qkdIr bdl skx dI AumId bwJ sky, Auh kdm Bry jfx, ijhVy JUTy lfiraf aqy Poky vfaidaf vwl nf jfdy hox, qf ik cMgy nkf vflI Auh qsvIr bx sky, jo dys dy rfj pRbMDkI Zfcy dy rym ivwc sohy vI aqy mohy vI.

          ijMnf mrI sohxf hovy, flI rym iDafn nhIN iKwcdf. afm ijhI nr Pyrn bfad Aus vwl iKwc nhI rihMdI. ieho ijhy iafl rUr afAuNdy rihMdy hn ik ies ivwc aijhI qsvIr jVI jfvy, jo ies dI soBf bxy vI aqy vDfvy vI. gwl dysf dy lokqMqrI Zfcy/rym dI hY, ijs ivwc Auho qsvIr soB skdI hY, ijhVI lokf dI hovy, lokf duafrf hovy aqy lokf leI hovy. ijhVI qsvIr lokf ivwcoN ho ky nhI lMGdI, Auh lokqMqrI Zfcy ivwc iPwt nhI ho skdI. iPwt kr vI idwqI jfvy qf rym dy ZuwkvI nhI hovygI aqy nf hI Aus dy myc dI lwgygI. rUrI hY ik rym dy hfx dI bxfAux leI afm afdmI dIaf inwkIaf-inwkIaf iewCfvf dy nYx-nk AuBfrn dy sMjIdf jqn kIqy jfx.

         lokqMqrI rym aMdr tMgI jfx vflI, bxfeI jfx vflI qsvIr dI gwl kIqI jfvy qf lokf dI prvfh kIqy bYr nhIN sr skdf. lokf dy msilaf aqy smwisafvf nUM hwl krn leI syvfdfrfḲ/yvkf dI loV huMdI hY, asrf dI nhI. jykr lokqMqrI pRbMD aMdr vI kursIaf `qy bYTx vfilaf nUM asrI cVH jfvy qf lokf dy kMm hoxy afsfn nhI huMdy, ikAuNik Auh vfr-vfr Gumyr puafAux aqy BMblBUisaf `c pf ky smf guafAux ivwc mfihr huMdy hn, ijs kfrn ijhVI vI qsvIr bxdI hY, Auh nf lok ihwq `c huMdI hY, nf hI dys ihwq `c. rUrI hY ik dys dy aiDkfrI aqy krmcfrI aijhy kMm krn, ijnHf dI qsvIr lokqMqrI Zfcy/rym ivwc soBdI lwgy, soBdI rhy.

        jy lokqMqrI rym ivwc Auho ijhI qsvIr lgfeI jfvy, ijs ivwc jnqf nfl Droh dy idR idwsx, jnqf dI afvf nUM dbfAux dy jqn sfkfr idwsdy hox qf ieh vwzI byiensfI hovygI. dqrf ivwc peIaf feIlf df mOky isr inptfrf nf krnf, kfI hyrf-PyrIaf kfrn kMm krvfAux vfilaf nUM pRyfnI `c pfxI rwKxf aqy keI iksm dIaf bhfnybfIaf kfrn duwK aqy KuafrI dy duafr KolHI rwKxy kqweI TIk nhI. dqrf `c aijhy vrqfry leI iMmyvfr lokf nUM sf dyxI qf TIk hovygI, pr aijhIaf sfvf dy nYx-nk dys dy aks nUM Aus idf vwl lY jfxgy, ijwDr mYly-kucYly afkfrf nUM rym ivwc idKfAuxf afpxy-afp dI ud hI qOhIn krnf hovygf.

            srkfr qo qnfh lYx vfly my hyToN irvq btorn dIaf ivAuqf bxfAux, kMm krn bdly lokf dIaf jybf flI krn bfry vI socx, kMm krn leI cOks nf hox, sgoN lokF dy mfmilaf nUM ltkfAux dIaf skImf nUM apxfAux qf ies sfry kuJ dI iGnfAuxI qsvIr flI rym nUM pur qf kr dyvygI, pr aijhf gMDlf aqy Bwdf kr dyvygI ik koeI Aus nUM dyKx vfsqy iqafr nhI hovygf. ieh qf pwkI gwl hY ik flI rym soNhdf nhI, pr BYVI qsvIr nfl moNhdf vI nhIN. dys dy hfkm jykr kYnvs nUM mnmohk aqy pRBfvflI bxfAux vfsqy idlo-jfn nfl kMm krn, dys dI qrwkI leI vcnbwD ho ky kdm puwtx, qf kYnvs AuWqy bxy afkfr arQ pUrn vI hoxgy aqy dyKx nUM vI idl krygf.

        lokqMqr hovy jf koeI hor pRxflI, lokf aqy aiDkfrIaf-krmcfrIaf ivckfr imlxIaf df islislf rhygf hI rhygf, ijs kfrn hI irvq ijhI bImfrI Qf bxfAux ivwc dyr nhIN lfAuNdI. jy imlxIaf df islislf Gtfieaf jf sky jf iPr mukfieaf hI jf sky qf ibhqr hovygf. ieh kMm aOKf nhIN. sMBv vI hY aqy afsfn vI. sfry kMm 'afn-lfeIn` kr idwqy jfx qf JMjt hI qm ho jfxgy. jy nIqI cMgI hovy aqy nIq nyk hovy qf ieh kMm qurq-Purq ho skygf, ijs nfl dys dy rfj pRbMD dI qsvIr vI suDrygI aqy lokf dIaf muklf vI hwl hoxgIaf. iPr aijhI qsvIr bxygI, ijs nfl rym sohygf vI aqy mohygf vI.

 

ivdvqf aqy spwtqf

ivdvqf Auh ronI hY, jo igafn dy dfieiraf ivwc ivcrdI gihrIaf prqf dy drn vI krfAuNdI hY aqy pOxf dy bdldy ru dy vI. ivdvqf ivdvfn df gihxf qf huMdI hY, pr nfl dI nfl suxn-pVHn vfilaf nUM vI akl, igafn aqy ibbyk buwD dy gihxy puaf idMdI hY, ijnHf nfl Auhnf dI afn-fn ivwc vI vfDf huMdf hY aqy isafxp ivwc vI.

         ivdvqf Auh jo cfnx kry, jo rsqy ivCfvy, jo mirXfdf dwsy, jo qrIky-slIky isKfvy aqy afpo-afpxI imwQI mMl dy rfh pf dyvy. iMdgI dIaf bfrIkIaf smJf dyvy aqy smfj `c vfprdy vrqfiraf df pqf dws dyvy aqy vkq dy siaf `qy ilKI jf rhI iebfrq df isrnfvf dy dyvy. Auh hI lfB lY skdf hY, jo ivdvqf pRqI jfgdf hovy.

         ivwidaf dI gihrfeI aqy gMBIrqf nfl lYs ivdvfn jy swpt hovy qf Aus nUM smJx ivwc dyr nhIN lwgdI. Aus dI ivdvqf pRBfvq vI krdI hY aqy bdlfvq vI. adbI aflm dy klmkfr koi krdy hn ik AunHf dI gwl lokf qwk phuMcy. ijMnf icr Auh lok-muKI, lok-ihwqI huMdy hn, Enf icr AunHf dI gwl ikDry vI nhI guafcdI.

           jy ivdvfn afpxy iviKafn, ilKq ivwc spwt hY qf nf bol AulJx `c pYdy hn, nf ilKq. Auh sroqy qwk vI phuMcdy hn aqy pfTk qwk vI, pr jy ivdvfn afpxI ivdvqf ivwc srl, spwt aqy spft nf ho ky AuliJaf, guaficaf aqy BMblBUsy ivwc hovy qf Aus dI gwl df cfnxf DuMdlf ho ky rih jfvygf. ies leI ieh rUrI hY ik ivdvfn gwl Auho kry, ijs ivwc Auh ud srl, spwt aqy iswDvfdI hovy, qf ik Aus dI gwl vI mukMml hovy aqy pfTk-sroqy qwk vI phuMc sky.


imafAUN-imafAUN cMgf nhIN


nvI pfrtI nvy aMdf. rfjnIqI `c qfI hvf aqy qfgI dI hokfdfr bxn vflI pihrydfr pfrtI. aMdoln `coN jnmI aqy aMdoln qoN zrdI nhIN. rfjnIqI krn leI nhIN afeI, isstm nUM bdlx afeI hY, jo lokf dy hwk `c dys dy hwk `c afpxI qory qurdI jf rhI hY aqy qurdI rhygI.

       afm afdmI pfrtI qjrbykfr nhIN, pr qjrby krn afeI hY, ijs ivwc asl vI ho skdI hY, sl vI. rUrI nhIN ik hr qjrbf sl hI hovy. kroVf rupey dI lfgq vfly qjrby keI vfr asl hoey, pr Pyr vI qjrby kdy ruky nhIN. hux vI nhIN rukxgy. huMdy jfxgy, huMdy rihxgy.

         ies pfrtI nUM sMBlx dI aiq rUrq hY, ikAuNik nvI pfrtI `c aijhy bMdy af hI jfdy hn, ijnHf nUM kuwJ hfsl krn dI kfhl huMdI hY, ijs leI Auh ihljul vI krdy rihMdy hn aqy hlcl vI. 'afp` nfl kuJ eydf df hI ho irhf hY, jo hux Qmmx/rukx df nfa hI nhI lYdf.

         jy pfrtI rfjnIqk jUT nUM afpxy Kymy `c fml krdI rhI, jy afm afdmI dy coly `c fs afdmI apxfAudI rhI, jy svfrQIaf nUM dfly idMdI rhI qf pfrtI df aks ivgVdf jfeygf, suDrygf nhIN. hr kdm `qy cOks hoey ibnf nhIN srnf, qf hI pfkIgI bcygI.

        ijhVy kuJ lok JMzy ihlf-ihlf ky sfry BfrqIaf nUM ihlfAux df dfavf kr rhy sn, AunHf df hfl (byhfl) pfrtI nUM hrdm awKf dy sfhmxy rwKxf cfhIdf hY, qf ik 'afp` df koeI vI mYbr Buwl ky vI pfrtI nfl DoKf nf kr sky, wdfrI nf kr sky. aijhy mOky sMBilaf nf igaf qf pfrtI geI ik geI.

         'afp` ajy ieh kuJ sihx nhIN kr skdI, jo pfrtI dy aMdr hox lwg ipaf. imafAUN-imafAUN, imafk-imafk  cMgf nhIN. aijhy kuJ nUM roky jfx dI rUrq hY, qf ik lokf aMdr jgfeIaf afsf, iewCfvf aqy AumMgf nUM pUrf kr ky idKfieaf jf sky. aijhf nf kIqf igaf qf aijhI hvf cwlygI, ijhVI sfry kuJ nUM Auzf lY jfvygI. aijhf ijhVIaf pfrtIaf nfl hoieaf aqy ho irhf hY, AunHf vwl dyK ky CyqI ijhy sbk lY ilaf jfvy qf pfrtI dI ishq vfsqy aqy rfjnIqk pYqiVaf leI ibhqr hovygf. nvIN pfrtI dIaf nvIaf nIqIaf aqy qfgI ilafAux vfly kdmf qoN BfrqI lokf nUM afs BrIaf AuzIkf hn, ijnHf nUM pUrf krn qo ipwCy nhIN htxf cfhIdf. lokf dy ivvfs nUM qoVnf iksy pfrtI leI vI cMgf nhIN huMdf.
afpsI Puwt Cwz ky, hAumY iqafg ky, kursI df moh guaf ky pfrtI dy nyqfvf, mohrIaf, kfrkunf nUM Auho jbf kfiem rwKxf cfhIdf hY, ijs nfl Auh aMdoln `coN pfrtI kwZ ky ilafey sn aqy aijhI qor qurn, ijs nUM lok dyKdy rih jfx. imafAUN-imafAUN, imafk-imafk bMd nf kIqI geI qf pfrtI df vI nuksfn hovygf aqy Auhnf lokf df vI, ijnHf df ivvfs iqVk ky rih jfvygf. Cwzxf pvygf imafAUN-imafAUN,

imafk-imafk.


hux mOsm bdl rhy


mOsm  hux  bdl rhy

nf  pihly  rihxy  hux

mwiQaf ny hY GuMm jfxf

nvy anuBv sihxy hux.



Auh jo  dkIafnUsI ny

sy  nvy  hI  dyKxgy

Auh afpxI kihMdy rhy

sfzy ieMj  kihxy hux.


suMdr  pihrfivaf  df

kdy rohb svfieaf sI

sjdy  ny   ijsmf  `qy

ieh akl dy gihxy hux.


bcdy  sI  hfkm  qo

inv ky  sI lMG jfdy

iqwKy aqy  bfI bol

hrdm hI Kihxy hux.


Auh nHyr smf lMiGaf

cfnx  hY  PYl igaf

bMdy vI  bx  gey ny

inry-pury ttihxy hux.



 

lqIy df ichrf-mohrf

 

pqnI Iy awgy KV ky afpxy afp nUM inhfrdI aqy iKJdI ik Auh buwZI ho geI, JurVIaf pY geIaf, bdsUrqI Aus dy nyVy afx ZuwkI. Aus ny pqI nUM ikhf ik myrI inrff dUr krn leI koeI suJfa, koeI afsrf, koeI hwl vgYrf dwso. pqI ny kuJ imMt soicaf, pr jd Aus nUM lwgf ik Iy awgy Aus dI nhI cwlygI qf kihx lwgf, Bfgvfny, myrI qyry nfl hmdrdI hY, pr If JUT QoVf eI boldY.``

-------
pqI pqnI nUM hotl dI nwcx vflI Qf lY igaf. zfnisMg Plor `qy iewk burg nvy afey joVy nUM dyK ky nwcxf bMd hI nf kry qf pqnI ny pqI dy kMn `c ikhf, cflI sfl pihlf iehny ivafh dI pyk kIqI sI.`` pqI qurq boilaf, qYnUM dyK ky nwcI qf ieMj jf irhf, ijvy Auh hux vI cflI sfl pihlf vflI pyk df hI jn mnf irhf hovy.``

mobfeIl : 98141-13338

 

 


aMg sMg

 anuBv dIaF ikrnF nfl hoieaf AuWjlf son svyrf

- sLfm isMG 'aMg sMg'

 

gurU nfnk dyv vwzf bMdf, mhfn rihbr. pUrn igafn vflf gurU vI, aQfh jfxkfrI vflf pIr vI. Auh ikrnf dy Jurmt 'c qurdf hoieaf anuBv sI aqy anuBv dIaF rUhfnI ikrnf ivc ilpitaf hoieaf gihrf pRym sI aqy ckfcOND krn vflf ikRsLmf. Aus dy alOikk kfrnfimaF dI Pirsq Ausdy smkflI nf dyK sky, awj df bOxf vkq ikvyN dyKy, ikMj anuBv kry?

      

iksy vI sLrDflU dIaF njLrF ivc gurU nfnk dyv jI mnuwK nUM qfrn vfly sn, smfj nUM vI. dysL nUM pfr lfAux vfly vI sn aqy jgq nUM vI. Auh ivsLv vwl iKVkIaF KolHx vfly vI sn, DrqI asmfn vwl vI. Auh AunHF rUhfnI JlkfiraF dy isrjxhfry sn ijhVy pihlF iksy hor ny nhIN isrjy. AunHf lokF nUM aijhI afvfjL mfrI ik sB AunHF dy ipwCy ipwCy ho qury.

       

gurU jI ny mnuwK dI soc nUM piVHaf, smfj dIaF glIaF ivc ho rhy ivcfr nUM jfixaF, mnuwK aqy mnuwK dy ivckfrly pfVy nUM dyiKaf qF AunHF nUM hnyry aqy DuMd df gihrf qy gUVHf jf qixaf njLr afieaf. AunHF ny afpxy anuBv dIaF ikrnF aqy AuWcI soc dIaF kfqrF nfl lokfeI dy mwiQaF 'c cfnx dy bIj bIjx df pwkf ierfdf Dfr ilaf.

        

AunHF lokF nUM jfxU krvfieaf ik afpo afpxy rwb nf GVo, afpo-afpxy awlHf nf bxfAu. Auh qF iek sI , iek hY aqy iek hI rhygf. AunHF ies sbMDI AuWTy svflF dy qrk nfl jvfb idwqy aqy qrk -ivqrk krdIaF dlIlF nUM Tos dlIlF nfl inptfieaf vI , squMsLt vI kr idwqf. Auh kRoD nUM ipwCy Cwz ky, pRym dI Xfqrf krn df jqn krdy rhy.

      

AunHF sfry ivakqIaF, bMidaF, bIbIaF nUM brfbr dwsidaF smfnqf df aijhf sbk pVHfieaf ik sfrf sMsfr afpxy hnyry dI lpyt 'coN bfhr afAux leI iqafr ho igaf. iek nUr 'coN pYdf hox vfilaF nUM kudrq dy bMdy ikhf ijs nfl AunHF 'coN dUr hox dI gwl iCV peI. sUJ dy Aujfly BrIaF ikrnF nfl, buwDImfnqf dy afsry son-svyrf hox lwgf.

       

bfl avsQf ivc hI AunHF nUM eynf ivsLfl, gihrf qy gMBIr anuBv sI ik Auh afpxy AusqfdF nUM ividwaf dy arQ smJfx lwg pey. ieWQoN qwk cly gey ik ivwidaf df qwq smJy bgYr piVHaf-iliKaf ivdvfn vI mUrK qoN vwD kuwJ nhIN. jd jnyAU pfAux dI vfrI afeI qF eynI bfrIkI aqy arQpUrnqf nfl 'dieaf kpfh, sMqoK sUq' vfly sLbd / slok nfl qswlI krvf idwqI.

 

jd kfrobfr dI gwl qurI qF iksy lfB vfly rfh qurn dI bjfey swcf sOdf krn qur pey.rfh ivc imly sfDU pursLF 'qy vIh rupey Krc ky aijhf swcf sOdf kIqf ijhVf AunHF dy GridaF dI psMd nf bx sikaf. Pyr qlvMzI dy srdfr rfie bulfr dI mwdd nfl sulqfnpur loDI dy modIKfny phuMcy qF qyrf qyrf (qyrF) krdy pRBU nfl juVy rhy.

 

Gr bYTy rihx nfloN jgq-PyrI df pRogrfm AulIk ky Auh GroN inkl qury. lflo nUM BfeI lflo kih ky aqy Aus nfl rih ky ieh smJfx/idKfx/ mnfx df jqn kIqf ik mnuwKF qoN mnuwKF ivckfr koeI Prk nhIN, Kfx-pIx dy mfmly 'c iemfndfrI dI rsd hovy qF ies df koeI mukfblf nhIN aqy lokfeI ivc ivcridaF nPrq nUM koeI QF nhIN idwqI jf skdI.

 

qrHF qrHF dy lokF nUM AupdysL dyx df qrIkf nvF vI sI aqy ivlwKx vI. hirduafr ivc ipqrF nUM pfxI pujfx dI kQf vicwqr hY aqy jgnnfQ purI 'c swcI afrqI dI rosLnI ajy qwk mwDm nhIN hoeI, ijwQy ggn nUM Qf dws ky sdf ho rhI aslI/swcI/inrml afrqI df aijhf bolbflf kIqf ik ies nUM ivsLv gfx df drjf dyxf AuWicq hovygf.

 

dUjI aqy qIjI Xfqrf (AudfsI) 'c dwKxI Bfrq dy kuwJ ihwisaF qoN ibnF Auh srmOr, gVvfl, iswkm, Butfn aqy iqwbq ivc qfiraF dI loa vfly sLbdF/bolF nfl lokF nUM moihaf jo AunHF dy ivcfrF aqy ivhfr qoN pRBfivq ho ky AunHF dy sLrDflU hI nhIN bxy sgoN AunHF vloN dwsy rfh/asUlF AuWqy aml krn leI iqafr ho gey.

 

cOQI AudfsI dOrfn Auh bloicsqfn huMdy hoey mwky jf phuMcy ijwQy ieh loa kIqI ik rwb / awlHf df vfsf iksy iek idsLf ivc nhIN Auh hr pfsy vI mOjUd hY aqy hr QF vI. mwky vwl pYr krky pYx df mqlb koeI glqI krnf nhIN sI sgoN glqIaF kr rhy, glq soc vfly lokF vfsqy ieh pYV pfAuxf sI ik awlHf iksy pfsy vI gYr-hfjLr nhIN.

 

Auh jIvn 'c sYr kridaF Qwky nhIN. afvfjfeI dy QoVHI rPqfr vfly sfDnF dy jLmfny ivc Auh ierfn, kMDfr, kfbl ivc GuMmdy GuMmdy hsn abdfl ies leI phuMcy ik vlI kMDfrI dy AuWc tIsI dy grUr / hMkfr nUM qoV ky ieh aihsfs krvfieaf jfvy ik inmrqf qoN bgYr AuWcIaF mnuwKI isKrF nUM Coihaf hI nhIN jf skdf.

 

AunHF simaF ivc ieh vI kmfl sI ik afpxI QF AunHF nUM idwqI jo guxF/ aiDafqimkqf kfrn gurUqv dI pwdvI dy hfx dy vI sn aqy asl aiDkfrI vI. (BfeI lihxf jI) gurU aMgd dyv nUM afpxf aMg bxfAuxf, afpxy imsLn nUM awgy qorn dI juMmyvfrI sONpxf koeI aYvY ikvyN df kMm nhIN sI, jo gurU sfihb ny soc smJ ky kIqf aqy sPl rhy.

 

krqfrpur vsf ky krqfr nfl juVy rhy aqy dUijaF nUM joVn df kMm vI kIqf aqy dUijaF nUM joVn df kMm vI kIqf jo AunHF dy vfrs gurUaF ny nypry hI nhIN cfiVHaF sgoN isKr qwk phuMcfieaf. igafn dy BMzfr gUrU gRMQ sfihb qwk df sPr dunIaF Br ivc ivlwKx vI hY aqy alOikk vI ikAuNik ieh dunIaF df pihlf gRMQ hY ijs nUM gurU df drjf idwqf igaf.

 

gurU nfnk dyv jI dI ivcfrDfrf nvyN PMgHF, nvyN ZMgF aqy nvIaF AuzfrIaF vflI hY ijs ivc rUhfnI anuBv dIaF cmkdIaF ikrnF nfl hnyrf Citaf hY aqy AuWjl son-svyrf ho igaf ijs nUM mMinaf aqy ies qy aml kIiqaF  hI gwl bxygI.

 

Cwtf cfnx df

 

qUM cfnxI jhI lIk  vfhI nyHiraF  dy ivwc.

lwKF  ikrnF ibKyrIaF  svyiraF  dy  ivwc.

 

 

ruwKI  suwkI Kf  ky  TMZf pfxI  pIxf dwisaf

aOKf  qurnf  hY rfh  dwsy  qyiraF dy  ivwc.

 

qfxI  qxidaF  rUh  df  vI  qfxf  qixaF

KwzI  ivwcoN  AuWT imilaf vzyiraF dy  ivwc.

 

bygmpurf sdf  cfihaf iewko ijhf sB leI

ijhVf vMz nf koeI sky qyry myiraF dy ivwc.

 

iswDF  jogIaF  dy aMbrF c  qfry cfVH idwqy    

loa Pyr vI nf hoeI  sfzy zyiraF  dy  ivwc.

 

iewko  bfjL  sfnUM  awj  vI  hY  vfjLF mfrdf

BrI  hOslf  dlyrI  ikMnI  jyiraF  dy ivwc.

 

pMj   AuWTy   sn   sLyr  sMgqF  coN   gwjky

kMnI  peI sI  afvfjL qF  bQyiraF dy ivwc.

 

vMzI   loa   sI  qUM aklF  dy  bUhy  KolHky

bMdf  Pyr  Ps  igaf  buwDU-PyiraF dy ivwc.

 

'sLfm'  soc  hY  ivsLfl  ggnF  dy Qfl  dI

asIN awj  vI  iGry hF Coty GyiraF dy ivwc.

 

lqIPy df ichrf-mohrf

 

sfDU     iqMn bIbIaF nUM) iek CMnf ilafvy, dUjI duwD ilafvy aqy qIjI sLwkr ilafvy 

           ( bIbIaF siq-bcn afK ky Gro-GrI smfn ilafAux clIaF jFdIaF hn).

sLrDflU- bfbf jI quhfzy afpxy kol kI hY- suixaf hY ik qusIN qF phuMcy hoey ho.

sfDU    - Bgq jnF, sfzy kol qF isrP AuNglI hY, ijs nfl CMny vfly duwD ivc sLwkr

           Go ky imwTf duwD quhfnUM vI ipafvFgy qy afp vI pI lvFgy.

 

 

 

 

 


aMg sMg           

                    ikAuN nhIN huMdy lokqMqr ivc lok-pwKI sB kfrj

                                                                                           - sLfm isMG aMg sMg

 kyvl sLbd df zMkf bjfeI jfxf ieh TIk nhIN. sLbd dy arQ nUM smiJaf jfvy aqy Aus AuWqy suihrdqf nfl aml kIqf jfvy. Aus AuWqy hr smyN pihrf idwqf jfvy qF hI ikqy iemfndfrI df pRgtfvf huMdf dyiKaf jf skdf hY. iesdy Ault jy kyvl sLbd dI CqrI qfx leI jfvy qy Aus dI Et 'c kMm Auh kIqy jfx ijs df Aus sLbd nfl vfh-vfsqf vI nf hovy qF byVf grk huMidafF dyr nhIN lwgygI.

         gwl lokqMqr sLbd dI hY ijhVf keI dysLF ivc afpxI hoNd, mOjUdgI, sLfn aqy crcf bxfeI bYTf hY, pr sLfied hI koeI mulk hovy ijwQy iesdy shI arQF nUM ZuwkvyN pRsMgF ivc vriqaf jf irhf hovy, ijwQy iesdy arQF 'qy aml kIqf jFdf hovy, ijwQy iesdy arQF nUM gMBIrqf nfl sfkfr krn vfsqy sfriQk kdm AuTfey jFdy hox.

       BfvyN lokqMqr dy keI rUp hn pr aslI lokqMqr EhI mMinaF jfvygf ijwQy lokF dI byhqrI, KusLhflI bfry hI soicaf jFdf hovy. ijs lokqMqr ivc aijhf mfhOl isrijaf jfvy AuWQy lok qF KusL aqy KusLhfl huMdy hI hn, hkUmq nUM vI iksy iksm df Kqrf nhIN rihMdf.

        ieh lokF vloN isrijaf Auh isstm hY ijhVf lokF df hI huMdf hY aqy lokF vfsqy. aijhI lokqMqrI pRxflI ivc ieh nhIN huMdf ik lokF vloN cuxy numFieMdy AunHF dIaF ieCfvF dI pUrqI nhIN krngy, AunHF dIaF BfvnfvF nhIN smJxgy aqy AunHF dy hwkF vfsqy afpxI afvfjL bulMd krn dy jqn nhIN krngy. Ieh hI AumId rihMdI hY ik lokF dy vfry inafry hI krngy.

         jy lokqMqr lokpwKI nhIN Ausdf lokF nfl qyh-moh nhIN qF ieh hI smiJaf jfxf cfhIdf hY ik cuxy hoey pRqIinD aqy bxI hoeI srkfr lokF nfl hI nhIN sgoN Aus pRxflI nfl Droh kr rhI hY ijs nUM lokqMqr ikhf jFdf hY aqy rfjqMqr dI vDIaf/ AuWqm / srvsRysLt pRxflI vI. JrUrI hY ik lokqMqr lokF vwl df hovy, lok ihq pflx vflf hovy, Auh hovy ik lokF dy iKlfP socx bfry socy vI nf.

          ijs hkUmq kol lok pwKI soc nhIN huMdI , lokF dy hwk ivc socx df kfrj nhIN krdI, smfj df ivkfs nhIN cfhuMdI, rUVIvfdI, ipCFhiKcU , vihmF-BrmF aqy aMDivsLvfs vflIaF 'kdrF kImqF' nUM iqlFjlI nhIN dyxf cfhuMdI, Auh lokqMqr dy hfx dI nhIN huMdI, lokqMqr dy kwd dI nhIN huMdI, lokqMqr dy kfbl nhIN huMdI. IenHF kfrnF krky Aus dy ivruwD lok-roh df AuWTxf jfiejL huMdf hY koeI acfnk hoieaf ivdroh nhIN.

        EhI lokqMqr sPl, asl, shI aqy isKr 'qy huMdf hY ijs nUM ieh smJ huMdI hY ik lokqMqr ny lok-pwKI kfrj krny huMdy hn lok-ivroDI nhIN. ieh huMdy isrP ies krky nhIN ikAuNik lokF vloN cuxy numFieMdaF ivc bysmJI kfrn roab-dfb af jFdf hY, BfeI-Bqijfvfd af jFdf hY aqy af jFdI hY acfnk hI qfnfsLfhI. ieh aijhI bImfrI hY jo iksy vI smfj nUM hjLm nhIN huMdI.

          jd lokF nfl vfady krky cuxy jFdy hn numFieMdy qF AunHF numFieMidaF nUM Auh vfady pUry krny aqI jrUrI huMdy hn ikAuNik AunHF dI pwdvI AunHF vfaidaF krky hI bxI huMdI hY ijs krky Auh AunHF nfairaF qoN eyDr-EDr nhIN ho skdy , jy huMdy hn qF AunHF nUM lokpwKI kfrj krn vfly nhIN smiJaf jf skdf. SgoN AunHF 'qy ieh ieljLfm lgfieaf jf skdf hY ik Auh nf lokF leI pRqIbwD hn aqy nf lok kfrjF leI vcnbD. Auh ies krky afpxy rfh qoN Btk jFdy hn ikAuNik Auh lok vfaidaF nUM Xfd nhIN rwKdy aqy BfeI-BqIjfvfd nUM Buwldy nhIN.

        hYrfnI AudoN huMdI hY, jdoN lokf dy nyqf lokf vwl hI ipwT kr lYx. ieh vfjb nhI. Pryb vI hY, byeImfnI vI. Auh aijhf krn leI affd nhI huMdy. AunHf dI lokf nfl qurn dI iMmyvfrI bxdI hY, ijs qo Auh iksy kImq `qy munkr nhI ho skdy. krdy hn aijhf qf Auhnf dI ies krnI nUM iksy dlIl nfl druwsq/inafpUrn nhIN Tihrfieaf jf skdf. Auhnf qoN hr smy ieho afs kIqI jfdI hY ik AunHf dy rom-rom ivwc lokqMqr rimaf hoieaf hovy, lok iDafn ivwcoN iksy kImq `qy vI Yr-hfr nf hox.

          nyqf ijnHf lokf awgy hwQ joV, isr Jukfa, imwT bol-bol ky, loV vyly kMm afAux dy vfaidaf nfl aqy inmrqf dy puMj bx ky votf mMgdy hn, ijnHf vwloN idwqI hmfieq nfl isafsI pOVI dI zMzy `qy cVHdy hn, ijnHf dy isr `qy hfsl krdy hn aqy AuWcI kursI AuWqy ibrfjmfn huMdy hn, AunHf vwl hI ipwT kr lYxI iksy qrHf vI soBdI nhIN. ijhVy nyqf aijhf krn qo bf nhIN afAudy, Auh lokf dy cyiqaf ivwc itky vI nhIN rih skdy aqy idlf ivwc Qf bxfeI rwKx ivwc sl nhIN huMdy.

           jy nyqf hI lokf vwlo mUMh Pyr lYxgy, qd lok qf byshfrf ho ky rih jfxgy. Auh AunHf aiDkfrIaf dy vws pY ky rih jfxgy, ijhVy afm qOr `qy lokf dy hwk ivwc nhIN huMdy. aiDkfrIaf dI nOkrI pwkI aqy lMmI huMdI hY, jdoN ik nyqf-jnf dI kwcI imafd. aiDkfrI hfkm bxy nyqfvf vwloN hI inXukq kIqy jfdy hn, ijhVy hfkmf (srkfr) dI hI mMndy hn, lokf dI nhIN. Auh shI kMmf leI vI lokf nUM Kuafr krn dy mfihr huMdy hn aqy gyVy kwZvfAux nUM afpxI asrI vI smJdy hn, fn vI. lokrfj ivwc aijhI pRivrqI nUM pRvfn nhIN kIqf jf skdf / nhIN kIqf jfxf cfhIdf. 

          lok-rfj ivwc lok-pwKI kMm ies kr ky vI nhIN huMdy, ikAuNik lokrfj dI nINh-'votf' rId ky ijwq hfsl kr leI jfdI hY aqy niaf df vwzy pwDr `qy vrqfrf ies Kyz ivwc rf-mfqr vI ipwCy nhIN rihMdf. lokrfj ies kr ky vI mfr Kf jfdf hY ik ies dIaf prqf ivwc jfq-brfdrIaf, Drm, ielfkf aqy Bff afid vI aihm BUimkf adf krdy hn, ijs kfrn nyqf dI ilafkq prKI hI nhI jfdI/prK hI nhIN huMdI. Aus df kMm-kfj dyiKaf hI nhI jfdf. BhuqI vfr iewQY gAU-gDF iek brfbr hI igx ley jFdy hn. isfrf vI ies pRbMD nUM nf qf imafrI bxn idMdIaf hn aqy nf hI AusfrU.

         lok-pwKI kfrjf leI sUby jf dy dIaf srkfrf vwlo sfry Kyqrf/lokf nUM brfbr smJ ky nf quiraf jfvy qf gwl nypry nhIN cVHygI. jy iksy ielfky df vwD ivkfs kIqf jfdf hY, vwD shUlqf idwqIaf jfdIaf hn qf ies qo ivrvy rih gey Kyqrf nUM shUlqf df nhIN, musIbqf df sfhmxf krnf pvygf. jy iksy vrg dy lokf nUM vwD nOkrIaF shUlqf idwqIaf jfx qf dUjy vrgf dy lok rUr hI ipwCy rih jfxgy. ies leI srkfrf aijhy Ysly lY ky kdm AuTfAux ik iksy ielfky vfly aqy iksy vrg dy lok srkfrf `qy Augl nf AuTf skx.

         ijhVI hfkm jmfq lokf vwlo cuxI jfdI hY, Aus df Pr vI bxdf hY aqy iMmyvfrI vI ik Auh sfry lokf df ieMj ikr kry, ijvy Auh iewk hI prvfr dy mYbr hox, iewk hI ipMz/ihr dy bfiMdy hox aqy sB dy sB srkfr dy chyqy hox. ijhVy hfkm ieMj dI soc apxfAuxgy, Aus `qy asl ivwc aml krngy, Auh smfj nUM isrf vwl vI iljf skxgy aqy dUijaf smfjf df mukfblf vI kr skxgy. qy ieh vI ik aijhy hfkm lok-idlf ivwc vwsdy rihxgy. aijhy `c ieh vI suxnf nhI pvygf ik ikAuN nhI huMdy lok rfj ivwc lok-pwKI sB kfrj.

 

sfihq myly ik sfihq DUxIaF

 

sfihq-rcnf aqy sfihq pVHnf gMBIr mslf hY pr ies nUM ies qrHF ilaf nhIN jFdf. pMjfbI ivc sfihq rcnf ieMnI hox lwg peI hY ik pVHn vfly hI nhIN lwBdy. lyKkF vloN ikqfb Cpvf ky ikqfb muPq vMzx df irvfjL hI ho igaf ijs krky pfTk pusqkF nUM gMBIrqf nfl lYxoN ht gey. iek hor vrqfrf ho igaf ik sfihq myilaF ivc Ps ky rih igaf, sfihq bfry icMqn krn dI rucI Gt geI, sfihq DUxIaF lwgxIaF ikqy ipwCy hI rih geIaF. DUxIaF ijnHF 'c rcnfvF bfry inwT ky gihr gMBIr ivcfrF huMdIaF sn aqy AunHF dy imafr nUM AuWcf cuwkx leI suJfa vI idwqy jFdy aqy AusfrU aflocnf vI kIqI jFdI qF ik rcnfkfr nvF kuwJ iswK ky nvF-invyklf kuwJ isrj sky. hux qF klm PVn vflf AusqfdI dI klgI nfl hI lf lYNdf hY aqy AusnUM nIvIN krn leI kdy vI iqafr nf huMdf. Auh afpxI rcnf df mulFkx vI afp hI krdf hY aqy ienfm dI kqfr ivc vI afp hI lwg jFdf hY aqy nf imlx qy ienfm df PYslf krn  vfilaF nUM kosxf, inMdxF hrigjL nhIN Buwldf.

         huuxy jhy BfsLf ivBfg pMjfb df AudGftnI smfgm muhflI 'c hoieaf ijwQy iqMn bulfiraF ny cMgIaF gwlF qF kIqIaF pr sfihq dI koeI crcf nf CyVI. sfihq nfl sbMDq ivBfg hovy, sfihq bfry smfgm hovy , AuWQy sfihq dI isrjxf, cMgIaF sfihqk rcnfvF, dunIaF ivc dUjIaF jLubfnF aMdr cwldIaF isrjx DfrfvF bfry gwl nf CohI jfvy qF aijhf smfgm myly-gyly df sbwb qF mMinaF jf skdf hY pr sfihq nfl sbMDq AuWc-pwDrf smfgm nhIN. isr joV ky socx dI loV hY ik myly lfAuxy hn ik sfihq DUxIaF.

 

lqIPy df ichrf-mohrf

 

hotl ivc Tihry pqI ny mYnyjr nUM afpxy kmry 'coN Pon krky ikhf  ik Aus dI pqnI hotl dI awTvI mMijLl qoN cfl mfrn lwgI hY, kuwJ mwdd kro.

mYnyjr ny ikhf ik sr ieh quhfzf inwjI mfmlf hY asIN dKl nhIN dy skdy -Kud hI nijwTo.

pqI kihx lwgf ik ieh qF TIk hY pr quhfzy ies kmry dI iKVkI nhIN KuwlH rhI ijwQoN Cfl mfrnI hY, ies gwl vwl iDafn kro ik iKVkI df nf KuwlHxf sfzf nhIN quhfzf inwjI mfmlf hY.

***

kuwkU : Xfr awj kwlH svyry 9 vjy sYr krn jfAu qf hvf `c afksIjn dI bhuq hI Gft ikAuN huMdI hY?
ibwtU : beI pMj vjy jfieaf kro. nON vjy qwk qf rfm dyv aqy Aus dy cyly sfrI afksIjn iKwc lYdy hn.
***
puwqr : pfpf, fdI mOky lfVf lfVI dy isr ivwc sMDUr pfAudf hY. kI lfVI lfVy dy vflf `c nhI pf skdI?
ipqf : qyrf svfl qf TIk hY, pr aijhf hox nfl gMjy qf kvfry hI rih jfxgy.
***
iBKfrI : zfktr sfihb, pYsy dwso, mY srjrI krvfAuxI cfhuMdf hf.
zfktr : pr qyrf qf ichrf UbsUrq hY, Pyr srjrI ikAu?
iBKfrI : iesy kr ky, UbsUrq ichrf kr ky koeI PuwtI kOzI vI nhI idMdf.

 

mobfeIl : 98141-13338

 


DmfikaF ivcoN lwBdI iPry isafsq votF

 - sLfm isMG aMg sMg

 

kdy Dmfky kIqy jFdy sn mnF aMdr ik bdl jfx ivcfr. jfg pvy jLmIr, axK aqy bhfdrI. qur pYx lok afpxy afp nUM mukq krfAux leI aqy dysL dI afjLfdI vfsqy . qurdy sn lok AudoN bhfdrI df cof pihn, axK dI svfrI krky aqy jfn qwk dI pRvfh nhIN sn krdy. AunHF aMdr suihrd jjLbf sI aqy swcI -suwcI pRqIbwDqf, ijhVI AunHF nUM itk ky bYTx nhIN sI idMdI. afrfm AunHF nUM byafrfm lgdy rhy. Auh svYcflk hiQafrF vFg ivcrdy rhy  aqy dusLmx dI ihwk ivc aijhf vwjdy rhy ik dusLmx nUM ieh aijhf aihsfs krvf jFdy ik AunHF df kbjLf TIk nhIN aqy ijMnI CyqI hovy Auh dysL Cwz ky bRqfnIaF qur jfx.

 

kdy afpxI afvfjL suxfAux leI Dmfky kIqy gey ijnHF df mnorQ jfnF lYxF nhIN sI sgoN ieh aihsfs krvfAuxf hI sI ik ijs dysL 'qy rfj clf rhy hn ieh AunHF df nhIN. ieh vI ik hux lok jfg pey hn aqy 'vMzo qy rfj kro' dI nIqI nhIN cwl skdI. afm jnqf ny aijhy DmfikaF df sfQ idwqf pr isafsI lok zr gey ik AunHF dIaF cODrF nf Kus jfx, AunHF dI rihbrI isPr ho ky nf rih jfvy. Auh josL nUM nkfrdy rhy aqy imx imx ky bol boldy rhy. kbjLfDfrIaF nUM aihsfs jrUr ho igaf ik jUf cuwkxf pvygf.

 

kdy Dmfky hoey sLbdF dy, lokF nUM nINd qoN jgfAux leI. lokF nUM gulfmI qoN mukq krvfAux leI. gdr gUMjF rfhIN sLbd gUMjy, jurawq gUMjI. QF QF hoky idwqy jfx lwg pry. lok-mnF aMdr iek nvIN svyr dy suPny afAuxy sLurU ho gey. Auh afjLfdI dy sUrj dIaF ikrnF dyKx dIaF klpnfvF krn lwg pey aqy gupq qrIikaF nfl AunHf dI hmfieq krn qur pey ijnHF XoiDaF ny suwK-afrfm iqafgy, pirvfr Cwzy, qsIhy Jwly aqy jfnF qwk vfrn df qhweIaf krky sB awgy msLfl jgf ky rwK idwqI.

 

kuwJ arsy qoN kdy kdy Dmfky hux vI huMdy hn pr ienHF DmfikaF nUM aMjfm Auh idMdy hn ijhVy dysL df vI nuksfn krdy hn aqy jfnF df vI. ienHF DmfikaF bfry awj dy nyqfvF dy ibafn pVH ky hr BfrqI sLrmsfr huMdf hovygf ik ieh DmfikaF 'coN vI pfrtIaF leI votF Bflx qoN vI guryjL nhIN krdy. ieho jhy ibafn ik PlF QF 'qy hoey DmfikaF df Pfiead PlF ivakqI ivsLysL nUM hovygf, PlF isafsI pfrtI nUM hovygf. ienHF hI nyqfvF muqfibk ieh Dmfky vI isafsI pfrtIaF krvfAuNdIaF hn ijnHF bfry ieljLmqrfsLI qoN sfrIaF iDrF hI bfjL nhIN  afAuNdIaF. afpxy dysL 'c afpixaF vloN afpxy hI lokF nUM mfrnf bhfdrI nhIN huMdI sgoN aijhf krnf lokF nfl vI DRoh hY aqy dysL nfl vI. DmfikaF ivcoN lwBdI iPry isafsq votF dI soc nUM iksy qrHF vI nf drusq Tihrfieaf jf skdf hY nf jfiejL.

 

awj dy cfnxy Xuwg ivc dlIl 'qy svfr ho ky qurnf pvygf. ies ivc nf qMg idlI cwl skdI hY, nf iPRkfpRsqI, nf jfq-pfq qy nf hI DrmF dI sMkIrxqf, nf brdrIvfd, nf KyqrI pkV. sLbdF dI sUJ bUJ nfl , adb dy Aujfly krky aqy ivsLv-srokfrF dI mOjUdgI kfrn hux Auh afpxI sLnfKq Cupf ky nhIN rwK skdy ijhVy afpxIaF dMgf numf koJHIaF cflF clfAux qoN bfjL nhIN afAuNdy. mOq vMzx vfilaF nUM koeI sLKs ZoeI dyx leI iqafr nhIN hovygf. kyNdr aqy sUbf srkfrF nUMjfg ky ienHF lokF 'qy sKq pihrfdyx leI jLmIr qoN iqafr hoxf pvygf qF ik ienHF lok vYrIaF aqy dysL dusLmxF nUM aijhf sbk isKfieaf jfvyik Auh aijhIaF nFh pwKI kfrvfeIaF krn qoN sdf leI qObf kr lYx.

 

ivsLysL gfQf gdrIaF dI

 

'mIzIaf pMjfb' (jrmnI ) vloN gLdr pfrtI dI sLqfbdI nUM smripq sovInr 2013 Cfipaf igaf hY. ijs ivc Cfipaf ieiqhfs awKf awgy sfkfr hox qoN dUr nhIN irhf. gurdIsLpfl kOr bfjvf, bldyv isMG bfjvf, kulbIr isMG sYxI aqy kyhr sLrIPL vloN kIqI imhnq 'coN pRqIbwDqf vI boldI hY aqy lgn vI. awsI pMinaF dy ies sovInr dy muwK pMny (tfeItl) AuWqy hI AunHF afjLfdI dy pRvfinaF dIaF qsvIrF CfpIaF geIaF hn ijnHf qsIhy JwlidaF vI afjLfdI dI bulMd afvfjL nUM kdy mwTI nhIN pYx idwqf.

 

'mIzIaf pMjfb' df ieh AuWdm isrjxfqmk vI hY aqy ieqihfs nUM duhrfAux df hIlf vI ijs qoN awj dy lok/ awj dI pIVHI jfxU ho ky syD vI lY skdy hn aqy pRyrnf vI. ies dI sMpfdkI 'c iliKaf hY ik awj asIN gwl kr rhy hF gLdr lihr dI jo afjLfdI leI mr imtx vfly prvfinaF vloN jn sfDfrn ivcoN AupjI lihr sI. gulfmI dI akih pIVf nUM smJidaF hoieaF gdr lihr df jnm 21 aprYl 1913 nUM AudoN hoieaf jdoN amrIkf dy sLihr astorIaf ivc iek iejlfs krky gdr pfrtI dI sQfpnf kIqI. [[ ies lihr df mUmMqv BfrqI jnqf nUM gulfmI dI cuMgl ivcoN kwZxf sI. ieh gulfmI cfhy ivdysLF ivc ivqkrf sihMdy BfrqIaF dI hovy jF gulfm dysL ivc vsdy BfrqIaF dI hovy.``

 

gurdIsL pfl kOr bfjvf, kyhr sLrIPL, ivjY bMbylI, isLvcrn jwgI kuwsf, kulvMq kOr cMn, amndIp isMG kflkt, rfjdIp kOr kflkt, qrsym isMG atvfl, blivMdr isMG lfzI,  zf[ dlvIr isMG lihrI, amolk isMG, rvyl isMG ietlI, rivMdr isMG aflmgIr, rivMdr isMG kuMdrf, blvIr isMG jwsI Kflsf, inrml isMG kMDflvI, mlhfr isMG bfbf, zf[ dyivMdr kOr, BUipMdr isMG swgU, amrjIq isMG iswDU,  zf[ BImieMdr isMG, pRo: mlivMdr jIq isMG vVYc, gurbKsL isMG bMnoafxf, suirMdrjIq kOr, nirMdr isMG zfnsIvflIaf, jsdyv isMG llqoN, rGbIr isMG kohfV, aMjUjIq sLrmf, kulbIr isMG, zf[ qyijMdr ivrlI,  AuNkfrpRIq afid dy lyK Aus ivc sLfml bhfdrF dy bhfdrI Bry kfrnfimaF dI bfq vI pfAuNdy hn aqy Jfq vI. bfbf sohx isMG Bknf aqy krqfr isMG duwkI dIaF ilKqF 'coN   ieiqhfs ieMj boldf hY ijvyN sfhmxy vfpr irhf hovy. kuwJ kvIaF dI sLfierI nUM vI prcy ivc QF idwqI geI hY, ijnHF 'c AunHF  bhfdrF dI sUrmgqI dy kfrnfimaF nUM hI cyqy kIqf igaf hY. ijnHF ny dysL dI afjLfdI, lokF dI mukqI nUM srvoqm  smiJaf afpxy afp nUM nhIN.

 

sovInr rfhIN kurbfnI krn vfilaF nUM Xfd krn leI kwiZaf igaf ieh prcf nvyN pUr nUM jfxkfrI vI dyvygf , awj dy smyN nfl jUJx vfsqy syD vI aqy BivwK dy nksL inKfrn leI pRyrnf vI. dysL Bfrq qoN dUr durfzy jrmnI 'c vsy pMjfbI ipafiraF (mIzIaf pMjfb) dI ies pihl 'qy AunHF nUM mubfrk vI aqy sLfbfsL vI .

 

lwBdI iPry isafsq votF  

 

af geIaF awj ikMnIaF, isafsq 'c qotF

mwl leI hux qF lIzrI, irafsq 'c notF

iek  dUjy  'qy krI  jfx ,  kurwKq   cotF

afpixaF  nUM  deI   jfx , njLfkq  CotF

lYNdy  KqiraF  ivc eyh,  ilafkq  EtF

ivMgI  bfzI  bcfa   leI,  sohbq  kotF

lY leIaF  afpixaF vwl nUM, krvt rotF

DmfikaF ivcoN lwBdI iPry, isafsq votF

 

mobfiel Pon : 098 14113338

 


affd if `c brfbrI dy suny

-sLfm isMG aMg sMg


pMdrf agsq nUM Bfrq dy lokf leI affdI dy bUhy KuwlHy. if `c cwly qfI hvf dy buwly. ijwQy iewk pfsy cfa qy mlHfr sn, AuQy nfl hI hYvfn df rUp bxy kuJ dy vfsI aijhIaf GtIaf hrkqf krdy rhy, ijnHf kfrn ieiqhfs klMkq ho ky rih igaf. dys dI vMz kfrn lokf nUM Auh kfly idn dyKxy pey ik bhuiqaf dy ndIkI afpixaf hwQoN hI Kuafr ho ky rih gey. jfnf guaf bYTy. Auh sYkiVaf hfrf `c nhIN, sgoN lwKf qwk phuMc gey, ijnHf nUM affdI dyKxI-mfnxI nsIb nf ho skI. iewk hI dy ihMdosqfn aqy pfiksqfn ivwc vMizaf igaf. dohI pfsI kqlogfrq hoeI, swQrf dy swQr ivwC gey. awKf `coN eyny hMJU ikry ik Pyr vI jfn qoN hwQ Dox vfilaf leI pUry nf hoey. awKf suwk geIaf qy idl zuwb ky rih gey .


dys `coN aMgryf dy jfx dI KuI sI, ijnHf mulk nUM iewk sdI qwk luwtI rwiKaf. ulfmI qoN mukq hox df cfa sI, ijs kfrn dys vfsI Bogdy rhy sI hIx-Bfvnf aqy aMgryf dI Cf qoN vI zrdy rhy. eyny bOxy ho ky rih gey sn ik AunHf nUM afpxf hI prCfvf nr nhIN sI afAuNdf. vMz dI YqfnI cfl ny sdIaf dIaf sfJf df qfxf-bfxf qoV ky rwK idwqf, sfJy swiBafcfr df isLjrf ibKyr mfiraf. affdI dy isr `qy vfhI geI vMz dI ryKf ny dyf ivwc hI nhIN, sgoN prvfrf ivwc vI gihrIaf ryKfvf vfh idwqIaf aqy iriqaf ivwc vI, Drmf ivckfr vI vfh idwqIaf aqy irikaf ivwc vI, iewk aijhf mfhOl pYdf kr idwqf igaf ik keI luwt-Ksuwt leI iewk dUjy nUM mfrdy rhy aqy keI iewk afpxy aqy afpixaf dy bcfa leI dUijaf `qy mfrU hmly krdy rhy.


socx vflI gwl qf ieh hY ik gurU-pIrf, pYgMbr-kIrf dI ies pivwqr DrqI `qy nrq ikwQoN af geI ik lokf ny iewk dUjy dI jfn lYx leI qlvfrf, brCy kwZ ley! nf awlHf dI prvfh rhI, nf eIvr df iafl aqy nf hI vfihgurU df zr. 'vMzo qy rfj kro' dI nIqI vflf aMgry ies ho rhy kqlyafm `qy Ku sI, ikAuNik Auh jfdy-jfdy dyK rhy sI dohf nvy bxy dyf dy dy vfsIaf dI mhf-nflfiekI df mhf-qmff, ijs nUM sux-sux ky vI rUh kMby bYr nhIN rihMdI aqy ies mhfmfrI `qy buwDI vI rmsfr hoey ibnf nhI rihMdI. aijhI iGnfAuxI Kyz ivwc fml rhy lokf `co bhuq cmdId ajy vI ikqy nf ikqy iml jfdy ny, ijnHf dy ichiraf qoN guwsy dI KcrI iebfrq vI pVHI jf skdI hY aqy nrq dy kusYly vfk vI. boldy ny qf isr aMgfiraf dI Bff. 


kfmf gftf mfrU dy sfky ny BfrqIaf aMdr axK dy bIj bIjy. drI bfby nMgy DV affdI leI lVn lwg pey. AunHf qsIhy Jwl ky lokf `c ulfmI ilf afvf nUM AuBfiraf, aMgryf pRqI nrq AuBfrI, ijs kfrn dy vfsI AunHf dy jUly hyToN inklx leI mYdfn ivwc inwqr pey. krqfr isMG srfBf, Bgq isMG aqy AunHf dy hor hfrf afjLfdI psMd sfQIaf ny jbr sihMidaf affdI dI mMg leI ulfmI nUM llkfiraf aqy aMgryf nUM dlIl nfl gwl smJfeI ik mulk BfrqIaf df hY, ijs nUM ulfmI dIaf MjIrf ivwc jkV ky nhIN rwiKaf jf skdf. affdI leI lVn vfly XoiDaf, sUrbIrf ny Auh sB hIly-vsIly vrqy, ijs nfl ulfmI dIaf MjIrf kwtIaf jf skIaf. 


jylHf dy nrk, kfly pfxIaf dy qsIhy aqy fsI dy rwisaf dI prvfh nf kridaf affdI dy prvfinaf ny affdI dy suny nUM afpxf imn bxfeI rwiKaf, ijs kfrn hI awj asIN affdI dI svyr df inwG mfx rhy hf aqy ies qrHf dIaf ikrnf df ieiqhfs isrjx vfilaf nUMU ijMny slfm kIqy jfx, Eny hI QoVHy. jfnf vfrn vfilaf ny qf affdI dI mMg nUM mbUq kIqf aqy ulfmI qoN Cutkfry dI Tos vfhq kIqI.  affdI afeI, pr nvy bxy dohf mulkf dy rihbrf kol eynI akl nhIN sI ik Auh vMz-vMzfry nUM shI qrqIb idMdy, Auh ZMg-qrIky lwBx pUrI qrHf nfkfm rhy, ijnHf nfl dohf pfisaf df nuksfn nf huMdf. jfn-mfl bcy rihMdy aqy suwKI-sfdI qbfdlf ho jfdf. 


affdI afeI, sMivDfn bxfieaf, lfgU hoieaf, pr bhuq sfrIaf gwlf vrikaf `qy ilKIaf hI rih geIaf, ijnHf `qy awj qwk aml nhIN ho sikaf. hr qrHf dI brfbrI df sMklp kIqf igaf, pr rf nr mfiraf pqf lwgdf hY ik ieh iksy Kyqr ivwc vI afpxI Qf nhIN bxf skI. smfjk vrqfry ivwc Auh qbdIlI nhI afeI, ijs df sunf affdI dy XoiDaf ny ilaf sI, jo AunHf dI aff vI sI aqy imn vI. awj dI affd if ivwc vI dy dy bhuq ihwisaf ivwc jfq-pfq df islislf AuNj df Auj hI kfiem hY, ijs nUM bxfeI rwKx vfly qf cusq hn, pr ies nUM qm krn vfly iewkdm susq. 


aMgry qf lokf nUM pfV ky rwKxf cfhuMdf sI, qf ik Auh eykf nf kr skx qy AunHf df ivroD nf huMdf. AunHf jfq-pfq nUM ijAN df iqAu rwKx dI nIqI apxfeI rwKI. awj dy Dfrimk aqy isafsI nyqf vI ies nUM iksy nf iksy rUp ivwc kfiem rwKx dI hfmI Brdy hn, qm krn dI nhIN. sdIaf qoN clI af rhI jfq-pfqI pRQf ny mnuwK mnuwK ivckfr eynI zUMGI KfeI puwt idwqI ik ies nUM pUrn leI koeI jqn nhIN ho rhy. aijhf hox nfl sdIaf qoN iqRskfry-durkfry jfdy lokf leI brfbrI, smfjk, Dfrimk brfbrI df sMklp mih sunf bx ky rih igaf. Auh awj vI ies affd if ivwc ies suny dy pUrf hox dI afs nUM iksy kImq `qy Cwzx leI iqafr nhIN.


afriQk nf-brfbrI ies hwd qwk phuMc geI ik ies nUM swc-muwc hI mIn-asmfn dy rk qoN Gwt nhIN ikhf jf skdf. ikqy do drjn qoN vwD mMilf vfly keI sO kmiraf vfly Gr hn, ijwQy iewko prvfr invfs kr irhf hY aqy ikqy iksy nUM iewk kmrf vI nsIb nhIN. aijhf hox ivwc sMivDfn GfiVaf df ksUr nhIN, sgoN AunHf df bhuq vwzf ksUr hY, ijhVy afriQk brfbrI ilafAux leI kuJ vI nhIN kr rhy. dys dy nyqfvf kol nIqIaf dI QuV nhIN, pr nIq mfVI hY, jo AunHf dI bdnIqI kfrn lfgU hI nhIN kIqIaf jf rhIaf. pMj sfl bfad lfry ltkf idwqy jfdy hn aqy afriQk brfbrI dy suny vycy jfdy hn, ijnHf ivwc icrf qwk Psy rihx bYr dys dy lokf kol hor koeI cfrf hI nhI huMdf. 


hYrfnI ieh hY ik awj dys dI affd if ivwc vI Drm sQfn keI jfqIaf dI phuMc ivwc nhIN. AuWQy AunHf nUM dfl nhIN hox idwqf jfdf, ijwQy AunHf dI jfqI Drm dy myc nhIN afAudI. Drm, ijs ny lokf nUM iswDy rfh qornf huMdf hY, Aus dy rihbr iswDy rfh qurnf hI Buwl gey. Auh pRym muhwbq, swc-vrqfry aqy rUhfnIaq dy sbk Buwl ky nrqf dy bIj bIjx lwgy hoey hn, ijnHf dy vwzy aiVwky kfrn iksy mMil AuWqy phuMicaf hI nhIN jf skdf. ajy vI vylf hY ik Auh sMivDfn `c idwqy hr nfgirk nUM brfbrI dy hwk nUM smJx aqy mMnx df jqn krn. dys fqr hIdIaf dyx vfilaf cfihaf sI ik lok iml-jul ky affd if ivwc rihxgy aqy sB nUM sB qrHf dI affdI dI hvf dy qfy buwilaf df afnMd imlygf. 


dys dy hfkmf, lokf aqy fs kr ky nOjvfnf nUM soc dIaf nvIaf ikrnf lY ky qurnf pvygf, qf ik sfiraf dy mwiQaf aMdr ronIaf jgmgf skx. aijhf qf hI sMBv hY, jy ieh smiJaf aqy mMinaf jfvy ik affdI sB leI hY, iksy iewk leI nhIN, iksy BfeI-BqIjfvfd leI nhIN. brfbrI dy isr suny nf ltkfey jfx, sgoN srkfrf ies leI qndyhI nfl kMm krn ik dys `c koeI rIb nf rhy, koeI BuwKf nf sONvy, iksy nfl iksy qrHf df ivqkrf nf hovy aqy sfiraf vfsqy brfbr dI uhflI dy drvfy KuwlHx. ieh nf hovy ik virHaf-virHaf qwk Bfrq vfsIaf dIaf awKf awgy, afsf awgy affd if ivwc vI brfbrI dy kyvl suny hI ltkdy rihx aqy affdI dy arQ aml ivwc nf bdl skx. 


mobfeIl : 98141-13338

 


dysI lok vlYqI BeIey`

-sLfm isMG aMg sMg

 

idwlI dy ieMdrf gFDI aMqr-rftrI hvfeI awzy qoN jYWt eyarvy dI Auzfx `c keI nOjvfn aijhy pihrfvy `c sn, ijhVy hIQro (ieMglYNz) hvfeI awzy `qy phuMcx vfly nf lwgy. jdoN Auh AuWQy AuWqry qF hvfeI awzy qoN bfhr vwl cwl pey. fied Auh pVHn leI phuMcy hox jF Pyr iksy nf iksy dI mdd nfl kMm-kfj dI Bfl `c. gwl krn df jqn kIqf qF AunHF lV hI nf PVfieaf. Auh afpxI nwk dI syDy qur gey. awKF qoN alop hoey qF socF keI idfvF vwl dOV peIaF ik ieh bVy supny lY ky phuMcy hoxgy, pr jdoN AunHF aOiKafeIaF df sfhmxf krnf pvygf qF AunHF dy sB suny cknfcUr ho jfxgy. Auh kMm krnf pvygf, ijhVf kdy nf soicaf hovygf aqy nf hI afpxI DrqI `qy kIqf hovygf. psMd df kMm nf imlx kfrn AunHF dIaF cIkF inkl jfxgIaF. jy sq kMm krny pey qF fied Auh qurq-Purq hI dy vfps prqx bfry socx lwg pYxgy. ienHF socF dIaF prqF ivwc ivcridaF iksy pwky inrxy qwk phuMcx qoN pihlF hI kfr ivwc sr kridaF sVk duafly KVHy aqy lihrdy hry-kcUr drwKqF ny iDafn iKwc ilaf.

            lMzn `c GuMmidaF-GumfAuNidaF goiraF dy ichry vI dyKy aqy vwK-vwK mulkF dy dysI lokF dy vI. bhuiqaF ny afpo afpxy pihrfivaF nhIN Cwizaf aqy vrqoN-ivhfr dy vrqfry vI nhIN Buwly. vwKo-vwKry rMgF ivwc ivcrdy iehnF dysI lokF dy ichiraF `qy nfc krdIaF muskfnF dyKIaF qF mOsm/mfhOl vI aw-aw krdf lwigaf. QoVHI-bhuq grmI kfrn sVkF `qy rOxk-mylf lwgf dyiKaf. lok iewk dUjy koloN lMGidaF vI iewk dUjy rfh dyx df iafl rwK rhy sn aqy ieh vI ik iksy iksy qoN koeI ikfieq nf imly. vwzy-vwzy storF ivwc gihmf-gihmI hox dy bfvjUd koeI Dwkf-muwkI nhIN aqy nf hI koeI or-rfbf. sihj ivwc afpo afpxIaF cIF trflI `c rwKdy aqy kqfr ivwc lwg ky afpxI vfrI isr pYsy dy ky stor `coN bfhr inkl jFdy. iksy kMm mfVf nhIN smiJaf jFdf. iksy iksy dy kMm bfry puwCxf vI TIk nhIN mMinaf jFdf. koeI vI kMm hovy, pYsy Gwt nhIN imldy. hryk kMm krn shI vI mMndf hY aqy rUrI vI. ivhly rihx qrjIh nhIN idwqI jFdI. GrF ivwc nOkr nhIN. sfeI qoN lY ky hryk kMm krn smyN gOrv smiJaf jFdf hY, hIxqf nhIN. Gr dy kMm krn vfly bImfrIaF nhIN icMbVdIaF aqy nf krn vflf ienHF qoN bicaf nhIN rihMdf. iewk lyKk nfl gwl hoeI qF Aus ny bVy hI spwt bolF ivwc ikhf ik pMjfb ivwc XU pI, ibhfr qoN afey kfmy-mdUrF iewq nfl nhIN dyiKaf jFdf, sgoN sUby dy ivkfs ivwc ihwsf pfAux vfilaF BeIey df lkb dy ky AunHF dI vI byiewqI kIqI jFdI hY aqy psIny nfl kIqI jFdI imhnq dI vI. jy Aus lyKk df nFa ilaf jfvy qF Auh zf: hrI mlhoqrf hY, ijs ny XU ky ivwc nslvfd dI vwzI bImfrI `qy Koj kr ky aijhy nqIjy kwZy hn, ijnHF pVH-sux ky nf qn df sMquln kfiem rihMdf hY, nf mn df cYn. Auh afKdf hY, ''asIN urbq dUr krn aqy BuwK imtfAux leI bdyIN afey. vlYq ny sf bVf kuJ idwqf. jy asIN mMnIey qF asIN vlYqI BeIey hF, ijnHF ny iewQoN dI KuhflI ivwc vI Xogdfn pfieaf aqy ivkfs ivwc vI. nfl dI nfl sfzy isrF `qy vI shUlqF dI CF ho geI.`` ieh swc hY awKIN dyKI gwl ik sB lokF kuwlI guwlI juwlI dI koeI icMqf nhIN. ieh sB kuJ isstm dy irhf aqy iksy BuwKf nhIN rihx idwqf jf irhf aqy nf hI byshfrf. dysI lok vlYqI BeIey bx ky imhnq-mdUrI kr ky vDIaf iMdgI mfx rhy hn aqy mOjF vI. kfI KyqrF ivwc brfbrI af geI  lwgdI hY aqy keI iewk KyqrF ivwc ibhqrI ilafAux leI lok srgrm vI hn qy jqnIl vI. iksy-iksy ielfky `c dysI lok iekwTy ho ky rih rhy hn aqy kuJ iewk AunHF KyqrF ivwc vI vwsx lwg pey hn, ijwQy aMgryF dI mOjUdgI vI hY aqy aMqF dI mihMgfeI/bygfngI vI.

           XU ky `c pihlF-pihlF afey lok asloN dysI sn, ijnHF nf ieQoN dI bolI dI sfr sI, nf swiBafcfr dI, nf inXmF dI, nf ivhfr dI, nf rfjnIqI dI, nf srkfr dI, nf Drm dI, nf ieQoN dy sMsfr dI. pihlF-pihl afey ieh lok asl kfmy sn aqy isr kfmy, ijhVy afpxI gurbq dUr krn afey sn aqy afpxy prvfrF dI urbq. AunHF ijhVf kMm vI imilaf, AunHF Aus eynI imhnq, lgn aqy vfdfrI nfl kIqf ik gory hYrfn rih gey. ibnF bfkfiedf Bff iswiKaF Auh sMkyqF aqy iefiraF dI Bff nfl kMm clfAuNdy rhy jF Pyr akl nfl nkl dI vrqoN krdy rhy. Auh imwQy smyN qwk kMm qF krdy hI, Evr tfeIm lfAux vI qrjIh idMdy rhy, qF ju afpxy ricaF dy nfl-nfl ipwCy rih gey prvfrF dI vI mdd kIqI jf sky. PfAUNzrIaF (ZlfeI dy kfrKfny) aqy hor kfrKfinaF ivwc kMm kr ky kIqIaF kmfeIaF nfl AunHF afpxy pYr lfey aqy jmfey . ikrfey `qy iewko kmry ivwc rihx vfilaF hOlI-hOlI iekwilaF-iekwilaF rihxf urU kIqf aqy keI iewk ny mkfn vI rIdy. afriQk hflq suDrn nfl hOslf vI viDaf aqy afqm-ivvfs vI, Kfx-pIx df imafr vI AuWcf hoieaf aqy rihx-sihx df vI. BfvyN gory smfjk jF BfeIcfrk sFJ qF nhIN sn rwKdy, pr Auh ienHF dy kMm-kfj dI AuWqmqf kfrn ienHF dy pRsMsk rUr bx gey. Auh ienHF qoN kMm krfAuNdy hoey vI ienHF leI vrqy jFdy bdF (blYkI, zfrkI, pfkI) dI nrq idlF `coN nf kwZ sky.

           ieh dysI lok dys dI qrwkI ivwc ihwsf pfAuNdy hoey afpxI qrwkI vI krdy rhy. hr qrHF dy hflfq TIk hox dy bfvjUd ienHF df smfjk ruqbf dom hI irhf. gory ienHF dy nyVy nf lwgdy aqy nf ienHF nyVy lwgx idMdy. ijwQy ieh rihx lwg pey, AuQoN aMgry iknfrf krn leI kUc kr gey. kfrn koeI vI hox, iewk kfrn nslI rUr sI, ijs hr iksy ny mMinaf. BfvyN ieh sfry dysI lok jfq-pfqI pRQf dy nslI ivqkry df QoVHf-bhuq srfp afpxy dys ivwc Bogdy afey sn, pr eyQy keI iewk bhuq hI cuwiBaf.

           Pyr 1962 aqy ies qoN bfad piVHaF-iliKaF vfsqy XU ky afAux dy dr KuwlHy. kuJ aiDafpk afey, OjI phuMcy aqy kuJ hor kfrIgr. ienHF `c Auh vI sn, jo aMgryI vI jfxdy sn aqy slIky vflf ivhfr vI. Pyr vI AunHF ieQy af ky bhuq smF lf ky bhuq kuJ iswKxf ipaf. dUjI pIVHI ny ieQoN df keI kuJ apxf ilaf, ijs kfrn aMgryF df 'dysI lok vlYqI BeIey` smJx vflf sMklp kuJ iqVikaf aqy qIjI pIVHI vfly qF AunHF dy Aucfrx df hU-b-hU Auqfrf iswK ky AunHF dy hfx dy ho gey. Bff aqy slIky ivwc Auh bhuq kuJ AunHF vFg hI krn lwg pey. pMjfb hI nhIN, ieMglYNz qF keI dysF dy AunHF lokF nfl Biraf ipaf hY, ijhVy 'kfly lok sdINdy`. ieh lok sVkF `qy kurbl-kurbl krdy iPrdy hn, ijnHF nf qF affdI dI Gft hY aqy nf hI shUlqF dI. ienHF ivwc afDuink Coh vI dyKI jf skdI hY, pr pUrI rvfieq dI purfqnqf vI. pYNtF / skwrtF vI dyKIaF jf skdIaF hn aqy pUrI qrHF burikaF `c bMd jvfn aqy buwZIaF aOrqF vI. kfly, gorIaF nfl aqy gorIaF kfilaF nfl Dur qwk dy irqy vI bxfeI bYTy hn, ijnHF `coN smfjk qbdIlI dy ivrly-ivrly nmUinaF dyiKaf jf skdf hY. qIjI pIVHI ny hr mulk dy afey prvfsIaF ies icMqf ivwc pf idwqf hY ik Auh nf jfq-pfq mMndI hY aqy nf hI Drm . Auh ieQoN dy skUlF ivwc pVH ky qrk / dlIl qfgI dI Bff qy ivhfr iswK geI hY, ijs kr ky afpxy Tos svflF dy dlIl-pUrn jvfb mMgdI hY, jo jF qF AUxy imldy hn jF imldy hI nhIN. ieh rvfieqF / rsmF / irvfjF dIaF dIvfrF Zfh ky Auh kuJ krdy hn, jo AunHF dy mn dy myc df hovy. Auh aMqr-jfqI / aMqr-rftrI ivafh krvfAux iksy qrHF vI lq nhIN smJdy aqy Auh kuJ krn qoN nhIN iJjkdy, jo aMgry BfeIcfrf krdf hovy. ienHF dyK / iml / smJ ky lwgdf hY ik 'dysI lok vlYqI BeIey` vflf lkb iblkul asl / arQhIx ho ky rih jfvygf aqy nvyN Xuwg dI nvIN qfI hvf cwlxI urU ho jfvygI.

           hwz-BMnvIN imhnq kr ky dysI lokF ny Gr rIdy, Gr vsfey aqy bfl-bwicaF qflIm idvfeI. nOkrIaF kridaF izAUtI idMidaF Evr tfeIm lfey aqy hr qrHF dy kMm kIqy. bflF ny skUlF/grfmr skUlF/ivv ividafilaF `c pVHidaF afpxy afp aMgry bwicaF dy hfx dy bxfieaf aqy AuQoN dy vfqfvrx muqfbk Zfl ilaf. Auho ijhf bd Aucfrx aqy Auho ijhy qOr-qrIky apxfey. Auh skUlF-kfljF `coN Dfrimk/irkU/iewk-pfsV soc dy jF kwtV ho ky nhIN inkly, sgoN shI ihAUmn bIieMg/uwD mnuwK bx ky inkly. ies df anuBv AudoN huMdf hY, jdoN AunHF imilaf jfvy, vrqoN-ivhfr vyiKaf jfvy aqy slIky/fbqy dI nuhfr dyKI jfvy.

           awj dI qIjI pIVHI dy bwicaF dy mfipaF df ieh ikr hY ik AunHF dy bwcy pMjfbI swiBafcfr qoN dUr nf jfx aqy mF-bolI pMjfbI qoN pry nf hox. Auh jqn krn ivwc lwgy hoey hn ik nvyN pUr pMjfbI pVHfeI/isKfeI jfvy aqy afpxy ivrsy bfry dwisaf jfvy. BfvyN AunHF dy jqn kuJ rMg ilaf vI rhy hn, pr smfj ivwc cwl rhy rsmo-irvfj/pihrfvy aqy hor clx awj dy bwicaF afpxI rMgx qoN dUr nhIN rihx idMdy. ies mfmly ivwc mfpy byyvws vI ho jFdy hn aqy keI vfr pRyfn vI, pr nvF pUr nvINaF gwlF apxfAux ivwc dyr nhIN lfAuNdf.

           sYmInfr krvfey jf rhy hn ik brqfnIaf aqy hor mulkF ivwc mF-bolI pMjfbI aqy ies ivwc ilKy jFdy sfihq BivwK dy siaF `qy ikvyN kfiem rwiKaf jfey, ies kfiem rwKx vfsqy kI kuJ kIqf jfvy, ikhVy kdm AuTfey jfx aqy ikhVy dfa-pyc apxfey jfx. keI iewk afKdy suxy hn ik mF-bolI ivwc ikqfbF qF hI Cfpx df Pfiedf hY, jy bwicaF ieh Bff afAuNdI hovy. so AunHF Bff bolxI, suxnI aqy ilKxI isKfeI jfvy.

           iPPtI plws vfilaF dy idlF aMdr pMjfbI awj vI pUrI qrHF PuMkfry mfrdI hY aqy Auh nhIN cfhuMdy ik AunHF df moh afpxy swiBafcfr aqy bolI nfloN tuwty. ieh vI ik AunHF dy bwcy vI afpxI mF-bolI nf Cwzx, BfvyN hor ijMnIaF mrI bfnF iswK lYx, pr ieh sfrf kuJ bwicaF dI hfrI ivwc nhIN huMdf. ikrmMdF ivwc Eho hn, ijhVy pMjfbI bolI nfl pRqIbwD hn, pr Auh bwicaF pRyrn vflf smfgm nhIN krdy. Auh isr afpxI BVfs kwZdy hn aqy aml ivwc bwicaF vfsqy kuJ nhIN krdy. jy kuJ gurduafiraF `c pMjfbI isKfAux df pRbMD kIqf vI jFdf hY qF agFh-vDU iksm dy lok Aus iksy nf iksy bhfny pRvfn nhIN krdy. fied AunHF df ieh ikMqU TIk hovy ik isr pfT krnf isKfAux nfl pMjfbI Bff aqy sfihq df kuJ nhIN sMvrnf.

           ieMglYNz dI iswiKaf pRxflI ijhVI iebfrq bfl-mnF AuWqy ilKdI hY, Aus qoN bwcy iksy qrHF vI axiBwj nhIN rih skdy. AuQoN dI hr qrHF dI affdI dI hvf vI rokxf iksy dy vws ivwc rih igaf nhIN lwgdf. awKF sfhmxy jo hoeI jf irhf hY, Aus dyiKaf hI jf skdf hY, Aus koeI moV dy skx vflf koeI nhIN. koeI moV dyx df jqn kry vI qF Aus mfnqf nhIN imlx lwgI, Auh sl nhIN hox lwgf.

           pMjfbI mfvF vI hux aMgryIdfn ho geIaF hn, ijs kr ky nvF mslf pYdf ho igaf hY ik hux AuQy mF-bolI pMjfbI hovy ik aMgryI. eydF dy BMblBUsy dy hflfq bVy inwgr aqy inrml ivcfrF aqy kdmF nfl hI inptfey jf skdy hn, ijs leI jqn kr rhy lokF qoN hF-pwKI afs krnI kuQF nhIN hovygI.

           pihlF-pihl dysI lokF vlYq (ieMglYNz) phuMcx leI PrI jugfV nhIN krny pey, TIk qrIikaF nfl phuMcy. ibnF iksy afsry dy itkfxy bxfey. pMjfb `c XU pI, ibhfr dy 'BeIaF` vFg gory mulk `c hwz-BMnvIN imhnq kIqI. keI-keI jxy iewko kmry `c rhy. dflF-sbIaF nfl keI-keI zMg lMGfey. qMgIaF-qurIaF kwtidaF ijhVy pYsy smuMdrI aqy hvfeI jhfF dy ikrfieaF `qy rcy, Auh hI vfps pMjfb nhIN moVy, sgoN mfqf-ipqf aqy BYx-BrfvF pYrF isr krn leI loV muqfbk mdd  vI kIqI. pMjfb `c rihMdy sfk-sMbMDI vI kfI afsF rwKdy rhy. BfvyN dysI lokF ny afpxy dysI ivhfr nfl sB rfI krn df jqn kIqf, pr pMjfb vfly kdy vI pUrI qrHF sMqut nf kIqy jf sky. pihlF qF EDr mMgvfAux dIaF mMgF pUrIaF krfAuNdy rhy, pr jdoN 'hor-hor, mor-mor` dI qmHf muwkx ivwc hI nf afeI qF vlYqI BeIaF ny afpxI mjbUrI rfhIN hI ipwCf Cuzfieaf.

           ijhVy AuhnF Aupkfr kIqy sn afpxI iMmyvfrI smJ ky, AuhnF df vI iksy ny muwl nf pfieaf. hux Auh eyDr rIdI afpxI mIn df kbf CuzfAux leI qrly mfrdy awk gey, pr sl nf hoey. koTIaF bxf ky Cwz gey, Auh vI ndIkIaF/irqydfrF dy dfby hyT af geIaF. Auh AuWDr bYTy krn qF kI krn?  afpixaF vwloN hI kIqy gey ies vwKry ivhfr leI pMjfb ivwc kfiem kIqy vwKry Qfxy vI iksy kMm nf afey. anyk mfmly lmk gey, Auh dysI Boly lok, imhnqI kfmy, ipCilaF bfry socx vfly ud hI mfmilaF vFg lmk ky rih gey, ijnHF hux koeI rfh nhIN lwBdf/imldf.

           lMzn, brimMGm, nOitMGm, vulvrhYNptn aqy hor keI ihrF ivwc ijhVy imwqr/ bylI / vfk/irqydfr imly, AunHF dy mUMhoN ieho ijhy roxy-Doxy sux ky AunHF dI vydnf dI Qfh nhIN pfeI jf skI. eyDrly AunHF dI ckfcOND dyKdy hn, hwz-BMnvIN imhnq nhIN, mfnisk qwdd nhIN, muklF nhIN. bhuq sfry lok imhnq nfl cMgy jOb hfsl krn ivwc sl ho gey, bhuiqaF ny bwcy pVHf ky svY-smrwQ bxf ley aqy aflIfn mkfn/Gr rId ley, ijs kfrn AuhnF ivwc svY-ivvfs afieaf aqy pIVf qoN mukq hox ivwc kfmXfb ho gey. vwK-vwK ikwiqaF `c vwzIaF pRfpqIaF/hfsl/kursIaF kmfAux dy rfh pY gey. afpxf ivrsf vI nhIN Buwly, pr aijhf vI jfipaf ik ivrsy ikwQoN/kdoN ku qwk moiZaF `qy cuwkI iPrngy?

           vlYq `c keI iewk bwicaF qoN pRyfn hn ik Auh afp-hudry/mukq-mn/affd ho gey, qy eyny ik afpxy ivafh vI mrI nfl krvfAux lwg pey. keI mOikaF `qy qF Auh mfqf-ipqf vI fml hox df swdf qwk nhIN idMdy. keI vfr mfipaF AudoN hI pqf lwgdf hY, jdoN ivafh hoey kfI icr ho igaf huMdf jF Pyr AudoN, jdoN ivafh JgVy df rUp Dfr ky qlfk dy rfh pYx dyr nhIN lfAuNdf. aMqr-jfqI/aMqr-DrmF/aMqr-dyF dy ivafhF dI vI smwisaf hY, ijhVI bhuqy pMjfbIaF dy gloN hyT nhIN AuWqrdI, pr AuWQy dy skUlF ivwcoN 'bMdy` bx ky inkly bwcy mfipaF qoN puwCdy hn ik vwt ie kfst, vwt zU XU mIn vfeI kfst, ie dyar aYnI guwz irlIjn dYn ihAUmniem. ienHF svflF dy AuWqr AuhnF nhIN imldy, ijs kfrn Auh awj dI afDuink hvf `qy svfr hox vyly iksy lft sfihb dI prvfh nhIN krdy.

           pMjfb dy lok afrfm-pRsq ho jfx kfrn XU pI, ibhfr aqy hor rfjF dy rIb lok ies sUby dI qrwkI aqy nuhfr bdlx ivwc coKf ihwsf pf rhy hn, aYn AuvyN hI vlYq dI AuWnqI dI gwl dysI lokF dy psIny aqy ivvyk dI mUlIaq bYr pUrI nhIN ho skdI. BfvyN pMjfbIaF aqy 'BeIaF` ivckfr dUrI bxI hoeI hY, Pyr vI 'BeIey` pMjfb dI imwtI dI mihk ivwc rcx-imcx df jqn kdy nhIN Cwzdy. iesy qrHF vlYq `c pMjfbIaF aqy hor mulkF dy vfsI gorI DrqI `qy rihMdy hoey vI aMgryF ivwc rc-imc nhIN sky. Pyr vI hux Auh pihlF XU ky dy vfsI smJdy hn aqy Pyr kuJ hor. 'BeIey` pMjfb af ky Kuhfl hoey hn aqy dysI lok vlYq jf ky.

           pMjfbI hr Kyqr ivwc ivcridaF vlYq dIaF AunHF gwlF df tfkrf vI kr rhy hn, jo AunHF dy hwk ivwc nhIN. mF-bolI df mslf hY, jo vfr-vfr hr mMc `qy AuTfieaf jf irhf hY, pr ieh sOKI qrHF sulJx vflf mslf nhIN. mfvF dI pIVHI bdl geI hY.  hux vflIaF mfvF pVH-ilK ky aMgryI dIaF ho ky rih geIaF hn. aijhI siQqI ivwc Auh afpxI bolI Buwl geIaF hn. hux mF-bolI ikhVI hovy, qy ieh vI ik mF-bolI aMgryI sfhmxy kI krygI? rugfr hfsl krn leI pMjfbI dI kI BUimkf hovygI?  hovygI vI jF nhIN? iewk nhIN, drjnF svfl pYdf hoey pey hn, ijnHF df jvfb nhIN iml irhf. suixaf smJ nf afvy, qF vI bolI df arQ nhIN bxdf. kyvl bolxI af jfvy, ieh vI kfI nhIN. ilKxI nf afvy, qF gwl iksy isry lwg hI nhIN skdI. ieh msly dysI lokF dy mwiQaF aMdr gyVy qF mfr rhy hn, pr ienHF ZuwkvF rfh koeI nhIN imldf. bolI leI TuMmHxf qF rUr hY, pr kyvl gurduafiraF ivwc isKfeI jFdI pMjfbI df Gyrf  Dfrimkqf qoN awgy nhIN vDdf.

           sfihq, swiBafcfr qy klf dy Kyqr `c mwlF mfrn dy jqn qF ho rhy hn, pr Aus df AuQoN dIaF BffvF aqy lokF nfl koeI srokfr nhIN.  AuQoN dy lokF aqy smwisafvF nfl vI nhIN. vlYq dI DrqI `qy ijvyN sfihq qy swiBafcfr df afpxf hI tfpU hovy. pMjfbI lyKkF ivwc vI guwtbfIaF hn, ijnHF df afpsI rfbqf Gwt vI hY aqy axsuKfvF vI. hr koeI afpxy afp hI smJ irhf hY, dUjy nhIN. keI iewk mF-bolI nfloN kwt ho ky aMgryI dy lV lwgx dI lflsf pfldy hn, pr Auh svIkfry nhIN jFdy. eyDr af ky Auh dfavf qF krdy hn, pr Auh swc nhIN huMdf.  eyDrilaF aslIaq df pqf nf hox kfrn Auh dfaivaF dI qxI CqrI dy pRBfv qoN bcy nhIN rihMdy.

           pMjfbI gfiekI ny KMB rUr PYlfey hn, pr Auh Bff dy bolF kr ky nhIN, isr sMgIq dIaF BMgVf-numf bIts kr ky. BUimkf Zol aqy sfF dI, pr Kwt gey pMjfbI gfiek. BulyKf ieh pY igaf ik Auh Cf gey, pr aslIaq ieh hY ik Auh pMjfbI gIqF dy imafr Kf gey, guaf gey.

           kuJ lok pMjfbI dy bcfa leI pMjfbI ikqfbF DVfDV Cfp rhy hn, qF ik sfihq bcfieaf vI jf sky aqy lokF qwk phuMcfieaf vI jf sky. Auh vkq vI lfAuNdy ny aqy mfieaf vI, pr jy pMjfbI pVHn vfly hI iqafr nhIN kIqy jfxgy qF Pyr kI bxygf?  AuWQy soicaf ieho jf irhf hY ik pMjfbI dy isKfAux dy mbUq ieMqfm kIqy jfx aqy Aus kYrIar/nOkrIaF nfl vI joiVaf jfvy. jy qrwdd nfl pMjfbI jObF nfl juV geI qF ies Bff leI sunihrI  bUhy KuwlH jfxgy. srkfrI aqy Yr-srkfrI nOkrIaF ivwc Bff df mhwqv bhfl krn leI kIqy jf rhy AuprfilaF bUr ipaf qF pMjfbI sfh sUqy jfx qoN bcfieaf jf skygf. pMjfbI mfqf-ipqf ikrmMd hn, pr byvws vI.

           hflfq ijho ijhy mrI hox, lyKk klmF clf rhy hn aqy AumId krdy hn ik ronI huMdI rhygI, nvINaF socF pYdf huMdIaF rihxgIaF aqy icMqn df diraf vgdf rhygf. ijwQy Auh pMjfb aqy XU ky nfl juVy hoey hn, AuWQy ivv dy vrqfry qoN vI axiBwj nhIN. Auh msilaF `qy aijhIaF itwpxIaF krdy hn, ijvyN ivv-ipMz `qy kr rhy hox. ijhVy hux burg ho gey hn, Auh ajy qwk vI ipMz nhIN Buwly.  AunHF aMdr ajy vI ipMz vwsdf hY aqy Auh ud vI ipMz qoN bfhr nhIN inkly. ipMz df inwG AunHF ny sMBfilaf hoieaf hY, ijs Cwzx leI iqafr nhIN.

           XUnfeIitz ikMgzm ivwc ijhVI AuWqm gwl lwgI, Auh hY AuWQoN dI ivwidak pRxflI. grYmr skUl hox jF hor, AunHF ivwc mhwqqf ies gwl idwqI jFdI hY ik iensfnIaq pYdf kIqI jfvy, bMdy-bMdIaF pYdf kIqy jfx. Auh iensfn bxfey jfx, jo pKMzF aqy azMbrF qoN dUr hox, jo iMdgI dI aslIaq dIaF awKF ivwc awKF pf ky dyKx dy Xog ho skx. ijhVy dysI lok jvfnI pfr krn bfad vlYq gey, AuhnF aiDafpk, zfktr, ieMjInIar, afid bxn leI AuQy muV pVHnf ipaf. Aus qoN bfad hI Auh AuWQoN dy smfjk islybs dy imafrF PVn aqy apxfAux qwk phuMc sky.

           smfj ivwc ivcrn dI jfc, asUlF mMnx df slIkf, inXmF `qy pihrf dyx dI afdq aqy hr dUjy nfl ivhfr df qrIkf eyny pRBfvq krdy hn ik hr koeI AuhnF dy pYV-icMnHF `qy qurn qrjIh dyvygf. hr koeI vfrI dI AuzIk krn pihl idMdf hY, iksy dI vfrI qoN awgy lMGx bfry socygf vI nhIN. dyKx ivwc afieaf hY ik AulMGxf krnf AuhnF dI ikiraf ivwc fml nhIN. iMdgI df koeI Kyqr hovy, Auh rsqf dyx ivwc KuI hfsl krdy hn, rsqf Kohx ivwc nhIN.

           ivwidaf-vqIaF ny ieh jqn kIqf hY ik smfj dy hr Kyqr ivwc AuWcy imafr pYdf kIqy jfx, ijhVy rofnf iMdgI ivkfs dIaF isrF vwl hI lY ky jfx. ies kMm leI vwzIaF izgrIaF vfly aiDafpkF pihlF-pihl  CotIaF jmfqF pVHfAux `qy hI lfieaf jFdf hY, qF ik Auh hOlI-hOlI AuWprlIaF jmfqF dy ividafrQIaF pVHfAux qwk phuMcx. qjribaF `coN lMGidaF aiDafpk bfrIk anuBvI ho jFdy hn, ijs nfl AuhnF aiDafpn `c mukl nhIN huMdI.

           hux ijhVf nuks pY irhf hY, Auh cMgf nhIN. kwtV lok afpxy skUl clfAux lwg pey hn, ijwQy Auh jfxkfrI idwqI jfx lwg peI hY, ijhVI iensfnIaq inGfrdI hY, AuBfrdI nhIN. kwtVqf cMgI nhIN huMdI. AudoN qF iblkuwl hI nhIN, jdoN ieh iksy dUjy dIaF BfvnvF Tys phuMcfvy jF iksy qrHF df vI nuksfn kry. ies sMbMDI XU ky vwsdy dysI lokF aqy dUijaF sucyq hox dI rUrq hY, qF ik BivwK ivwc hox vfly nuksfn qoN bicaf jf sky. srkfr vI ies mfmly `c suwqy nhIN rihxf cfhIdf.

           rsmF-rIqF aqy swiBafcfr vI pwkf qy itkfAU nhIN huMdf. ienHF ivwc smyN anusfr qbdIlIaF afeIaF hn, ijnHF pMjfbIaF, pfkIaF aqy hor lokF dy ivhfr ivwc dyiKaf jf skdf hY. AuWQoN dI qflIm aqy smfjk ivhfr KuwlHidlI qrjIh idMdf hY, ijs kfrn dysI lok vI ies mfnx/apxfAux qoN ivrvy nhIN rhy. hr koeI afpxy mn-myly ivwc guaficaf hoieaf bhuqI vfr Auh hwdF vI pfr kr idMdf hY, ijhVIaF smfjk vrqfry dy qfxy-bfxy qoVdIaF hn, joVdIaF nhIN.

           KuI hoeI, jdoN pqf lwgf ik bhuq sfry dysI lok aiDafpn dy Kyqr ivwc dUjy lokF dy nfl hn, ipwCy nhIN. nvIN nsl dI bol-bfxI iewksfr vI hY aqy cMgI vI. AunHF imlidaF nvIN nuhfr df pqf lwgdf hY aqy AunHF dy ihn/idl/ivhfr ivwc cwldI qfI hvf df vI. kuJ aiDafpkF imlx qoN pqf lwgf ik AunHF vlYq phuMc ky ikMnI imhnq krnI peI, ikMny jPr jflxy pey, ikMny mukfbilaF dy Ukdy diraf qrny pey, qF ikqy jf ky Auh mukfm hfsl hoieaf, ijs dI kdy klpnf vI sjfeI sI aqy supny vI.

           pihlF pihl dysI lok XU[ ky[ (vlYq) phuMcy qF AunHF hr Kyqr ivwc kMm kIqf. AunHF kol koeI cox nhIN sI huMdI. cox df kMm AunHF dy hwQ sI, ijnHF kMm dyxf huMdf sI. hOlI-hOlI rugfr cwlx lwg ipaf aqy Auh sOKy huMdy gey. vlYq `c BfeIcfrf bxfAux lwg pey. AunHF dy mnF ivwc dys pRqI vI vf AuWgx lwg peI. dys nfl rDf bxn kfrn sMbMD kfiem ho gey. Auh dys dy BfeI bx gey, dys dy BeIey-BfeIvfl. brqfnIaf dy nfgirk bx gey. keI iksm dIaF rokF Gwt aqy ht geIaF. suKfly ho ky afrfm nfl rihx lwg pey. rugfr aqy kfrobfrF `c sYWt hox bfad Auh mfnvI, Dfrimk, sfihqk-swiBafcfrk BuwK dI iqRpqI krn dy rfh pY gey.

           pMjfb dy dysI lok ijs ihr vI gey, AuWQy gurduafry, mMdr Ausfrn ivwc ipwCy nhIN rhy. keI ihrF ivwc qF keI-keI hn, iewk-iewk nhIN. ijwQy Auh rUhfnI BuwK pUrn leI bxfey gey sn, AuWQy hI Auh inwGIaF imlxIaF dy sQfn bx gey. keI QF qF iemfrqF AuWqy eynf Krc kIqf igaf hY ik suxn bfad hYrfnI vI huMdI hY aqy pRyfnI vI. iksy-iksy idn hI ienHF Dfrimk sQfnF `qy rOxk huMdI hY, bfkI idnF ivwc byrOxkI qy suMn-sfn. lMgr cwldy hn, koeI BuwKf nhIN rihMdf. AunHF vI afsrf imldf hY, ijnHF df koeI shfrf/aflHxf nhIN huMdf.

           ijhVy mksd leI 'gurduafry` dI sQfpnf hoeI sI, Aus df mksd swcfeI pYdf krnf sI, iemfndfrI vI, mfnvqf pYdf krnI sI aqy BfeIcfrf vI, iensfnIaq pYdf krnI sI aqy aml ivwc jIAUNdf-jfgdf aslI mnuwK vI, pr eyQy vI hor QfvF vFg jfq-brfdrIaF dy Dfrimk sQfn bx gey, ijwQy jfq-pfq/goq, nsl dIaF Tos dIvfrF qx geIaF. goiraF dI DrqI `qy vI iewk dUjy pRqI nPrq df kflf vrqfrf afpxI CqrI qfx bYTf. goiraF vwloN fhrf qOr `qy kIqI jFdI nPrq/ ivqkry dy kfly bwdl qF Ct gey, pr ienHF dysI lokF, vlYqIaF BeIaF, dI afpsI nPrq kdoN ikwdF Kqm hovygI?

           lyKkF dIaF keI mihPlF ivwc jfx/ivcrn df mOkf imilaf.  ijnHF ny kfly hnyry ivwc Btkdy mnF rOnI dyxI hY, Auh vI aMdroN-bfhroN sfP nhIN lwgy. AunHF dy mnF ivwc vI ajy afDuinkqf, nvyNpx aqy pfkIgI dI qfI hvf nhIN cwlI, ijs krky Auh jo socdy, ilKdy hn, Aus dy mgr Auh ud hI nhIN qurdy. ijMnf icr Auh ud sfP-mn nhIN huMdy, burfeIaF nhIN Cwzdy, Enf icr AunHF dIaF rcnfvF Iro dI pirkrmf krn qoN vwD kuJ nhIN kr skxgIaF. lyKkF dohrI soc `coN bfhr inklxf pvygf. jfq-brfdrIaF qwk dI glI-sVI soc iqafg ky mfnvI BfeIcfry dI gwl kridaF ivv dy hr kqry afpxI glvkVI ivwc lYx leI iqafr hoxf pvygf.

           dUjy dy ivwc jfx kr ky dysI lokF df sfihq pRqI nrIaf bdilaf nr afAuxf cfhIdf hY, qF ik klmF vfilaF dy mokly hoey idl nr af skx. jy Auh aqIq dIaF qMg glIaF ivwcoN inkl ky qfI hvf dy sfh Brn leI iqafr hI nhIN qF AunHF qoN cmkdIaF ikrnF dI rf mfqr vI AumId nhIN rwKI jf skdI. swiBafcfr ivwc qbdIlI afAuxI suBfivk hY, jo hr jgHf df swc vI hY aqy aml vI. vlYq ivwc rihMdy nvyN pUr ivwc aMgryIaq df pRBfv nfkfiraf nhIN jf skdf. Auh cMgIaF gwlF apxfAux ivwc iksy iksm dI iJjk mihsUs nhIN krdy.

           dysI lokF hr Kyqr ivwc jfgxf pvygf. rOnI ibKyrn qoN pihlF Kud rOn hoxf pvygf. ud jfgy hox dI imsfl bhuq Gwt dyKx imlI, ikAuNik bhuqy dysI lok bxy-bxfey kwtV rfhF qoN Auqrn leI iqafr nhIN. keI qrHF dy jPr jfl ky eyzI dUr gey mulk ivwc hux qwk aijhI imsfl pYdf krnI cfhIdI sI ik aMgry  aqy AuWQy rihMdIaF hor kOmF dy lok aw-aw kr AuWTdy, pr aPsos ik aijhf dyKx ivwc nhIN afieaf, ijs dI ies klm AuzIk rhygI.

           XU ky dy keI ihrF `c GuMmidaF-GumfAuNidaF lokF imlidaF ieh afm dyiKaf ik dysI lok cMgy GrF `c Kuhfl iMdgI jIa rhy hn, BfvyN Auh koeI kMm krdy hox jF nf. ijhVy kMm krdy hn, AunHF dy ichry `qy nmoI nhIN dyKI. ijnHF kMm nhIN imldf, Auh vI mfXUs nhIN huMdy, ikAuNik AunHF BuwKy nhIN rihx idwqf jFdf. sol sikAurtI aijhf shfrf bxdI hY ik iksy hor awgy hwQ awzxy nhIN pYNdy. iksy dy aihsfn dI rUrq nhIN pYNdI. qrlf bx ky smyN awgy rmsfr nhIN hoxf pYNdf. sol sikAurtI dyxf AuQoN dI srkfr df bhuq vwzf pRfjYkt hY, jo mddgIr vI hY aqy prAupkfrI vI. bhuq lok aijhy hn, ijnHF df ies ibnF srdf nhIN. Auh bImfr huMdy hn jF nkfrf, kMm krn dy kfbl nhIN huMdy. ies dy Ault ies kqfr ivwc ZONgI/nklI/pfKMzI vI af rldy hn, ijhVy irt-put/qMdrusq huMdy hoey vI sol sikAurtI lYx leI pfKMz df shfrf vI lYNdy hn aqy vwzy JUT df vI.

           dysI lokF ny vlYqI BeIey bx ky kyvl ieMglYNz ivwc hI nhIN, sgoN vwK-vwK mulkF ivwc dys dI AusfrI ivwc vI ihwsf pfieaf aqy afpxy prvfrF vI Kuhfl bxf ilaf. iewk gwl afm dyKx ivwc afeI ik hr kMm kMm kr ky kIqf jFdf hY, GtIaf jF vDIaf kr ky nhIN, cMgf jF mfVf kr ky nhIN, AuWqm jF dom smJ ky nhIN. koeI ikhVf kMm krdf hY, ikhVf nhIN, koeI iksy nhIN puwCdf. myry vrgf bfhroN igaf jy Buwl-BulyKy iksy puwC bYTy qF Aus ijhVf AuWqr imldf hY, Aus nfl nmoI hI huMdI hY, hor kuJ nhIN. kUVy dy bYg (kfly) cuwkdy aMgryF trwk `c suwtidaF dyK ky jdoN ieh puwiCaf ik kUVf cuwkx df kMm AunHF dI hYsIaq qoN nIvF nhIN qF AunHF `coN iewk eynI AuWcI afvf ivwc or dI cIikaf, ''qUM ieh kI puwC irhF, qUM kI lYxf, ikAuN puwC irhF?``

           AuQy kMm koeI hovy, Aus dI kdr hY, ikAuNik shI pONz/zflr imldy hn, ijnHF dI bVI kdr vI hY aqy rId-smrwQf vI. koeI iksy df hwk nhIN mfrdf, iksy df rfh nhIN mwldf, iksy dI jOb nhIN KoNhdf. ijhVf ijsmfnI, mfnisk aqy ihnI qOr `qy iPwt hY, Auh AuQy mfr nhIN KFdf. isfr nfloN lgn, jfxkfrI, igafn aqy vfdfrI qrjIh idwqI jFdI hY, ikAuNik kMm isfr ny nhIN krnf huMdf. ijwQy ilafkq dI QF isfr pihl idwqI jFdI hY, AuQy imafr kfiem nhIN rihMdy. ieho kfrn hY ik AuQy dy mfhOl ivwc Auh hI iafdf ibhqr aqy jfie hY, ijhVf kMm-corI nhIN krdf, Prlo nhIN mfrdf, sgoN afpxy kMm inbyVn ivwc KuI vI hfsl krdf hY aqy KuhflI vI. BfvyN XU ky `c bhuq Gwt pYdfvfr huMdI hY, pr kmfl ieh hY ik AuQy iksy cI dI QuVoN nhIN. ieh vI ik sbIaF, PlF dI AuWqmqf aqy qfgI df koeI mukfblf nhIN.

           AuQy dukfnF `qy hr vsqU dI kImq ilKI imlygI. Gwt-vwD krvfAux dI loV hI nhIN pYNdI. dysI lokF dIaF dukfnF `qy vI koeI vwKrf rfg nhIN. Auh vI aMgryF vFg hI ivcr rhy hn, ikAuNik gfhk vwKry nhIN. sFJy gfhkF nfl vKryvF/ivqkrf/vl-Cl nhIN ho skdf. aijhf krn bfry koeI socdf vI nhIN. dysI lok rofnf dy ivhfr `c aMgryF vflf vqIrf Dfrn ivwc hux ipwCy nhIN rhy. ipwCy rih ky AunHF df kMm nhIN srnf. kqfr `c lwgxoN koeI rmfAuNdf nhIN. Dwkf-muwkI df svfl hI pYdf nhIN huMdf, ijvyN Auh ieh kuJ krnf AuWkf hI Buwl gey hox. cMgIaF iswKIaF gwlF rofnf dy aml ivwc apxfAuNidaF dyK ky qF KuI huMdI hY, pr jdoN eyDrlIaF vylf-ivhfa cuwkIaF rsmF-rIqF moiZaF `qy cuwkI iPrdy hn qF AunHF AuWqy guwsf vI afAuNdf hY aqy iglfnI vI huMdI hY.

 

 

 


 26 jnvrI nUM slfm eydF vI

                                                              - sLfm isMG aMg sMg

 

Bfrq df ilKq sMivDfn. lokqMqr df pivwqr gRMQ. aijhf gRMQ jo AuWcf, suwcf aqy dysL df mfrg drsLk. hr Kyqr ivwc puwty jfx vfly kdmF leI rfh. hkUmq dI bxqr df qOr qrIkf. lokF dIaF ieCfvF df pUrk. cMgy kfrjF dI afrMBqf leI shuM cuwkx df aihm, bhumuwlf aqy ivsLvfs df dsqfvyjL.

smyN smyN ies ivwc soDF hoeIaF. loV muqfbk vfDy Gfty kIqy jFdy rhy. sMivDfn ny qF sMivDfn hI rihxf sI, Aus dI kdr hor vDI. hor vsIh ho igaf Ausdf Gyrf. Auh gwlF vI sLfml ho geIaF jo pihlF nhIN sn peIaF. nvyN AuWTx vfly msilaF nUM inptfxy qwk dI AuWcI AuzfrI Br igaf.

 

dysL df rwiKak. lokF dy hwkF df rKvflf. AunHF dy PLrjLF df mudeI. sB qoN vwzI gwl afjfdI df gvfh aqy afjfd iPLjLf pYdf krn df pUrf sUrf smrQk. AuWnI sO sMqflI nUM imlI afjfdI qoN bfad ies nUM bxfAux leI kfPI smF lwg igaf. zf: aMbyddkr dI agvfeI c nypry ciVHaf.

 

26 jnvrI 1950 nUM dysL dy lokqMqr ny qflIaF dI gUMj ivwc ies nUM apxfieaf. ieh pUry dysL dy isr df afsmfn bx igaf. dysL dy injLfm nUM byhqr qrHF clfAux leI cfnx ho igaf aqy syD iml geI. iek isstm ny cfl PVI ijhVI KusLhflI ilafAux qur peI.

 

dysL dy smuwcy lokF vloN cuxy pRqIinDF ny ies nUM BrvF slfm kIqf aqy dysL dy nYx-nksL AuGfVn / AuBfrn leI qslIm kr ilaf. ies dI shuM Kf ky dysL dI syvf dy imsLn ivwc lwg gey. nyqf jnF ny syvk bx ky dysL dy qrwkI krn nUM afpxf insLfnf bxf ilaf.

 

nyqf bdldy gey. pihly pUrF dy imsLnrI  nyqf Kqm huMdy gey. Auh mYdfn ivwc af gey ijnHF nUM nf imsLn dI sfr sI nf icwq cyqf. AunHF imsLn awgy kwkf (k) lf ilaf aqy lYx lwg pey hr qrHF df kimsLn. KfDIaF shuMaF dI AultI krky byeI mfnI dI ndI coN kurlI kr leI.

 

sMivDfn c iksy sqr ivwc vI Gutff krn dI afigaf nhIN. iksy sqr ivwc ainaF dyx df vrnx nhIN, iksy pihry ivwc ivqkry df ijLkr nhIN iliKaf ik nf-brfbrI rwKx vfsqy jqn jfrI rwKy jfx , iksy sqr dI nIq mfVy pfsy nhIN jFdI, koeI sqr nhIN kihMdI ik iksy vI pwDr qy jfq pfq kfiem rwKI jfvy. pr, Pyr vI ieh sfrf kuwJ vfprI jf irhf hY ijs leI juMmyvfrI sMivDfn dI nhIN sgoN AunHF dI hY ijnHF qy ies nUM lfgU krn dI juMmyvfrI vI qy PrjL vI , ijnHF qy iesdf boJH vI hY, qfkq vI.

 

jy psLUaF df cfrf bMdy crn lwg pYx, jy qopF coN kimsLn ilaf jfx lwg pvy, jy POjIaF dIaF pivwqr lfsLf vfsqy iqafr krvfey kwPnF (bksy) coN vI mfieaf hI BfI jfvy aqy jy hr gI, moV qy Gutfy hI Gutfy hox lwg pYx qF svfl qF AuWTxgy hI.

 

aijhy vrqfiraF c dysL vfsI sMvDfn awgy KVH ky cIkF nf mfrn qF hor kI krn? aijhy mfVy kMm krn vfilaF ivruwD roh BrI afvfjL bulMd nf krn qF hor kI krn? afKr ieh ivdrohI avfjF nyqfvF nUM iewk idn suxnIaF pYxgIaF.

 

pr ieh vI aPsos dI gwl hY ik lok vI cusq nhIN. bhuqf ihwsf lfpRvfh hY ijnHF nUM dysL c mnfeI jFdI 26 jnvrI df eynf ku hI pqf hY ik Aus idn idwlI ivwc pryz huMdI hY aqy ivKfeIaF jFdIaF hn vwK vwK qrHF dIaF JfkIaF.

 

piVHaF iliKaF dy sLihr cMzIgVH dIaF vwK vwK mfrkItF c vwKo vwKrI Aumr aqy vwKo vwKry ikwiqaF dy lokF nUM 26 jnvrI bfry srsrI sOKy jhy svfl kIqy qF kuwJ iek ny jvfb idwqy pr nfl sLrq rwK idwqI ik nfm, pqf afid iblkuwl nhIN ilKxf aqy keI iek qF ibnf jvfb idwiqaF ieMj cly gey ijvyN svfl zMg vFg vwijaf hovy. iek ny qF jFdy jFdy iewQoN qwk kih idwqf ik qusIN pwqrkfr nF sfzf vrqdy ho, gwlF afpxIaF ilKdy ho, sfzIaF gwlF nhIN kihMdy. hYrfnI nhIN hoeI pr pRysLfnI jrUr hoeI. quhfnU qy sMivDfn nUM afdfb, slfm aqy siq sRI akfl.

 

mnuwKI hsqI dy rU b rU

 

dysL dy hflfq nUM inMdxf soBdf nhIN. dysLvfsI nUM qF iblkuwl nhIN. ijs dysL c rhIey Aus nUM kdy nf BMzIey pr krIey kI hkIkq bfry awKF bMd kr lYxIaF vI qF AunHF lokF nfl byiensfPI hovygI ijnHF dI vwK vwK hkUmqF ny ijLMdgI ro ky rwK idwqI, jIAUx jogI nhIN CwzI.

 

muwTI Br lok hn ijnHF dy jIvn ivwc iksmq dy qfry cVHy hoey hn. bfkI dIaF ijMLdgIaF qF hnyiraF df isLkfr ho ky rih geIaF hn. myrI njLry dysL iewk bsqI hY ijs aMdr mnuwK dI hsqI ieMnI jrjLrI kr idwqI geI hY ik hwd ho ky rih geI hY.

 

bixaf bxfieaf isstm hI nhIN mMinaF jf irhf. cuxy hoey nyqf rfjy vrgy ho ky rih gey. lokF nUM smfn hI nhIN lwB irhf, isr leI Cwq nhIN,  soc vflI mwq nhIN, rfh nhIN lwBdf, pyt vI KflI aqy hflfq vI bdqr ho gey, kI kry koeI, kI nf kry koeI.

 

dysL ndI hY ijs c tuwty pey cwpU qF ids rhy hn pr mlfh hY hI koeI nhIN jfxI nf hox dy brfbr. eyzI vwzI iksLqI df ieh hfl hY, pr mnuwKI dlyrI  dyKo ik Pyr vI Auh bicaf hoieaf hI sgoN ijLMdgI dy dIvy jgfeI rwK irhf. kvI afpxy smyq hr dysL vfsI qoN pMj svfl puwC irhf, afAu iml ky koeI jvfb lwBIey.

 

Gor hnyrI bsqI aMdr , ikMj ieh jgdy dIvy .

BuwKF GyrI bsqI aMdr, ikMj ieh  jgdy  dIvy .

 

aMnfH rfj qy cOpt rfjf, isstm DuMd c iGiraf

Pyr vI qyrI hsqI aMdr, ikMj  ieh jgdy  dIvy .

 

qyl nf ikDry nf bwqI hY, nf koeI rfh nf mMijLl

dUr ibKyrI bsqI  aMdr, ikMj ieh  jgdy dIvy .

 

pfty bsqr busIaF CwqF, pyt vI  Kflm KflI

dsLf GnyrI KsqI aMdr, ikMj ieh jgdy dIvy .

 

tuwty cwpU koeI mlfh nf, ndI c  Pyr vI qrdI

sLfm vzyrI iksLqI aMdr, ikMj ieh jgdy dIvy .

 

mfP krnf ieh gwlF soBdIaF BfvyN nf hox pr awj dy idn ieh sB dIaF hn, ijs kfrn ienHF nUM ilKy bgYr irhf hI nhIN igaf.

 

iek sLfm- iek swc 1

 

bhuq sfl pihlF dI gwl hY ik myrf Cotf Brf kyhr sLrIPL jrmnI qoN afieaf hoieaf sI. Auh AuWQoN hI pRogrfm bxf ky afieaf sI ik kuwJ imwqrF bylIaF nUM iek sLfm pRYs klwb bulfAuxf hY. iewQoN qwk ik Ausny bulfey jfx vfilaF dy nF vI dws idwqy sn. Ausy qrHF hoieaf Ausny Pon krky sB nUM sunyhy lf idwqy . ivcly idnF ivwc hI gurbcn isMG Buwlr df nF pMjfbI itRibAUn dy sMpfdk vjoN cuixaF igaf ijs nUM kyhr ny Pon krky idwlI mubfrk vI phuMcfeI. Buwlr dIaF khfxIaF pVHn kfrn Aus nUM lyKk qF mMndf sF pr ieh gwl mYnUM ZuwkvI nf lwgI ik iek gYr pwqrkfr nUM iswDf hI sMpfdk lf idwqf igaf. jy Ausny iksy QF sMpfdkI  / pwqrkfrI kIqI vI hoAU qF mYnUM pqf nhIN sI. kyhr dy nfl hI vDfeI mYN vI dy idwqI.

 

gwl qF iek sLfm dI krnI hY ivwc hor hI rOlf pfAuxf pY igaf. swdy vfly idn pMdrf-vIh imwqr sLfm vyly pRYs klwb cMzIgVH phuMcxy sLurU ho gey. gurbcn Buwlr jI vI af gey. srUrI sLfm c myrf iek chyqf pwqrkfr pqf nhIN iks rONa ivwc AunHF nUM AuWcI afvfjL ivwc kih igaf hux qF aMg sMg sLurU kr idAuNgy nf keI iek ny ieh avfjL suxI qy mYN vI. mYN qF ieh sux ky imwtI ho igaf. mYnUM nf cVHy nf Auqry. myrf afpf ijvyN pQrf igaf hovy. ieh vylf nhIN sI ieh kuwJ kihx df. mYN pwQr hoieaf imwqr nUM vI kuwJ nf kih sikaf. ihMmq hI nhIN sI rhI. soicaf jLrUr ik imwqr nUM kI ho igaf. Ausny ikAuN rMg c BMg pf idwqI. kyhr vloN rcfey jsLn c myrf nF ikwQoN af igaf. Buwlr jI df kI rvweIaf sI mYnUM nhIN pqf pr myrI sLfm asloN hI  ikrikrI , busbusI, BurBurI aqy mrI mrI ijhI ho ky rih geI .

 

lqIPy df ichrf mohrf

 

mohn BMzfrI dy puwqr df ivafh sI. kyhr sLrIPL dy rU b rU sbMDI mYN phuMcy lyKkF nUM swdy dy irhf sF. jdoN gurbcn Buwlr nUM sunyhf idwqf qF kihx lwgy, beI sLfm Aus dy rU b rU nfl qyrf kI sbMD? mYN ikhf ik kyhr myrf Brf hY. Auh Pyr boly , sLfm beI Auh qyrf Brf ikvyN ho skdf, Auh qF sLrIPL hY.


ruwqF dy isrnfvyN

  - fm isMG aMg-sMg

 

keI dhfky pihlF mOsm itkfa ivwc sI, kdy AuWGV-duwGV nhIN sI huMdf. ruwqF afAuNdIaF, bdldIaF aqy afpxI Aumr hMZf ky awgy qur jFdIaF. kdy iewk-dUjI ivwc dl nhIN sI idMdIaF, kdy iewk-dUjI `qy nhIN sn cVHdIaF. bnspqI AuhnF anusfr hI mOldI vI rihMdI aqy ibnsdI vI. lok vI ruwqF anusfr Zldy rihMdy. afnMd vI lYNdy, ruwqF dI qlI aqy kihr vI sihMdy. ruwKF hyT bYT ky CF mfxidaF grmI dI sqI qoN bicaf jFdf aqy Duwp sykidaF srdI kt jFdI.

 

brsfqF afAuNdIaF qF JVI lwg jFdI. keI-keI idn vrKf htx df nFa qwk nf lYNdI. hVH af jFdy qF DrqI df mUMh Doqf jFdf. keI vfr nuksfn vI ho jFdf, ijs dI pUrqI nf hyTlI  srkfr krdI, nf AuWprlI. jy koeI krdI vI qF nfm-mfqr. lok ieho ijhy vfqfvrx ivwc rihx dy afdI sn, ijs kfrn sfry vrqfry rf aqy sihj ivwc hI lYNdy. kudrq dIaF myhrbfnIaF df luq vI lYNdy rihMdy aqy afpo-afpxI smrwQf muqfbk afqF df sfhmxf vI krdy rihMdy.

 

hux pihlF vfly vkq nhIN rhy. ruwqF dy vrqfry bdl gey hn qy ichry hor dy hor ho gey hn. hux brsfq dI ruwqy JVIaF nhIN lwgdIaF. pqf nhIN ikhVI iJVI ivwc jf CupIaF hn, ijs kfrn hux bfr lwgdI hY aqy qurq-Purq qm ho jFdI hY. ijhVI srdI dy drvfy akqUbr dOrfn KuwlHxy urU ho jFdy sn, hux dsMbr dy afrI hqy KuwlHx lwg pey hn. ijwQy sO sfl qoN br nhIN sI peI, EhI pTfnkot brbfrI df ho ky rih igaf. ieh jo kuJ  vI vfpr irhf hY, iksy vwzI qbdIlI qoN Gwt nhIN.

 

suBfa bdl rhy hn, afbo-hvf vI, ruwqF bdl rhIaF aqy ruwqF dy isrnfvyN vI. Kdf ieh hY ik ruwqF dI afpo-afpxI fsIaq hI nf jFdI rhy, hsqI hI qm ho ky nf rih jfey. ikqy rlgwz ho ky hI nf rih jfx. AuNj iehnF bfry eydF soicaF kuJ nhIN hox lwgf. eydF dy vrqfry bfry ikr kIiqaF vI koeI hwl inklx vflf nhIN. hryk ruwqF dy bdldy isrnfivaF jfxnf hI pvygf qy smJxf vI.

ruwqF dy isrnfvyN bdlx df asr vwK-vwK KyqrF `c vI ho irhf hY; ijvyN slF dy bIjx-pwkx `c, phfVF dIaF tIsIaF `qy, dirafvF dy vihx `c, hvfvF dI rqfr `c aqy qp dy vrqfry `c. ieh sfry kudrq dy Kyqr hn, pr iehnF dy nfl-nfl mnuwKI mnF `qy pRBfv pYNdf hY, socF `qy vI, mnuwKI vrqfiraF `qy vI pYNdf hY aqy mfnvI iriqaF `qy vI.

 

bdlx dy rONa muqfbk lok DrqIaF bdlx lwg pey. pMjfb df nOjvfn vrg ivdy vwl qur ipaf. kfI iKwqy flI hox lwg pey. Drm bdlx df islislf inrMqr jfrI hY, kdy bMd nhIN hoieaf. iewk vfr hvf ny aijhf ru bdilaf ik nyqf lok rfjsI pfrtIaF bdlx lwg pey. AunHF eynI rqfr PV leI ik pqf hI nhIN sI lwgdf ik svyry iks pfrtI ivwc hn aqy fm ikwDr cly gey.

 

Brf-Brf iewk-dUjy ivruwD ho gey. afpsI glvkVIaF Kuws geIaF. kwlH qwk jo iewk sn, awj do ho gey. iewk-dUjy ivruwD awg Auglx lwgy. vkq vI hYrfn hY aqy suxn-dyKx vfly vI. imwqrF `c doPfV pY geI. kwlH qwk jo iewk-dUjy leI KVdy sn, awj iewk-dUjy QF nhIN dy rhy. iewk-dUjy dy bol ql lwgx lwg pey. ieh mn aMdr qurdIaF bdldIaF ruwqF df asr hY aqy bxdy-ivgVdy suBfa df ihrIlf pRBfv.

 

ivwidaf dy Kyqr `c eynIaF prqF (ruwqF) hn ik AuhnF smJxf afsfn nhIN. eynIaF pwDrF `qy pVHfeI krvfeI jf rhI hY, ijnHF ivwc bhuq rk hY, aMqF df vKryvF. kihx qF sB skUl/kflj/ividafly ivwidaf dy rhy hn, pr iks-iks qrHF/imafr/pwDr dI dy rhy hn, ies smJy bYr asl gwl df pqf nhIN lwgx lwgf. ikqy Auh krfeI jf rhI hY, ijhVI ivv pwDr dy imafrF qooN Aury nhIN rihMdI. ikqy Auh, ijhVI ipMz df vsIvF nhIN twpdI. aijhy `c vrqfiraF dy isrnfvyN nf bdlx qF Pyr hor kI bdly?

 

bfhr dy vrqfiraF muqfbk bdldIaF mn dIaF ruwqF afpxy jlvy ibKyrn bYr nhIN rihMdIaF. kudrq siQr nhIN, jo bdldy rihx ibnF rih nhIN skdI. DrqI `qy vwzI qfdfd ivwc dOVdIaF motr-gwzIaF, asmfn `qy hr smyN hfrF dI igxqI ivwc AuWzdy jhf aqy hor QfvF `qy mInF df inrMqr clx hr smyN aijhI qp pYdf kr irhf hY, jo ruwqF dy isrnfivaF dy mwQy `qy (globl vfrimMg) ivvmeI qp dy rUp ivwc nf AuWBry qF Blf hor kI hovy?

 

Bff, sfihq qy swiBafcfr

 

pMjfb `c coxF ho rhIaF hn, ijnHF `c jyqU rhI pfrtI dI srkfr bxygI. cox lV rhy nyqf bVf kuJ bol/kih rhy hn, pr sB df sB isafsI msflf hY; vfady, lfry aqy XojnfvF dy Kulfsy.  jnqf awgy eynf kuJ proisaf jf irhf hY ik Aus smJ nhIN afAuNdI ik Auh kI psMd kry, kI nf?

 

ipClI srkfr ny swiBafcfrk nIqI bxfAux df rfg bVy or-or nfl alfpI rwiKaf, pr nqIjf koeI nf kwiZaf. ijnHF dy iMmy ies bxfAux df kMm sI, AuhnF dI ies ivwc koeI idlcspI hI nhIN sI, ikAuNik ieh bxfAux jF nf bxfAux nfl votF dI vsUlI nhIN huMdI.

 

aiq dI srdI ivwc awj nyqf-lok grmf-grm Bfx dy ky jnqf pRBfvq krn qoN rf-mfqr vI nhIN AuWkdy, pr iehnF BfxF `c nf qF ieh pMjfbI Bff dy lfgU krn dI gwl Coh rhy hn aqy nf hI Bff dI AuWnqI dI gwl. pMjfbI dI vrqoN nf krn vfilaF leI qfVnf qoN vwD sf vI koeI nhIN.

 

Bff dy nfl hI sfihq juiVaf hoieaf hY, ijs bfry kdy vI iksy srkfr ny soicaf hI nhIN. sfihq akfdmIaF, pMjfbI akfdmIaF aqy sfihq sBfvF kuJ nhIN idwqf jf irhf, jdoN ik ies dy mukfbly `qy hirafxf srkfr lwKF nhIN, kroVF rupey koml klfvF aqy sfihq AuWqy rc kr rhI hY.

 

ies jf rhI akflI-Bfjpf srkfr ny sfihq aqy hor klfvF nfl sMbMDq idwqy jFdy ienfmF df aYlfn qF kr idwqf, pr smfgm kr ky ienfm idwqy hI nhIN. ies df kfrn fny df flI hoxf dwisaf jf irhf hY. jy srkfr dUjI pfrtI dI af jFdI hY, Auh dyvy nf dyvy, Aus dI mrI.

 

coxF ivwc Bfg lYx vfly nyqfvF cfhIdf hY ik Auh Bff, sfihq, swiBafcfr aqy koml klfvF iks qrHF dI aihmIaq dyxgy, ies bfry vI Kulfsf krn, qF ik jnqf pqf lwg sky ik kOx kI krUgf?

 

kfiv-totkf

 

awlHf E awlHf, ikMj rhI jfnF kwlf

jF qF msq kIr, jF inrf hI qUM Jwlf,

kdy pRym dyvyN pUrf, kYdoN bxy kdy dwlf

qyrf visaf-vsfieaf, ieh jhfn qur cwlf,

keI qrHF bolI jfvyN, ies AuWqy ho-hwlf

kdy lwgyN aOKf-aOKf, kdy lwgdYN suKwlf,

awlHf E awlHf, ikMj rhI jfnF kwlf.

 

lqIy df ichrf-mohrf

 

kMzktr ny vfr-vfr svfrIaF qy kwtIaF itktF dI igxqI kIqI qF iewk itkt GtI jfvy, iewk svfrI vDI jfvy. afr ibnF itkt svfrI PVI geI.

kMzktr : ikwQy jfxf beI qUM?

svfrI : jI, rfm jI dy jnm sQfn `qy.

kMzktr : qY pqf nhIN ik itkt lYxf hY?

svfrI : cyqf nHIN irhf, aYh lAu pYsy dy idAu.

kMzktr : hux rfm jI dy jnm sQfn df qF nhIN imlygf, ikRn jI dy jnm sQfn df imlygf, XfnI jylH.

 


sfihqk pwqrkfrI dy nYx-nk

- fm isMG aMg-sMg


pwqrkfrI dy Kyqr ivwc sfihqk pwqrkfrI BfvyN bhuqI Qf nhIN mwl jF bxf skI, Pyr vI ies dy vwKry muhfdry dI pCfx nUM awKo Ehly krnf afsfn nhIN. ies dy muhfdry dy nYx-nk isrjx / GVn vfilaf nUM ieh pqf nhIN huMdf ik AunHf df ruJfn vwKrI iksm dI ivDf nUM jnm dy irhf hY aqy nvyN aMdf vflI Bff nUM vI. pihlf-pihl aijhy ruJfn nfl qurn vfly bhuqy nhIN huMdy, pr aflocnf krn vfilaf dI Gft nhIN huMdI. hOlI-hOlI jdo ies ruJfn nfl ilKIaf rcnfvf `co suhj-suafd afAux lwg pYdf hY qf AunHf df inMdf-pfT bolx jogf nhIN rihMdf. Bff dI vrqo `c cflU ivafkrx nf imlx kr ky nvyN aMdf dy pRBfv df jfdU afpxy kOqk idKfey ibnf nhIN rihMdf. nvf, swjrf aqy ivlwKx msflf pVHn nUM imlx kr ky Aus ivwc gihrI rucI pYdf ho jfxI koeI dUr dI gwl nhIN rihMdI.

QoVHI spys imlx dy bfvjUd sfihqk pwqrkfrI ny afpxI imafrI BUimkf nfl AunHf gMBIr aqy suihrd pfTkf df iDafn iKwicaf hY, ijhVy sDfrn Bff aqy sDfrn Gtnfvf dy sMsfr ivwc ivcridaf AunHf hI siPaf `qy Auh kuwJ vI pVH / ivcfr lYdy hn, ijhVI AunHf dy idl dI urfk vI huMdI hY aqy rUh dI vI. sfihqk sMsfr dIaf ivlwKx brf aqy rOick Gtnfvf  nUM sfihqk Bff aqy sfihqk aMdf ivwc jdo ibafinaf jfdf hY qf iewk aijhf aflm isrijaf jfdf hY, ijhVf iksy sfihqk rcnf qo Gwt afnMd nhIN idMdf.

pwqrkfrI aqy sfihqk pwqrkfrI ivwc motI lIk iKwcxI sMBv nhIN, ikAuik dohf ivwc vKryvf huMidaf vI koeI bhuqf rk nhI huMdf. KyqI, Kyzf, sfihq, ishq aqy bfkI smfjk Kbrf  nUM afpxI lpyt ivwc lYdI pwqrkfrI Audo hI sfihqk ho skdI hY, jdo ies dy nYx-nkf `co Bff, Gtnf aqy aMdf `co nvyN vrqfry aqy swjry iefry Jfkdy hox. ies dI pirBff qf sfihq dy kfmy, ivdvfn, pfrKU hI qlf skdy hn, pr kuJ nukiqaf nUM ivcfr lYxf kuQf nhI hovgf.

 

*  afm qOr `qy sfihqk pwqrkfrI Aus pwqrkfrI nUM kih ilaf jfdf hY, ijs df sMbMD sfihq nfl hovy. moty qOr `q BfvyN ieh TIk hI hovy, pr sfihq nfl ikMnf ku sMbMD hovy, iks qrHf df sMbMD hovy aqy kI sMbMD hovy, ieh gwlf ivcfrn Xog hn.

 

*  sfihq sBfvf dy huMdy iekwTf bfry CpI br nUM Dwky nfl pwqrkfrI dy sfihqk pwK nfl joV ilaf jfdf hY, jo shI nhIN. ieh dyKx dI loV pvygI ik iekwT dI hYsIaq kI hY aqy br df imafr kI hY? kI Aus ivwc nfa hI Cpy hn lyKkf dy, jf Pyr AuwTy muwidaf nUM imafrI aqy sfihqk Bff ivwc ivcfiraf qy iliKaf igaf hY?

 

*  abfr `c CpI khfxI, kivqf aqy nfvl nUM kI sfihqk pwqrkfrI dy Kyqr ivwc igixaf jf skdf hY jf nhI?  kyvl  abfr / rsfly `c Cpx nfl AunHf sfihqk ikrqf df ruqbf Gt ky pwqrkfrI nhIN ho skdf. jdo iehIE ikrqf ikqfb df rUp Dfr lYxgIaf qf ieh sfihq df aMg ho jfxgIaf. ies kr ky ienHf nUM sfihqk pwqrkfrI ivwc igxn / fml krn dI lqI nhIN krnI cfhIdI.

 

*  mhInfvfr pricaf `c CpdIaf rcnfvf ivwco kuJ iewk sfihq df aMg huMdIaf hn aqy kuwJ iewk sfihqk pwqrkfrI df ihwsf huMdIaf hn. sfihqk Gtnfvf bfry itwpxIaf, sfihqkfrf nfl mulfkfqF, sfihqk muwidaf bfry ivcfr-crcf nUM sfihqk pwqrkfrI mMinaf jf skdf hY, rq ieh hY ik vrnx vfsqy sfihqk Bff vrqI geI hovy.

 

*  sfihqk rsflf Aus nUM afiKaf jf skdf hY, ijs ivwc sfihqk rcnfvf dI Brmfr hovy. aijhy prcy `c bhuqf Xogdfn lyKkf df hI huMdf hY, pr kyvl rcnfvf dI cox kfrn sMpfdk afpxI DOx AuwcI krn ivwc hI lwigaf rihMdf hY. jy aijhy prcy ivwc sfihqk msilaf, Gtnfvf, crcfvf aqy bihsf bfry gwlf hox qf Auh ihwsf sfihqk pwqrkfrI hI hovgf.

 

* sfihq dy Kyqr ivwc vfprdIaf Gtnfvf bfry brf dI sfihqk Bff ivwc br-sfr lYxI vI sfihqk pwqrkfrI qo bfhr dI gwl nhIN huMdI. imsfl vjo ienfmf dI lq vMz bfry qbsry / itwpxIaf nUM sfihqk Bff ivwc ilKxf sfihqk pwqrkfrI hI aKvfvygI.

 

*  sfihqk pwqrkfrI kfhlI / qyI nfl iliKaf sfihq hI huMdf hY, ijs nUM bfkfiedf sfihq df drjf nhI idwqf jf skdf. pwqrkfrI dy Kyqr ivwc sfihq df imrx hI sfihqk pwqrkfrI dy nYx-nk AuBfrn ivwc shfeI huMdf hY. sfihq dy imrx ibnf pwqrkfrI nUM sfihqk pwqrkfrI nhIN ikhf jf skdf.

 

*  pwqrkfrI nUM sfihqk aMdf ivwc inBfAuxf vI sfihqk pwqrkfrI bx jfdI hY. jy sfihqk Bff ivwc sMpfdkI jf koeI lyK iliKaf igaf hovy, Aus nUM sfihqk pwqrkfrI df Bfg mMnxf lq nhIN. hf, aijhf inKyVf krnf sOKf nhIN.

 

*  sfihqk pwqrkfrI sfihq vfg bhuqf kr ky gihrf nhIN ivcrdI, sgo swqhI hI rihMdI hY, ijvyN sfihq dy pfxIaf `qy sfihqk Gtnfvf df Puwl qrdf hovy. hovygI qf Auh vI pwqrkfrI hI, pr Aus ivwco mihk sfihqk afvygI.

 

*  sfihqk pwqrkfrI leI rUrI hY ik mslf vI sfihqk hov aqy msOdf vI, Bff vI sfihqk hovy aqy aMdf vI. afm pwqrkfrI aqy sfihqk pwqrkfrI dy rk nUM pfTk sihj hI mihsUs kr skdf hY. ieh rk mihsUs krvfAuxf hI sfihqk pwqrkfrI dI ivlwKxqf hY.

 

*  kwul imlf ky ikhf jf skdf hY ik BfvyN ieh pUrI qrHf aj sf nhI ho sikaf ik sfihqk pwqrkfrI dI koeI iewk hI pirBff hY, pr ieh rUr hY ik sfihqk pwqrkfrI df muhfdrf vwKrf aqy ivlwKx hY, ijs nUM dyKx-prKx leI sUJ vI cfhIdI hY aqy isafxp vI.

 

cfrls izkn-nfnk isMG

 

aiDafpn dy Kyqr `coN syvf-mukq hox qo bfad aMgryI-pMjfbI dy Kyqr ivwc jo kMm pRo: ky bI aYws soZI kr rhy hn, fied ies qrHf df hor koeI nhIN kr irhf. pihlf YkspIar dIaf rcnfvf pMjfbI `c kr ky, Pyr kIts aqy btflvI dI qulnf kr ky AunHf lokf dy idlf qwk phuMcfeI, ijnHf nUM aMgryI nhIN sI afAudI. dovyN mfarky dIaf ivlwKx ikqfbf hn, ijhVIaf pMjfbI pfTkf leI jfxkfrI / igafn df fnf vI hn aqy kImqI qohf vI.

 

hux pRo: soZI ny aMgrI nfvlkfr cfrls izkn aqy pMjfbI nfvlkfr nfnk isMG dI soc, ivcfrDfrf, sMGr dI vI qulnf kIqI hY aqy AunHf simaf dy hflfq aqy sMGr dI vI. dovf df bcpn cfvf aqy KuIaf ibnf guiraf. skUl dI ivwidaf qo kory, pr dohf ny smfj dy aMdrlI krUpqf aqy krUrqf nUM gihrfeI qwk piVHaf, ivcfiraf aqy mihsUisaf. rIbf aqy dIn-duKIaf dy idlf ivwc bYT ky pIV BogI aqy Aus nUM lokfeI df drd kr ky ibafinaf.

 

ieh nhIN ik izkn-nfnk isMG qo pihlf nfvl nhIN ilK gey, pr AunHf dohf ny afpo-afpxIaf bolIaf ivwc ilKy nfvlf df smfjk Gyrf vDfieaf. smfjk srokfrf nUM Bfvkqf nfl py kr ky pfTkf dI hmdrdI hfsl kIqI, jo afsfn kMm nhIN. BfvyN Bfvkqf aqy pfqr-AusfrI nUM XQfrQ `qy swt mfrnf ikhf jf irhf hY, jo TIk nhIN.

 

pMjfbI nfvl df izkn-nfnk isMG` nfa dI ikqfb ivwc pRo: soZI ny dohf nfvlkfrf dy jIvn vI dwsy hn, hflfq vI aqy AunHf dIaf suDfrvfdI pRfpqIaf vI. ijvyN izkn dy nfvlf ny smfj suDfr dy kMm kIqy hn, AuvyN hI nfnk isMG dy nfvlI-ivcfrf ny pMjfbIaf dy mnf nUM vwzf hlUxf idwqf. ikqfb ivwc dohf bfry qulnfqimk jfxkfrI imldI hY, nfvlf df vyrvf vI aqy ivsQfrq crcf vI.

 


dIvy qF jgfAuxy hI pYxgy -    sLfm isMG aMg sMg

 

dIvy jgfey jfx qoN hI dIvflI jnmI sI aqy AudoN qoN hI bx geI rosLnIaF df iqAuhfr. ijnHF kfrnF krky dIvy jgfey gey sn Auh kfrn bhuq ipwCy rih gey aqy AunHF df mfanHF vI rsmIaq qoN vwD kuwJ nhIN rih igaf. kyvl busIaF rsmF df sPLr krI jfxf koeI arQ nhIN rwKdf. cfhIdf qF ieh hY ik AunHF rsmF dI aihmIaq nUM pCfixaF jfvy aqy AunHF nUM jIvMq krn vfsqy AunHF ivwc awj dy arQ Bry jfx, qF ik Auh rsmF isrP idlpRcfvy dIaF rsmF nf rih ky awj dy smyN dy hfx dIaF ho ky Auh BUimkf inBfAux ijs nfl smfj dy ivkfs ivwc ihwsf pY sky.

 

rosLnIaF nUM kyvl rsm pUrqI qwk hI vrqxf TIk nhIN, ijhVf rsm pUrqI qwk hI rihMdf hY Auh hnyrf ZoNdf rhygf, kdy cfnxF qwk qF phuMc hI nhIN skygf. dIvy bflxy, mombwqIaF jgfAuxIaF aqy ibjleI lVIaF tMgxIaF isvfey byloVy Krc dy hor kuwJ nhIN. aijhf krnf qF idKfvf hY jF azMbr. mn aMdrly aqy mwQy ivcly hnyiraF df pRgtfvf. aijhf kridaF kuwJ hfsl hox vflf nhIN. isrP vrqmfn vwl ipwT krky qurdy rihxf hY ijs df lfhf jF hfsl kuwJ vI nhIN hovygf.

 

rojL jgfeIaF jFdIaF hn rosLnIaF pr AunHF qoN koeI pRyrnf nhIN lYNdf. inrMqr jgdIaF hn rosLnIaF pr asIN AunHF nUM AuqsLfh df somF mMnky nhIN cwldy jdik ienHF qoN agvfeI lYxI bxdI hY ijs nfl qn-mn rosLn ho skdf hY. soc-ivcfr cfnxI ho skdI hY Pyr iKaflF dy aMbr qy qfry cVHny dUr dI gwl nhIN rihMdI. aijhy cfnxy vfqfvrx ivwc Auh kuwJ vI dyiKaf jf skdf hY jo glq ho irhf hovy.

 

ijMnf icr iBRsLtfcfr, corbfjLrI, anpVHqf aqy BuwK, grIbI kfiem rihMdy hn Enf icr smfj aMdr cyqnf, brfbrI aqy KusLhflI dy dIvy nhIN jg skdy. iBRsLtfcfr ny smuwcy smfj nUM afpxI jkV ivwc vlyt rwiKaf hY ijs kfrn hr koeI pUrI qrHF ies siQqI df isLkfr ho ky rih igaf hY aqy aijhI siQqI ivwc iksy nUM vI ies  dy Gyry ivwcoN bfhr inklx df rfh nhIN lwBdf.

corbfjLfrI ny KrUd mcfieaf hoieaf hY ijs df ielfj krn leI koeI awgy nhIN af irhf. corbfjLfrI nUM cYWk krn vflf jd irsLvq df lflIpfp dyKdf hY qF Aus dI soc df rMg qurq Purq kflf ho ky kflf kMm krn qoN guryjL nhIN krdf. grIbF dy GrF ivwc mfieaf pYr nhIN pfAuNdI  ijs kfrn AunHF GrF dI ijLMdgI dI hr GVI hnyry ivwc iGrI rihMdI hY.

 

dIvflI dy mOky dIvy qF jgfAuxy hI pYxgy ikAuNik dIvy nf jgfAux nUM bdsLgn smiJaf jfvygf. pr ieWQy hI atk nhIN jfxf cfhIdf iesqoN awgy vI vDxf pvygf. dIvy qF jgfAuxy hI pYxgy  pUry smfj dy pUry KyqrF ivwc  qF ik hnyrf ikDry vI Cuipaf nf rih jfey. hux lokF nUM lfiraF nfl tMg ky nhIN rwiKaf jf skdf. hfkmF nUM aijhy pRbMD krny pYxgy ijhVy lok ihqF vfly hox. aijhf qF hI ho skdf hY jy srkfrF dysL aqy jnqf bfry gMBIrqf nfl socx vI aqy jLbfnI jmF Krc nfloN AunHF leI amlI kdm AuTfAux vfsqy vI iqafr hox. dIvflI iewk  mOkf hY ijs dI rosLnI qoN pRyrnf lY ky QuV mfry GrF ivwc cyqnf BrpUr loVF pUrIaF krn vfly dIvy jgfey jfx  qF ik AunHF nUM ieh lwgy ik AunHF bfry socx vflf vI koeI hY aqy Auh vI dysL qy hwk rwKx vfly lokF qoN bfhry nhIN.

 

mnuwKF c pfeIaF jFdIaF vMzIaF hnyry vwl jFdf rfh hY ijs qoN dysLF / sUibaF dy rihbrF nUM hr sUrq guryjL krnf cfhIdf hY qF ik lokF c afpsI BfeIcfrf vDy. AunHF dy mnF coN hnyrf dUr ho sky. ies leI shI jfxkfrI, AusfrU igafn aqyy jfgRqI dy dIvy jgfey jfxy cfhIdy hn, qf hI pyRm-Bfvnf vD skygI aqy moh dy dIvy jgfey jf skxgy. aijhf hox nfl smfj, BfeIcfrk smfj vI ho jfvygf aqy ivkfs-muKI vI.


rfjnIqI ronI krn vfsqy hY, hnyrf krn leI nhIN. ijhVy afgU ies nUM Aujflf krn leI vrqdy hn, Auh mubfrk hn, pr ijhVy rfjnIqI nUM hnyrf psfrn vfsqy vrqo ivwc ilafAudy hn, Auh lokf dy dumx vI hn aq dysL dy vI. ijhVI rfjnIqI ronIaf nhIN krdI, smfj nUM AuwnqI dy rfh nhIN pfAudI, Aus nUM hfr df mUMh dyKxf pYdf hY, ijhVI  huxy ijhy keI mulkf dy rfijaf aqy qfnffhf ny aijhI dyKI ik AunHf dy isMGfsn pUrI qrHf qbfh ho ky rih gey. cMgf hovy, aijhy qbfh hoey isMGfsnf qo sfzy hfkm kuJ ronI dI lwp hfsl krn aqy Aus nUM dysL ivwc vMzx.


BuwK-rIbI df hwl nf lwiBaf igaf qf kMDf aqy bnyiraf AuWqy bfy jfdy dIivaf df koeI arQ nhIN. hfkm socx ik jy iZwz bldy rhy, mn sVdy rhy qf AunHf dI hkUmq df kI bxygf?  jy qrHf-qrHf dy hnyry qm krn leI kdm nf AuTfey gey qf ieh vDdf-vDdf iewk idn hfkmf dy Grf qwk vI phuMc skdf hY, ijs nfl sB kuJ mlIafmt ho ky rih jfvygf.
dIvflI dy mOk dIvy qf bflxy hI pYxg, ikAuik bhu-igxqI lok hnyry ivwc rih ky kwuJ ies qrHf dy bol buwlHf `qy leI iPrdy jfpdy vI hn aqy hYn vI:

 

hwQf `qy jgx dIvy mwQy `c hY hnyrf,

awj rfq socdI hY kd cVyHgf svyrf.

 

svyrf hox qwk, KuhflI pwsrn qwk, brfbrI dy suinaf dI sl AuWgx qwk dIvy qf bflxy / jgfAuxy hI pYxgy, qf hI mn-mwiQaf rfhIN smuwcy smfj ivwc ronI df bolbflf ho skygf.



 

 

 


          ਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਂੱਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ


- ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ 'ਅੰਗ ਸੰਗ'

ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ / ਸਮਾਜਕ ਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਦਲਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਮੋੜ ਕੱਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
 

ਦਲ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕੁਝ ਸਿਰ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ / ਬਿਹਤਰੀ / ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਨਹੀਂਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਨੇਤਾਗਿਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਨੇੜਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।


ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੇ, ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਅਤੇ ਆਏ ਮਾੜੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ-ਮਾਤਰ ਵੀ ਨਾ ਡਰੇ। ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਸਗੋਂ ਸਾਰਾ ਸਮਾਜ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਹੋਏ ਰਹਿਣਗੇ।


ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀਆਂ 'ਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਨੇਤਾ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਹ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂਂ ਉੱਠ ਸਕਦੇ, ਦਲਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਹੇਠਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਨਾ ਸੋਚਣ।


ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਲ ਦੇ ਦੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿੱਠ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂਂ ਖਾ ਸਕਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਛਾਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।


ਜਿਹੜ ਲੋਕ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਬਟੇਰਾ ਆਉਣ ਵਾਂਗ ਦਲਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਚੱਖ਼ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਸਗੋਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਾਰ ਪੈ ਗਈ। ਆਰਥਕ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਹੀ ਏਨੀ ਮਹਿੰਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਸੋਈ 'ਚ ਅੱਗ ਬਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਮਾਰ ਤੋਂ ਨਾ ਬਚ ਸਕਿਆ।


ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਦਲਾਂ 'ਚ ਹੁੰਦ ਹੋਏ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮੰਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਵੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿੱਸਰਦੇ, ਉਹ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ ਅਤੇ ਗ਼ਮ ਵੇਲੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗਮੀ ਦੋਹਾਂ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ  ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।


ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦਲਾਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬੇਤਾਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਰਕਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ / ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਝੱਲਿਆ, ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।



ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਹਉਮੈ


ਅਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਰਚੀਏ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰੀਏ, ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਉਮੈ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਵੀ। ਬਿੱਲ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਪਾਸ ਹੋਈ ਜਾਣ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹਾਕਮਾਂ, ਨੇਤਾਵਾਂ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੱਤ ਨਹੀਂਂ ਨਿਕਲਦੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂਂ ਸਕਦੀ। ਲੋਕਪਾਲ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਨਹੀਂਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਭਾਰਤ ਮਨ ਦਾ ਸਫੈਦਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਤੱਈ ਨਹੀਂਂ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂਂ ਕਿ ਬੇਈਮਾਨੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਬਚਪਨ 'ਚ ਉਦੋਂ ਪੁੰਗਰ ਪਈ, ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ-ਰੂਪੀ ਦੀਵੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਉੱਗ ਆਇਆ। ਬੇਈਮਾਨੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜਨਮ-ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਮੁਲਕ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖੋਹੇ ਜਾਂਦੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਏ?


ਹਉਮੈ ਨੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾੜਾ-ਮੋਟਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਰਸੀ ਨਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਅਡੰਬਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰੋਹਬ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉੱਚੀ-ਜਾਤ ਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਪਣ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ। ਉਹ ਸਭ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਨਹੀਂਂ ਸੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਤੋਬਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਤੋਂ।



ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੇ


ਬੇਈਮਾਨੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸਭ ਨੂੰ

ਰੰਗ ਰੂਪ ਨਾ ਕੋਈ,

ਜਿੱਥੇ ਮਿਲੀ ਪਰਾਈ ਚਾਂਦੀ

ਉੱਥੋਂ ਈ ਚੁੱਕ ਲਕੋਈ।

-0-
ਬੇਈਮਾਨੀ ਕੀ ਕਰਦੀ ਕਾਰੇ

ਲੁੱਟਦੀ  ਸਕੇ  ਭਰਾਵਾਂ,

ਸੰਤ ਪੁੱਛਦਾ ਕਾਸੇ ਕੋਲੋਂ

ਹੁਣ ਕਿਹੜ ਰਾਹ ਜਾਵਾਂ।

-0-
ਹਉਮੈ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ

ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੰਗੀ ਫਿਰੀਏ,

ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਓਕਣ ਕੀਕਣ

ਆਪੇ 'ਚੋਂ ਨਿੱਤ ਕਿਰੀਏ।

-0-
ਹਉਮੈ ਦਾ ਹੈ ਰੋਗ ਅਵੱਲਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਫਿਰਦਾ,

ਹਰੇਕ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਾਂ

ਬਣ ਕੇ ਨੇਰ੍ਹੀ ਫਿਰਦਾ।




ਲਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ


ਦਾਨ 'ਚ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਦਾ ਚੈੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾਂਅ ਵਾਲੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਾ ਕੀਤੇ। ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਦਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਈ ਨਾਂਅ ਮਾਲਕ ਦਾ, ਜਿਸ ਪੈਸੇ / ਮਾਇਆ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਵਾਲੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
                                                                              

                                                                                   


ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ : ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ
ਮੁਲਾਕਾਤੀ  -  ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ 'ਅੰਗ ਸੰਗ'

ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਰਥਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਹੁਣ 28 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।


 

  ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ


         ਉਹ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ। ਫੇਰ ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ 'ਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਬੈਠੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਤੋਰਨ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਜਾਦੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ਰ ਹੋਏ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਭਾਗ ਲਿਆ।
         ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭੰਡਾਰੀ ਹੋਰਾਂ ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਇਸ ਵਰਗ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ।
         ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਬਜਟ ਇਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ ਹਨ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਐਵਾਰਡ ਵੀ।

ਬੰਦੂਕਾਂ ਵੇਚਦੇ-ਵੇਚਦੇ ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਚਾਂਦਮਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਬਹਿ ਗਏ। ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਆਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਚਿਤਵਿਆ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਿਆ।
ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਹ ਦੁਲਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੀ 'ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੌਰਵ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, '' ਕਲਮਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਲਿਖਣਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਵੇਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ।''
         ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰ। ਉਹ ਅਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐਮਏ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਸਨ ਜਦ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਵੀ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਅਜੇ ਤਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
         ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 22 ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਚੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ 'ਚ ਘਿਰ ਕੇ ਨਿੱਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹਰਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਹਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ :
 
? ਤੁਸੀਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੀ ਆਖਣਾ ਚਾਹੋਗੇ?


-  ਜਦੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਤਾਂ ਜ਼ਿਹਨ 'ਚ ਅਗੰਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਫੁਟਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਹ ਨਸ਼ਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਕ ਤਪੱਸਵੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।

  
 
?  ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਕੀਮਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਚਾਨਣਾ ਪਾਵੋ?


-  ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਪਏ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਛੁਪੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲਾਂਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਕਤ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵੰਡਾਂਗੇ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਰੁੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜਾਂਗਾ।


? ਪਹਿਲੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋਗੇ ਹੀ, ਨਵਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?

- ਨੇੜਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਰਚਾਵਾਂਗਾ। ਪੂਰੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।


? ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ?


- ਹਿਸਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਾਲ-ਲੇਖਕ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।


? ਉਦੋਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਯਾਦ ਹੈ?

- ਹਾਂ, ਮੈਂ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਕ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਛਪ ਗਈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨੱਚ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੰਭ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ 'ਚ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਾਲਜ 'ਚ ਗਿਆ ਤਾਂ 1962 'ਚ 'ਅਧੂਰੇ ਪਏ ਸੁਪਨੇ' ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 1963-64 ਮੇਰਾ ਨਾਟਕ 'ਇਕਰਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ' ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਜੋ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਸ਼ਰ ਹੋਇਆ।


? ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਸਟੇਜੀ ਨਾਟਕ ਕਿਵੇਂ ਛਪੇ?

-ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦਾ ਅਤੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਛਾਪਣ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਾ। ਇਹ ਤਾਂ 1983-84 'ਚ ਹੀ ਛਪੇ। ਪਹਿਲੀ ਨਾਟਕ ਕਿਤਾਬ 'ਇਕਰਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ' ਛਪੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ।


? ਹੁਣ ਤਕ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਨਾਟਕ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ?


- ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਚਣ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਮੇਂ ਸੰਗ ਸੰਵਾਦ' ਆਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਕੁੱਲ 20 ਪੁਸਤਕਾਂ (ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਟਕ) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।


? ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਕੋਈ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਮਿਲਿਆ?


 
- ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੌਰਵ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ 50 ਸਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਸਾਲ 'ਚ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ 27 ਅਪਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨਿਵਾਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ।

 
? ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ?

-ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ 'ਚ ਪੰਜ ਹਨ। ਡੇਢ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ 'ਚ ਇਕ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ 'ਚ 'ਪਤਨੀ ਬਾਣ-ਬਿਨ ਕਮਾਨ' ਵਿਅੰਗ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਖੂਬ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਕਵਿਤਾ ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਤੋਰ ਸਕਾਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਕਵਿਤਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜੇ ਕਿਤੇ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

? ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਮਜ਼ਾਕ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਹੀ ਨਹੀਂਂ ਲੱਭਣੇ। ਕੀ ਕਰੋਗੇ?

- ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ  ਮਿਆਰੀ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਨੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿਲੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਸਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਕਲਮਾਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿੱਤਰ ਪੈਣਗੀਆਂ।
 


pwqrkfr sMGrsLF nUM ikAuN mIzIaf c QF nhIN imldI?

sLfm isMG aMg sMg

 

ieh bVI hYrfnI dI gwl hY ik dUijaF dIaF KbrF lfAux aqy cmkfAux vfilaF dIaF afpxIaF KbrF ikqy nhIN lgdIaF, ikqy nsLr nhIN huMdIaF aqy ikqy idKfeIaF nhIN jFdIaF jdoN Auh afpxIaF grmF-grm aqy jfiejL mMgF nUM lY ky sMGrsL kr rhy hox. keI vfr qF ieh sMkoc huMdf hY ik pwqrkfr afpxIaF hI qsvIrF qy KbrF ikAuN lfAux jF lgvfAux. keI pwqrkfr qF afpxI aKbfr / aKbfrF Cwz ky dUjIaF ivwc vI nhIN Cpxf cfhuMdy.

           ijnHF KbrF df sbMD srkfr nfl hovy AunHF nUM Cfpx qoN pRbMDk nhIN rokdy pr ijnHF df sbMD pRbMDkF nfl hI hovy AunHF nUM aKbfrF dy siPaF dy siPaF c ikDry nhIN Cfipaf jFdf. kfrn sfP hY ik koeI afpxI bdnfmI qy bdKohI ikAuN krvfey? pRbMDkF leI aijhf socxf sLfied TIk aqy qrksMgq hovy pr ieh pwqrkfrI dy njLrIey qoN AuWkf hI TIk nhIN. pwqrkfrI df asUl qF ieh hY ik ik sB dI Kbr lAu aqy sB nUM Kbr idAu pr mfVI gwl ieh hY ik aijhf ikDry vI nhIN ho irhf.

          sLfied hI koeI aKbfrI adfrf hovy ijwQy pRbMDkF qy mulfjLmF ivckfr KihbfjLI, qkrfrbfjLI aqy iswDI twkr nf hoeI hovy. keI QF aKbfrF nUM kMpnIaF clf rhIaF, keI QfeIN trwst qy keI QfeIN iewko iek mflk aqy keI QfeIN aiswDy qOr qy vpfrI. kMpnIaF aqy trwstF ivc vI keI vfr iek do bMdy hI awgy huMdy hn, bhuqy nhIN. Auh hI afpxI qfkq df gwqkf KyzI jFdy hn bfkI mYNbrF dI cwlx nhIN idMdy. aijhf hox nfl Auh sLkqIaF qy kbjLf kr lYNdy hn aqy qfnfsLfh jhy PuMkfry mfrnoN nhIN htdy.

           keI aKLbfrI adfiraF c hVqflF hoeIaF, mulfjLmF dy sMGrsL cwly pr AunHF dIaF KLbrF nUM aKbfrF dy siPaF qy qF kI bfhr dI hvf nhIN lwgx idwqI. mflkF ny hVqfl krn vfly kfimaF coN bhuiqaF nUM lflcF nfl qoV ilaf aqy sMGrsL asPl bxf idwqy, pr keI QfeIN inrsvfrQ pwqrkfrF ny lflcF nUM Tuwz mfrI qy afpxI eykqf aqy qfkq df lohf mMnvf ky pRbMDkF dy pwly vwzI hfr pf idwqI. aijhf hox qy vI pRbMDk afpxI hYNkV Cwzx leI iqafr nhIN huMdy.

           aKbfrF afm qOr qy vwK vwK adfiraF ivc huMdIaF rYlIaF, DrinaF dIaF KbrF vI lfAuNdIaF hn aqy qsvIrF vI. pUry vyrvy aqy lMmIaF qkrIrF Cfpx qoN vI guryjL nhIN krdIaF. jdoN ienHF hI aKLbfrF dy mulfjLmF df pycf afpxI mYnyjmYNt / pRbMDkF / kMpnI nfl pY jFdf hY qF ieh pwqrkfrI dy asUlF qoN ipwCy htdy koeI KLbr nhIN Cpx idMdy. kI AunHF dy ies kdm nUM shI mMinaF jf skdY? myrf iKafl hY ik iblkuwl nhIN. AunHF nUM afpxy mulfjLmF dIaF mMgF / msly / drd dIaF KbrF CfpxIaF cfhIdIaF hn aqy Ausy KLbr dy brfbr afpxf pwK Cfp dyxf cfhIdf hY qF ik lokF dI njLr c pwqrkfrI df vkfr bixaf rhy.

           ijhVf mIzIaf afpxy mflk / mflkF  dI qMgidlI ivc iGiraf hoieaf hY Auh pwqrkfrF dy sMGrsL nUM QF nhIN dyvygf, ijhVF qfnfsLfhI dy aflm ivc iGiraf hoieaf hY Auh aijhy sMGrsL dI pRvfh nhIN krygf aqy ijhVf pwqrkfrI dIaF AuWc kdrF-kImqF vwl ipwT krI bYTf hY Auh afpxI hAumyN qoN hyTF Auqrn leI iqafr nhIN hovygf. aijhI hflq ivwc pwqrkfrI df Gfx hox qoN nhIN bc skygf. pwqrkfrI dy aflMbdfr hI pwqrkfrI dy dusLmx ho inwbVngy ijs kfrn jfgrq smfj bVy arfm nfl pwqrkfrI df inGfr huMdf dyK skygf.

             AunHF adfiraF qoN jrUr afs krnI bxdI hY ijhVy ajfd iPLjLf ivwc inqrn df hOslf vI rwKdy hn aqy inrpwK Buimkf adf krn df vI. Auh hI pwqrkfrI dy igr rhy grfP hyT TuwmxF dy skdy hn, bfkIaF nUM qF grfP dy igrn dI pRvfh hI nhIN huMdI. aKbfrI adfiraF awgy mhIinaF bwDI sLfimafny lwgy rihx aqy pRbMDk afpxy hI mulfjLmF nfl gwlbfq krn leI iqafr nf hox qF gwl kdy vI nhIN muwkdI. cYnlF / ryzIAu aqy hor sMcfr sfDnF nUM vI pwqrkfrF nfl ho rhIaF vDIkIaF df noits lYxF cfhIdf hY aqy ienHF dy msilaF, musLklF qoN dUr rihx nUM jfiejL nhIN Tihrfieaf jf skdf.

 

jgqfr sflm dI cIk

 

zf: jgqfr gLjLl Kyqr df Ausqfd nF hY ijs ny iKafl dI AuzfrI pwKoN vI kmfl kIqI hY aqy isLlp pwKoN vI. pr zfk ivwc ikqfb afeI cIk ijs df lyKk hY jgqfr sflm. ieh gLjLl df sflm sLfier sflm-sbUqf pihlI njLry hI pRvfn cVH igaf. kdy vI ies dI koeI rcnf ikDry nhIN sI pVHI. ikqfb dI ipwT qy Cpy isLar hI AusdI gUVHI pCfx vI dws idMdy hn aqy AusdI sLfierI df isrnfvF vI.

 

63 pMinaF dI ies ikqfb ivwc 57 gLjLlF hn ijnHF dI rMg-brMgqf aqy vMn-suvMnqf ivisLaF pwKoN vI hY aqy inBfa pwKoN vI. gjLlF c gihry iKafl hn, AuWcIaF AuzfrIaF hn aqy pfeydfr gwlF vI. sfdgI aqy srlqf nUM vI sMBfl ky qurdf hY ikrn nhIN idMdf aqy arQF nUM vI igrn nhIN idMdf. mYN afpxy nukiqaF dIaF mohrF lfAux dI QF Ausdy kuwJ isLar pysL krn dI KusLI lY irhF :

 

Ausdy mn qy kI pqf kI bIqdf hY

bhuq zr lgdY jdoN Auh cIkdf hY.

              ----

Aus  nUM  Borf smJ  nhIN  bfjLfrF  dI

zr lgdf hY ivk nf jfvy sLihr igaf.

               ----

sLihr dy rKvfilaF nUM dyK jMgl hws irhf

PV  ilaf hY  hor koeI  cor  koeI  hor  hY.

                ----

lok qmfsLf  dyK rhy ny  iek sLfier

vgdI hvf nUM dyKx leI Kloieaf hY.

 

aijhy bhuq sfry isLar hor ilKy jf skdy hn pr pfTk df ikqfb pVHy bgYr nhIN srnf. lok gIq pRkfsLn dI CfpI ieh ikqfb 130 rupey dI imlygI. jgqfr ny afpxI sLfierI qy ieqbfr kridaF nf Buimkf ilKI nf ilKfeI. vwK vwK lyKkF qoN ilKvf ky srtIiPkyt vI nhIN Cfpy. ieh cMgI gwl hY kvI aqy pfTk afps ivwc hI imlx qF Pyr iksy dI loV hI nhIN rih geI.

 

 


         ikAuN ikqfbF AuWqy lfeIey ieh jo Gor pfbMdIaF?

 sLfm isMG aMg sMg

 

ijhVI gwl smyN nUM hjLm nhIN huMdI Aus qy sLor-sLrfbf pYxf sLurU ho jFdf hY aqy Auh lok Aus nUM KOrU bxf idMdy hn ijnHF nUM Aus nfl vfh-vfsqf vI nhIN huMdf. ijnHF ny ikqfb dyKI vI nhIN huMdI Auh vI aijhI ikqfb-ivroDI muihMm dy muihMmbfjL bxn qoN ipCy nhIN rihMdy. aijhy mOky BfvnfvF dy jLKLmI hox df shfrf ilaf jFdf hY aqy ikqfb ivclI smwgrI nUM koeI vI muafP krn vfsqy iqafr nhIN huMdf. pr, sMvydnsLIl ivisLaF qy gMBIrqf nfl ilKIaF geIaF ilKqF dy srfHxy KVH ky kyvl rOf pfAuxf TIk nhIN, kyvl inMidaf-pfT dy lMmy islisly df BfeIvfl bxnf sOKf qF hY pr sMjIdf kfrj nhIN.

 

ieqrfjLXog itwpxIaF, apmfnjnk gwlF aqy BfvnfvF nfl iKlvfV ijhy ivcfr iksy qrHF vI TIk nhIN. pr, jy koeI Koj qy aDfrq qwQF AuWqy KVHky nukqy pysL kry qF sfhmxf krn qoN guryjL nhIN krnf cfhIdf. vwzy bMidaF dIaF vwzIaF gwlF df pfT AudoN hjLm nhIN huMdf jdoN AunHF dIaF CotIaF gwlF sfhmxy afAux qoN iksy qrHF vI ruk nf skx. jy iksy ikqfb ivwc lfey dosLF dy pYrF hyT jLmIn hovy qF Auh dosLF nUM rwd krn vfly qwQF qy dlIlF ibnF rwd nhIN ho skdy. ikqfb nUM ibnF piVHaF Aus bfry rfie bxf lYxI aqy Aus AuWqy pfbMdI lfAux qwk jfxf nf vfjb gwl hY aqy nf hI aklmMdI.

 

lokqMqr ivc ivcfr pRgt krn dI KuwlH huMdI hY ijs krky mwqByd hox dy bfvjUd qrHF qrHF dy ivcfrF nUM suxn, smJx aqy sihx krn dI afdq hoxI cfhIdI hY qF ik lVfeI-JgVy vfsqy spys pYdf hI nf ho sky. jy Pyr vI pfbMdIaF lgfAuxIaF pYNdIaF hn qF lokqMqr ivc vI qfnfsLfhI AuWBr pYNdI hY ijs nUM Auh lok mMnx leI iqafr nhIN huMdy ijnHF kol jfgdy isr hox aqy ivcfrF dI KuwlidlI df aflm hovy. klmF vfilaF ivwcoN isrP Auh lok hI pfbMdIaF dy hwk ivwc qurdy hn jo jF qF srkfrI sur vfly huMdy hn jF Pyr sQfpqI dy hmfieqI. rcnfqimk lyKk klpnf dy KuwlHy aMbrF qy AuzfrIaF Brn vfilaF nUM v-Pyr pf ky vI swq slfm afKxgy. lyKkF nUM kdy vI pfbMdIaF dy hwk ivwc nhIN hoxf cfhIdf lokqMqr c qF kqeI nhIN.

 

slmfn rsLdI, KusLvMq isMG, nirMdrpfl isMG aqy qslImf nsrIn dIaF ikqfbF bfry inMdf-sLor AuTdf irhf. rsLdI qy qslImF ivruwD Pqvy vI jfrI ho gey aqy AunHF nUM dr-b-dr hoxf ipaf. hMsrfj rihbr ny ikMny vwizaF nUM bynkfb krky nMigaF kIqf pr Aus dIaF ilKqF nUM vwzy idl nfl sihx kIqf igaf. hor vI bhuq ikqfbF df ijLkr kIqf jf skdf hY ijnHF nUM ivroD df sfhmxf krnf ipaf. kfrn qMgidlI vI hY aqy DrmF dIaF cfrdIvfrIaF vI, asihxsLIlqf vI hY aqy huwlVbfjLF vloN huwlVbfjLI vI. dosLF nUM qwQF nfl hI kwitaf jf skdf hY aqy ivcfrF nUM ivcfrF nfl. sLor mcf ky qF ikqfbF dI msLhUrI ho jFdI hY Pyr Aus nUM pVHn vfsqy Auh vI iqafr ho jFdy hn, ijnHF pVHnI nhIN huMdI.

 

hux Pyr sLor ipaf iPrdf hY josP lYlIbYlz dI ilKI hoeI ikqfb gRyt sol [[[[ bfry. ies qoN pihlF keI ikqfbF mohn dfs krm cMd gFDI bfry CpIaF imldIaF hn ijnHF ivc qwQ vI hn aqy swc vI. zfktr aMbydkr dIaF ilKqF gFDI dy smyN ivc ilKIaF geIaF ijnHF c smyN df swc vI hY aqy aMbydkr-gFDI ivckfr mwqByd pRgtfAuNdf sMvfd vI. gFDI dI afpxI svYjIvnI vI invyklI pusqk hY ijs ivc ilKy bhuqy ivcfr keI vfr hjLm nhIN huMdy. gujrfq srkfr ny rfjnIqk mOkfpRsqI idKfAuNidaF aqy afpxy afp nUM jrUrq qoN vwD gFDI-Bgq sfbq krn leI gRyt sol qy pfbMdI lf ky lokqMqr dy ivruwD hukm cfVH idwqf. gFDI df pVpoqf qusLfr gFDI, gFDI dI afpxI DrqI qy pusqk AuWqy lfeI pfbMdI nUM TIk nhIN smJdf. Aus df kihxf hY ik hux vkq af igaf hY ik gFDI bfry ies qrHF dI bihs clfAuxI pvygI aqy ikqfb pfbMdI hyT nhIN rwKxI cfhIdI. ijhVy lok, lyKk , nyqf ikqfbF qy pfbMdI lfAux dy hmfieqI hn AunHF nUM afpxI lokqMqrI-soc dy bUhy KuwlHy rwKxy cfhIdy hn, bMd nhIN.

 

kIts qy isLv

 

jOhn kIts aqy isLv kumfr btflvI iewko hflfq aqy suBfa dy isrjk sn ijhVy bhuqI Aumr nhIN hMZf sky. kIts 26 sfl dI Aumr hI hMZf sikaf aqy isLv kumfr btflvI isrP 37 sfl. dovF ny ipafr kIqf qy eynf kIqf ik dovyN hI ipafr qF krdy rhy pr afpxI suwD-buwD Buwl gey. jy afpxI suwD-buwD nf Buwldy qF pqf nhIN ikMnI lMmI Aumr jIAUNdy. ieh gwl bVI asfnI nfl khI jf skdI hY ik AumrF dI bhuqI aihmIaq nhIN huMdI sgoN Aumr hfslF dI huMdI hY ijhVy kIts ny vI kmfey aqy isLv btflvI ny.

 

hux iek ikqfb afeI hY ieMglYNz df btflvI-jfhn kIts. jo pRo: ky[bI[aYs soZI ny kIts dIaF 33 kivqfvF df anuvfd krky pMjfbI ivc CfpI hY. kivqfvF df kivqf ivc anuvfd ijs ivc lYa, rvfnI vI hY aqy ZukvFpn vI. iPnsbrI lMzn df jMmpl kIts afpxI CotI Aumr ivc hI bVIaF isafxIaF qy rsdfr kivqfvF ilK igaf. kIts agyqI mOq bfry afpxI iek kivqf ivc ieMj ilKdf hY :-

 

jd mn c afvy BY mwlkul  mOq df           

AuWTx leI ivcfr nf imldf cYn hY

jd jfxf qyrf husn aY myrI idlo jF

kuJ idn df mihmfn AuzfrI mfr jfAU

mYN nhIN KusLnsIb jo iesdy dyr qwk

lYNdf rhU njLfry ivc sMsfr dy.

 

isLv kumfr btflvI kihMdf hY :-

 

asF qF  jobn  ruwqy mrnf

qur jfxf asIN  Bry Brfey

ihjLr qyry dI kr prkrmf.

 

ieh dovyN kvI pRym dy rfh qury, kfm dIaF cuIaF Brdy rhy aqy klpnf dIaF AuWcIaF  AuzfrIaF mfrdy rhy.

 

pRo: soZI vloN kIqy kfiv-anuvfd ivc eyny TyT aqy ZukvyN pMjfbI sLbd vrqy gey hn ijnHF nUM pMjfbI ipafiraF vloN ivsfiraf jf irhf hY. pMjfbI aqy aMgryjLI jLubfnF AuWqy afbUr hfsl hox kfrn Auh kIts dIaF kivqfvF dI rUh nUM pkVn ivc kfmXfb hoieaf aqy aMgryjLI msOdy nUM pMjfbI-kfiv ivc muV Ausfrn ivc pUrn sPl.

 

kIts dIaF kuwJ kivqfvF coN kuwJ anuvfdq sqrF :

 

hr suMdr sLYa dey iek hulfs sdf leI

Cb qF iesdI vDdI jfey idno idn

              -----

kOVf swc sMsfr df jo mYN qwikaf

eyQy gLm qy Jory, Qkfn qy pfp hY

eyQy bYTy mnuwK nf krdy hor kuwJ

suxdy Auh kurlfht jo mcI afs pfs hY

           ___

gusqfKI dI mfPI qukF ilK irhF

nf qy hY sMgIq nf sur nf qfl hY.

 

kuwJ kuwJ lqIPy vrgf hI :

 

kolMbs jy sLfdI-sLudf huMdf qF kdy amrIkf dI Koj nf kr skdf, ikAuNik AusnUM iksy ny nhIN puwiCaf

 

ikwQy jf rhy ho, ikAuN jf rhy ho? iks nfl?

mYnUM vI lY clo, vfps kd afvogy?

Gr rih ky hI Koj ikAuN nhIN kr lYNdy?

myry BfeI nUM hI nfl ikAuN nhIN lY jFdy?

myry leI kI ilafAugy?

phuMc ky Pon kr dyxf

vfpsI qy sbjLI lYNdy afAugy nf?

 


pMjfb aMdr ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krnf jfiejL hY ik nhIN  

sLfm isMG aMg sMg

 

lok-ihqF dy nF qy afpxy ihqF nUM qrjIhI aDfr qy pflxf bdnIqI vI hY qy bd-idafnqdfrI vI. aijhf krn nfl BrosyXogqf vI KurdI hY aqy nyqfigrI dy imafrF nUM vI Korf lgdf hY. Pyr vI isafsqdfn aijhy rfh qy qurn qoN kdy nhIN GbrfAuNdy. sLfied Auh smJdy hn ik jy Auh aijhf nhIN krdy qF AunHF dy tIicaF aqy insLfinaF dI pUrqI nhIN ho skdI. ies krky Auh afpxy hI moiZaF qy cVHky afpxf hI ZMzorf ipwtdy lok ihqF df sLryafm sosLx krdy hn. aijhf kridaF Auh nf qF afpxy pYrF hyTly rfh guafcx idMdy hn aqy nf hI ikafsy aqy imwQy hoey ierfdy. isafsq smfj qy BfrU hY aqy isafsqdfn smfj ivc ivcridaF aijhy hflfq pYdf kr idMdy hn ik sfrf smfj isrP AunHF dy duafly hI GuMmdf lwgy.

          aksr coxF vyly rfjnIqk pfrtIaF aijhy pYNqVy lYNdIaF hn ijnHF nfl vwD votF iKwcIaF jf skx, aijhIaF luBfxIaF qrjIhF afpo afpxy eyjMizaF ivc sLfml krdIaF hn ijhVIaF ijwq vwl kdm puwtx ivc shfeI huMdIaF hox aqy aijhy grmF-grm nfaHry BKfAuNdIaF hn ijhVy Bfvkqf nfl votrF dIaF BfvnfvF nUM Brmf qy vrgf skx aqy iksy hor pfsy nf Bwjx dyx.

          coxF ivc votF hiQafAux leI iqafr kIqy jFdy mYnIPYsto (cox mnorQ pwqr) c aijhy vfady kIqy jFdy hn ijhVy lokF dy idlF c Auqr jfx, AunHF dIaF socF dy hfx dy hox aqy aijhy lfry lfey jFdy hn ijhVy kdy pUry nhIN kIqy jfxy huMdy. muwdy AuBfry jFdy hn aqy ikqfbicaF dy vrikaF dI ihwk qy msilaF nUM ieMj AuBfiraF jFdf hY ijvyN AunHF ivcly nukqy hI lokF leI mukqI vwl jFdy rfh hox.

          pMjfb dI hfkm pfrtI sLRomxI akflI dl (bfdl) ijs dy Cpy ipCly cox mYnIPYsto c hor gwlF / nukiqaF dy nfl nfl pMjfb ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn df vfadf vI pMjfb dy lokF nfl kIqf hoieaf hY ijs nUM ipCly sfZy iqMn sfl dy lMmy arsy dOrfn hvf qwk nhIN lwgx idwqI geI pr hux ies vfady qy aml krn dI acfnk hI crcf CyV idwqI geI hY qF ik sfrIaF sbMDq iDrF ies bfry afpo afpxI rfie bxfAux ivc hI AulJIaF rihx.

          ies AuWprly (ivDfn pRIsLd) khy jFdy sdn nUM cfr dhfky pihlF pMjfb ivc Kqm kr idwqf igaf sI ikAuNik nf hfkm iDr ies dy hwk ivc rih geI sI nf hI ivroDI iDr. rfj ivc ies qy huMdf vfDU df Krcf vI bc igaf sI aqy isafsI Kyqr ivc huMdI byloVI Kc Kc vI nhIN sI rhI. pihlF pMjfb dUr dUr qwk PYilaf hoieaf sI ijs ivc ivDfn pRIsLd ivclI numfieMdgI dI jrUrq nUM jfiejL Tihrfieaf jf skdf hY pr hux qF rfj hI eynf Cotf rih igaf hY ijs leI ivDfn pRIsLd jhI sMsQf byloVI hI jfpygI, inrf icwtf hfQI bMnxH dy brfbr.

          aMgryjLF vloN hfAUs afP lfrzjL dI qrjL qy ies sdn (rfj sBf smyq) nUM AuWprlf sdn ikhf igaf ijs nUM BfrqI vI AuvyN hI mMnx lwg pey jd ik ieh kihxf shI nhIN. shI qF eyhI mMinaF jfxf cfhIdf hY ik lokF vloN iswDy cuxy gey lokF vflf sdn hI AuWprlf sdn khfAux df hwkdfr ho skdf hY ikAuNik ieh rfj dIaF smuwcIaF avfjLF df smUh huMdf hY aqy smuwcy vrgF df bulfrf. nfmjLdgIaF jF Pyr aiswDIaf nfm-inhfd coxF dy rsqy afey numFieMidaF vflf sdn lok idlF dIaF rmjLF qoN kdy aqy iksy qrHF vI AuWcf (AuWprlf) nhIN ho skdf.

          ivDfn sBf dy huMidaF-suMidaF ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn dI gwl sLfied bfhr nf afAuNdI jy pMjfb dy AuWp muwK mMqrI suKbIr isMG bfdl iek mIitMg ivc kFgrs dy afgUaF qoN ies qjvIjL nUM nypry cfVHn leI hmfieq dI mMg nf krdy. hmfieq mMgy jfx qy kFgrsI afgU ies qjvIjL dy ipwCy kMm krdI nIq aqy nIqI smJ gey ijs qy pihlF qF AunHF ivcfr krn leI gwl tf idwqI pr CyqI bfad ivc sfP nFh kr idwqI. kFgrs dy ivDfiek sLRI lfl isMG aqy sLRI avqfr isMG brfV ny afK idwqf ik AunHF dI pfrtI smJdI hY ik aijhf krn nfl rfj dI afriQkqf nUM hor swt mfrn vflI gwl hovygI. kyvl kFgrs jF hor pfrtIaF hI nhIN sgoN akflI-Bfjpf srkfr qoN pUrf pMjfb puwC skdf hY ik ies smyN ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn dI jrUrq kI hY aqy aYnI kfh kfhdy vfsqy? swqr hjLfr kroV rupey dy krIb kyNdrI krjLy dI mfr Jwl rhI pMjfb srkfr nUM kI ieh driknfr hovygf ik ivDfn sBf ijMny hor PjLUl Krcy nUM isafsI pwDr qy icwq pRcfx leI avfjL mfr lvy? ieh vI socx dI qy puwCx dI gwl hY ik srkfr nUM acfnk ieh supnf ikvyN af igaf ik rfj c ivDfn pRIsLd bgYr kMm nhIN cwl skdf. ies qjvIjL nUM srkfr dI imafd dy afKrI pVfa vyly AuBfrnf qy aml ivc ilafAux leI kfhI krnf kuvyly dIaF twkrF hn, vyly dI nmfjL nhIN.

          hfkm pfrtI sLfied ivDfn pRIsLd dI surjIqI ies leI krnf cfhuMdI hY ik pfrtI dy hfry hoey nyqfvF nUM ZuwkvIN QF idwqI jf sky, asMqusLt nyqfvF / kfrkunF nUM sMqusLt kIqf jf sky qF ik pfrtI-sPF c Kll pYxoN roikaf jf sky. AunHF mUhry isafsI loB dIaF gfjrF ltkfeIaF jf rhIaF hn. sLfied akflI pfrtI nUM afAuNdIaF coxF leI aijhI iqafrI dI agfAUN loV hY aqy Ausy leI aiBafs hY ieh. ies qjvIjL nUM jfiejL TihrfAux leI AuWGIaF hsqIaF aqy vwK vwK KyqrF dy mfihrF dIaF vwKo-vwKrIaF avfjLF aqy amIr qjLurby nUM QF dyx df bhfnf GiVaf jf skdf hY jd ik AunHF nUM ivDfn sBf jF hor pfrtI mMcF, ahuidaF qy iPwt krn leI pfrtIaF qy iksy iksm dI koeI rok nhIN.

          bihs dy imafr nUM vDfAux aqy kfnUnI-KriVaF dI inrK-prK dI AuWcqf kfiem krn df nukqf vI sfhmxy ilaFdf jf skdf hY, pr jy pirvfrk cfrdIvfrI qoN bfhrly bMidaF nUM aijhy adfiraF ivc pYr hI Drn nhIN dyxf qF ies nukqy nUM vI iswtf pYx dI AumId nhIN kIqI jf skdI. ies nfl aMnHy vloN muV-iGV GridaF nUM irAuVIaF vMzx vflI khfvq hI swc huMdI dyKI jf skygI, hor kuwJ vI nhIN.

          pMjfb ivDfn sBf ivc 1993 nUM byaMq isMG srkfr vyly iek mqf ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn leI pfs kIqf sI pr Auh ikDry TMZy bsqy ivc hI ipaf rih igaf. kYptn amirMdr isMG dI srkfr df smF Kqm hoieaf qF akflI-Bfjpf srkfr ny ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn df kMm kfnUMnI mfihrF dy hvfly kIqf ik Auh ies sbMDI qjvIjL nUM nypry cfVHn leI apxI rfie dyx. srkfr vloN aprYl 2007 ivc kfnUnI mfihrF nUM ieh pqf lfAux leI ikhf igaf ik purfxf pfs hoieaf mqf hI kMm sfr skdf hY jF Pyr ivDfn sBf ivc nvF mqf pfs krfAuxf pvygf. ies qrHF df mqf pfs krfAux leI sdn ivc do-iqhfeI bhumq dI loV pvygI. aijhf krn leI pMjfb ivDfn sBf c kFgrs pfrtI dI hmfieq ibnF nhIN sr skdf. sMivDfnk loV pUrI kIqy jfx bfad vI pfs hoieaf mqf kyNdr ivc pfrlImYNt dI pRvfngI lYx leI Byjxf pvygf qF hI ivDfn pRIsLd kfiem kIqI jf skygI.

          ivDfn pRIsLd dI qjvIjL Enf icr nypry nhIN cVH skdI ijMnf icr pMjfb ivDfn sBf c ivroDI iDr kFgrs nfl koeI isafsI sOdybfjLI nhIN kIqI jFdI ikAuNik isafsq ivc sOdybfjLIaF leI hmysLf hI rfh KulHy rwKy jFdy hn. bhuqI vfr hF nFh ivc bdl jFdI hY aqy nFh hF ivc. bIiqaf smF ies df gvfh hY ik isafsI grjF kmIngI nUM vI mfq pf jFdIaF hn.

          ies qurq Purq afeI qjvIjL bfry vwK vwK iKwiqaF dy mfihrF dI rfie vI iek sur nhIN. jd pMjfb qy hirafxf hfeI kort dy sInIar aYzvokyt qy pMQk afgU mnjIq isMG Kihrf nUM ies bfry puwiCaf qF AunHF sfP ikhf ik ivDfn pRIsLd kfiem krnI qF hI sfriQk ho skdI hY jy ies ivc vwK vwK KyqrF dy mfihrF nUM QF imly. jy ieh lokF vloN rwd kIqy gey afgUaF dI Tfhr bxdI hY qF ieh iek lfhxq hovygI.

          pMjfb XUnIvristI tYkst buwk borz dy sfbkf zfierYktr sLRI gursLrn isMG df afKxf hY ik pMjfb dI bdqr afriQk dsLf aijhf krn dI afigaf jF iejfjLq hI nhIN idMdI dUjf ies nfl isafsq dy Kyqr ivc anYiqkqf PYlx df zr bixaf rhygf.

          sfbk shfiek aYzvokyt jnrl nirMdr isMG iswtf ny hwk ivc bolidaF ikhf ik ivDfn pRIsLd c bihs imafrI ho skdI hY ikAuNik Aus aMdr mfihr kfnUnI KriVaF dI vwK vwK konF qoN puxCfx aqy inrK prK kr skdy hn. AunHF awgy ikhf ik hux ivDfn sBf ivc zIbyt ivDI nhIN lpyt-ivDI cwl rhI hY.

          hfeI kort dy aYzvokyt primMdr isMG igwl ny ivDfn pRIsLd dI qjvIjL nUM rwd kridaF afiKaf ik ies nfl votrF dy hwk nUM Korf lwgygf, vwK vwK coxF ivc hfry hoey afgUaF nUM buwk ivc lYx df rfh Kuwlygf, icwtf hfQI bMnxH vflI gwl hovygI aqy mOkf pRsqF, cfplUsF dIaF mOjF lwg jfxgIaF.

          BfsLf ivBfg dy sfbk zfierYktr rfijMdr isMG BsIn ny ivDfn pRIsLd dI loV qF mMnI hY pr nfl hI ikhf ik ies vyly ieh pqMgbfjLI vrgI gwl hY, kyNdr ny pihlF hI pfs hoey mqy nUM pRvfngI nhIN idwqI qy jy hux mqf pfs krky  Byijaf vI igaf qF kyNdr hI kFgrsI hkUmq vloN ies nUM pRvfngI dyx dI jLrf-mfqr vI sMBfvnf nhIN.

          sfry hflfq nUM dyKidaF ieh hI ikhf jf skdf hY ik ies dI POrI koeI loV nhIN aqy ieh jfiejL vI nhIN. jd 40 virHaF qoN ivDfn sBf nfl pMjfb df kMm TIk cwl irhf hY qF ivDfn pRIsLd dI kI loV rih geI? dUjf, mnsUby vI TIk nhIN lgdy aqy ies vfsqy smF vI ZuwkvF nhIN. coxF dI iqafrI leI aijhf krnf pMjfb aqy pMjfbIaF nfl Dwkf qy ijLafdqI hovygI jdoN ik coxF ijwqx leI hor bVy qrjIhI nukqy qy msly hn ijnHF nfl iensfP kridaF pMjfbIaF df Blf krky votF hfsl kIqIaF jf skdIaF hn.

 


aMg sMg vfly sLfm isMG nfl mulfkfq

 mulfkfqI gurmIq isMG isMgl

 

sLLfm isMG iksy jfx pCfx df muQfj nhIN. Auh ieko smyN pwqrkfr, kflm nvIs qy sLfier hY. AunHF df hPqfvfrI kflm aMg-sMg lwgBwg zyZ dhfkf pMjfbI itRibAUn c Cpdf irhf. ies krky hI AunHF dy nF nfl aMg sMg sdf leI juV igaf. Auh sLfm isMG aMg-sMg dy nF nfl jfxy jfx lwgy. Auh afpxI klm nfl smfj dy hnyry  koinaF ivc dIvy jgfAuNdy aqy afpxI soc dy aMbrF AuWqy hmysLf hI vwzIaF lIkF vfhux dI cfhq rwKdy hn. AunHF dI kfiv pusqk rUh dy bol anusfr :-

 

AuhIE jLflm, jLulm, qsLwdd

AuhIE  ruwq  krfrI.

 kflf sUrj, Duwp kflI hY

 hr  pfsy aMDkfrI.

 

ienHF ny afpxy isr AuWqy ijhVf asmfn isrijaf Auh iksy dI mwdd nfl nhIN sgoN afpxI imhnq aqy aiBafs nfl isrijaf . ijs ivc AunHF nUM rUhfnIaq dy imly mOilk iKaflF dI BUimkf vI hY aqy klpnf dIaF ivsLfl AuzfrIaF df Xogdfn vI. ies albyly sLfier, pwqrkfr qy kflm nvIs nfl hoeIaF kuwJ gwlF asIN pfTkF dI njLr kr rhy hF.

 

                     

 

 gurmIqqusIN afpxI pVHFeI ikQoN qwk aqy ikvyN pUrI kIqI? ies bfry cfnxf pfAu.

 

sLfm isMG : mYN mYitRk 1962 ivc gurU nfnk Kflsf hfeI skUl mjfrI, ijlf huisLafrpur ivcoN kIqI. mYitRk ivcoN mYN PylH ho jfxf sI jy kr Aus vkq ihsfb ivcoN pfs hoxf jLrUrI huMdf, ikAuNik  mYN ihsfb ivcoN bhuq hI kmjLor sF. myry ihsfb ivcoN 29 nMbr sn, jd ik pfs hox leI 33 nMbrF df hoxf jrUrI sI. myry ihsfb dy mfstr drbfrf isMG dI iewCf sI ik Auh sfrI jmfq nUM zMzy nfl ihsfb isKfeygf. isaflF dy idnF ivc Auh sfzy TMZy hwQF AuWqy ieMnNI grmI nfl sotIaF mfrdf  ik ihsfb sfQoN dUr huMdf clf igaf. bhuq sfry ividafrQI ihsfb ivcoN PylH ho gey. mYN AudoN hI ieh soicaf ik jy kdy mYN aiDafpk bixaf qF skUl ivc pulIs vflf kMm ividafrQIaF nfl nhIN krFgf.

 

gurmIq : zMzy dI mfr qoN zridaF qusIN pVHfeI bMd krn bfry nhIN sI soicaf?

 

sLfm isMG : iblkuwl nhIN, sgoN mYN sfieMs dy ivsLy lY ky kflj ivc dfKlf ilaf, pr AuWQy vI ihsfb dy ivsLy ivc afAuNdy kIqy-bIiqaF ny myrI pysL nf jfx idwqI qy mYN afrts dy sbjYkt lY ky sRI gurU goibMd isMG Kflsf kflj, mfhlpur qoN  1969 ivc bI[ey kIqI. AunHF idnF ivc aYn[ sI[ sI lfjLmI huMdI sI qy kmfl ieh sI ik srIr pwKoN kmjLor qy pqlf hox dy bfvjUd mYnUM kflj dy 900 ividafrQIaF ivcoN sInIar aMzr aPsr hox df mfx pRfpq hoieaf. ies qoN bfad mYN gOrimMt kflj huisLafrpur qoN aMgryjLI dI aYm[ ey krn bfry soicaf pr mYnUM dfKlf nf iml sikaf.

 

gurmIq : kflj ivc dfKlf nf imlx krky qusIN BivwK bfry kI soicaf?

 

sLfm isMG : 1969 ivc mYN lfielpur Kflsf kflj jlMDr ivc pMjfbI dI aYm[ ey ivc dfKlf lY ilaf. ijwQy inrMjn isMG ZysI qy kyvl prvfnf myry bhuq krIbI imwqr bx gey ijhVy ik KwbI pwKI soc dy nfl pUrI qrHF juVy hoey sn. mYN mfhlpur rihMdy hoieaF kfmryz drsLn isMG kYnyzIan dI agvfeI ivc Kwby pwKI soc nUM apxfieaf sI, ijhVI myry aMdr nhIN sI Auqr skI. pr iewQy vI (jlMDr) mhOl Kwby pwKIaF ny grmfieaf hoieaf sI. iewQoN qwk ik nkslI vI mYdfn ivc kuwd pey sn. pMjfbI dI aYm[ ey krn qoN bfad Pyr iewQoN mYN 1973 ivc irlIjn dI aYm[ ey krn pitafly clf igaf.

 

gurmIq : ikwQy Kwby pwKI soc aqy ikwQy Dfrimk ivcfrDfrf, aijhI afpf ivroDI soc dy DfrnI ikvyN bxy?

 

sLfm isMG : mYnUM sirsLtI bfry pVHn df mOkf imilaf. mYnUM pRoPYsr pUrn isMG, BfeI vIr isMG, vrzjLvrQ, tYgor qy hor aijhy lyKkF dIaF rcnfvF pVHn-guVHn df mOkf imilaf. ienHF ny mYnUM afpxy bfry socx vwl moVf dy idwqf. sfrqr, kfmU, kfPkf, plYto aqy sukrfq jhy lyKkF dy ivcfrF dI bhuq hI pRBfvsLflI CwqrI myrIaF socF AuWqy qx geI. ihMdI aqy AurdU dy nfmvr lyKkF ny vI mYnUM myrI AuNgl PV ky agvfeI idwqI. gurbfxI aqy hor Dfrimk gRMQ myrI njLr ivcoN pihlF hI lMG cuwky sn pr myrI rUh qwk nhIN sn phuMcy.  ies leI mYN ijMLdgI dy smuwc nUM jfnx vwl ruwicq ho igaf. ieho kfrn sI ik mYN Kwby pwKI soc nUM vI iksy nf iksy qrFH moZy cuwkI rwiKaf aqy nfl dI nfl Drm dI gihrfeI nUM jfnx leI vI qqpr ho igaf.

 

gurmIq : pVHfeI KLqm hox qoN bfad afpxy agly sPr bfry dwso?

 

sLfm isMG : jdoN mYN irlIjn dI aYm[ ey kr irhf sF qF sfzI sfrI jmfq nUM ipRMsIpl siqbIr isMG ny bhuq sbjL-bfg ivKfey. dysL aqy ivdysL ivc nOkrIaF dyx dy vfady kIqy gey, pr nqIjf isPr ivc inkilaf. pitafly ivc rihMidaf pVHfeI Kqm hox qoN bfad mYN AuWQoN inkldy rojLfnF rxjIq aKbfr ivc kuwJ arsy leI sb aYzItr vjoN kMm kIqf. aksr myrI jlMDr dI PyrI lgdI rihMdI sI ijwQy myrf imwqr jnk rfj isMG rihMdf sI. iek vfr mYN Aus kol igaf hoieaf sF qy Auh mYnUM afpxy Gr dy nyVly sYNtrl tfAUn dy gurduafry lY igaf. iek bjLurg ijnHF df nF igafnI rGbIr isMG sI nfl mYnUM imlfieaf igaf. jnk rfj isMG dy kihx qy gurduafry dy pMzfl ivc ivCIaF drIaF dy hyToN iek Bwdf ijhf kfgjL cuwk ky igafnI rGbIr isMG horF ny Aus AuWqy myrI isPfrsL krn bfry ilK idwqf. ijs ivc iliKaf sI s[ sLfm isMG nUM Byj irhf hF, ienHF nUM pRoPYsr rwK lYxf jI. mYN kdy kfgjL vwl dyKdf sF kdy igafnI jI vwl. KLYr mYN AunHF dy dwsy muqfibk gurU nfnk Kflsf kflj isvl lfeInjL luiDafxf phuMc ky pRo: ZozI bfry puwiCaf. ijhVf qurMq hI mYNnMU gurmuKo kih ky ipRMsIpl dy dPqr ivc lY igaf. ijnHF ny mYnUM Ausy hI idn, Ausy hI GVI inXukqI pwqr dy idwqf. ikRpf myry qy ieh hoeI ik mYnUM kflj kYNps ivc rihx leI kmrf vI dy idwqf igaf. ijhVf ik sfjo-smfn nfl sijaf hoieaf sI. iewQy dwsxf kuQF nhIN hovygf ijsdf mYnUM bfad ivc pqf lwgf ik igafnI rGbIr isMG jI, zf: aYs[ pI[ isMG dy ipqf sn ijhVy iesy kflj ivc pMjfbI dy pRoPYsr sn aqy Auh bfad ivc gurU nfnk dyv XUnIvrstI, aimRqsr dy vfeIs cFslr bxy.

 

gurmIq : aiDafpn dy ikwqy ivc pVfHAuNidaF afpxy kOVy-imwTy qjLribaF bfry dwso?

 

sLfm isMG : mYN kflj ivc iekwlf hI aijhf aiDafpk sF ijhVf aYzhfk qy hox krky sB qoN Gwt qnKfh lYNdf sF jfxI ik awDI. mYN aqy aYs[ pI[ isMG ieMny nyVy ho gey iekwTy hI kYNtIn ivc cfh pIx jFdy aqy ivhly smyN afey gey hr pRoPYsr nUM iksy nf iksy ivsLy qy bihs ivc AulJf lYNdy. suLgl mylf vI cwldf rihMdf qy gMBIrqf vI bxI rihMdI. iek vfr zf: aYs[ pI[ isMG mYnUM kihx lwgy ik dyiKaf jfey sLfm isMG qUNM muPq dI qnKfh lYNdYN sfrf idn kYNtIn ivc myry nfl bYTf dUijaF nfl bihs-mubfhsf krdf rihMdYN. mYN Aus nUM ikhf quhfzI gwl iblkuwl TIk hY pr mYnUM ieqrfjL ieh hY ik quhfnUM qnKfh pUrI imldI hY jdoN ik qusIN vI myry nfl hI bYTy huMdy ho. Auh myrI sLfierI bfry vI QoVHf QoVHf jfxdy sn, ikAuNik jlMDr ajIq dy dPqr sfDU isMG hmdrd kdy kdy kvI drbfr rcfAuNdy sn qF mYN AuWQy hfjLr huMdf aqy koeI rcnf pVH idMdf. iek idn asIN kflj dI kYNtINn ivc bYTy sF ik aYs[ pI[ isMG pMjfbI dI aKbfr pVH rhy sn AunHF iek isLar vfr vfr suxfieaf awgoN mYN khI jfvF ik bihr glq hY. AunHF myry keI vfr jvfb suxn qoN bfad ikhf ik ieh gjLl sfDU isMG hmdrd dI hY. mYN Pyr isLar suxn qoN pihlF hI ikhf ik bihr TIk hY.

 

gurmIq : qusIN Dfrimk iKaflF dy hox dy nfqy pMjfb ivc cwly KUnI dOr df quhfzy mn AuWqy kI asr hoieaf?

 

sLfm isMG : koeI vI Drm nPrq nhIN isKfAuNdf. pwK-pfq df sMdysL nhIN idMdf pr Pyr vI DrmF dy puafVy smfj qoN sFBy nhIN jFdy. mYnUM lgdf hY ik bMdy hI biGafV bx jFdy hn ik AunHF nUM Drm dI sfrI mirafdf Buwl-Bulf jFdI hY. jdoN Auh dirMdy bxky afpxy hI BrfvF AuWqy vfr krdy hn. qkrIbn mYN sfry Dfrimk gRMQF ivc sRI gurU gRMQ sfihb, Bgvq gIqf, kurfn, bfeIbl, DMmpd aqy hor pVHy hn, ivcfry hn, AunHF ivc mnuwK nUM dUjy mnuwK nfl lVn dI ikDry vI iswiKaf nhIN idwqI geI. Pyr vI DrmF vfly aijhf krdy hn. ijhVy mfnvqf nUM hI nhIN sgoN Dfrimk gRMQF nUM vI sLrimMdf krdy hn. myrf mn bhuq vfr vlUMDiraf igaf. 1965 qy 1971 dIaF jMgF ny vI myry mn nUM vlUMDiraf aqy 1978 qy 1984 ny vI mYnUM smyN dy nyjy qy tMgI rwiKaf. mYN afpxy ividafrQIaF nUM afpo-afpxy DrmF ivc pRpwk hox leI ikhf pr nfl hI nfl iensfnIaq ivc pRpwk hox dI iswiKaf idwqI.

 

gurmIq : pMjfb ivc nYkslfeIt aqy iswK mUvmYNt cwlIaF, dovF ivc kI aMqr sI?

 

sLfm isMG : dovF hI lihrF ivc iek gwl sFJI sI, pr mfVI vI sI kql krn dI. dovyN hI mnuwK qoN Aus dy ijAUx df aiDkfr ibnf iksy aiDkfr qoN Koh rhy sn. nkslI ieh dfavf krdy sn ik Auh smfj ivc brfbrqf pYdf krn dI iewCf rwKdy hn aqy luwt-Ksuwt bMd krnI cfhuMdy hn aqy afm lokF nfl KVHy hn. ienHF dy duwK-suwK ivc BfeIvfl bxn dy ieCuwk hn. pr jdoN AunHF ny ibnf iksy vwzI iqafrI qoN ivroDIaF dy kql krny sLurU kr idwqy qF sfrI Kyz ivgV geI. iswK lihr df mMqv moty qOr qy Kfilsqfn kfiem krnf sI ijs bfry kihxf qF bhuq sOKf hY, pr ies nUM sfkfr krnf sLfied bhuq vwzf kMm hY, jo sLfied kdy vI isry nhIN cVH skdf. AunHF ny jdoN iek iPrky dy lok mfrny sLurU kr idwqy qF mYnUM lwigaf ik ieh qF rwb dy dusLmx ho gey hn ikAuNik ijhVI jfndfr cIjL ienHF ny bxfeI hI nhIN Aus nUM Kqm krn lwg pey.

 

gurmIq : aiDafpn df ikwqf kridaF qusIN pwqrkfrI dy Kyqr ivc ikvyN afey?

 

sLfm isMG : gwl eydF hoeI ik afr[ ky [ afrIaf kflj luiDafxf ivc mYN sflfnf iemiqhfnF ivwc izptI suprzYNt lwg igaf. AuWQy iek kmry ivc izAUtI dy irhf sF ik iek muMzy ny zYsk AuWqy hI rumfl Qwly cfkU lkoieaf hoieaf sI, myrI njLr ny Aus nUM PV ilaf. mYN Aus muMzy nUM KVHf hox leI ikhf pr Ausny myrf kihxf nf mMinaF. mYN suprzYNt kol sunyhf phuMcfieaf qF Aus ny kmry ivc dfKl huMidaF hI muMzy dy vwt ky cmyV mfrI aqy pypr Koh ky kmirAuN bfhr kr idwqf. mYnUM ieh cMgf vI lwgf pr nfl hI myrf mn bhuq duKI hoieaf ik myry kfrn iek muMzy df BivwK Krfb ho igaf. pr AuWQoN myry mn ivc ieh gwl jrUr pYdf ho geI ik mYN ies ipafry ikwqy ivc nhIN rih skFgf. mYnUM aiDafpn df kMm Cwzxf hI pvygf. iewQy vI zf: aYs[ pI[ isMG ny bhuq vwzI BUimkf inBfeI ijnHF ny mYnUM nvyN sLurU hoey pMjfbI itRibAUn ivc bqOr sb-aYzItr dI post idvf idwqI. myrI ieMtrivAU qwk nhIN sI leI geI. mYN CyqI hI cMzIgVH itRibAUn dPqr ivc hfjLr ho igaf.

 

          

 

gurmIq : pwqrkfr hox dy nfqy qusIN ienHF lihrF bfry aKbfrF ivc kI kuwJ iliKaf?

 

sLfm isMG : aKbfr df hr bMdf hr cIjL bfry nhIN ilKdf, hr Gtnf bfry nhIN ilKdf aqy hr qrHF dI rfjnIqI bfry nhIN ilKdf. pr Pyr vI iewQy dwsxf bVf hI idlcsp hovygf ik mYN aqy myrf aKbfrI sfQI jgqfr isMG iswDU aimRqsr dy gurU nfnk invfs ivc sMq iBMzrfvfilaF dI ieMtrivAU lYx gey. iBMzrfvfly dy chyqy BfeI amrIk isMG myry imwqr sn aqy buwDImfn sn, AunHF krky sfnUM CyqI smF iml igaf. akflI afgU blvMq isMG aqy surjIq isMG imnhfs sMqf dy mMjy sfhmxy BuMjy hI bYTy sn. sMqF ny sfzf mnorQ jfnx qoN bfad jgqfr isMG iswDU nUM ikhf ik qUM dfhVI muMnI hoeI hY. ijs df iswDU ny qurMq hI jvfb idwqf ik bfbf jI rwK lvFgy. iPr iBMzrFvfilaF dI njLr myry qy imhrbfn hoeI qy kihx lwgy ik qUM quMnI hoeI hY. mYN qurMq ikhf ik blvMq isMG qy imnhfs dI vI quMnHI hoeI dfhVI Kulvf idAu mYN vI KolH dyvFgf. AuWQy qxIaF hoeIaf asfltF dI CF Qwly sMqF dI ieMtrivAU leI geI. bVy iqwKy svfl sn qy sMqF ny jvfb vI pUrI grmI nfl idwqy. pr duwK dI gwl hY ik sLfied iqwKy svflF dI hoV kfrn Aus ieMtrivAU nUM aKbfr ivc QF nhIN iml skI.

 

gurmIq : quhfnUM pwqrkfr dy qOr qy pysL afeIaF musLklF bfry dwso?

 

sLfm isMG : pihlF pihl qF kMm TIk cwldf irhf, bVf hI rOck ikwqf hY pwqrkfrI, ijs ivc kMm krn vflf hr koeI sUcnf dy qfjLf qy vicwqr sMsfr nfl juiVaf rihMdf hY. sMn1990 qoN bfad iswK aiqvfdIaF df pMjfb ivc bol-bflf ho igaf. ijnHF ny pwqrkfrF nUM vI DmkfAuxf sLurU kr idwqf. Aus smyN aKbfr ivcly sfQIaF dI eIrKf kfrn mYN vI ies lihr df mfnisk qOr qy QoVf-bhuq isLkfr hoieaf. mYnUM DmkIaF vI imlIaF qy jfnI nuksfn dy zrfvy vI. suKdyv isMG bwbr, Drm isMG kfsLqIvfl qy hornF dy DmkI Bry zrfivaF ny keI sflF qwk pRysLfn krI rwiKaf. AunHF vloN Byjy bMidaF nfl afpxy hI Gr ivc dlIl nfl gwlF kIqIaF. AunHF nUM dwisaf ik aKbfr ivc mYN qF mfmUlI ijhf kirMdf hF ijs df pRbMD iek vwzf mYnyjmYNt adfrf krdf hY. so qusIN myry vrigaF nUM DmkfAux dI bjfey Auh kMm kro ijhVf shI hovy qy sfzy vrgy rihm dy pfqr bxky nf rih jfx. AunHF kuwJ iek ny gwl smJI aqy myrf ipwCf Cwz idwqf.

 

gurmIq : kI srkfrI pwDr qy vI quhfzy AuWqy koeI dbfAu irhf?

 

sLfm isMG : ikAuNik AudoN mYN cIP sb-aYzItr bx igaf sF ijs kol aKbfr df kfPI juMmyvfrI vflf kMm huMdf hY. itRibAUn dI nIqI muqfibk mYN hmysLf hI sMquMln kfiem rwiKaf. nf srkfr df nf hI DmkIaF vfilaF df kihxf mMinaf sgoN Auh kuwJ krdf irhf jo lok ihq ivc sI.

 

gurmIq : qusIN rfjnIqk lokF nUM ijLafdf psMd nhIN krdy, pr Pyr vI qusIN sfbkf muwK mMqrI sLRImqI rfijMdr kOr BwTl dy mIzIaf slfhkfr bxy. kI ieh afpf ivroDI kfrj nhIN sI?

 

sLfm isMG : ieh gwl TIk hY ik mYN isafsqdfnF nUM iek dUrI qy rwiKaf hY qy mYnUM AunHF ny kdy vI afpxy vwl nhIN iKwicaf. afm qOr qy isafsqdfnF ivc doglfpx huMdf hY, ijs nUM asloN hI svIkfr nhIN kIqf jf skdf. mYN cYnl nMbr 1 qoN aYzItr dI nOkrI Cwz ky afieaf sF qy kuwJ imwqrF ny sbjbfg ivKfey ijhVy rfijMdr kOr BwTl dy Gr lY gey. AuWQy keI mohqbr swjxF dI hfjLrI ivc qnKfh aqy hor sLrqF qYa hoeIaF. mYN AuWQy iqMn mhIny kMm kIqf. pr Auh sLrqF aqy qnKfh isPr ho ky rih geIaF. ijs krky mYN Auh Cwz ky af igaf. mYnUM qlKL qjLrbf ieh hoieaf, ijs qoN mYnUM sbk ieh imilaf ik isafsqdfnF vwl hmysLf hI ipwT krky quro. dUjf mYN afpxy suBfa dy iKlfP quiraf sF mYnUM hfr df mUMh dyKxf hI pYxf sI.

 

gurmIq : qusIN cYnl nMbr 1 df ijLkr kIqf hY ies ivc jfx df ikvyN mOkf imilaf?

 

sLfm isMG : mYN 31 dsMbr 2006 nUM pMjfbI itRibAUn ivcoN syvf mukq hoieaf. aqy 3 jnvrI 2007 nUM cYnl nM: 1 ivc sMpfdk bx igaf. luiDafxy phuMicaf qF TMZ bVI sI, pr Pyr vI svyry 7 vjy qoN rfq dy sfZy igafrF vjy qwk skirptF ilKfAuxIaF, sLUitMg krfAuxI aqy Pyr kMipAUtr qy KbrF df sMpfdn krfAuxf kiTn kMm sI. syvf mukq hox qoN bfad eyny lMmy smyN leI kMm krdy rihxf myrI ishq leI vI TIk nhIN sI. dUjf cYnl nM: 1 dy mflkF nUM nf kMm kfj dI jfxkfrI sI nf hI Auh isafxy sn . pqf nhIN ikAuN AunHF ny ieh cYnl clfieaf? pr mYN ibnf qnKfh ley hI 31 jnvrI nUM mhIny bfad hI afpxy Gr cMzIgVH af igaf.

 

gurmIq : Aus qoN bfad qusIN dysL syvk aKbfr ivc vI QoVf icr kMm kIqf qy Pyr ieh vI Cwz idwqf ies df kI kfrn sI?

 

sLfm isMG : AuWQy mYN zf: joigMdr isMG puafr horF dy kihx qy igaf sF. ieh myrI bhuq vwzI glqI sI. AuWQy vI myrf 15 ku idnF bfad idl Aucft ho igaf qy mYN ieh vI Cwzx df mn bxf ilaf. Pyr vI mYN AuWQy dy sb-aYzItrF nUM pwqrkfrI bfry kfPI kuwJ isKfieaf jo AunHF nUM pihlF nhIN sI pqf. aKbfr dI ly-afAUt (idwK-pwK) bfry AunHF nUM nhIN sI pqf. ieh kMm vI mYN AunHF nUM isKfieaf. AuWQy kMm krn df myrf qjLrbf koeI bhuqf cMgf nhIN irhf. ijs krky mYN ies aKbfr nUM Cwz idwqf.

 

gurmIq : iek aiDafpk, pwqrkfr hox dy nfl qusIN lyKk vI ho . quhfnUM ilKx dI cytk kdoN qoN lwgI?

 

sLfm isMG : mYN dsvIN ivc pVHdf sF jdoN mYN iek kivqf ilKI Auh gwzy vfly. AudoN lfrIaF, trwk qy kfrF cwlIaF sn jo gwzy nfloN bhuq qyjL gqI nfl cwldIaF sn. sLfied ieh kivqf msLInIN Xuwg bfry myrI jfg sI. Aus qoN bfad mYN kfPI kivqfvF ilKIaF pr mMc qy sunfAux qoN ibnf ikDry CpvfeIaF nhIN. aYm[ey  ivc pVHidaF kuwJ pricaF ivc kivqfvF CpIaF vI. mYnUM myrI iek kivqf ajy vI Xfd hY AuWcf puܒ. ieh luiDafxy rylvy lfeIn kol lMGdy lwkV dy pu bfry sI. ies kivqf nUM bVI mfnqf imlI. kfPI dyr bfad cMzIgVH af ky vwK vwK simaF qy ilKIaF kivqfvF qy gjLlF dI ikqfb CpfeI rUh dy bol. ijs nUM jspfl BwtI ny pRYs klwb cMzIgVH ivwc rlIjL kIqf.

          

 

gurmIq : qusIN hor ikhVIaF  ikqfbF ilKIaF?

 

sLfm isMG : vkq dy sPy qy aqy myrI idhlI awgy dgdf sUrj vfrqk dIaF ikqfbF hn. sMpfdq kIqI pusqk myrIaF pYVF myrf sPr, ieMjnIar gurnfm isMG zyrf bsI dI svY jIvnI hY. ies qoN ielfvf mYN kuwJ pusqkF anuvfd vI kIqIaF aqy aj kl vI AurdU kI neI khfnIaF anuvfd kr irhf hF.

 

gurmIq : kI qusIN afpxy Coty Brf kyhr sLrIPL nUM vI sfihqk Kyqr ivc ilaFdf?

 

sLfm isMG : kyhr sLrIPL myrf Cotf Brf hY. ijhVf afpxy kflj dy idnF qoN hI Kwby pwKI soc nfl juV igaf sI. mYN Aus nfl iswKvfd aqy mfrksvfd dy bfry bhuq gihrIaF gwlF/bihsF kIqIaF. Auh AudoN vI myry nfloN ijLafdf sucyq qy jfgdf sI. sLfied myrf Xogdfn ieh irhf hovy ik Gr ivc ikqfbF, aKbfrF qy sfihqk rsfly ilafAuNdf rihMdf sF ijhVy Auh vI pVH lYNdf sI. ies qoN vwD Aus dy ilKx ivc myrf koeI Xogdfn nhIN.

 

gurmIq : kI AunHF dI vI koeI ikqfb CpI?

 

sLLfm isMG : myry kihx qy hI Ausny afpxy Cpy aqy axCpy lyKF dI ikqfb smyN nfl sMvfd CpvfeI hY. jo qrlocn pbilsLr cMzIgVH ny CfpI hY. ies ivc bVy hI sUJ vfly aqy gihry lyK hn. ijnHF ivc afriQk aqy smfijk msilaF qy rosLnI dyx df Auprflf kIqf igaf hY.

 

gurmIq : qusIN rfeItrjL klwb cMzIgVH (rij:) dy vI sMsQfpk ho. ies dIaF gqIivDIaF bfry dwso?

 

sLfm isMG : ieh gwl 2003 dI hY. s: blivMdr isMG AuWqm rYstorYNt vfilaF dI AuprlI mMijLl AudoN KflI peI sI. blivMdr isMG (AuWqm rYstorYNt vfly), mYN aqy dyv Bfrdvfj ny ies KflI pey vwzy hfl ivc sfihqk smfgm krvfAuxy sLurU kr idwqy. KusLI vflI gwl ieh sI ik AuWqm rYstorYNt dy mflk s[ blivMdr isMG ny smfgmF ivc ihwsf lYx vfly sfry mihmfnF nUM cfh-pfxI afid muPq vrqfAux df aYlfn kr idwqf. ies qrHF sfl 2003 ivc rfeItrjL klwb cMzIgVH (rij:) dI sQfpnf kIqI geI. ies ivc hux qwk 250 dy krIb imafrI sfihqk smfgm ho cuwky hn, ijnHF ivc dysL-ivdysL dy lyKkF/klfkfrF ny ihwsf ilaf. BivwK ivc vI ies rYstorYNt ivc imafrI sfihqk pRogrfm cwldy rihxgy.

 

gurmIq : hux qwk imly mfx-snmfn bfry dwso?

 

sLfm isMG : mYnUM hux qwk Coty-vwzy bhuq mfx snmfn imly hn. koeI 15-18 sfl pihlF zF: sqIsL vrmf ny myry kflm aMg-sMg nUM iek kflm df snmfn kih ky snmfinaf jo sLfied myry leI AuqsLfh df somf bixaf. bfkIaF df ijLkr Cwzdy hoey mYnUM sfl 2003 ivc sLRomxI pwqrkfr purskfr pMjfb srkfr dy BfsLf ivBfg vloN idwqf igaf ijs ivc iek lwK rupey dI rfsLI imlI.

 

gurmIq : bqOr sLfier quhfzy mn dIaF aMqRIv zUMGfxF ivc Cupy drd bfry dwso?

 

sLfm isMG : asl ivc BfvyN smfijk hovy BfvyN rUhfnI, ipafr df jjLbf hr iek dy idl aMdr huMdf hY. mYN afpxy jmfqI muMizaF krmjIq , hrBjn kfhloN, mnjIq, kulbIr isMG qy hornf nfl eynI dosqI kIqI ik Auh myry ipafr df aDfr bxy. pr ijhVI qusIN gwl puwCxI cfhuMdy ho Auh ieh ik iek kuVI ijhVI myry imwqr dI mihbUbf sI qy zfktrI krdI sI Auh imwqr nUM Cwz ky myry vwl ho geI. pr mYN Aus nfloN kfPI sInIar sF. BfvyN mYN muhwbq dy rMgIn pl Aus nfl kuwJ sfl hMZfAuNdf irhf pr mYnUM afpxI vwzI Aumr df aihsfs ijLMmyvfrI vwl moVdf irhf. afKr mYN ieh rfh hI Cwz idwqf ijhVf Pyr drd df diraf bxky vigaf, ijs ivcoN mYnUM anuBv imilaf aqy sLbd lwBy jo sLfierI bx gey.

 

gurmIq : afpxy pirvfr bfry vI kuwJ dwso?

 

sLfm isMG : myrI pqnI kMvljIq kOr pMjfbI sfihq dI ividafrQx rhI hY. ijs krky kivqf ilKidafN mYnUM Aus qoN kfPI mwdd vI imldI rhI qy huMgfrf vI. iqMn bytIaF hn lvlIn, jskIrq qy rmxIk. ienHF iqMnf df hI pMjfbI sfihq nfl koeI lgfa nhIN ikAuNik Auh ihMdI, aMgryjLI aqy rfjnIqI sLfsqr dI pVHfeI krdIaF rhIaF.

 

gurmIq : afpxy pfTkF nUM koeI sunyhf dyxf cfhogy?

 

sLfm isMG : aMg-sMg kflm pMjfbI itRibAUn ivc 1986 ivc sLurU hoieaf sI, jo 2006 qwk cwldf irhf. pr AusqoN bfad  pRvfsI, hmdrd, cyqnf sLkqI ivc vI Cpdf irhf. hux vI, nvF jLmfnf, dysL syvk, ilKfrI (ieMglYNz), pMjfbI afrsI (kYnyzf), mIzIaf pMjfb (jrmnI) afid ivc Cp irhf hY. sLfied hI eyny lMmy arsy qwk pMjfbI df koeI kflm ieko nF nfl Cpdf irhf hovy . mYnUM ies  qy mfx hY. nfl hI mY afpxy jfgdy, sucyq aqy srgrm huMgfrf Brn vfly pfTkF dy bilhfry jFdy hF ijnHF ny mYnUM AuqsLfh vI idwqf aqy keI vfr kOVf kusYf vI suxfieaf, ijs kfrn mYN hor vI cMgf ilKdf irhf.  

 

                                                                    (klfkfr dy DMnvfd sihq)            

hux qwk KLbrnfmf dI vYWb sfeIt nUM pfTk vyK cuwky hn

Click Here